Strona · s. 9strona oryginału ↗
SOBÓR BEZ RUSZTOWANIA
Слово Просвіти, №14 за 2008 рік
Sofia MAJDANSKA, pisarka, pierwsza laureatka nagrody literackiej im. Olesia Honczara. Wchodząc pod wysoką, niebiańską sferę „Soboru” Olesia Honczara, pod „błękitne planety… dzieciństwa” i kładąc rękę na sercu, czy mamy prawo dzisiaj powiedzieć, że po szesnastu latach naszej państwowej niepodległości odbudowaliśmy lub przynajmniej próbowaliśmy odbudować moralne zdrowie zaniedbanej, sponiewieranej świątyni naszej historycznej pamięci, świątyni wiary w duchowe odrodzenie narodu, świątyni „piękna budownictwa kozackiego”, budownictwa ludzkiej godności i rycerskiego kodeksu honorowego? Tam, w XX wieku, wśród zwycięskich stepów, ze ścian kozackiego Soboru, w którym święcono szable przed sprawiedliwą sieczą, za „kraj wesoły, za świat chrzczony”, za sławę kozacką, która „nie umrze, nie polegnie”, w czasach totalnej wojny z religijnym obłędem, ze ścian opisanego w powieści Soboru (kiedy go zamieniono na „muzeum fauny i flory”), „spomiędzy wyblakłych madonn szczerzyły się kłami wilcze i dzicze pyski”, a zamiast ciepłego ducha woskowych świec i kadzidła „wszyscy zakurzeni byli paszą” (bo później Sobór stał się już pomieszczeniem magazynowym). A tutaj, na początku XXI wieku, na początku naszej soborowości, zimą 2007—2008 roku na placu przed samą dzwonnicą Soboru Sofijskiego, przed grobem Patriarchy Wołodymyra umieszczono bio-toalety, kontenery na śmieci oraz piwne budki-stragany dla płatnego lodowiska, zalanego wprost przed soborem na radość wszechmocnych łyżwiarzy-oligarchów i ich dzieci. Lecz przy naglących sprawach państwowych wszystkim wyszywanym i niewyszywanym deputowanym do tej błahostki głowy nie było. Wtedy, w XX, bez paszportu pracowali „do siwych włosów na tym waszym śmierdzącym kiszonkowym silosie” i cieszyli się, kiedy udawało się znaleźć „z łomami przy remoncie torów kolejowych” — byle tylko wyrwać się z tej przeklętej wsi, która „niby pociemniała, niby ludzie zgłupieli…”. A teraz, w XXI, córki i wnuczki tych biednych, zgwałconych Jełek, tych pogodnych Wiruniów sprzedają swoje matczyne ręce, swoje znieważone dziecięce ciało cywilizowanej Europie za eurowalutę, byle tylko napełnić pustkę murowanych kamienic drogim ekskluzywnym badziewiem, kiedy ich dzieci, dawno odciąwszy się od rodzinnego domu, od ojczystego języka, od zapomnianych etyki i zwyczajów ukraińskiej wsi, uciekają do złotogłowej sobornej stolicy, by stać się dziećmi podziemi, kiedy ich bezrobotni mężowie, niczym Indianie w rezerwatach, zakażeni samogonem i narkotykami, śpią w chwastach. A stara pramatka człapie na pielgrzymkę odpokutować grzechy dzieci do obcej moskiewskiej cerkwi, do Poczajowa, do przedwiecznych świętości Ławry Peczerskiej, gdzie u pobożnych batiuszek, którzy zakazali pod strachem piekielnych mąk modlić się w ojczystym języku, którzy nakładają anatemę na rozkopane groby naszych sławnych hetmanów, jeszcze i dzisiaj ukryte są „pod sutanną galifety”. I choć nieubłaganie zbliża się półwieczny jubileusz od dnia wydania „Soboru”, u nas nadal zdrowym rozsądkiem rządzi „narkotyk władzolubstwa i heroina karierowiczostwa”. Ich cynizm rozkwita na „gniciu i pleśni” zdemaskowanego przez Olesia Honczara rozwiniętego socjalizmu, na demagogicznych tyradach „prawnuków złych” — parlamentarnych „gołębi” i „gołębic” daleko nie Świętego Ducha. Przypomniał się stary dowcip (w języku oryginału): „My goworim partija, a podrazumiewajem Lenin, my goworim Lenin, a podrazumiewajem partija. I wsieghda my odno goworim, a druhoje podrazumiewajem”. Dzisiaj my także mówimy „uczciwość”, a mamy na myśli pieniądze, mówimy „wiara”, a mamy na myśli pieniądze, mówimy demokracja, a mamy na myśli pieniądze, mówimy „miłość”, a mamy na myśli pieniądze… Jesteśmy skłonni często chwalić się swoim niemal genealogicznym pokrewieństwem z naszą kozacką starszyzną, z arystokratami Ducha, którzy często swoje realne milionowe zyski czystym złotem wkładali w edukację sierot i biednych studentów, w budowę cerkwi, szkół i szpitali, w zakładanie bibliotek i teatrów muzycznych, głosząc ustami najlepszych polemistów: „Dwie rzeczy najbardziej was poruszyć i serca wasze zapalić mogą w mężnej rozprawie wojennej: pierwsza — cześć Boża, druga — miłość Ojczyzny”. My z jakiegoś powodu zapominamy, że warunkiem wstąpienia w szeregi zaporoskiego rycerstwa, jak zaznaczał D. Jawornycki, przede wszystkim była znajomość języka ukraińskiego i „pietyzm wobec słowa jako rzecznika narodowego ducha”, któremu do ostatniego tchu wiernie służył Oles Honczar. Po rewolucji październikowej Makarenko zdołał zebrać w swoje obozy wychowawcze wszystkich bezdomnych złodziejaszków i wychować z nich wiernych leninowców. Wiemy także, że elitarne wojska Wysokiej Porty rekrutowano z janczarów, z kozackich dzieci-sierot, które otrzymywały jak najlepsze wyszkolenie, a potem, pozbawione strachu i pamięci, nie szczędziły życia za nową ojczyznę. Pora i naszym możnowładcom zadbać nie o cudze, a o własne ukraińskie dzieci-sieroty, właśnie dla nich zakładając najlepsze szkoły i kolegia. Nie szczędzić sił i pieniędzy dla wychowania młodej elity — wojskowej, naukowej, artystycznej, dla której „przede wszystkim dwie rzeczy serca zapalić mają: pierwsza — cześć Boża, druga — miłość do Ojczyzny”. Pora wreszcie pozbywać się śmiercionośnego syndromu Hołodomoru, który nie pozwala nam uwolnić się od uczucia chorobliwego, nienasycenie ambitnego głodu, podczas którego tracimy cześć i godność. Młodość mojego pokolenia, zanurzona w bagnie breżniewowskiego zastoju, oddychała przez trzcinę, żeby nie zachłysnąć się zgnilizną, która z wysokości ptasiego lotu przypominała kwitnącą ziemię. I właśnie wtedy Oles Honczar swoim niezniszczalnym „Soborem” zjednoczył narodowo zdrowe siły zachodu i wschodu, kładąc nieporuszone fundamenty naszej państwowości „Soborem”, który „bieli się fantastycznie, niczym wiatrem napięty żagiel… Jest w nim swoja plastyka, są rytmy swoje, tylko jemu właściwe… Ależ jest coś takiego i w twoim obecnym życiu? Niech inaczej, nowe, ale jest! I ty będziesz szukać tych rytmów”. Słowa, którymi pod koniec XIX wieku Nietzsche scharakteryzował kształtowanie się narodu niemieckiego, najlepiej odpowiadają naszemu współczesnemu stanowi: Ukrainiec nie JEST, on jest w procesie swojego rozwoju, swojego kształtowania się. A to — najcenniejsze, co może być na drodze budowania państwa. Pisarze Oles Łupij, Petro Perebyjnis, Dmytro Piczkur, Nina Hnatiuk, Ołeksandr Szuhaj przy pomniku Olesia Honczara w Kijowie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
