Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №14 за 2009 рік

16 s. · 41 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 41 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PROŚWITA IDZIE NA ZJAZD

Mykoła NESTERCZUK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, sekretarz odpowiedzialny Towarzystwa Obecnie, zgodnie ze Statutem, odbywają się sprawozdawczo-wyborcze konferencje obwodowych zrzeszeń. Już zakończyły się konferencje w obwodowych zrzeszeniach «Proświty» we Lwowskim, Odeskim, Rówieńskim i Czerniowieckim. Zgodnie z postanowieniami konferencji odnawia się kierownictwo obwodowych organizacji. W Czerniowcach przewodniczącym wybrano Ostapa Sawczuka, w Równem — Swietłanę Nikolinę. W kwietniu odbędą się sprawozdawczo-wyborcze konferencje zrzeszeń wołyńskiego, ługańskiego, mikołajowskiego, chersońskiego i czerkaskiego. Prosvityanie szczegółowo analizują działalność zrzeszeń za ostatnie cztery lata i bez wątpienia omawiają polityczne, ekonomiczne, duchowe przyczyny kryzysu w Ukrainie, a także proponują najskuteczniejsze drogi wyjścia z obecnej sytuacji. Prosvityanie byli organizatorami i uczestnikami wszystkich wydarzeń historycznych najnowszej historii. Po Rewolucji Ukraińskiej (2004 r.) nasze dusze były wypełnione słoneczną energetyką, ciepłem ukraińskich serc, potężną siłą w ogólnonarodowym porywie za naszą wolność i za naszą Prawdę. Był to jasny i piękny czas, kiedy cała Ukraina się zjednoczyła i pokonała królestwo zła, kłamstwa i ciemności. Obecnie, jak dwadzieścia lat temu, należy szukać dróg do jedności Ukraińców. To jest odpowiedź na pytanie, co mamy robić. Musimy nastąpić na gardło własnym ambicjom, pysze i nie rozbiegać się znowu po partyjnych kwaterach, bo taka droga prowadzi donikąd. Musimy zawsze pamiętać słowa i przestrogę naszego Proroka, który w liście «I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom…» wzywał do zjednoczenia: Objmijcie się, bracia moi. Proszę was, błagam! Dla Ukrainy to wieczny problem. I obecnie jest on najbardziej aktualny. Dlatego jednym z najważniejszych czynników działalności «Proświty» jest pełna i systematyczna praca nad wzmocnieniem organizacyjnym wszystkich ogniw. Obecnie mamy taką strukturę organizacyjną «Proświty»: podstawa podstaw — pierwotne ogniska — 5 354; rejonowe zrzeszenia — 243; miejskie zrzeszenia — 21; członkowie zbiorowi — 121. LUDOWE WIECE NOWE WIERSZE PAWŁA MOWCZANA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Z Ukrainą w sercu

Towarzystwo „Proświta” zmierza do kolejnego VIII zjazdu, który jest najwyższym organem kierowniczym tej organizacji społecznej. Zjazd zwołuje Rada Główna raz na cztery lata. 1 kwietnia na kolejnym posiedzeniu Zarządu Centralnego Towarzystwa „Proświta” omówiono kwestie przygotowania i przeprowadzenia zjazdu. Przede wszystkim, zgodnie ze Statutem, 15 kwietnia br. w Kijowie odbędzie się sesja Rady Głównej, która określi datę zjazdu, normę reprezentacji delegatów z obwodowych zjednoczeń oraz inne kwestie organizacyjne. Do Rady Głównej wchodzą wszyscy przewodniczący obwodowych zjednoczeń, członkowie Zarządu Centralnego, Inspekcji Kontrolnej, redaktorzy wydawnictw proświtiańskich. Najliczniejsze zrzeszenia: iwano-frankowskie — 16 000; lwowskie — 15 000; tarnopolskie — 11 500; czerkaskie — około 10 000 osób. Aktywną działalność narodowo-oświatową prowadzą obwodowe zrzeszenia lwowskie, ługańskie, czerkaskie, donieckie, iwano-frankowskie i równieńskie. Niestety, nie obserwujemy wpływu społecznego na poprawę sytuacji w życiu językowo-kulturalnym Ukrainy. W szczególności w umacnianiu państwowego języka ukraińskiego. Liczyliśmy na to, że po 2004 roku sytuacja zmieni się na korzyść Ukraińców, których na Ukrainie jest około 80%. Niestety, władcy nie zdołali wcielić w życie hasła „Jedno prawo dla wszystkich”. Korzystając z cierpliwości i tolerancji Ukraińców, wrogie siły wszelkiej maści robią wszystko, by zdyskredytować ukraińską władzę, pokazać jej niezdolność do kierowania społeczeństwem. Wszyscy dobrze widzimy: dźwignie wpływu informacyjnego na społeczność są w ich rękach. Przede wszystkim 90% mediów znajduje się w rękach obcokrajowców. Dla nich Ukraina to pole rywalizacji o kapitały, a ideologia narodowa jest nie do przyjęcia. Ukraińskie książkodrukarstwo i kinematografia zostały zniszczone. Konsumujemy obcy produkt telewizyjny, nic nie robiąc dla pojawienia się konkurencyjnego ukraińskiego. Nie zawsze dajemy godną odpowiedź wrogim atakom, narzekając na państwo, które powinno to robić ostro i na czas. Nie pamiętam przypadku, by tych, którzy rozpowszechniają antyukraińską produkcję, pociągano do odpowiedzialności karnej, dlatego na półkach księgarskich widnieją wydawnictwa w rodzaju „Независимая Украина — крах проекта” i podobne. Działacze Proświty powinni podejmować aktywne działania. Wchodzą nam na głowę, a my milczeć nie możemy. Za nas, Ukraińców, nikt nie umocni ukraińskiej państwowości, ukraińskiego języka, ukraińskiej kultury, narodowej godności. Jednym z ważnych kierunków działalności Proświty jest praca z dziećmi i młodzieżą. W tym celu organizujemy różnorodne konkursy i festiwale. Od wielu lat wspólnie z Głównym Zarządem Edukacji i Nauki miasta Kijowa organizujemy konkurs recytatorów poezji Tarasa Szewczenki. Młodzież przyłącza się do słowa Szewczenki, do jego testamentu, co sprzyja patriotycznemu wychowaniu. Co roku odbywają się ogólnoukraińskie konkursy: „Dziwo kalinowe” im. Dmytra Biłousa, „Artystyczna paleta słowa ukraińskiego”, konkurs recytatorów poezji klasycznej i współczesnej, festiwal „Szewczenko w moim sercu”. Nie jest tajemnicą, że wielu tych, którzy są u władzy, nie spełniło naszych nadziei. W wyborach ludzie wystawią im ocenę. Dlatego aktywna działalność propagandowa znów jest na czasie. „Proświta” musi przetrwać ten trudny czas rozczarowań, zwątpienia i apatii. Pamiętajmy, że po upadku zawsze następuje wzlot. Narodowej moralności, godności, sumienia nie możemy sprzedawać wrogom i oszustom, na tym zawsze stały Proświty. Ukraińcy mają niezwykle wielki potencjał duchowy. Jesteśmy silnym, potężnym, utalentowanym, dzielnym narodem. Zwycięstwo jest po naszej stronie! Z wiarą w Ukrainę pokonamy wszystkie trudności. SZKODLIWE WYWIADY 12–13 DOKĄD ODPŁYWA WODA?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PAWŁO MOWCZAN: „NIE CHCĘ BRAĆ UDZIAŁU W DZIAŁANIACH ANTYKONSTYTUCYJNYCH”

Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN odpowiada na pytania naszej gazety. — Pawle Mychajłowyczu, w zeszłym tygodniu Rada Najwyższa przyjęła uchwałę o przeprowadzeniu wyborów prezydenckich 25 października bieżącego roku. Głosowały za nią cztery frakcje w niemal pełnym składzie, a także ponad dwudziestu deputowanych proprezydenckiej frakcji NU-NS. Jednak był Pan jedynym deputowanym frakcji BJuT, który nie głosował za tą uchwałą. Proszę wyjaśnić swoje stanowisko. — Nie głosowałem, ponieważ przestrzegam najważniejszej zasady: konstytucyjnych podstaw działalności wszystkich gałęzi władzy. Nie chciałbym, aby organ ustawodawczy, a w szczególności ja, brał udział w działaniach antykonstytucyjnych. A właśnie tak interpretuję zarówno głosowanie z 2 września ubiegłego roku, jak i głosowanie w sprawie przeniesienia terminów wyborów Prezydenta. Istnieje Konstytucja, jest jej zapisana norma. I żadne życzenia tej czy innej grupy politycznej, tego czy innego lidera politycznego mnie nie interesują. Tak samo, jak i motywacje innych, trzecich osób, które chciałyby jak najszybciej schować się za mandatem immunitetu w tej sali. Ci, którzy już zdążyli zaszkodzić tak bardzo, że potrzebne są im jak najszybsze wybory w październiku, czy jednocześnie z prezydenckimi — wybory parlamentu. Ale to rozchwieje całą władzę. Bezwładzie, które następuje, to optymalna forma dla tego, aby potem wydarzyły się zdarzenia, które miały miejsce w Gruzji. Myślę o bezpieczeństwie Ukrainy. Brak władzy, która będzie zajęta wyłącznie procesem wyborczym, oznaczać będzie jedno: państwo jest na zerze. — Czym zatem wyjaśnić tak dziwne głosowanie parlamentu? — Tym, że, jak słusznie powiedział Prezydent, jeśli wybory odbędą się dzisiaj, to ktoś jeszcze będzie miał szansę na zwycięstwo. Ale ogólnie są to iluzoryczne wyobrażenia, że ktoś z tych realnych pretendentów może zwyciężyć. Rankingi bardzo gwałtownie spadają. I jest to całkowicie naturalne. Kryzys gospodarczy właśnie nałożył się na te miesiące i jest on dopiero na początku. Jeszcze nie wiemy, co nas czeka jesienią. Prognozujemy, że budżet zostanie wykonany w dalekim stopniu od pełnego. Skąd on się napełni? Co, pojawi się popyt na nasz metal, produkty przemysłu chemicznego, budowę maszyn? Rynek wewnętrzny nie napełnia się, nic nie zrobiono dla wsparcia własnego producenta. Sfera agrarna jest na kolanach i nic nie zrobiono przez te lata, aby ją podnieść. Dobijają ostatnie bydło, doprzedają zboże. Proszę spojrzeć, ile ziemi jest uprawianej. Tyle problemów i ile ich jeszcze przed nami. Zatem wybory niektórym są bardziej korzystne dzisiaj. Dlatego jest to czysto polityczna „celowość”, łatwo ją odczytać. — Proszę skomentować wystąpienie podczas dyskusji nad tą kwestią w parlamencie przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Jaworiwskiego. — Takie wystąpienie, jak i otwarty list Jaworiwskiego do Prezydenta, to jest to, co skłoniło mnie do napisania oświadczenia o wyjściu z sekretariatu Związku Pisarzy. Takie oświadczenia i takie wystąpienia człowieka, który stoi na czele Narodowego Związku Pisarzy, w żadnym wypadku nie mogą być czynione bez uzgodnienia z jego organami kierowniczymi, przynajmniej z sekretariatem. A ogólnie należałoby to uzgodnić na plenum Związku. Nie rozumiem i mogę się tylko domyślać, dlaczego Jaworiwski to zrobił — mówię o jego liście do Prezydenta, o jego wystąpieniu w parlamencie. Zmuszony byłem napisać oświadczenie, ponieważ te rażące fakty z roztrwonieniem majątku Związku, o których teraz się mówi, nie są mi znane osobiście. To wszystko było rozpatrywane i decydowane w Związku przez „trójkę”, w trybie zamkniętym. A my — Słaboszpycki, Baraniw, Mowczan — to ci ludzie w sekretariacie, którzy nie biorą udziału w dyskusji nad najważniejszymi kwestiami. To, co dotyczy ideologii, z jakiegoś powodu nie jest dyskutowane. A ten list do głowy państwa to ideologia. I nie był on dyskutowany w sekretariacie Związku. — A w społeczeństwie takie listy, oświadczenia odbierane są jako stanowisko Związku. — Jako ogólne stanowisko Związku, w tym także Mowczana. To samo dotyczy problemów majątkowych: nie są one dyskutowane otwarcie i szczerze. Komu i na jaki termin oddają w dzierżawę własność Związku? Dlaczego przebudowują pomieszczenia Związku? Nawiasem mówiąc, z naruszeniem najważniejszej zasady — zachowania zabytków architektury. Swego czasu wszyscy razem broniliśmy Związku przed zakusami Medwedczuka. Jakże teraz oddawać go komuś innemu? Może zaszły jakieś zmiany w Statucie Związku? Ja osobiście ich nie znam. Kiedy to przyjmowano, kto zmieniał, jeśli takie zmiany tylko przez zjazd mogą być przegłosowane? Nawet gdybym był szeregowym członkiem Związku, to i wtedy powstałoby pytanie: kto upoważnił przewodniczącego Związku do występowania z takimi oświadczeniami? Nie podzielam takich podejść. Co więcej: protestuję. I na znak protestu napisałem oświadczenie o wyjściu z sekretariatu. Ukazał się Ukaz Prezydenta Ukrainy „O uczczeniu 20. rocznicy utworzenia Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz przebudowy”. Zatem na najwyższym szczeblu państwowym ogłoszono ogólnonarodowe uczczenie tej daty, która przypada na 8—10 września. Właśnie w te dni 1989 roku w sali stołecznej Politechniki odbył się Zjazd Założycielski Ruchu. Ukazem głowy państwa utworzono Komitet Organizacyjny ds. przygotowania i uczczenia jubileuszu. Przewodniczący — działacz polityczny i społeczny, pierwszy przewodniczący Ruchu Iwan Dracz. W skład Komitetu Organizacyjnego weszli znani na Ukrainie ludzie, w szczególności Mychajło Horyń, Dmytro Pawłyczko, Pawło Mowczan, Iwan Zajeć, Witalij Donczyk, Mykoła Porowśkyj, Wasyl Czerwoni, Wołodymyr Czerniak, których zasługi w tworzeniu i działalności Ruchu nie podlegają żadnej wątpliwości. Pytanie ze statusem tego komitetu. Czy jego decyzje będą obowiązkowe dla organów władzy? Przecież Ukaz Prezydenta zobowiązuje właśnie lokalne administracje państwowe do zatwierdzenia jubileuszowych działań i „zapewnienia ich wykonania”. Jaki będzie status prawny obwodowych komitetów organizacyjnych oraz ich relacje z lokalną władzą? Wygląda na to, że komitety organizacyjne będą organami doradczymi, ale, mamy nadzieję, takimi, których będą słuchać organy władzy, bo tylko przy wsparciu i finansowaniu państwa możliwe jest przeprowadzenie zaplanowanych w Ukazie i decyzjach Komitetu Organizacyjnego Ogólnoukraińskich uroczystych zebrań w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”, Międzynarodowej konferencji naukowej, wystawy w Ukraińskim Domu, wydanie literatury, stworzenie filmów dokumentalnych. Nie mówiąc już o przeprowadzeniu „w placówkach oświatowych, bibliotekach działań tematycznych, w szczególności konferencji, „okrągłych stołów”, seminariów”. Trudno sobie wyobrazić, żeby w niektórych regionach ruchowskich lektorów po prostu tak, bez sankcji władzy, wpuszczono na próg szkoły. To dotyczy nie tylko uczczenia jubileuszu, ale samej jego istoty. Jubileusz jeszcze raz porusza pytanie: kiedy wreszcie będzie jedność?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

NARODOWE — DO REZERWATU?

Niedawne obchody jubileuszy wybitnych rodaków znów wywołały pytanie: kiedy w naszym społeczeństwie wreszcie przypomni sobie, czym jest pamięć narodowa, własna historia? Chodzi o upamiętnienie tak wybitnej postaci, jak hetman Ukrainy Iwan Mazepa. Jakieś imprezy się odbyły, ktoś coś obchodził. Ale często wszystko to odbywa się nieśmiało i na siłę, w wykonaniu dekretów i dyrektyw. Połowę swojego 70-letniego życia hetman Iwan Mazepa przeżył na Czernihowszczyźnie, tej właśnie, która naznaczona jest wybitnymi czynami. Zwłaszcza zaś ostatnie 22 lata, okres hetmaństwa, spędził w jego stolicy, Baturynie. Wydaje się, że było to najdłuższe hetmaństwo w naszej historii. Wielki ślad jako mąż stanu, obrońca prawosławia, mecenas wydawnictw książkowych i kultury hetman pozostawił także w historii Czernihowa. To wszystko nasza chwalebna historia. Teraz przejdźmy do mniej chwalebnej teraźniejszości. Czernihowska rada miejska odmówiła nadania jednej z ulic miasta imienia hetmana Iwana Mazepy już w ubiegłym roku, odrzucając propozycję społeczności i obwodowej organizacji UNP. Lecz także teraz, przed 370. rocznicą urodzin hetmana, tej propozycji nie poparto. Taką decyzję podjęła rada miejska. Nie ma się czemu dziwić: deputowani z UNP, NU-NS i BJuT nie mają tu większości. Natomiast w tej kolorowej radzie, gdzie zasiadają regionałowie, komuniści, socjaliści i witrenkowcy, bronienie spraw narodowych nie jest łatwe. Komitet wykonawczy rady zaproponował jedynie przemianowanie ulicy Kasztanowej na peryferiach miasta, niemal na przedmieściu. Na coś więcej, jak uważają urzędnicy, hetman „nie wyciąga”. Choć patriotyczna społeczność proponuje nadać imię hetmana znacznie „ważniejszej” ulicy, która obecnie nosi nazwę 50-lecia ZSRR. Niestety, relikty systemu totalitarnego pozostają. Prawda, kilka lat temu przemianowano główną aleję Lenina oraz jeszcze jedną z centralnych ulic – im. Marksa. Ale do dziś w Czernihowie istnieją ulice pierwszego czekisty bolszewickiej Rosji Dzierżyńskiego, bolszewików Wojkowa i Worowskiego. Dość skromnie przebiegły w mieście obchody jubileuszowe. Oficjalny „okrągły stół”, czytania w bibliotece. Nieco żywsze zainteresowanie lokalnych środków masowego przekazu wzbudziła konferencja prasowa zorganizowana przez obwodową „Proświtę” z udziałem wiodących naukowców. Nawiasem mówiąc, administracja obwodowa nie zapomniała wpisać tej imprezy proświtiańskiej do swoich sprawozdań: owszem, przeprowadzono. A głównym wydarzeniem stał się jubileuszowy wieczór w muzeum im. M. Kociubyńskiego. Co tu powiedzieć? Oczywiście dom założyciela i pierwszego przewodniczącego czernihowskiej „Proświty” był i jest jednym z ośrodków duchowości, gościnnym proświtiańskim domem. Ale czy nie za skromne jak na uczczenie jubileuszu wybitnego hetmana była ta impreza w małej, na 90 miejsc, sali muzeum? Wygląda na to, że tak jak w przypadku ulicy, hetman „nie wyciągał” na większą widownię. Takimi tradycyjnie są Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny albo obwodowa filharmonia. Niegdyś wiele podobnych akcji państwowotwórczych przeprowadzano właśnie tam. Lecz od niedawna wykiełkowała jakaś dziwna tendencja: władze miejskie i obwodowe coraz częściej spychają narodowo-patriotyczne imprezy to do muzeum, to jeszcze gdzieś indziej, możliwie najdalej od centrum miasta, do rezerwatu. Materiały przygotował Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

CZY ZMIERZAMY KU JEDNOŚCI? Notatki w rocznicę jubileuszu Ludowego Ruchu Ukrainy

Łańcuch żywy, 21 stycznia 1990 roku sił narodowo-demokratycznych, elity narodowej? Przecież tylko wtedy powstanie naprawdę niepodległe, demokratyczne, zamożne państwo. Warto zacytować Apel Komitetu Organizacyjnego do członków Ruchu, a w istocie do narodu Ukrainy. Krytycznie analizując obecny stan państwa, autorzy Apelu stwierdzają: „Nie takim widzieliśmy wycierpiane i wymarzone przez pokolenia Ukraińców państwo”. Szczerze odpowiadają, dlaczego: „Mogło się tak stać tylko dlatego, że my, pierwsi członkowie Ruchu, będąc jedynymi w walce o Ukraińskie państwo, nie zdołaliśmy zachować jedności sił narodowo-patriotycznych w okresie kształtowania się państwa”. Odważnie, samokrytycznie i szczerze! Zwieńczeniem tej „niezdolności do zachowania” stał się tragiczny rozłam Ruchu, którego jubileusz również obchodzimy w tym roku, jednak nie tylko go nie „świętujemy”, lecz milczymy o nim. A przypada on właśnie w tych dniach. Tym bardziej aktualna jest jeszcze jedna teza Apelu: „Przygotowania do obchodów 20-lecia Ludowego Ruchu powinny stać się potężnym impulsem do zjednoczenia rozproszonych, nielicznych organizacji patriotycznych w jedną siłę”. Tymczasem, oczekując na ten „potężny impuls”, w społeczeństwie rozpoczęła się dyskusja o roli Ruchu w historii Ukrainy. Bez wątpienia rola ta jest ogromna. Nie wyklucza to jednak całkowicie naturalnych dyskusji na przykład o tym, na ile Ruch przyczynił się do obalenia komunistycznego imperium radzieckiego, a w jakiej mierze ono rozpadało się samo, pod uderzeniami czasu. Dlaczego Ruch, w przeciwieństwie do „Solidarności” w Polsce i „Sajudisu” na Litwie, nigdy nie doszedł do władzy? Dlaczego, w przeciwieństwie do nich, do Ruchu nie przyszło wielu przedstawicieli elity intelektualnej, biznesowej, państwowej? Choć, jak słusznie zauważa Iwan Zajec, „Ludowy Ruch Ukrainy powstawał na bazie przejawu inicjatywy najszerszych warstw ludności całej Ukrainy. Ta inicjatywa niosła ogromną energię aktywności mas i wielki humanistyczny zapał”. Może więc należało na początku lat 90., przekształcając Ruch w partię polityczną, zachować go także jako szerokie ruch społeczne zrzeszenie? Co do bolesnego tematu „utraconej władzy” przez Ruch, to mimo odwołań do osobliwości naszej ukraińskiej historii (wieki bezpaństwowości, szalona rusyfikacja, siedemdziesiąt lat reżimu komunistycznego), zupełnie zasadnie, być może, ma rację Stepan Chmara, twierdząc, że podczas studenckiego głodówki w 1990 roku istniała możliwość zmiany komunistycznego reżimu, przejęcia władzy, lecz Ruch nią pogardził. Chodziło o możliwość ponownego wyboru ówczesnej Rady Najwyższej i utworzenia rządu narodowego. Warto dodać, że tę samą możliwość przegapiono także w następnym roku, po proklamowaniu Niepodległości. Lamentując teraz, że w Ukrainie nie przeprowadzono w porę lustracji, zapominamy, że to właśnie Ruch powinien był zainicjować choćby społeczny sąd nad reżimem. I czy naprawdę było tak nierealne wygranie pierwszych wyborów prezydenckich, do których demokraci narodowi, zamiast mieć jednego kandydata – lidera Ruchu Czornowoła, wystawili aż trzech? Co przeszkodziło w zjednoczeniu się – „bulawizm”? Do publicznej dyskusji włączają się także ludzie z Ruchu, których również warto wysłuchać. Na przykład Jewhen Marczuk. Nie ma wątpliwości, że to osoba kompetentna, skoro kierował właśnie tymi „kompetentnymi organami”, jak je nazywano, czyli ukraińskim KGB — organem, który oczywiście miał swoich ludzi wszędzie, także w Ruchu. Ale to odrębny temat, jaki wektor „Ruch — partia komunistyczna”. Nie bez powodu Myrosław Popowycz przypomina, że Ruch powstał nie po prostu w środowisku pisarzy, lecz w pisarskich komitetach partyjnych. I w pierwotnej nazwie nieprzypadkowo figurowało późniejsze, odrzucone „za pierestrojkę”. W niedawnym wywiadzie Jewhena Marczuka znajduje się nie tylko stwierdzenie rozłamu Ruchu w 1999 roku: „Kto go „kłuł” — wiemy doskonale, ci ludzie do dziś są w polityce”. Zatem jednak „kłuto” najpotężniejszą siłę narodową. A oto jeszcze jedna sentencja: „Ruchowcy są zbyt skłonni do konformizmu, a zatem władza okazała się sprytniejsza od liderów Ruchu”. Skoro przedstawiciel służb specjalnych stwierdza, że Ruch był konformistyczny, to co tu powiedzieć? Jednak chować Ruch, przygotowywać mu jedynie chwalebne miejsce w naszej historii jest za wcześnie. Dlaczego nie odrodzić Ruchu w nowej formie — jako potężnego bloku narodowo-demokratycznych sił? Co więcej, ta kwestia znów jest aktualna w warunkach naszych licznych zwyczajnych i nadzwyczajnych wyborów. Ponieważ u nas wszystko się personifikuje i słychać to tęsknotę za „ojcami-założycielami”, to znów przeciwnie — dążenie do odesłania ich do historii, to tasujemy starą talię polityczną, to trwa poszukiwanie nowych twarzy, spróbuję zgłosić propozycję. Taki blok wyborczy mógłby poprowadzić Wiaczesław Kyryłenko, uczestnik studenckiego głodowania, przewodniczący Młodego Ruchu, zastępca przewodniczącego jednej z „byłorukhowskich” partii, minister i wicepremier, przewodniczący frakcji parlamentarnej — wydaje się, że takiej listy wystarczy zarówno, by poprowadzić blok, jak i by kandydować na prezydenta. Zatem dyskusja trwa, podobnie jak poszukiwanie naszej drogi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

APOLOGETKA METROPOLII Z UNIWERSYTETU NARODOWEGO

STANOWISKO Aleksander PONOMARIW, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki A tymczasem odszczepieńcy Niech podrosną I pomogą Moskalowi Gospodarzyć… T. Szewczenko „Rozryta mogiła” Profesorka katedry języka rosyjskiego Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Ludmyła Kudriawcewa opublikowała niedawno w zbiorze „Russkij jazyk i litieratura: Problemy izuczenija i prepodawanija w szkole i wuzie”. — K., 2009 pracę pod pretensjonalnym tytułem „Russkij mir Ukrainy i jego obrazowatielnoje prostranstwo”. Praca zawiera liczne odniesienia do dokumentów różnego charakteru i obfituje w liczby. Oto tylko te odniesienia i liczby zostały przytoczone tak, aby skierować czytelnika w pożądane przez autorkę koryto. Rozpędza się pani Kudriawcewa z daleka, jednak z rozpędu wpada na śliskie. Osądźcie sami, szanowny czytelniku: „Korni Russkogo mira uchodiat w dalekoje proszłoje — w Kijewskuju Ruś i Kijew — “mat’ gorodow russkich” (ten fragment podaję bez tłumaczenia, ponieważ u nas z Rosjanami nie zbiegają się znaczenia słowa ruski). Dziwne, że profesorka wiodącego uniwersytetu Ukrainy do tej pory nie wie, że Ruś — to historyczna nazwa Ukrainy, a ruski — synonim słowa ukraiński. Kiedy kijowski książę Oleg mówił, że Kijów będzie matką miast ruskich, to miał na myśli Czernihów, Wyszogród, Białogród (teraz wieś Biłohorodka w obwodzie kijowskim), a nie Moskwę, Możajsk, Petersburg czy Nowosybirsk, o których w X wieku nie było jeszcze nawet wzmianki. Kraj, o którego język tak bardzo troszczy się pani Kudriawcewa (z jakiegoś powodu z oddali, a nie w samym kraju), do XVIII wieku nazywał się Moskowią, Moskowszczyzną, a jego mieszkańcy — moskwicinami, moskalami. Ten etnonim w ukraińskiej klasycznej literaturze używano aż do wprowadzenia u nas bolszewizmu. Do połowy XVII wieku, czyli do tak zwanej Rady Perejasławskiej, moskwicinów na Ukrainie prawie nie było. Negocjacje Bohdana Chmielnickiego z moskiewskimi posłami prowadzono przez tłumaczy. Zasiedlanie Ukrainy moskalami zaczęło się po tragicznej (dla nas) bitwie pod Połtawą, jeszcze bardziej — po zniszczeniu Siczy Zaporoskiej, a szczególnie intensywnie — po rozkułaczaniu i wielkich głodach, kiedy do opustoszałych ukraińskich wsi masowo przywożono przybyszów z Rosji, w szczególności z Nieczarnoziemia. Po II wojnie światowej wielu rosyjskich żołnierzy i oficerów nie chciało wracać do swoich wychwalanych w pieśniach „jarosławskich, riazańskich da smoleńskich” Zdjęcie Ksenii Hładyszewej miejsca”, a osiedli w Ukrainie. Biorąc pod uwagę te przyczyny, mamy najliczniejszą mniejszość narodową – rosyjską. Rosyjskojęzycznymi stało się także wielu Ukraińców. Jest to spowodowane długotrwałą polityką rusyfikacji czasów carskich i radzieckich. Im dłużej ziemie ukraińskie znajdowały się w składzie Imperium Moskiewskiego, tym większej rusyfikacji doświadczały. W czasach zastoju na Południu i Wschodzie Ukrainy zamknięto prawie wszystkie ukraińskie szkoły, dlatego całe pokolenia Ukraińców zostały odłączone od aktywnego używania języka ukraińskiego. W niepodległej Ukrainie, choć powoli, język ukraiński odradza się. I tutaj na przeszkodzie stają ludzie, którzy wykonują wytyczne Ludmiły Putin, zgodnie z którymi granice państwa rosyjskiego zbiegają się z granicami rozpowszechnienia języka rosyjskiego. Każdy naród po wyzwoleniu z kolonialnego jarzma zaczyna odradzać język ojczysty, rozszerza granice jego używania, w wyniku czego zawężają się granice rozpowszechnienia języka byłej metropolii. Tak zawęziły się swego czasu granice rozpowszechnienia języka niemieckiego w Czechach, węgierskiego na Słowacji, angielskiego w Indiach, szwedzkiego w Finlandii. Zarówno Wielka Brytania, jak i Niemcy, i Szwecja odniosły się do tego ze zrozumieniem. Ale nie Rosja, zwłaszcza jej apologeci na utraconych przez metropolię terenach. Pani Kudriawcewa przytacza „zabójcze” cyfry. Oprócz etnicznych Rosjan, język rosyjski rzekomo uważa za ojczysty 88,5% Greków Ukrainy, 83% Żydów, 64% Niemców, 14% Ukraińców. Nie sądzę, by wszyscy oni uważali właśnie tak, jednak posługują się rzeczywiście ukraińskim terytorialnym wariantem rosyjskiego. Dlaczego? Kiedy odbywała się ukrainizacja, rząd Radzieckiej Ukrainy podejmował środki także w celu odrodzenia języków innych narodów republiki. Na przykład Grecy Doniecczyzny mieli swoje szkoły, prasę, nawet teatr w Mariupolu. A kiedy rozstrzeliwano ukraińskie Odrodzenie, to samo zrobiono z resztą narodów. Tatarów krymskich i Niemców wysiedlono daleko poza granice Ukrainy. Grekom zamknięto szkoły i gazety, pisarzy i nauczycieli represjonowano, maszyny do pisania z greckimi literami wyrzucono do Morza Azowskiego. Nawet zabroniono wpisywać w paszportach narodowość — Grek. Po takich „wychowawczych” środkach mamy to, co „historycznie się ułożyło”. Panią Kudriawcewę oburza, że większość studentów pierwszego roku wydziału filologii rosyjskiej KNU im. Tarasa Szewczenki uznała za język ojczysty ukraiński. Ciekawe, a jaki język mają uważać za ojczysty Niemcy, którzy w Berlinie uczą się języka chińskiego? Czyżby chiński? Ludmiła Aleksiejewna wielokrotnie powołuje się na cywilizowane kraje, na Kartę języków regionalnych lub mniejszości. Przypominam szanownej pani, że wspomniana Karta stoi na straży języków, które znajdują się na granicy zaniku. O języku rosyjskim tego w żaden sposób powiedzieć nie można. A w preambule do Karty podkreślono: „Ochrona i rozwój języków regionalnych lub mniejszości nie powinny odbywać się ze szkodą dla języków urzędowych”. W Ukrainie, oprócz krymskotatarskiego i karaimskiego, pod zagrożeniem znajduje się właśnie oficjalny, ukraiński język, zwłaszcza na małej ojczyźnie pani Kudriawcewej — na Doniecczyźnie. Co do cywilizowanych krajów. W Niemczech mieszka Turków niewiele mniej, a we Francji Arabów niewiele mniej, niż Rosjan w Ukrainie. Zachowują oni swoje języki, uczą się ich w szkołach niedzielnych czy sobotnich, ale nawet do głowy im nie przychodzi żądać wyższego wykształcenia w języku tureckim czy arabskim. Ci ludzie władają językami państw, których są obywatelami. Zresztą Rosjanie, którzy mieszkają w jakimkolwiek kraju, nie pozwalają sobie na to, do czego pretendują w Ukrainie i na Białorusi. Oczywiście, większość ukraińskich Rosjan również zachowuje się lojalnie jako obywatele Ukrainy. Wspomnijmy, na przykład, pierwszych ministrów obrony oraz Sił Wojskowo-Morskich Ukrainy, Rosjan Kostiantyna Morozowa i Borysa Kożyna, którzy dobrze opanowali język ukraiński i teraz w razie potrzeby stają w jego obronie. Możliwe, że nie wszyscy oni znają powiedzenie francuskiego filozofa Charlesa Bernarda, ale intuicyjnie biorą je pod uwagę: „Kiedy nie mówisz w języku tego kraju, w którym żyjesz, jesteś albo zdobywcą, albo gościem, albo nie masz rozumu”. Ciekawe, do której z tych kategorii zaliczają siebie deputowani z Partii Regionów w Radzie Najwyższej i innych radach, których poglądy podziela autorka artykułu? Znowu cytuję panią Kudriawcewę, którą dziwi, a nawet oburza takie stwierdzenie: „Zrobić karierę zawodową, zdobyć uznanie narodowe można tylko przechodząc całkowicie na język ukraiński, zapominając o języku ojczystym”. Po pierwsze, do tego wcale nie trzeba zapominać języka ojczystego. Po drugie, w żadnym cywilizowanym kraju świata nie można zdobyć uznania narodowego, nie znając języka państwowego tego kraju. Trudno sobie wyobrazić, żeby Niemka, wychodząc za mąż za Turka, czy Francuzka, żeniąc się z Algierczykiem, zaczęły zaliczać siebie do świata tureckiego w Niemczech lub do świata arabskiego we Francji i żądać zrównania w prawach języka tureckiego z niemieckim w Niemczech, a arabskiego z francuskim we Francji. Ale właśnie to stało się z panią Ludmiłą, która kiedyś była etniczną Ukrainką, miała ukraińskie nazwisko, a teraz stała się przekonaną Rosjanką z rosyjskim nazwiskiem. Oto już naprawdę miał rację Włodzimierz Lenin, mówiąc: „Zrusyfikowani obcy szczególnie często przesadzają w kwestii prawdziwie rosyjskiego nastroju”. Rosjanie Ukrainy mają wiele praw, w tym także do zachowania i pielęgnowania języka ojczystego. Ale mają też obowiązki wobec państwa, którego imię brzmi Ukraina. Więc niech nikt nie przeszkadza im być normalnymi obywatelami swojego państwa. KOMENTARZ Niedawno pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy deputowany ludowy Jurij Hnatkewycz wniósł projekt ustawy o języku państwowym oraz językach mniejszości narodowych na Ukrainie, który wywołał znaczny rezonans, zwłaszcza w rosyjskojęzycznej prasie. „Słowo Proświty” zwróciło się do Jurija Wasylijowycza z prośbą o skomentowanie poszczególnych zapisów projektu ustawy oraz jego wizji możliwości przyjęcia takiej ustawy w obecnych warunkach, gdyż wiadomo, że złożone w ubiegłym roku językowe projekty ustaw P. Mowczana i W. Jaworiwskiego Rada Najwyższa uparcie nie rozpatruje. — W poprzednich kadencjach przedstawiciele nacjonał-demokratów nie składali podobnych projektów ustaw i nie rejestrowali ich w Radzie Najwyższej ze względu na to, że skład korpusu deputowanych nie dawał nadziei, iż go przyjmiemy, a nasi oponenci wykorzystają to, by dodać zapisy o państwowości lub regionalności języka rosyjskiego. W ostatniej kadencji podjęto decyzję o przygotowaniu takiego projektu ustawy. W marcu ubiegłego roku pod obrady Rady Najwyższej przedłożono projekty ustaw Mowczana—Jaworiwskiego „Ustawa o językach na Ukrainie” oraz „Ustawa o języku państwowym na Ukrainie”. Ja równolegle pracowałem nad własnym projektem ustawy, chciałem uczynić go takim, aby zawierał normatywne zapisy, które wskazywałyby na to, co należy robić, jeśli ta czy inna norma nie jest przestrzegana. Gdyby nasi ludzie byli praworządni, kwestia języka nie byłaby tak upolityczniona, moglibyśmy obyć się 10. artykułem Konstytucji wraz z jego interpretacją przez Sąd Konstytucyjny. Za podstawę przyjąłem „Ustawę o językach w Ukraińskiej SRR”. Wszystkie zapisy dotyczące języka rosyjskiego i języków mniejszości, które były w tamtej ustawie, przełożyłem na nowe realia. Chciało mi się położyć nacisk właśnie na państwowość języka ukraińskiego „w praktyce” z jednoczesnym wprowadzeniem norm, które maksymalnie dawałyby możliwość realizacji praw mniejszości narodowych. Te pozycje zrealizować w wersji tekstowej nie było łatwo, gdyż kiedy mowa o mniejszościach, to mamy na myśli tylko jedną — rosyjską, ściślej mówiąc, nie etniczną rosyjską, a tę część ludności Ukrainy, która nie jest Rosjanami, ale nie jest już też Ukraińcami. Podam przykład. Wszyscy znamy realną sytuację w Siłach Zbrojnych, gdzie ukraiński jest tylko językiem komend. Oficerowie komunikują się z żołnierzami po rosyjsku. W projekcie ustawy Mowczana—Jaworiwskiego zapisano, że językiem Sił Zbrojnych Ukrainy jest ukraiński (czyli język kancelaryjny itp.). Ja natomiast dodaję, że „oficerowie na służbie powinni komunikować się między sobą oraz z podwładnymi w języku państwowym”. Piszę: „W przypadku, gdy wojskowi uparcie ignorują państwowość języka ukraińskiego, dowództwo jest zobowiązane do stosowania odpowiednich środków dyscyplinarnych”. Najbardziej burzliwą reakcję w rosyjskojęzycznej prasie wywołał artykuł „Język środków masowego przekazu”. Wydawcy nawet podliczyli rozmiary swoich rzekomych strat. Powiedzcie, co się stanie, jeśli nagle gazety „Siewodnia”, „Obzor”, „Fakty” i inne zaczną ukazywać się w języku ukraińskim? Nic! Rewolucji nie będzie! Chyba że obywatele Ukrainy wreszcie zrozumieją, w jakim kraju żyją. W projekcie ustawy tolerancyjnie piszę: „W drukowanych środkach masowego przekazu, które obsługują potrzeby mniejszości narodowych, mogą być wykorzystywane także języki mniejszości narodowych”. Rozumiem, że następnego dnia po jego uchwaleniu Achmetow pójdzie do jakiegoś rosyjskiego towarzystwa kulturalnego i poprosi o wystąpienie w roli założyciela gazety „Siewodnia”. Ale w ustawie będzie powiedziane: „Jeśli nakład takiego drukowanego środka masowego przekazu przekracza 50 tysięcy egzemplarzy, nie mniej niż połowa jego nakładu musi być drukowana w języku państwowym”. Rozmawiał Jewhen BUKET Od redakcji. Wspomniany projekt ustawy oraz inne językowe projekty ustaw Ukrainy można pobrać w celu zapoznania się ze strony internetowej Rady Najwyższej Ukrainy pod adresem http://portal.rada.gov.ua/rada/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

NARÓD TYTUŁOWY — POD ZAGROŻENIEM

Wasyl URSUL, obwód czerniowiecki Powodów do takiego stwierdzenia jest wiele. Przede wszystkim przypomina się, jak Rada Najwyższa zniosła rubrykę „narodowość” w paszporcie obywatela Ukrainy. Wszystko sprowadza się do tego, by stłumić poczucie narodowej przynależności Ukraińców. Do osiągnięcia tego celu ukierunkowana jest nie tylko zagraniczna, ale i ukraińska przestrzeń informacyjna, która niemal w całości znalazła się w obcych rękach, osłoniętych ukraińskim paszportem, oraz masowe antyukraińskie żądanie piątej kolumny (komunistów, socjalistów, regionałów i prorosyjskich organizacji społecznych), by język rosyjski otrzymał status państwowego. Po pierwszym kroku nastąpił drugi — w postaci Uchwały nieukraińskiego Gabinetu Ministrów Ukrainy z 12.09.2002 r. Zatwierdzono nią wzory dokumentów pierwotnych do rejestracji aktów stanu cywilnego — aktów urodzenia, zgonu, małżeństwa, rozwodu, w których celowo (raczej przestępczo) usunięto rubryki narodowości ojca i matki. Tym samym zlikwidowano jedyny sposób odtwarzania rdzennego narodu poprzez samoidentyfikację za pomocą rubryki „narodowość” ojca i matki. Ta samowola dokonana jest z obejściem nie tylko Konstytucji Ukrainy, ale i Powszechnej deklaracji praw człowieka, która stwierdza, że nikt nie może pozbawiać osoby prawa do narodowości. Tym bardziej oburza, że może to zmienić strukturę etniczną ludności, a to już zagrożenie dla suwerenności Ukrainy. Wrażenie jest takie, że w najwyższych organach władzy Ukrainy, mimo ukraińskich imion i nazwisk, dominuje inna — obca narodowość, która dąży do likwidacji ukraińskiej. Niestety dotyczy to nie tylko Rady Najwyższej, ale i innych gałęzi władzy Ukrainy, opanowanych w większości przez obcych gastrolerów, którzy gorączkowo rozkradają państwo, a zrabowane pieniądze chowają w zagranicznych bankach. Rosjanie, Białorusini, Żydzi, Kazachowie, przedstawiciele innych narodów mają możliwość etnicznej samoidentyfikacji w swoich ojczyznach. Niestety Ukraińcy nie mają już takiej możliwości na swojej ziemi. Zatem rozstrzyga się los narodu ukraińskiego. Czy więc zdołamy go zachować?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

MAZEPA JEDNOCZY UKRAINĘ

Na pytania naszej gazety odpowiada przewodniczący Połtawskiego obwodowego zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, posłanek Rady Narodowej Ukrainy Mykoła KULCZYŃSKI. — Panie Mykoło, Połtawska „Proświta” zainicjowała i prowadzi patriotyczną akcję ogólnoukraińską — zbiórkę funduszy na pomnik wybitnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepy w Połtawie. Jaka jest obecnie sytuacja? — Nasza obwodowa „Proświta” wypłaciła 664 tysiące hrywien tym, którzy pracują nad pomnikiem: zakładowi produkcyjnemu „Chudożnyk”, gdzie wykonywana jest brązowa rzeźba hetmana, zespołowi twórczemu architektów, kombinatowi „Biliczi”, gdzie w kamieniołomie obrabiany jest granitowy blok na cokół. Nasza „Proświta” jest zamawiającym pomnik we wszystkich kwestiach dotyczących jego wykonania; zawarliśmy odpowiednie umowy. Obecnie na koncie są 30 tysięcy. Czyli łącznie zebraliśmy już prawie 700 tysięcy hrywien. Datki wpływają na nasz rachunek, mamy jasny harmonogram płatności. W maju musimy zapłacić jeszcze 400 tysięcy, w czerwcu — resztę sumy. Jest nadzieja, że to wykonamy, pomnik postawimy. Mówię o tym, bo Połtawska Rada Obwodowa przyjęła taką decyzję, którą mogli podjąć wyłącznie wrogowie. Zwróciła ona 9 milionów hrywien, które zostały przeznaczone z budżetu zgodnie z Dekretem Prezydenta na obchody jubileuszu hetmana. W szczególności przewidziano tam półtora miliona na postawienie mu pomnika. — Czy co do samej decyzji władz o postawieniu pomnika nie ma problemów? — Nie, bo istnieje decyzja Połtawskiej Rady Miejskiej o postawieniu takiego pomnika. Rada miejska przydzieliła działkę pod pomnik i obecnie rozpoczynają się prace nad zagospodarowaniem tego terenu. Są pytania do archeologów, ponieważ jest to historyczna część miasta i konieczne jest obowiązkowe przeprowadzenie badań archeologicznych przed postawieniem tutaj pomnika. Ale poprosiłem, by zrobili to bezpłatnie jako ofiarę na pomnik. Oczywiście, jeśli chodzi o decyzję rady miejskiej, to wokół niej także toczyła się nie lada walka. Ale ostatecznie decyzja zapadła. Miejsce jest bardzo piękne — to Plac Soborny, czyli Iwanowa Góra — historyczna część Połtawy. Stała tu kancelaria pułkowa, w której Mazepie wręczano buławę po radzie w Kolomaku pod Połtawą, gdzie go wybrano hetmanem. — Jakie jest stanowisko obwodowej administracji państwowej? — Całkowite poparcie dla idei postawienia pomnika. Z zebranych środków około 300 tysięcy wpłynęło dzięki wsparciu przewodniczącego administracji obwodowej Walerija Asadczewa. Postawimy pomnik nie tylko hetmanowi Mazepie, ale także Symonowi Petlurze, wbrew oporowi obwodowej i miejskiej rady. Pomniki wielkim ludziom, rycerzom Ukrainy w Połtawie na pewno będą. — Kto ofiarowuje pieniądze na pomnik hetmana? — Ponad 60 tysięcy hrywien zebrała parlamentarna frakcja „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”, w której ja przebywam. 100 tysięcy ofiarowało jedno z połtawskich przedsiębiorstw, znaczący wkład wniósł Wiktor Bałoga. A to wszystko wpłaty zwykłych ludzi z całej Ukrainy, nie tylko z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

CENTR PROŚWITOWSKI I MUR BIUROKRACJI

Połtawszczyzny. Środki ofiarowują Ukraińcy — od Ługańszczyzny na wschodzie Ukrainy po Użhorod na zachodzie. W najbliższych dniach będę we Lwowie, zwrócę się przez telewizję do lwowian. Sądzę, że oni również odpowiedzą. — Jak uczczono jubileusz hetmana Mazepy w Połtawie? — Zorganizowaliśmy wieczór w szkole muzycznej, ponieważ nasz teatr jest w remoncie, a filharmonia spłonęła. Na uroczystości przybyło bardzo wielu ludzi. Z przemówieniem oddającym cześć hetmanowi wystąpił przewodniczący obwodowej administracji państwowej, a potem odbył się wspaniały koncert z udziałem profesjonalnych i amatorskich zespołów połtawian, którzy szanują pamięć o wybitnym hetmanie. Rozmawiał Petro ANTONENKO. Petro ANTONENKO. Nie od dziś czernihowska „Proświta” zabiegała o otwarcie w centrum obwodowym ukraińskiej księgarni. Rzecz w tym, że mimo i tak niewielkiej liczby księgarni w mieście, znaleźć tu dobrą ukraińską książkę nie jest łatwo. Nie mówiąc już o ukraińskiej produkcji audio i wideo. Na straganach i w kioskach mieszkańcom i gościom miasta mogli zaproponować kilka ukraińskich kaset czy płyt. „Proświta”, która i tak w miarę możliwości zajmowała się handlem książkami, mogłaby zaproponować również liczną produkcję audio i wideo. Sprzedawała ją stworzona jeszcze w 1998 roku proświtowska galeria sztuki „Kruti schody” (Strome schody). Wreszcie w 2003 roku obwodowej „Proświcie” na warunkach podnajmu przekazano część pomieszczenia o powierzchni 30 metrów kwadratowych. Tutaj, w samym centrum miasta, urządzono sklep „Dobra książka”. W 300-tysięcznym Czernihowie stał się on jedynym miejscem, gdzie w najszerszym asortymencie zaprezentowano ukraińskie książki, pieśni, kino. Oprócz książek, w sprzedaży było tu stale ponad 800 (!) tytułów płyt i kaset z ukraińskimi filmami, muzyką klasyczną, cerkiewną, ludową, estradową. Ponadto galeria „Kruti schody” rozwinęła sprzedaż wyrobów twórców ludowych z całej Ukrainy. Słowem, księgarnia stała się prawdziwym centrum duchowości. Na początku 2008 roku pojawiła się możliwość wynajęcia całego pomieszczenia o powierzchni 107 metrów kwadratowych i wcielenia w życie dawnego, ciekawego zamysłu czernihowskich proświtan — stworzenia Centrum Kulturalno-Artystycznego. To znaczy, że byłby to nie tylko sklep, ale miejsce przeprowadzania ciekawych wydarzeń literacko-artystycznych, zebrań twórczej inteligencji miasta i obwodu. Byłoby to realną kontynuacją idei słynnych zebrań w domu założyciela i pierwszego przewodniczącego czernihowskiej „Proświty” Mychajła Kociubynskiego. Projekt znalazł poparcie wśród społeczności miasta, u mera Ołeksandra Sokołowa. Ale zaczęły się, jak wyjaśniali pracownicy funduszu mienia komunalnego, „niezbędne procedury”, które przeciągnęły się prawie do końca lata. Przez cały ten czas księgarnia pracowała w warunkach zablokowanych sieci inżynieryjnych (odłączono prąd, wodę), co oczywiście nie sprzyjało jakości obsługi. Po długich uzgodnieniach członkowie zarządu obwodowej „Proświty” — prywatni przedsiębiorcy pod zastaw własnego mieszkania w Ukrsocbanku otworzyli linię kredytową. Do listopada proświtanie zdążyli wykonać połowę prac remontowych, częściowo wykonać wyposażenie. Aż tu zaczął się „kryzys”. Linię kredytową ludziom, którzy wzięli kredyt, zablokowano i reszty środków nie zdążyli wypłacić. Decyzję o wznowieniu linii kredytowej kierownictwo obwodowego oddziału Ukrsocbanku odkłada na nieokreślony termin. Powstała absurdalna sytuacja: nie z własnej woli proświtanie nie mogą zakończyć remontu i otworzyć Centrum Kulturalno-Artystycznego. To znaczy, że póki co nie ma Centrum i już dawno nie funkcjonuje sklep. W tym samym czasie proświtanie zmuszeni są płacić odsetki od kredytu, czynsz, opłaty komunalne (ogrzewanie pustych pomieszczeń), usługi ubezpieczeniowe. Przed nimi jeszcze podatek gruntowy, zupełnie bezsensowny, ponieważ pomieszczenie znajduje się w pięciopiętrowym budynku. Uzyskać jakichkolwiek ulg dla proświtowskiego Centrum nie udaje się. Niedawno deputowani rady miejskiej zwolnili obiekty sportowe z podatku od ziemi. O kulturę fizyczną dbać oczywiście trzeba. A o duchowość? Proświtanie są optymistami i poszukiwania potrzebnych zasobów finansowych nawet w tych trudnych warunkach nie przerywają. W razie pomyślnego zakończenia sprawy przykład działalności takiego CKA mógłby stać się pożyteczny także dla innych regionów. Wszak to połączenie wysiłków organizacji społecznych, organów samorządu miejskiego i prywatnej inicjatywy nieobojętnych obywateli. I właśnie to, a nie liczne narzekania na „kryzys”, jest nam dzisiaj potrzebne. A póki co proświtanie, włączywszy się w realizację ważnych programów państwowych (rozpowszechnianie ukraińskiej produkcji książkowej, muzycznej i filmowej, nowe formy działalności w sferze humanitarnej, opierające się na tradycjach narodowych i wartościach), faktycznie znaleźli się w położeniu zakładników. Inicjatywa patriotów rozbija się o mur biurokracji. * * * Proświtanie Czernihowa mimo wszystko mają nadzieję na wsparcie państwa, na rzecz którego z oddaniem pracują. Ale jednocześnie zwracają się także do wszystkich ludzi na Ukrainie i za granicą z prośbą i apelem o pomoc w ciekawej i nowej sprawie — otwarciu Centrum Kulturalno-Artystycznego. Dla tych, którzy odpowiedzą na ten apel, podajemy dane kontaktowe obwodowej „Proświty”: 14000, Ukraina, Czernihów, ul. Worowskiego 10. Telefon/faks: (384622)-4-92-83. [kontakt ukryty]

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

POOT «PROŚWITA» INFORMUJE

Według stanu na 31 marca zebrano 654 940 hrywien. Zbiórka funduszy na budowę pomnika Wielkiego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy trwa. Do listy darczyńców dołączyli: Kowal Ludmyła Hawryliwna — 300 hrywien; Nazwisko niepodane — 150 tys. hrywien; Kobikowa Anastasija Danyliwna (Połtawa) — 20 hrywien; Skriabin Wiaczesław Mychajłowycz (Połtawa) — 1000 hrywien; Babjak Iryna Hryhoriwna (Połtawa) — 100 hrywien; Hryń Marija Mychajliwna (Połtawa) — 400 hrywien; Worona Petro Wasylowycz (Połtawa) — 500 hrywien; Nazwisko niepodane — 20 hrywien; Nazwisko niepodane, m. Kijów — 100 hrywien; Zapadniuk W. B. (Połtawa) — 98 hrywien; Andrejew P. A. (Połtawa, SKU „SICZ”) — 100 hrywien; Ubyjwowk W. O. (Połtawa, SKU „SICZ”) — 100 hrywien; Nazwisko niepodane — 50 hrywien; Dwa przekazy przez Ukrposztę — 2200 hrywien; Paruława (Połtawa) — 50 hrywien; Nejiżmak W. H. (Połtawa) — 50 hrywien; Iwanyszczenko Mykoła Fedorowycz (Semeniwka) — 300 hrywien; Nazwisko niepodane (Połtawa) — 50 hrywien; Tesło A. P. (wieś Łypniaky rejonu semenowskiego) — 200 hrywien; Horobec M. H. (Połtawa) — 500 hrywien; Cztery przekazy przez Oszczadbank — 320 hrywien; Dżaman Ulana Mychajliwna — 2000 hrywien; Sakał M. P. (Połtawa) — 50 hrywien. Prosimy nieobojętnych Ukraińców o włączenie się do tej świętej sprawy i jesteśmy niezmiernie wdzięczni tym, którzy odpowiedzieli. Imiona wszystkich darczyńców zostaną wyryte na specjalnej tablicy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«SZEWCZENKO W MOIM SERCU»

Walentyna PRYŁUCKA, sekretarz odpowiedzialna Czerkaskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Mój kraj w słonecznej odnowie, Przejrzysta nieba głębia. W rodzinie, wielkiej, wolnej, nowej, Dzwoni Szewczenkowa struna. Z okazji 195. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w ojczyźnie poety, we wsi Szewczenkowe, odbył się obwodowy festiwal-konkurs recytatorów i wykonawców pieśni do słów Kobziarza. Konkurs zorganizowały Główny Zarząd Oświaty i Nauki Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz Czerkaskie Zjednoczenie Obwodowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta». Szewczenkowska szkoła z internatem zakwitła od ukraińskich wyszywanek, wianków i różnobarwnych wstążek. Gospodarze placówki na czele z dyrektor L. Tereszczenko gościnnie przywitali uczestników konkursu. Dla gości przeprowadzono wycieczkę, pokazując między innymi pokój-muzeum Kobziarza oraz wystawę obrazów amatorskiego malarza Mykoły Tereszczenki, który przez całe życie maluje pejzaże Szewczenkowego kraju. Widzów ucieszył pozakonkursowy występ zespołu tanecznego ze Szkoły Ogólnokształcącej w Stecziwce — Małej Akademii Sztuk Ludowych. A potem brzmiało słowo Szewczenki: «Czyhrynie, Czyhrynie...» w wykonaniu Bohdana Szpyry (III miejsce, Czerkaska szkoła z internatem), «Najmyczka» (Wiktorija Szewczenko, Gimnazjum w Szpole). Tak emocjonalna, przenikliwa i przekonująca była deklamacja Poliny Maryniuk (Szkoła Ogólnokształcąca w Teteriwce, rejon żaszkowski), Olhy Kacałap (Zespół Szkół w Mańkiwce) oraz Darii Demczuk (Szkoła nr 1 w Watutynem), że jury nie było w stanie wyłonić zwycięzcy i przyznało I miejsce trzem uczestniczkom. Oryginalność odczytania poematu «Kaukaz» zademonstrowały siostry Iryna i Ołena Czernajenko (Szkoła Ogólnokształcąca nr 11 w Smole). W kategorii «Deklamacja» wśród najmłodszych uczestników konkursu jury jednogłośnie przyznało I miejsce Marynie Kłymenko, uczennicy 3 klasy Szewczenkowskiej szkoły z internatem, II miejsce zajął jej brat Damian Kłymenko, III miejsce — uczeń 5 klasy szkoły w Kumejkach w rejonie czerkaskim Witalij Panczenko. Przekonująco ostrzegali dziewczęta, by «nie kochały się z Moskalami», uczniowie Szewczenkowskiej szkoły z internatem w inscenizacji fragmentu poematu «Kateryna» (II miejsce). I miejsce w tej kategorii zajął Zespół Szkół w Drabiwie w rejonie korsuńsko-szewczenkowskim za pokaz poematu-misterium «Wielki loch». I miejsce w konkursie piosenki zdobyła Nadija Łukjanenko, uczennica szkoły w Mosznach. A potem młodzi poeci czytali własne utwory poświęcone Tarasowi Szewczence. Pragnęli przelać w swoje wiersze szczerą miłość do rodzinnej ziemi, zachwyt poezją Szewczenki, zadeklarowali wierność jego testamentom. Pierwsze miejsce zdobył ósmoklasista Zespołu Szkół w Łysiance Anatolij Cymbał. Również I miejsce jury przyznało za barwną poezję o małym Tarasie mieszkance Humania Hannie Hrynczak. Na zakończenie uczestnicy konkursu odwiedzili muzeum Kobziarza i pokłonili się grobowi matki poety. Skrzydlaci sukcesami, dumni, dzieci ziemi Szewczenki rozjechali się, by wkrótce spotkać się ponownie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przeprowadzili akcję „Taras Szewczenko w pełnej okazałości”. Przez pewien czas pracą oświatową w rejonie kierował Bohdan Pawliw (jednocześnie stał na czele rejonowej organizacji KUN); odpowiedzialnym sekretarzem „Proświty” był Wołodymyr Lach. Oczywiście w naszym środowisku zdarzały się nieporozumienia i konflikty, ponieważ brakowało poziomu politycznego, a do 1991 roku nie drzemały komitet rejonowy i kompetentne organy. Od września 1994 roku, jako przewodniczącemu rejonowego zjednoczenia „Proświty”, przyszło mi pokonywać bariery, które naszym działaniom coraz częściej stawiała rejonowa administracja państwowa. Pracy nie sprzyjał konflikt między władzami rejonowymi a miejskimi. Zablokowano dostęp szkół, rad wiejskich i organizacji do gazety „Wyszhorod”, która stała się trybuną „Proświty” oraz sił narodowych rejonu w warunkach dzikiej, niesprawiedliwej prywatyzacji, niwelowania ukraińskiej kultury, utraty przez Ukrainę przestrzeni informacyjnej itp. Proświcianie znów zmuszeni byli z podwójną energią rzucić się w politykę. W czasach Leonida Kuczmy nie zrzuciliśmy ze statku „Proświty” spraw kulturalnych. Organizowaliśmy w szkołach Dni Pamięci bohaterów narodowych (Katiużanka, Wyszhorod); podróże kulturoznawcze (Hetmanat); inicjowaliśmy akcję „Ukraińskiej szkole — ukraińską książkę”; działaniami rejonowego zjednoczenia (za środki sponsorów i Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”) podarowaliśmy szkołom rejonu książki i przybory szkolne. Podczas kampanii wyborczych łączymy agitację polityczną z problemami kulturalno-oświatowymi. W ciągu dwóch-trzech miesięcy pracy wyborczej przed przedterminowymi wyborami parlamentarnymi tylko autor tych słów odwiedził 30 szkół w rejonie. Po rewolucyjnym entuzjazmie nadchodzi czas zakulisowych operacji, bezpośrednich i ukrytych zdrad obietnic okresu rewolucyjnego… Od czasu do czasu wśród potoku wydarzeń dotyka mnie to, że, jak i wielu z tych, którzy byli na fali wydarzeń rewolucyjnych, nie podsumowałem (zawsze brak czasu!), nie uświadomiłem sobie wszystkich trudności i niedociągnięć przejścia do nowego życia po 2004 roku. A zajrzyjcie do muzeów: szkolnych, historyczno-krajoznawczych i innych. Czy znajdziecie tam nazwiska aktywistów, fakty, choć jeden sztandar, problemy, sprzeczności 20-lecia?! Nie ma! Jakby nie przetoczyły się nad nami fale aksamitnej (1989—1991) i pomarańczowej (2004) rewolucji. Na naszych oczach odbywa się jedno z najbardziej doniosłych zjawisk końca XX i początku XXI wieku: Ukraińska rewolucja narodowowyzwoleńcza. Nikomu nie jest dane jej ani anulować, ani przemilczeć, ani zatrzymać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NA STRAŻY UKRAIŃSKIEGO ODRODZENIA

Oleksandr DROBACHA, przewodniczący Wyszogrodzkiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mijają lata, niczym górskie potoki. Często pod presją problemów stajemy się bezpryncypialni w tym, co najważniejsze — „pozwalamy” latom wypłukiwać z duszy to, co cenne, a nawet nieprzemijające… Nawet złote ziarna naszych najlepszych dążeń do wolności naszej ziemi. Święta, uroczystości uduchowiają najlepsze chwile. W radzieckiej Ukrainie „Proświta” przetrwała do 1926 roku. Ostatnią komórkę w Harbinie na Dalekim Wschodzie zamknięto w 1945 roku. Dopiero po 63 latach odbyła się konferencja założycielska Kijowskiego Obwodowego Oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (dzisiejsza „Proświta”). 16 grudnia 1989 roku zebrali się przedstawiciele 42 komórek (w tym wyszogrodzkiej). 4 lutego 1989 roku utworzono rejonowy oddział Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Członkowie zarządu: Mykoła Hermanczuk, Mykoła Maryczewski, Petro Krutenko, Wałentyna Overczenko, Stepan Rohulski i inni. Na przewodniczącego zarządu wybrano autora tych słów. Do rady TJU weszło jeszcze 10 osób. W lutym 1989 roku odbył się Zjazd Założycielski, utworzono Ogólnoukraińskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Oddziałów i komórek było 3500. Wyszogrodzki oddział rejonowy zarejestrowano pod nr 20, czyli jako jeden z pierwszych na Ukrainie. Część członków zarządu była nastawiona radykalnie, nie myśleli ograniczać się do problemów języka. Od pierwszych kroków TJU było jasne: polityki nie da się uniknąć. Pierwszym przedsięwzięciem były obchody 175. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Dalej — strona TJU w gazecie rejonowej „W awangardzie przebudowy — ojczysty język”. Odwiedzaliśmy wspólnie przodujące szkoły Kijowszczyzny, byliśmy w posiadłości-muzeum Iwana Honczara. W wielu szkołach rejonu wyszogrodzkiego występowali znani pisarze. Zabraliśmy się za derusyfikację pięciu przedszkoli w mieście. Wkrótce jedno z nich stało się przedszkolem z językiem ojczystym (przyczyniła się do tego kierowniczka przedszkola Wałentyna Tymoszenko). Dochodziło do starć, nieporozumień z „kuratorami” TJU — jawnymi i tajnymi z komitetu rejonowego. Szczytem sprzeczności z komitetem rejonowym stało się utworzenie na bazie komórek TJU rejonowej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy 17 sierpnia 1989 roku, a wraz z tym — organizacja pierwszych licznych wieców w Wyszogrodzie 17 sierpnia i 17 września 1989 roku, gdzie poruszono eko- Mykoła STASYŠEN, przewodniczący Kamieńskiego Rejonowego Towarzystwa Kultury Ukraińskiej im. T. Szewczenki, Naddniestrze W wielu miastach świata można zobaczyć luksusowe kosze kwiatów przy pomnikach wybitnego syna narodu ukraińskiego — Tarasa Hryhorowicza, problemy ekologiczne i polityczne. Konflikt, choć nie przybrał ostrego charakteru, kiedy cały komitet rejonowy wstąpił do TJU (jedyny przypadek w republice!), to jednak sytuacja była bliska tego. Zwłaszcza po tym, jak ludzie z komitetu rejonowego rozbili TJU w grudniu 1989 roku. Na Kijowszczyźnie działalność organizacji społecznych uległa radykalizacji. Niektóre komórki szkolne nie odważały się na zaostrzenie sytuacji, więc rejonowe TJU straciło niektórych członków. Te komórki, które nie poddały się manipulacjom komitetu rejonowego, zaktywizowały się. 21 stycznia 1990 roku na Fali Zjednoczenia (Kijów—Lwów) po raz pierwszy nad wyszogrodzkim domem TJU i Ruchu załopotała narodowa niebiesko-żółta flaga. Tandem TJU-Ruch coraz bardziej się upolityczniał. Dążyliśmy do przyspieszenia zmian. Odrzucaliśmy dla siebie „Ruch na rzecz przebudowy”, a twierdziliśmy: „TJU i Ruch na rzecz Samodzielnej Ukrainy”. Na wiecu 11 lutego 1990 r. w Nowych Pietrowcach po raz pierwszy na Wyszogrodzczyźnie zatrzepotały flagi narodowe. W Wyszogrodzie 18 lutego oraz w Dymerze 10 marca z ust naszych aktywistów ostre problemy ówczesności brzmiały tak, że wystąpienia próbowano zagłuszać helikopterami. Było niemało kuriozów. 9 marca 1990 roku w sali Domu Kultury „Enerhetyk” zebrało się kilkaset osób. Na 15 minut przed głównym wydarzeniem na scenie przytwierdzono plakat ze słowami: „Kiedy doczekamy się Waszyngtona z nowym i sprawiedliwym prawem?”. Ludzie z komitetu rejonowego zaczęli się krzątać, biegać: „Przecież umówiliśmy się — bez polityki!” — „Ależ to — mówię — słowa Tarasa Szewczenki!” — „Wtedy to zupełnie inna sprawa!”. Po utworzeniu 19 czerwca 1990 roku Wyszogrodzkiej Rejonowej Organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej najaktywniejsze osobistości TJU stały się republikanami. Wszystkie akcje i przedsięwzięcia były polityczno-kulturalne: pikietowanie Meżyhirja 31 maja — 1 czerwca 1990 r., rocznice powrotu trumny z ciałem Tarasa Szewczenki na Ukrainę, dni pamięci Bohaterów Krut 29 stycznia 1990, 1991 r., Bohaterów Bazaru. Wspólnymi działaniami TJU, Ruchu i UPR było umacnianie niepodległości na Wyszogrodzczyźnie 24 sierpnia 1991 roku. Tak samo działaliśmy razem, kiedy burzyliśmy pomnik bolszewickiego idola na początku listopada 1992 roku lub podczas odsłonięcia popiersia T. Szewczenki (sierpień 1993 roku). Były też akcje proświatowe. Tak, 20 kwietnia 1995 roku aktywiści zainicjowali przemianowanie ulic, placów, których nazwy wiązały się z systemem totalitarnym. W Wyszogrodzie po raz pierwszy na Kijowszczyźnie, a nawet nie tylko na Kijowszczyźnie, nie pozostała żadna ulica z nazwami komunistycznej przeszłości. Rok po roku kontynuowaliśmy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NIEŚMIERTELNOŚĆ NARODU — W SŁOWIE

N. HORECKA, m. Mikołajów Pod takim hasłem w Mikołajowskim Obwodowym Pałacu Twórczości Uczniów odbyło się święto miłośników ojczystego języka, poświęcone 195. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza i 140-leciu „Proświty”. Scenariusz przygotowała i najlepsze numery artystycznego amatorskiego występu do programu koncertowego dobrała metodyczka Mikołajowskiego Centrum Metodyczno-Naukowego, kierowniczka miejskiej organizacji „Proświty” L. Curkan. W uroczystościach wystąpiła dyrektorka NMC O. Udowyczenko, zastępczyni miejskiego zarządu oświaty H. Derkacz, kierowniczka obwodowej „Proświty” N. Ohrenycz. Wiele ciepłych słów skierowano pod adresem działaczy Proświty, uczniów, którzy zwyciężyli w konkursie języka ukraińskiego im. P. Jacyka, w obwodowej olimpiadzie z języka i literatury ukraińskiej. Wbrew stereotypowi, że Mikołajów jest rosyjskojęzyczny, język ukraiński tu się odradza. Są ludzie (i jest ich wielu), którzy go szanują i nim się porozumiewają. W naszym mieście odradza się ukraińska tradycja kulturalna, a wielka w tym zasługa miejskiej Mikołajowskiej „Proświty” na czele z L. Curkan.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Pamięci Wasyla Zawhorodniego

5 kwietnia 2009 roku w wieku 84 lat odszedł w wieczność Wasyl Leontijowycz Zawhorodnij, zasłużony artysta Ukrainy, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, laureat nagrody im. Kateryny Biłokur, weteran II wojny światowej, generał-osawuł kozactwa, członek Proświty. Człowiek niezwykłej utalentowania, wysokiej kultury, inteligencji, skromności, pracowitości. Wasyl Leontijowycz urodził się 26 października 1925 roku we wsi Wodiane w rejonie kompaniwskim w Jelisawietgradczyźnie (obecnie obwód kirowohradzki). Od dziecięcych lat śpiewał i malował. W latach 1950–1955 studiował na Kijowskiej Konserwatorium na wydziale wokalnym. Pracował w różnych filharmoniach. Jako solista Ukraińskiego Chóru Ludowego im. Hryhorija Werowki otrzymał tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. Prawie przez całe życie nie rozstawał się z pędzlem. Setki obrazów, portretów, prac graficznych – dorobek Wasyla Zawhorodniego jako malarza. Później zafascynował się rzeźbieniem w drewnie. Malarskie, rzeźbiarskie, rzeźbiarskie prace Wasyla Zawhorodniego przechowywane są w wielu muzeach Ukrainy i poza jej granicami. W 2003 roku w Perejasławiu otwarto „Muzeum Chwały Kozackiej. Dzieła W. Zawhorodniego”. Od czasu do czasu artysta sięgał także po twórczość literacką, jednak nie spieszył się z jej drukiem. Na namowę przyjaciół zgodził się wydać wybór: w 2007 roku ukazała się książka „Mój chutor”. „O takich ludziach jak Wasyl Zawhorodnij należy pisać powieści, opowiadania, poematy, bo to cała epoka – duchowa” – tak napisał poeta Mykoła Tomenko we wstępie do wyboru. Życie tej utalentowanej osoby przerwało się w pełni twórczych sił. Przerwało się jak niedośpiewana pieśń, którą zachwycał ludzi w Ukrainie i poza jej granicami. Żegnaj, sławny kozaku-atamanie! A my, twoi bliscy, przyjaciele, bracia-kozacy, proświtianie, będziemy o tobie pamiętać, będziemy sięgać do twoich dzieł jako do duchowego źródła, z którego będziemy czerpać Wiarę, Nadzieję, Miłość do Ukrainy. Proświtianie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DZIEŃ PAMIĘCI W SKWERZE SZEWCZENKI

...wiczu Szewczence. W Dniu Pamięci przynieśli je wielbiciele twórczości geniusza. W mieście Kamieńcu taka możliwość pojawiła się po raz pierwszy. O wykonanie popiersia, zwróciwszy się do Ambasady Ukrainy w Republice Mołdawii, zatroszczyło się miejscowe Towarzystwo Kultury Ukraińskiej, noszące imię Wielkiego Kobzarza. Odsłonięcie pomnika poety zostało przypadkowo zbiegnięte z 400-leciem miasta. Skwer, w którym go wzniesiono, odtąd również nosi nazwę Szewczenkowski. Najczęściej pod pomnik przychodzą uczniowie klas ukraińskich z położonej obok szkoły średniej nr 2. W dni urodzin i pamięci Szewczenki, państwowych świąt Ukrainy, rocznic założenia miasta nauczycielki ukraińskich klas początkowych Natalia Zaiinczkowska, Oksana Iwasiwa, Tetiana Maksymenko prowadzą wychowanków pod pomnik Tarasa Szewczenki, by złożyć kwiaty. Dzień Pamięci w tym roku obchodzono w każdej szkole rejonu kamienieckiego, gdzie uczy się języka ukraińskiego. Wiersze przy pomniku czytali uczniowie klas początkowych. I znają ich bardzo wiele. Młodszym uczniom towarzyszyło starsze pokolenie — Swietłana Słobodianiuk, Halina Pobereźniuk, które w sercach zachowują miłość do poezji Szewczenki. Z szacunkiem odnoszą się do twórczości poety także w Kamienieckim Technikum Politechnicznym. Tam również uczy się języka ukraińskiego. Jednak uczniowie czczą Kobzarza nie tylko w szewczenkowskie dni. Przez cały rok pracują nad referatami, piszą wypracowania, uczą się wierszy, malują obrazy. Co roku tradycyjnie organizuje się konkursy właśnie w tych nominacjach. Zwycięzcom za pierwsze miejsce wręcza dyplomy Ambasada Ukrainy w Republice Mołdawii, za drugie — Związek Ukraińców Naddniestrza im. O. Buta, za trzecie — Kamieniecki RTUK im. T. Szewczenki. To właśnie ono jest organizatorem święta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO PRZYGOTOWANIE DO ZEWNĘTRZNEJ NIEZALEŻNEJ OCENY

Iwan JUSZCZUK, profesor Ciąg dalszy. Początek w nr 1, 2, 3, 5, 7, 9, 11, 13 za 2009 r. 2. Abrewiacja Abrewiacja polega na składaniu różnie uciętych podstaw (słowa skrócone, czyli abrewiatury): a) z początkowych dźwięków: Organizacja Narodów Zjednoczonych — ООН, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy — HАHУ, Ukraińska Narodowa Agencja Informacyjna „Nowyny” — УНІАН, hydroelektrownia — ГЕС, elektroniczna maszyna cyfrowa — ЕОМ, otwarte towarzystwo akcyjne — ВАТ; b) z początkowych liter: Unia Europejska — ЄС (czyta się: jes), Narodowy Bank Ukrainy — НБУ (czyta się: enbeu), Ministerstwo Spraw Zagranicznych — МЗС, Służba Bezpieczeństwa Ukrainy — СБУ, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy — НСПУ, Ukraińska Republika Ludowa — УНР, małe przedsiębiorstwo — МП; c) z początkowych części słów: Donbas (Basen Doniecki), Kabmin (Gabinet Ministrów), miejskom (miejski komitet wykonawczy), uniwermag (sklep uniwersalny), zawgosp (kierownik gospodarczy), wykonrob (wykonawca robót); d) z początkowej części pierwszego słowa i pełnego drugiego: derżadministracja (administracja państwowa), rajcentr (centrum rejonowe), zarpłata (wynagrodzenie), medoglad (badanie lekarskie), hosprozrachunok (rachunek gospodarczy); e) kombinowane: rejonowy wydział oświaty ludowej — rajwno, Kongres Ukraińskiej Inteligencji — КУІн, Demokratyczna Partia Ukrainy — ДемПУ, NaUKMA (Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”). 3. Inne sposoby tworzenia słów Nowe słowa powstają także w wyniku przemyślenia znaczenia istniejącego słowa. Na przykład, wcześniej słowo suputnyk oznaczało „człowieka idącego obok”, teraz — także „sztuczne ciało kosmiczne poruszające się wokół jakiejś planety”; kiedyś słowo pero oznaczało tylko „rogową narośl skórną u ptaków”, teraz — także „narzędzie do pisania atramentem, tuszem”. W ten sposób powstały homonimy. Słowa mogą przechodzić z jednej części mowy do drugiej i nabierać innego znaczenia. Na przykład przymiotnik ljutyj (srogi), stawszy się rzeczownikiem, nabrał znaczenia nazwy miesiąca. Podobnie stało się z przymiotnikami majbutnie (przyszłość), czerhowyj (kolejny), bratowa (żona brata), uczytelśka (nauczycielska), palne (paliwo). Niemało przymiotników stało się nazwami własnymi, w szczególności nazwiskami: Sahajdacznyj, Kociubynśkyj, Dowhyj, Hawryłyszyn, Kowaliw; nazwami miejscowości: Kijów, Lwów, Pyriatyn, Riwne, Łozowa, toponimami: grzbiet Połonyńskyj, masyw górski Tupyj, jezioro Solane, rzeka Kinśka, wyspa Zmijiwna. Nowe słowa pojawiają się także w wyniku przenośnego użycia słów, na przykład: klucz (do drzwi) i klucz (żurawi), żuraweć (ptak) i żuraweć (studzienny), wuszko (małe ucho) i wuszko (igły), konyk (mały koń) i konyk (owad), suputnyk (towarzysz w drodze) i suputnyk (obiekt kosmiczny), chwyljuwatysia (o morzu) i chwyljuwatysia (o człowieku), maty j maczucha i maty-j-maczucha (roślina); w szczególności także w wyniku przejścia nazw własnych w pospolite: mecenat, robinson, donżuan, diesel, yorkshire, bernardyn, boston, madera, swalawa, herkules, tytan. Nowe słowa mogą tworzyć się drogą mechanicznego łączenia gotowych słów: generał-lejtnant, biblioteka-czytelnia, rakieta-nośnik, zając-szarak, miecz-ryba; nierzadko może to być powtórzenie tych samych, synonimicznych lub antonimicznych słów: tyszkom-nyszkom, dawnym-dawno, rano-wranci, wydymo-newydymo, bilsz-mensz, koły-ne-koły, wsioho-na-wsioho, raz u raz, kineć kincem, odyn-jedynyj, wełykyj-prewełykyj, chodyw-chodyw. Czasami zlewają się często powtarzane połączenia słów w jedno słowo. Na przykład słowo mabut powstało z maje buty, naszwydkurucz — z na szwydku ruku, pjatśot — z pjatś sot. Sprawdź siebie. Wypisz słowa w cztery kolumny: 1) utworzone sufiksalnie; 2) utworzone prefiksalnie; 3) utworzone od związków współrzędnych; 4) utworzone od związków podrzędnych Wzajemodija, swiatkowyj, samostijnyj, prydumał, jaskrawo-czerwonyj, knyhoobmin, dijowyj, odynak, wywczyty, switło-żowtyj, uwibraty, dobrobut, kiłowat-hodyna, parostok, switłoczutływyj, stalewo-sribłastyj, zjednaty, woleljubnyj, skłanyj. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się zakończenie wypowiedzi W. Drozda: „Każdy człowiek, nawet najprostszy, …” się razem: stalewar. Tak samo: wozytś (jak?) paroju — parowoz; buduje (co?) maszyny — maszynobudiwnyj; snih (jaki?) biłyj — biłosniznyj; ljubytś (co?) wolu — woleljubnyj; dumaje (jak?) wilno — wilnodumeć; zełenyj (jak długo?) wiczno — wicznozełenyj; beton (jaki?) iz zalizem — zalizobeton; step (jaki?) z domiszkamy lisu — lisostep; Krym (jaki?) piwnicznyj — Piwnicznokrymśkyj (kanał). Część piw- w znaczeniu „połowa” zazwyczaj pisze się razem: piwwidra, piwwikna, piwłymona, piwarszyna, piwohirka, piwostrowa, piw’jabłuka, piw’jidalni. Ale z nazwami własnymi pisze się przez łącznik: piw-Ukrainy, piw-Jewropy, piw-Kyjewa. Osobno słowo piw pisze się tylko w wyrażeniach oznaczających czas: o piw na desiatu Jeśli złożone słowo utworzone jest od związku współrzędnego (w którym wszystkie słowa są równoprawne), to pisze się je przez łącznik. Na przykład związek i synij i żowtyj — współrzędny, bo w nim nie można postawić pytania od jednego słowa do drugiego. Dlatego złożone słowo, utworzone od takiego związku, pisze się przez łącznik: syno-żowtyj. Tak samo: i switłyj i zełenyj — switło-zełenyj; i blidyj i rożewyj — blido-rożewyj; i sniżnyj i biłyj — sniżno-biłyj; i kysłyj i sołodkyj — kysło-sołodkyj; i wseswitnij i istorycznyj — wseswitnjo-istorycznyj; i piwnicznyj i schidnyj — piwniczno-schidnyj; i batśko i maty — batśko-maty; i ludyna i deń — ludyno-deń. Jednak razem piszą się żowtohariaczyj, czerwono-hariaczyj, hłuchonimyj, złoworożyj, chytromudryj (w nich części składowe nie są równoprawne). Sprawdź siebie. Zapisz złożone słowa w dwie kolumny: 1) te, które piszą się razem; 2) te, które piszą się przez łącznik. Sudo/czynstwo, ozerno/bołotnyj, wse/bicznyj, perwisno/obszczynnyj, zdywowano/rozhuplenyj, sanatorno/kurortnyj, wjetnamśko/kytajśkyj, knyho/zbirnia, perekoty/pole, atomno/mołekularnyj, tśmano/siryj, wseswitnjo/istorycznyj, zwuko/nepronyknyj, miaso/mołocznyj, wiczno/zełenyj, switło/błakytnyj, temno/czerwonyj, odno/osobowyj, blido/rożewyj, kysło/sołodkyj, korable/wodinnya, jaczminno/żytnij, knyżkowo/żurnałnyj, smahliawo/łycyj, syno/żowtyj, lehko/duchyj, zmenszeno/pestływyj. Klucz. Z drugich liter powinno złożyć się powiedzenie starożytnego rzymskiego historyka Tacyta. 2. Pisownia złożonych słów utworzonych przez powtórzenie Przez łącznik piszą się złożone słowa utworzone przez powtórzenie tych samych, synonimicznych lub antonimicznych słów: chodyw-chodyw (oznacza „długo chodził”), biłyj-biłyj (oznacza „bardzo biały”), małeńkyj-małeseńkyj, złyj-prezłyj, tyszkom-nyszkom, rano-wranci, bez kincia-kraju, z dida-pradida, z dawnich-dawen (ale osobno: z usich usjud), ne sohodni-zawtra, bilszmensz, wydymo-newydymo; przez dwa łączniki: jak-ne-jak, wicz-na-wicz, plicz-na-plicz, usioho-na-wsioho. Jednak jeśli powtarza się to samo słowo, ale w różnych przypadkach, to takie słowa piszemy osobno: kineć kincem, cześć cześciu, odnym odyn, noha w nohu (mianownik i biernik), raz uraz, rik u rik. 3. Pisownia złożonych wyrazów zapożyczonych. Łącznie w wyrazach złożonych pisze się części obcojęzyczne (które znaczeniem zbliżają się do przedrostków) awia-, auto-, aero-, geo-, hydro-, elektro-, kino-, moto-, tele-, foto-, super-: autobiografia, aerodworzec, elektryczna maszynka do golenia, kinoprojektor, telewizja, superokładka. Z łącznikiem w wyrazach złożonych pisze się części obcojęzyczne premier-, wice-, eks-, generał-, maksi-, mini-, midi-: premier, wiceprezydent, eksmistrz, generał porucznik, minispódniczka. Z łącznikiem pisze się także wyrazy obcojęzyczne: blok-schemat, aparat próżniowy, podoficer, kapitan sztabowy, członek korespondent, jachtklub, kurek hamulca bezpieczeństwa, papier-mâché, silnik diesla. Sprawdź siebie. Zapisz wyrazy złożone w dwóch kolumnach: 1) te, które pisze się łącznie; 2) te, które pisze się z łącznikiem. Wyrazów, które pisze się oddzielnie, nie wypisuj. Autodźwig, słodko-kwaśny, jeden jedyny, wszechwładny, pół ogórka, cichaczem, jeden jedyny, wzajemnie korzystny, radioczęść, podoficer, żółto-pomarańczowy, wzorcowo-pokazowy, w końcu, jednostajny, wydawca książek, aparat fotograficzny, aparat próżniowy, jasnozielony, raz po raz, w sumie, ziejący ogniem, pół Kijowa, album fotograficzny, jachtklub. Klucz. Z drugich liter powinno ułożyć się przysłowie. 4. Pisownia wyrazów skróconych i złożonych skrótowców. Skrótowce utworzone z początkowych liter lub dźwięków pisze się wielkimi literami niezależnie od tego, jakimi literami i jak pisze się pełną nazwę (kropki między nimi nie stawia się): HES (hydroelektrownia), EOM (elektroniczna maszyna obliczeniowa), NANU (Narodowa Akademia Nauk Ukrainy). Skrótowce utworzone innymi sposobami pisze się małymi literami: rejonowa administracja państwowa, miejski komitet wykonawczy. Tylko nazwy własne pisze się wielką literą: Donbas, Dnieproges. Jeśli wyraz w piśmie jest skracany, na jego końcu stawia się kropkę: ob. (obywatel), np. (na przykład), r. (rok), mln (milion), hryw. (hrywna). Jednak przy skróconych nazwach miar kropki nie stawia się: 5 kg, 10 cm, 2 godz. 5 min. 7 sek. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

LEKCJA 14.

TWORZENIE SŁÓW 1. Morfologiczne sposoby tworzenia słów. 2. Abrewiacja. 3. Inne sposoby tworzenia słów. 1. Morfologiczne sposoby tworzenia słów Nowe słowa tworzą się od podstaw, a nie bezpośrednio od rdzeni. Na przykład słowo załiznycznyk (kolejarz) utworzyło się nie bezpośrednio od słowa załizo (żelazo), a od słowa załiznycznyj (kolejowy), które pochodzi od załiznycia (kolej), a to słowo — od załizna (żelazna) (koliia — tor), przymiotnik załiznyj (żelazny) — od załizo. Zatem wymienione tutaj słowa tworzyły się w następującej kolejności: załizo—załiznyj—załiznycia—załiznycznyj—załiznycznyk. Podstawa, od której tworzy się nowe słowo, nazywa się słowotwórczą. Na przykład podstawa lis- jest słowotwórcza dla słowa lisnyj (leśny) (lis+n+yj), podstawa lisn- jest słowotwórcza dla słowa lisnyk (leśnik) (lisn+yk), a podstawa lisnyk- z kolei występuje jako słowotwórcza dla słowa lisnyctwo (leśnictwo) (lisnyk+stw+o). Podstawa, która składa się tylko z rdzenia (nie ma ani słowotwórczych sufiksów, ani prefiksów), jest niepochodna: lis, wod-a, moh-ty, pys-e. Podstawa, utworzona od innej podstawy, nazywa się pochodną: lisn-yj, lisnyk, lisnyctw-o, wodnyj, peremoh-ty. Istnieją dwa morfologiczne sposoby tworzenia nowych słów: afiksacja (słowa proste) i składanie podstaw (słowa złożone). Tworzenie słów prostych za pomocą afiksacji polega na: 1) dodawaniu sufiksów: wik+n+yj = wicznyj; chorobr+ist' = chorobrist'; 2) dodawaniu prefiksów: pra+wicznyj = prawicznyj, do+daty = dodaty; 3) jednoczesnym dodawaniu prefiksów i sufiksów: pry+bereż+n+yj = prybereżnyj (od pry berezi — przy brzegu); bez+turbot+n+yj = bezturbotnyj; 4) odrzucaniu sufiksów i końcówek: zapysaty — zapys, błakytnyj — błakyć, zełenyj — zełeń. Słowa złożone tworzą się przez składanie podstaw: 1) podrzędnych związków wyrazowych: wolelubnyj (od lubyt' woliu — kocha wolność), morepławeć (od pławaje morem — pływa po morzu); 2) współrzędnych związków wyrazowych: switło-zełenyj (od i switłyj i zełenyj — i jasny i zielony), chlib-sil' (od i chlib i sil' — i chleb i sól). Słowa złożone tworzą się zarówno za pomocą łączących samogłosek (łystopad, zemłekop, żowto-zełenyj), jak i bez nich (wsjudychid, dawnomynułyj).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Lekcja 15.

PISOWNIA WYRAZÓW ZŁOŻONYCH, ZŁOŻONOSKRÓCONYCH I SKRÓCONYCH 1. Pisownia rodzimych wyrazów złożonych. 2. Pisownia wyrazów złożonych, utworzonych przez powtórzenie. 3. Pisownia zapożyczonych wyrazów złożonych. 4. Pisownia wyrazów złożonoskróconych i skróconych. 1. Pisownia rodzimych wyrazów złożonych. Wyrazy złożone mogą być pisane łącznie lub z łącznikiem (dywizem). Jeżeli wyraz złożony utworzony jest od podrzędnego związku wyrazowego (w którym jedno słowo zależy od drugiego), to pisze się go łącznie. Na przykład związek wyrazowy wytapiać stal jest podrzędny, bo w nim jedno słowo (wytapiać) jest główne — od niego stawiamy pytanie (co?), a drugie (stal) jest zależne — odpowiada na postawione pytanie. Dlatego złożony wyraz, utworzony od takiego związku, pisze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Nadia MUDRYK, bukowinka “Fundament życia duchowego…” — przeczytałam artykuł w “Słowie Proświty” (nr 8, 2009 r.) i zrobiło mi się bardzo przykro i boleśnie zarówno z powodu “okrągłego stołu”, jak i szanownego towarzystwa tego zebrania, i z powodu “Oświadczenia” jego uczestników, i z powodu 20-letniego jubileuszu Towarzystwa Języka Ukraińskiego, i z powodu siebie, i z powodu wielu takich jak ja, a co najważniejsze — z powodu naszej bezradności. Dlatego spróbuję powtórzyć niektóre ze swoich myśli, opublikowanych w lokalnej i centralnej (“Hołos Ukrajiny”, “Literaturna Ukrajina”) prasie, w listach do Radia “Kultura” jeszcze w latach 2003—2005. Wtedy wierzyłam, że można coś zmienić, ale nasz ukraiński wóz nadal jest w tym samym miejscu, jeszcze bardziej zniszczony, obdrapany — na drogach światowej historii. Czy zdołamy odrodzić swój język, który, oczywiście, jest głównym ogniwem w odrodzeniu narodu? Jednoznacznie nie, jeśli będziemy nadal żyć w informacyjnej okupacji oraz w warunkach unikalnego systemu edukacji, któremu stworzono sprzyjający grunt dla naszego masowego bezmózgowia. Tak, nasza ciemnota, nieznajomość prawdy, zwłaszcza historycznej, bezbrzeżne otaczające kłamstwo — są tego przyczyną. Właśnie w edukacji i obcej prasie kłamstwo daje reakcję łańcuchową na przyszłość, której w takim stanie może i nie być, tak jak dotąd nie mamy państwa (jest tylko kraj Ukraina). “Zmusić!..” — zauważyła słowo we wspomnianym reportażu N. Hnatiuk. Zmusić — to działać, ale działać mogą tylko myślący, znający, zjednoczeni, a my “w masie swojej” takimi nie jesteśmy. Komunikuję się (taka moja praca) przeważnie z ludźmi, którzy mają wyższe wykształcenie, ściślej mówiąc, z dyplomowanymi (nie biorę pod uwagę ulicy, transportu itp.), ale nie przestaję dziwić się ich “poinformowaniu”. Kiedyś, gdy “zaczęliśmy” o dwujęzyczności na Ukrainie, po prostu zacytowałam: “Logicznie rzecz biorąc, Żydom na Ukrainie nigdy nie będzie lepiej niż w Izraelu, Rumunom — niż w Rumunii, Węgrom — niż na Węgrzech, Rosjanom — niż w Rosji, tak samo, jak Ukraińcom w Kanadzie, czy w Stanach Zjednoczonych Ameryki, czy na Kubaniu, czy na Zielonym Klinie nigdy nie będzie lepiej niż na Ukrainie. Każdy powinien, pozostając samym sobą, przystosowywać się do potrzeb większości. A komu się to nie podoba, warto przypomnieć słowa ludowego komisarza oświaty RFSRR lat 20. ubiegłego wieku A. Łunaczarskiego: “Wszyscy, którzy na Ukrainie żyją, powinni znać język narodu ukraińskiego. Kto zaś nie chce się uczyć — niech wyjeżdża z Ukrainy”. Ukraińcy nie mają dokąd wyjeżdżać: nie mają innej ojczyzny poza Ukrainą. Ukraińcy nie mają gdzie indziej budować własnego państwa narodowego, które dawałoby im możliwość w pełni i bez przeszkód realizować swoje prawa człowieka, tak jak robią to Francuzi we Francji, Węgrzy na Węgrzech, Rumuni w Rumunii, Rosjanie w Rosji. Jedna z oponentek, filolog z wykształcenia, ze zdziwieniem zapytała: “A dlaczego nikt mi tego nie mówił?” A co dopiero mówić o innych? Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Jurij MONDA “Pragmatyczne podejście do języka jest bezmyślnością albo samobójstwem, albo zabójstwem nowych pokoleń, które przestają być sobą… Pragmatyczne podejście do języka ukraińskiego, ściślej do nas, Ukraińców, doprowadziło do tego, że nas ograbiono do nitki, kradnąc bogactwa narodowe, władzę, a teraz już i przestrzeń narodową, czyli ziemię… Faktycznie język ukraiński jest sparaliżowany na wszystkich poziomach”. Do tych gorzkich, sprawiedliwych słów Pawła Mowczana (“Słowo Proświty”, nr 10) nie ma nic do dodania: chce się tylko powiedzieć “za” odnośnie idei zapobiegawczego kontrpodatku i rozszerzyć go na język rosyjski nabożeństw w cerkwiach Ukrainy. Choć to dziwne, ale według niektórych danych, obecnie na Ukrainie nalicza się około 240 chrześcijańskich i niechrześcijańskich denominacji, w których ponad 95% cerkwi używa “obszczego jazyka” — języka Związku. (Oczywiście, taki podatek nie może dotyczyć cerkwi Rosji, które są oficjalnie zarejestrowane na Ukrainie). Związku czytała gazetę, czytają i czekają na kolejne numery. Bardzo się z tego cieszę. Jestem przekonany, że każdy obywatel kraju powinien władać językiem państwowym, we wszystkich instytucjach państwowych językiem komunikacji powinien być ukraiński. Podpisuję się pod każdym punktem Oświadczenia uczestników “okrągłego stołu” dotyczącego języka. Dodałbym punkt do Ministerstwa Oświaty i Nauki — zapewnić funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich placówkach edukacyjno-wychowawczych Ukrainy. Tutaj środki nie są potrzebne, jedynie świadomość i odpowiedzialność za powierzoną sprawę. szym” telewizją. Zatem, oprócz Radia “Kultura”, które powinno brzmieć na całej Ukrainie, potrzebny jest analogiczny kanał telewizyjny “Kultura”, na którym byłaby informacja zwrotna, aby widzowie mogli zadzwonić i zadać pytanie lub wyrazić słuszną opinię na temat omawianego problemu, aby mogli słyszeć najlepsze wzorce ukraińskiej i światowej kultury muzycznej, widzieć najlepsze przedstawienia teatralne i filmy. Oto jeszcze kilka przykładów naszych czerniowieckich realiów. “Wczoraj oglądałam koncert M. Baskowa. Boże, jaki głos!” — poinformowała współpracownica. “Nie lepszy — mówię — niż u I. Krasowskiego”. “A kto to taki?” — szczerze dziwi się ona, bo nigdy nie widziała i nie słyszała swojego rodaka ani w sali koncertowej, ani w audycjach telewizyjnych. Koncert sióstr Telniuk w zeszłym roku w Czerniowcach nie odbył się, bo sprzedano zaledwie 43 bilety. Ich nie widzieli, nie słyszeli — i nie znają. A już w lutym tego roku odwołano (z tego samego powodu) w naszym mieście koncert chóru H. Werowki oraz B. Staszkowa, choć za bilety na jakiś (telewizora nie oglądam już osiem lat, więc nie wiem) “kwartał” płacili po 400 hrywien. Dlatego uważam, że bez ukraińskiej telewizji, radia, gdzie propagowano by ukraińską książkę, czasopismo, prawdziwą sztukę muzyczną, nie ma o czym mówić w kwestii ochrony języka ukraińskiego. Nie “okrągłe stoły”, a ukraińska przestrzeń informacyjna może zmienić sytuację. Przecież oprócz elity, państwu potrzebna jest świadoma masa obywateli, ale w związku z tym, że państwa narodowego (a ono powinno uczyć i wychowywać swoich obywateli) u nas nie ma, bo władza w większości jest obca, a jej potrzebna jest właśnie taka nieoświecona, zastraszona, ciemna (a przez to obojętna lub agresywna), rozbita masa, elektorat, a ze sprzedażą ziemi — naszego podstawowego zasobu produkcyjnego — po prostu niewolnicy. prawie dwa lata. I jestem bardzo zadowolony, bo uważam ją za dokładniejszą. Ale co mają począć księża, którzy przez te lata przyzwyczaili się korzystać z rosyjskojęzycznej Biblii i pouczają nią parafian? Jak zachowają się pielgrzymi? Mogą po prostu przejść do innych cerkwi, a to wielka strata w dochodach. Mądrze i dalekowzrocznie postępują niektórzy księża (jest ich niewielu), którzy podzielili nabożeństwa na osobne dla ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych parafian: chodź, gdzie chcesz. I sumienie czyste, i przymusu nie ma. Światowa arytmetyka językowa jest prosta: znika język — znika i naród, nosiciel tego języka. Obecnie jesteśmy żywymi świadkami i uczestnikami rzadkiego fenomenu w historii ludzkości: to, co przetrwało w niewyobrażalnie ciężkich czasach, za co hojnie zapłacono krwią i śmiercią na palach, na szubienicach, okaleczonymi w katowniach i na katorgach losami przez długi czas, — w wolnym państwie, jak niepotrzebny przedmiot, wyrzuca się na śmietnik. Bo nie pamiętamy własnych rodowych korzeni: dziadów, pradziadów, a nawet strach napisać — prapradziadów. Wszelkie nasze poszukiwania natrafiają na dno, gdzie leżą kości ofiar rewolucji, wojen domowych, kolektywizacji, industrializacji, różnych czystek… Dopóki my, Ukraińcy, nie obudzimy się z językowego letargu, dopóty zmian nie będzie. Nasz język musimy przekazać z rąk do rąk jak pałeczkę sztafetową na bieżni naszego życia potomnym. Przypomnijmy sobie zapomnianą prawdę: służyć narodowi — to przede wszystkim służyć jego państwu w języku państwowym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

JAK SZUKAŁAM JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO

Czytać teraz, niestety, wielu nie zmusisz: oduczyła ich tego „najbardziej średnia na świecie szkoła średnia”, innym od czytania bolą oczy, jeszcze innym — serce, wielu obecnie nie w głowie czytanie: przeżywają, a mówić, okazuje się, trzeba! Ale jak? Radiokanał „Kultura” w Czerniowcach znów milczy już drugi miesiąc, zresztą słucha go ograniczona liczba osób starszych wiekiem. A młodzież… ogląda i słucha obcej telewizji. Swego czasu wiele wysiłku poświęciłam, by nauczyć sąsiedzkiego chłopca-pierwszoklasistę rozmawiać po ukraińsku. W 3 klasie odmówił już pójścia na koncert, bo „tam będą śpiewać po ukraińsku, a ja nie lubię”. Słusznie powiedział, bo nie można kochać tego, czego się nie zna, nigdy nie słyszało i nie widziało. A teraz, w 6 klasie, uczeń oświadczył: „Ja nie lubię waszej Ukrainy”. Na to zmuszona byłam odpowiedzieć, że on w ogóle nie umie kochać, nie wie, co to jest: w domu nikt go nie wychowuje (to, myślę, nie kocha?), bo i sami nie są wychowani, ściślej mówiąc, wychowani „na-już nie ma i nie będzie, ale on działa, bo rdzennych Ukraińców przez wojny, wielkie głody, przymusowe przesiedlenia i partyjne „przewychowywanie” na Ukrainie pozostało mało. Co więcej, większość aktywnych Ukraińców przebywa obecnie na zarobkach za granicą, dlatego języka ukraińskiego przed zakusami zaktywizowanych przesiedleńców Związku na Ukrainę po prostu nie ma kto bronić. Nawiasem mówiąc, nasi zarobkowicze zachowują się bardzo delikatnie, nie żądają tam dla siebie drugiego języka państwowego. A niektórzy słudzy kościołów, którzy przyjechali z Afryki, chwalą się, że doskonale władają angielskim, francuskim, niemieckim i oczywiście rosyjskim, ale przez ponad dziesięcioletnią „służbę narodowi ukraińskiemu” nawet do łamanej ukraińszczyzny nie zdążyli dojść. Za to posiadają niemałe konta w dolarach, bo naród ukraiński zwyczajowo wierzy sługom kościołów jak Bogu. Sprzyjała rusyfikacji wiernych jeszcze ta okoliczność, że przed rozpadem Związku na Ukrainę popłynął potok rosyjskojęzycznych Biblii. Są podstawy sądzić, że stało się to za błogosławieństwem KGB, bo tam pracowali przewidujący chłopcy. Język Biblii ma głęboką istotę, wyraźnie kształtuje myślenie. Zaskoczył mnie taki fakt: rozmawiając z krewnymi w rodzimym dialekcie zakarpackim, ze zdziwieniem zauważyłem, jak automatycznie przechodzili na język rosyjski, gdy tylko temat dotyczył Boga. To już nie żart. Bo sam ja, mając pewne doświadczenie literackie, na przejście z rosyjskiej na ukraińskojęzyczną Biblię poświęciłem Ruzana HARBATA, Kremidiwka obw. odeskiego Napisać list skłoniła mnie nagląca potrzeba — zagrożenie zniknięcia języka ukraińskiego. Opowiem, jak szukałam tego języka w ukraińskich kanałach telewizyjnych. Przełączam z jednego kanału na drugi — i widzę jedno i to samo: rosyjskie niskiej jakości seriale. O czym one są? Oto dwóch wojskowych, jeden dla drugiego szuka żony. W tym celu daje ogłoszenie do gazety, otrzymuje 10 listów od kandydatek. Z nich osiem to prostytutki. Nic nie szkodzi, mówi jeden do drugiego, ale przecież dwie to uczciwe kobiety. Tak, zgadza się ten drugi. A jeśli zmieniły płeć? Przełączam dalej. Tam już rosyjski Rambo, otoczony dwudziestoma Niemcami, wyrywa gołymi rękami jednemu z Niemców automat i kosi ich wszystkich, a oni tylko oczami łypią. Przełączam: leci rosyjski program z prowadzącym-chamem, który plecie takie bzdury, że żegnam się i uciekam od telewizora. SOS! W eterze telewizyjnym Moskiewszczyzna już okupowała Ukrainę!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jak długo będzie trwać znęcanie się?

M. PIETRENKO, Mariupol, obwód doniecki Dlaczego wielu deputowanych Rady Najwyższej ignoruje język państwowy, mimo że zazwyczaj władają nim swobodnie? Warto wspomnieć o Symonence, Czeczetowie, Jefremowie, Kolesniczence. Czy to nie jest naruszenie Konstytucji? Dlaczego my, Ukraińcy, na własnej ziemi jesteśmy zobowiązani znać ich „ojczysty” język, a oni nasz ignorują? Dlaczego deputowani z demokratycznego obozu nie zwracają uwagi takim „ustawodawcom”? Czy nie jest znęcaniem się nad zdrowym rozsądkiem i Ukraińcami tekstowe dubbingowanie rosyjskich filmów na ukraińskich kanałach telewizyjnych? Dlaczego to właśnie rosyjskie seriale, propagujące rosyjski patriotyzm, zalały nasze kanały telewizyjne? Dlaczego nie mam prawa słuchać ich w moim ojczystym języku? Na podstawie jakiego prawa kioski z gazetami są zawalone „Komsomolkami”, „Izwiestijami”, „Trudem”, „Krokodylami”? Czy w kioskach na przykład w Tule jest „Młodź Ukrainy”, „Słowo Proświty”? Czy zatem nasze państwo jest pełnowartościowe? Dlaczego takie zjawiska nie niepokoją wyższego kierownictwa? Czy nie z tych powodów Kijów stał się rosyjskojęzyczny? Wiadomo przecież, że bez języka nie ma narodu. Dokąd więc zmierzamy? Ponieważ kanały telewizyjne dzięki reklamie przynoszą zyski, dlaczego państwo ich nie wykupi od oligarchów? Wiadomo, że w Rosji prawie wszystkie kanały telewizyjne znajdują się pod kontrolą rządu. Moje wielokrotne interwencje w audycji „Słowo” w Radiu Ukraina nie przyniosły żadnego rezultatu. Dlatego chcę zwrócić się do Was z pytaniami o pisownię ukraińskich nazwisk. Na kanale „Ukraina” jest spikerka mówiąca po ukraińsku Jana Dubowaja, na 5. kanale — spiker Piwowar (jeszcze tydzień temu był Pywowarem). Czuję, że niedługo tacy „fachowcy” wyrzucą miękki znak w zakończeniu -ський. A dlaczego Podkopajewa, Podhornyj, Bespalyj, Jerjomenko, Oleinik, Aleksiejenko (w napisach UT-1)? Dlaczego Romaszko, Hriecz­ko, Rybałko, a nie Romaszka, Hreczka, Rybałka? Dlaczego Iljenko (gazeta „Personal +”), a nie Illenko? Dlaczego Ustinowa, Orjechowa? Spiker Pasiejka — czy to przypadkiem nie Pasika?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Co zatem narodowego w muzeum?

Tetiana MOSIJCZUK, odpowiedzialna sekretarz Chmielnickiego miejskiego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Delegacja nauczycieli – zwycięzców konkursu „Wieczny jak naród – nasz Taras” z miasta Chmielnickiego, za wsparciem Chmielnickiego miejskiego zrzeszenia „Proświty”, miała szczęśliwą okazję odwiedzić miejsca związane z Szewczenką w stolicy. Byliśmy także w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Ogromne uniesienie, wzruszenie ogarnęło każdego z nas. Lecz jak grom z jasnego nieba zabrzmiał dla nas język rosyjski, którym zwracają się do odwiedzających muzeum (a tego dnia było ich wielu) dyżurni w salach, pracownicy kasy, szatni. Byliśmy oszołomieni taką zniewagą wobec ukraińskiego słowa, wobec nas, wobec Wielkiego Ukraińca. Dlaczego to się dzieje w miejscu tak świętym dla każdego z nas? Na to pytanie nie znajdujemy odpowiedzi. Narodowe Muzeum nie może hańbić imienia i ducha Wielkiego Tarasa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

CZYTELNIKÓW GAZETY PRZYBYŁO

Luiza CZUMAK, wieś Szariwka, obwód chmielnicki Z woli losu z konotopianki stałam się podolanką. W Szariwce żyję w ukraińskim środowisku. Ale serce boli mnie za rodzinnym Konotopem, gdzie wszędzie panuje język rosyjski. Umówiłam się z listonoszą, by zanosiła już przeczytane numery „Słowa Proświty” do biblioteki szkolnej. Ludziom bardzo spodo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

działacz, literaturoznawca i krytyk literacki Wiktor Kosiaczenko. O jego nowej książce „Na zew proroczych testamentów” (Czerniowce: Knyhy-XXI, 2008) chcę prowadzić rozważania. Książka jest bogata treściowo, różnorodna gatunkowo i spójna ideowo. Jakiejkolwiek tematyki dotyka autor — spuścizny Szewczenki, Franki, Kobylańskiej w studiach literaturoznawczych; twórczości H. Tiutiunnyka, Je. Hucała, S. Budnego, B. Olijnyka, a także kolegów z satyrycznego cechu Ostapa Wyszni, P. Hłazowego, O. Czornohuza, A. Harmatiuka w analizach krytycznych; języka, pamięci kulturowej oraz lekcji historii w publicystyce; miejsca postaci Tarasa Szewczenki we własnym losie życiowym — na pierwszy plan wysuwa ideę wierności tradycjom-testamentom. A przede wszystkim tradycji szewczenkowsko-frankowskiej „świeckiej, obywatelskiej duchowości”, która łączy wiarę z rozumem, a nie ze strachem. Tradycję W. Kosiaczenko pojmuje jako „testamentalność”, jako „duchowo testamentowe”. Aby mieć do czynienia z tradycją, czyli opierać się na niej, rozwijać, wzbogacać ją czy też odrzucać, przede wszystkim należy ją wyodrębnić i uwydatnić, zrozumieć, pojąć, wyjaśnić. Autora oburza sytuacja, gdy wielu pretendentów do innowacji zabiera się za negowanie lub odrzucanie tradycji, nie znając jej w ogóle lub znając w zniekształconej interpretacji. Przecież, jak twierdził francuski pisarz i myśliciel Maurice Blanchot, każde pokolenie musi na nowo zdobywać to, co otrzymało. W naszej sytuacji jest to dość niełatwa rzecz, bo, jak przekonująco demonstruje W. Kosiaczenko, nasze tradycje narodowe były celowo i uporczywie zrywane i niszczone nie tylko przez dziesięciolecia, ale i stulecia. Dlatego tak wiele waży obecnie „poziom odczytania… testamentów”. Jedni zaangażowanie fałszywie interpretują testamenty, wyczytując z nich „nie tyle prawdę, co to, co chce się wyczytać, w zależności od przynależności do tych czy innych partii lub wyznań”. Są wśród nich i ci, którzy, „pragnąc uśpić żywego w narodzie ducha Honty i Zalizniaka, ...obłudnie przekręcając historię, próbują zdyskredytować wszystkich tych, którzy ofiarnie podnosili się do ciężkiej, pełnej poświęcenia walki „za świętą prawdę-wolność”, „za swój kraj”. W książce wiele stron poświęcono przekonującemu obaleniu podobnych fałszywych interpretacji „wyzwoleń-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

WYSOKA GWIAZDA SŁOWA I SERCA

Iwan ŁYSYJ, kandydat nauk filozoficznych, Kijów. Czy zauważył Pan, szanowny czytelniku, że słowo nietradycyjny nabrało w naszej codziennej mowie wyjątkowo pozytywnego zabarwienia, stało się wysoką pochwałą? Jest to wynik konsekwentnego zwalczania tradycji i tradycyjności, rozpoczętego jeszcze w dobie Oświecenia, które zbudowało antytezę „tradycja — postęp” i stawiało uniezależniony, absolutnie samodzielny rozum ponad wszystko, szczególnie wzmocnionego w kulturze modernizmu, która przeciwstawiła tradycyjnemu oryginalne jako jedyne wartościowe. Czy nie jedyną tradycją, utwierdzoną przez szalone XX stulecie, stało się niszczenie tradycji. Jeden z reprezentantów tamtej epoki K. Lorenz do ośmiu grzechów głównych cywilizacji zaliczył zerwanie z tradycją. Obecnie rzadko zobaczysz ją w piśmie bez ironicznego cudzysłowu. Stała się ona dla progresistów „jarzmem przeszłości”. Dlatego brzmią wezwania, by „odczepić się od nieodstępnego dziedzictwa”. Dlatego stawiają tradycję w kompromitującym sąsiedztwie z populizmem, inkryminując oponentom „równanie do populizmu i tradycji”. Dlatego ironizują nad „nudnymi” rozmowami (ich, na szczęście, nikt nie bierze na serio) o „zachowaniu tradycji” i „wiecznych wartościach”. Już biorą na uzbrojenie apokaliptyczne słówko „post-” i rozprzestrzenia się formuła „społeczeństwo posttradycyjne” albo nawet „kultura antytradycyjna” czy „epoka detradycjonalizacji”. Na próżno autorzy tych wypowiedzi i formuł (nie wymieniam ich, bo rzecz nie w imionach, a w postawie) uważają się za jedynych pełnoprawnych reprezentantów epoki. Nasz czas reprezentują ludzie, którzy zachowanie i rozwój tradycji, orientację na wieczne wartości traktują całkiem poważnie. Uświadamiają sobie oni, że przy kategorycznym odrzuceniu tradycji narodowych, od ojcowskich testamentów, poszczególne jednostki jeszcze mogą jakimś cudem przetrwać, ale wspólnota skazuje się na zagładę. Oni nie tylko widzą w testamentach-tradycjach pancerz ochronny narodu, jego straż, szczególnie ważne w warunkach unifikującej globalizacji, ale i rozumieją, że „każda twórczość czerpie swoje siły z tradycji kulturowych…”. To słowa z „Powszechnej deklaracji o różnorodności kulturowej”, przyjętej przez 31. sesję Konferencji Generalnej UNESCO w listopadzie 2001 r. Do takich rzeczywiście pełnoprawnych przedstawicieli naszej obecnej wspólnoty należy proświtański. Nina HNATIUK Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ. Wieczór twórczy wybitnego ukraińskiego pisarza Jurija Muszkietyka z okazji 80-lecia od dnia urodzin w stołecznym Domu Nauczyciela przebiegał w rodzinnym kręgu twórczym. W słowie wstępnym przewodniczący Kijowskiej organizacji NSPU Wiktor Baranow zaznaczył, że jubilat mógł stać się wspaniałym poetą, ale oddał pierwszeństwo prozie. I stworzył unikalną bibliotekę powieści historycznych, opowiadań, nowel, w których pragnął pokazać filozoficzne głębiny ukraińskiego bytu, duszę ludową, przyczyny naszych wielu porażek i zwycięstw. Bez jego postawy obywatelskiej, przejmująco-bolesnego słowa do współczesnego człowieka, bez jego niepokojącego głosu w obronie priorytetów narodowych i świętości i Ukraina, i my wszyscy bylibyśmy inni. Potrzebujemy tego mądrego, uczciwego i prawdziwego głosu. I trzeba, żeby usłyszało go jak najwięcej ludzi. O Muszkietyku jako utalentowanym lektorze, niedoścignionym gawędziarzu i człowieku nieustannego bólu, „cudownego piekła duszy”, który przejmuje się Ukrainą, namiętnie mówił Iwan Dracz. Swoim nauczycielem nazwał Muszkietyka Borys Olijnyk. A Dmytro Pawłyczko pragnął zaprojektować utwory historyczne jubilata na naszą współczesność. Witając mistrza prozy z jubileuszem oraz przyznaniem wysokiego tytułu Bohatera Ukrainy, Mykoła Żułynski, Wołodymyr Bazylewski, Petro Osadczuk, Mykoła Łukiw, profesorowie Instytutu Filologii KNU im. T. Szewczenki Ludmyła Hrycyk, Mychajło Najenko, wiceminister kultury Ukrainy Olha Bencz oraz inni działacze literatury i sztuki mówili nie tylko o wysokim maj- „I co z tego, że za władzy radzieckiej na Ukrainie były ukraińskie szkoły? — pyta W. Kosiaczenko. — Czy jednak w systemie oświaty istniała humanistyczna tradycja wychowania godności narodowej i tejże „odporności na pracę asymilacyjną innych nacji, skądkolwiek by ona nie szła” (cytowane słowa należą do I. Franki)? I czy możemy powiedzieć, że taka tradycja istnieje u nas obecnie?”. W artykule „Uświadamiajmy to, co nam przekazano” autor jeszcze raz powraca do testamentu Franki: „…Musimy nauczyć się czuć się Ukraińcami… wyrabiać z siebie poważnych, świadomych i statecznych mężów, pełnych miłości do swojego narodu i zdolnych okazywać tę miłość nie potokami szumnych frazesów, a niestrudzoną cichą pracą”. Tej publicystyce służy wypełnienie tego testamentu. W. Kosiaczenko z powodzeniem kontynuuje tradycję ukraińskiej publicystyki politycznej, którą kształtowali I. Franko, W. Samijłenko, Ostap Wysznia, publicystyki o wyraźnej ironiczno-satyrycznej tonacji. Świadectwem tego może być esej „Hańba porażek i sława zwycięstw, albo Krótka chronologia wielkiego zła”, wydrukowany swego czasu na łamach „Słowa Proświty”. Kontynuacja i rozwój tradycji, zdaniem W. Kosiaczenki, może dokonywać się w najrozmaitszych formach. Opowiada on o jednej z nich — wznowieniu przez bukowińskich prośwician w 1993 roku wydawania czasopisma dla dzieci „Łastiwka” („Jaskółka”), założonego jeszcze w czasach rumuńskiej okupacji Bukowiny. Teraz jego redaktorem naczelnym został autor, dla którego to wznowienie „zaświadczało o gotowości, kontynuując wyzwoleńcze tradycje poprzedników, także w nowych pokoleniach pielęgnować poczucie godności narodowej i miłości do Ukrainy, gotowości, by tak jak własną wolność, bronić jej języka, kultury, historii, jej zdobytej wreszcie niepodległości”. Kosiaczenko-krytyk wyróżnia się nieliniowym, wszechstronnym podejściem do analizowanych tekstów. Jednak wśród priorytetowych dla niego akcentów znaczeniowych znajduje się artystyczne ucieleśnienie momentów wspólnotowej ciągłości, „silnych więzi duchowych z rodziną, z historią swojego narodu, z rodzinną ziemią”. Dobrze to widać w analizie „Gwiezdnego deszczu” M. Winhranowskiego. Zwracając się do twórczości znanego bukowińskiego pisarza Mychajła Iwasiuka, autor pokazuje, że i on wywodzi swój duchowy rodowód z tradycji frankowskiej, w której odnajduje „kod… duchowości narodowej” narodu. Pisarz ma nadzieję na trwałość ukraińskiego kodu kulturowego i ciągłość rodzimej tradycji. Autor nie przemilcza również szkodliwych tradycji: jest to „głęboko zakorzeniony antyukrainizm”, którego przejawy widzi w postawieniu w Odessie pomnika „hulaszczej” carycy; w odmowie deputowanych Czerniowieckiej Rady Miejskiej zmiany nazwy ulicy Arkadija Gajdara na ulicę Romana Szuchewycza. Jest to także tradycja „rusyfikacji” Ukraińców, która przez lata niepodległości, zdaje się, nabrała jeszcze większego tempa. Jest to wreszcie haniebna tradycja „generalnych mordobić”, która „nawet w naszym postimperialnym czasie daje o sobie znać”. Są to również próby „deidolizacji” Szewczenki, które we współczesnej praktyce intelektualnej nabierają już statusu tradycji. W przeciwieństwie do tych prób formułuje on pytanie-wezwanie: „Czy nie czas już wszystkim nam, istniejącym na Ukrainie, odczytywać Szewczenkę takim, jakim jest? I coraz bardziej sprawdzać według niego samych siebie i swoją postawę obywatelską?”. Przepełniona proroczymi testamentami poprzedników, książka W. Kosiaczenki treścią zanurzona jest w burzliwych falach współczesnego życia. Autor nie jest sędzią ani świadkiem, lecz uczestnikiem. I dlatego problem tradycji jest dla niego nie czysto teoretycznym zadaniem, a kwestią praktyczną w najlepszym znaczeniu tego nieco wyświechtanego słowa. Ścieżka kronikarza ukraińskiej historii, a także o jego owocnej pracy na niwie redaktorskiej i u steru Związku Pisarzy Ukrainy. Jubilata ciepło witali ziomkowie — chór ludowy „Rodyna” z rejonu nieżyńskiego, aktyw Ziemiaństwa Czernihowskiego, kwartet „Jawir”. Dziękując wszystkim, którzy złożyli życzenia z okazji poważnego etapu życia, rozmyślając o przeżytym i napisanym, Jurij Mychajłowycz przypomniał słowa I. Kanta: „Co jest najważniejsze na świecie? To rozgwieżdżone niebo nade mną i prawa moralne we mnie”. Niech więc jeszcze długo będzie niegasnącą wysoka gwiazda słowa Muszetyka, jego serca, ducha, a jego książki pomagają nam wszystkim zachować w duszach te cnoty moralne, ten system korzeniowy ukraińskiego rodu, bez których nie być nam pełnoprawnymi gospodarzami w wycierpianej i wymarzonej przez wiele pokoleń ukraińskiej Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

PRAGNIJCIE ZAMYSŁÓW GŁĘBOKICH

Jewhen BUKET, laureat ukraińsko-niemieckiej nagrody im. O. Honczara z 2008 roku. Zdjęcie autora. Słowa wybitnego ukraińskiego pisarza Olesia Honczara „Strzeżcie soborów dusz swoich” stały się swoistym testamentem, apelem do wszystkich Ukraińców. I dziś nie tracą one na aktualności. Przecież na utworach Olesia Terentijowycza wciąż wychowują się nowe pokolenia Ukraińców, kształtuje się ich narodowa świadomość i postawa życiowa. Już tradycyjnie 3 kwietnia, w dniu urodzin autora „Soboru”, odbywa się uroczyste wręczenie „Honczarowskich” nagród. Przewodniczący jury ds. przyznawania państwowej nagrody literackiej im. Olesia Honczara Petro Kononenko ogłosił tegorocznych laureatów. Zostali nimi: kierownik katedry dziennikarstwa i wydawnictwa Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, profesor Wałentyna Hałycz za badanie „Oles Honczar — dziennikarz, publicysta, redaktor: ewolucja kunsztu twórczego” oraz pisarz z Białej Cerkwi Andrij Hudyma — autor trylogii „Płynie do Boga moja łza”. Międzynarodową pozarządową ukraińsko-niemiecką nagrodę literacką im. Olesia Honczara założyli w 1997 roku miłośnicy twórczości artysty z Niemiec — pisarka, scenarzystka filmowa Tetiana Kusztewśka oraz przedsiębiorca, mecenas, działacz społeczny Dieter Karrenberg w celu wspierania twórczej młodzieży Ukrainy i uhonorowania Olesia Honczara na świecie. Pomysł należy do byłej mieszkanki obwodu donieckiego Tetiany Kusztewśkiej, w wywiadzie z którą latem 1995 roku dla gazety „Neues Deutschland” Oles Honczar z wielką miłością i niepokojem mówił o przyszłości literatury ukraińskiej i młodych autorów. W tym roku pani Tetiana sama przybyła na uroczystości i z nieukrywaną przyjemnością wręczała nagrody laureatom. W kategorii „Proza” nagrodę otrzymały Irysia Łykowycz z Użhorodu za powieść „Twoje dziecko” oraz Witalij Menszykow (Den Kniażycz) z Ługańska za powieść „Anya Dark”. W kategorii „Poezja” zwycięstwo odnieśli Anna Malihon z Kijowa za tomik poetycki „Scenariusz wieczności” oraz Serhij Zubec z Mikołajowa za zbiór wierszy „Pod tym samym słońcem”. Absolutnym zwycięzcą w kategorii „Mała proza” została Iwano-Frankowszczyzna. Nagrodę podzielili Wasyl Karpiuk ze wsi Brustury w rejonie kosowskim za zbiór opowiadań „Najbliższa gwiazda” oraz mieszkanka centrum obwodowego Switłana Chopta za zbiór opowiadań „Językiem miłości”. W kategorii „Publicystyka” nagrodę otrzymała Olesia Sandyha z Browarów na Kijowszczyźnie za zbiór artykułów literacko-krytycznych „Harmonia dysonansów” i publikacje w prasie. Jury zachwyciły badania, które zwyciężyły w kategorii „Literaturoznawstwo”. Jest to praca Kateryny Hałycz z Melitopola „Antywojenna powieść Ericha Marii Remarque’a i Olesia Honczara: problemy typologii” oraz monograficzne badanie Inny Syrojid z Kijowa „Działalność społeczno-polityczna Olesia Honczara”. Dyplomantami ukraińsko-niemieckiej nagrody im. Olesia Honczara zostali Kateryna Miszczuk ze wsi Trebuchów w obwodzie kijowskim za zbiór poezji „Sen zegarka” oraz Oksana Raduszynśka ze Starokonstantynowa za zbiór wierszy i miniatur prozatorskich „Ukraińskie święta”. Fundacja im. Olesia Honczara postanowiła nagrodzić nagrodą zachęcającą poetkę Tetianę Konowałenko ze wsi Kotiużany w obwodzie winnickim za zbiór poezji „Aleja życia”. Łącznie w tym roku na konkurs wpłynęło ponad 40 książek i rękopisów. Dlatego wybór najgodniejszych nie był łatwy. Z okazji dziesiątej rocznicy wyróżnienia, dzięki panu Karrenbergowi i pani Kusztewśkiej, ujrzał światło dzienne zbiór „Oles Honczar: „Pragnijcie zamysłów głębokich”, do którego weszły najlepsze utwory laureatów Nagrody Honczara z minionych lat. Zgodnie z życzeniem sponsorów, wydanie podarowano bibliotekom Ukrainy, a także księgozbiorom wiodących placówek edukacyjnych świata w celu sławienia imienia Olesia Honczara i popularyzacji literatury ukraińskiej. Według słów Tetiany Kusztewśkiej, obecnie ten zbiór jest popularny wśród niemieckich studentów, którzy badają literaturę ukraińską. To zainspirowało sponsorów do wydrukowania na 15-lecie nagrody nowego wydania, do którego wejdą najlepsze utwory nowych laureatów. Znani mistrzowie słowa, twórcza młodzież, przedstawiciele społeczeństwa, Wałentyna Danyliwna Honczar oraz potomkowie rodu klasyka literatury ukraińskiej złożyli kwiaty na grobie Olesia Terentijowycza na Cmentarzu Bajkowym oraz pod jego pomnikiem w pobliżu ulicy Olesia Honczara. Wypowiedziano wiele dobrych, szczerych, wzniosłych słów o Olesiu Honczarze — pisarzu, żołnierzu, patriocie, obrońcy języka i kultury swojego cierpiącego, ale tak potężnego duchem narodu. Iwan Dracz, Wasyl Szklar, Ołeh Czornohuz, Petro Perebyjnis, Wałentyna Hałycz i inni pisarze, naukowcy mówili w szczególności o tym, że Oles Honczar był wielkim Ukraińcem — i w utworach artystycznych, i w „Dziennikach” dominuje myśl o Ukrainie, troska o jej przyszłość. W rozmyślaniach o literaturze „Obite płatki” Wałerij Herasymczuk napisał: „Kiedyś dawno, jeszcze na początku swojej drogi literackiej, w 1948 roku, Oles Honczar napisał: „Płyniemy po Dnieprze… Cały Dniepr kołysze się falami, jak roztopiona gęsta masa. Światła, już zapalone przez latarników, ledwo migotały w światłodajnej pomarańczowej przestrzeni Dniepru. Być by na świecie latarnikiem”. Pewnie sam Najwyższy przeczytał i ocenił wtedy te słowa, bo Oles Honczar rzeczywiście stał się owym powołanym przez Boga duchowym latarnikiem, który w swoich utworach zapalał światła dobroci, człowieczeństwa i godności, aby czytelnicy nie zbaczali z wysokiego moralno-etycznego kursu…” Pisarze, twórcza młodzież, naukowcy podkreślali, że dziś, kiedy tak ważne jest utwierdzanie państwowości języka ukraińskiego, dbanie o wysokie drogowskazy moralne nowych pokoleń, wzmacnianie młodego państwa ukraińskiego, jedności naszego społeczeństwa, twórcze dziedzictwo Olesia Honczara, jego wysoki humanizm i niezłomność w obronie idei narodowej, odrodzenia narodowego są szczególnie aktualne. A apel „Pragnijcie zamysłów głębokich” — to zwrócenie się nie tylko do artystów słowa, ale i do każdego obywatela. Laureat nagrody literackiej im. O. Honczara Andrij Hudyma. Zdjęcie Niny Hnatiuk. Iwan Dracz wygłasza słowo podczas upamiętnienia O. Honczara na Cmentarzu Bajkowym. Wałentyna Danyliwna Honczar z prawnukami Nestorem i Demianem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jak wyrok — aż do skończenia świata… Dotąd leżysz na ramieniu moim, niby bryła… A drugą toczą uparcie czarty po macierzankach, lubczykach, kartofliskach… by rozłupać trypolskie skorupy i diabelskie nasienie zrodzić w glinie… Niepamiętna, zgwałcona już leżysz, zeszłorocznymi liśćmi ledwie przykryta, i krakanie rozbrzmiewa na wpół żywe, i patrzy zza chmury Bóg gniewnie… * * * Pod latarnią, gdzie przędzie się płótno, co owija wychłodzone ciało, dostrzec można, co było dawno, i co pisano sadzą po białym… Wszystkich przodków, wszystkich prarodziców, dziadów, którzy pielęgnowali iskrę rodowodu, — w rozłomach czasu, w pęknięciach lodów — w sprasowanej do węgla skale… Jak dobrze czuć się żywym, i podnosić rzęsami śnieżynki, Zdjęcie Olesia Dmytrenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Pavło MOWCZAN Z TOMIKU WIERSZY «TY…»

PION Pszczółka spokoju i zabawy napełnia wrzesień ciepłem; wiatr wciąż dodaje natchnienia, by unosić jej skrzydło… W samotności dusza uważniej widzi dalej niż wzrok: przestrzeń inna, kolor — inny, góry chmur czy chmury gór. Chryzantemowo, wilgotno-niebiesko lekko wygina się mgła… Nieważko, nie mnogo stuka serca bęben… Zatem, jeszcze żywy dotąd, zatem, wyprostuj skrzydło — spójrz, krąży bezgłośnie anioł dnia nad wsią… U niego pióra — popatrz — splamione — w smole… Nuże, szybciej odepchnij się od stwardniałej ziemi… Pod nogami masz jamę, nad tobą niebieską wyż. I leć, leć bez pamięci w górę — wzrokiem, sercem — w dół… * * * Noc po oknie płynie rozcieńczona jak sadza, i mijane światła rozbłyskują — na chwilę, i przejmujące uczucia do rodzinnego… i wrogie wrzenie od zniewag, które serce tak jątrzy… Chazarzy weszli do domu i zbezcześcili kapliczkę i pióra rozpuścili w powietrzu — z poduszek… Spadanie na łeb na szyję w przepaść… i nie można spać pod łoskotem kół, pod szyn stukotem… Gdzie Światosława miecz, gdzie gniew mój obosieczny, i kolej ta nie ściele się do Itil… Tańczy na sznurkach diabelskość o północy na opuszkach ruchliwych, które ciągną się skądinąd… Co pod tobą? Noc? Czy los nieunikniony? Tak jakbyś z czasu wypadł — w studnię bez wody… i skapuje ci na wargi wymię sucze nieznośną goryczą, byś drapieżny był zawsze… * * * Potrójną porcję cykuty wychyl z deszczem — grzechy odpokutuj, choć ty zatruty dawno… ty — półwidmo.. i nie słychać CIEBIE… ty — słup… ty — próchno… W powietrzu wgłębienie po tobie zalane cieniem po brzegi… Wystaje zamiast włosów — grzebień w twojej dłoni — kamyk… I ktoś jeszcze słucha na bezludziu TWOICH oskarżeń i żalów o przeciągach, bezsenności w grudniu, o wilgoci czarnej ziemi… o czerstwym chlebie oraz ziemniakach, o soli, która płacze na stole, o pomarszczonym sierocym losie, który głuchnie w martwej wsi… Ani kotów wyłupiastych, ani kłótliwych wróbli. Szyby wybite w każdej chacie i chodzą widma-zmarli… I przebija gwiazda z nieba przez filc gruby, trującą mgłę: kukułeczka z zegara do ciebie woła: nie-płacz… nie-płacz… nie-płacz… * * * I. Jakby nie powstawało, nie było ani łabędzi, ani kaczorów, ani plusków, ani chmur pierzastych… Tylko jedno skrzydło zgarnęło ciepły popiół w kołyskę, która wysoko kołysała się nad wsią… Wszystko od początku, wszystko — od powicia, od pierwszych dźwięków oraz niezdarnych ruchów uczyć się na nowo i poznawać życie, łowić imię Ojczyzny słuchem… W bzyczeniu pszczół, w pluskach jaskółek, w zachłystywaniach rynien oraz wodociągów uczyć się alfabetu zrojonych gwiazd, i zlizywać rozpacze słone… II. Bo ty jeden… porzucony przez wszystkich, Przywiązany za pas do stołu… No gdzież wy WSZYSCY, kto był, kogo nie ma, W głuchym ulu szkłem tłuczonym — pszczoły… I ty, kraju widziadeł i chimer! Dlaczego mi TY losem się stałaś, choć otulają kokonem ciasnym tkania śniegów czy płótna dnia. TY… Tylko oczy otworzę, i widzę dalekie Zadończe… łowcy ludzi-Chazarzy arkanami wielbłądzimi plotą… i drży droga od stukotu koni, i powieki drżą, rozlewa się światło, jak rtęć… Hej, bracia wy moi! Sprzedane siostry! Zamurowane w ściany Bagdadzkich twierdz! Los w kość wpił się katowskim powrósłem, od arkanu na gardle naszyjnika blizna… Nie, nie wykrzyczę się, nie, a kłębkiem rozwinę się po ziemi nieprzytomnej pod stukotem kopyt… Od Dunaju do Donu, a dalej — do murów Chin Rozciąga się nitka jedwabna — na sprawdzian… Jeszcze żywy, jeszcze żywy, jeszcze pulsuje w oku żar… Dym krowieńcowy skłonił się za horyzont na Wschód. I krzyczy, i woła nienarodzone w porę dziecko w zgwałconym łonie, w głębiach wieków… A ty sam — po co urodziłeś się przedwcześnie?.. Po co tobie wszczepili ten gen, by o czasie zapomnieć łowić chwilę tę piękną, kiedy noc wyrasta i znika Kartagina. NA PRADAWNEJ ZIEMI Czas obalił się starością nagle, zbezczeszczone jestestwo wciąż schronienia szuka… wytrząsasz papier — szukasz dawnego słowa, by przytulić do warg, jak z bzu gwizdek… Ono jedno w jedno łączy wszystko co istnieje, Uspokrewnia ciebie przemijalnością wszystkiego… Obsypała się glina całkiem, ścian biała skorupa obsypała się domów i odleciał ogień… W strzesze wróble i łoskot w polu, i zdziczały chmiel przypomina o dniach, kiedy tu ręczniki latały białym kołem, po ścianach malowały się i malwy, i koguty… I tupotem butów wbijana była polepa pod zasłonkę płaską, pod piłkę i grzebień, ze słodkich warg nektar piła słodka kobieta i terkotał grochem świński pęcherz… Gaj, gaj… dawno… gaj, gaj… w wyraj… fantomy niebytu… zapomniane imiona… Domachy, Jawtuszki, Kałenyki, Porfyry… Podziemna U! Kraj! Rachmańska — głębia… I ceglane trypilla, i gliniane aratty leżą na warstwie warstwa… skorupami, samem pszeniczne pisma, by TY mógł przeczytać to jedyne słowo, utracone dawno… Kraj — U — kraj ufny, jak głos, Co z warg dziecięcych płynie w zaświaty. Głębokie lemiesze przewracają pole I tłuką się garnki — tablice rodowodu. I głębia wieków sięga za widnokrąg — Zaorana pradawność, zmielone czasy… I skradając się stąpa kruk — znany semitolog I glinianym bożkom wydłuża nosy… * * * Zagęszcza się czas do przejawów na niebie, bezwieczne przebija w przezroczu gwiazd… Tak się oddaliłem, mój Panie, od ciebie, że trzeba na kłębek odmotywać krok. I ja stąpnąłem …I cień spod latarni zerwał się, i wyprzedził czas, i splamił oblicze… i wpadł w jednej chwili w swoją nocną otchłań, skąd przebił się jedynie cienki dziecięcy krzyk. Na glinianym dnie, w czarnoziemie nocnym znajduję obręcze i obdarte kijki, które należą już do bezlicznego NIKOGO, — one kiedyś pisały MI ziemskie ścieżki… Śpiewająca obręcz krążyła po widnokręgu, sprężysty kijek szedł koziołkami w step, i odrywał się od warg wstążkowy czysty głos, i dźwięcznie wymawiało się TWOJE imię święte… Ja — aniołków strzegłem, które pasły się na niebie, w skowronkowy dzwon wplatał się kościelny dzwon… I co krok, to szedłem ja, Panie, do CIEBIE, i odzywałeś się TY ze wszystkich-wszystkich stron… A dzisiaj przekleństwa chlupoczą kamieniami… Pilnik tnie metal — zbijają się zamki… zardzewiała noc skrzypi… ostatnia czy jesienna? Prowadzą ślepców sznurkiem… Kijki… Kijki… Kijki… * * * Życie! I ty było miodowe. I nie oskarżyć dni swoich: my — ci sami, my — ci sami, choć dni wciąż nowe, a za oknem: to deszcz, to śnieg… Wątpliwy czas, wątpliwy los… Tylko bezwątpienia w oddali mogiła w polu, i topola, i krzyż ramienny w oknie… Życie — picie, życie — pomyłka… łzawy wzrok, zardzewiały smak. Cień lasu wchodzi, niczym piła, rozpoławia szkielet… Bezmiar za Żmijowym wałem, nieśmiertelność w okruchach węgla. Ty — wszędzie, gdzie wskaże palec: w tę kropkę nieba, i w tę… Dusza twoja przemieści się wkrótce — tarnina serce naraz przetnie, i chłód w ciało twardokorzenne zanozi żądło lodowate. * * * Kto podnosi dusze na wysokości? Kto nam położył te wieczne przeloty — Starzeć się i umierać w locie? Kto nurza w otchłań czerni Zwierciadlane skrzydła, bursztynu źrenice? Już wykuły kukułki-zygzice Twoją nieprzemijającą samotność… Po co było tu tobie urodzić się I wypasać chmurkę złotą?.. Pod paznokciami, pod sercem ty, ziemico, ciebie nazwali jako świętą… Ty zdziczałaś… już dawno… obojętna… Stukasz w dno czarnej trumny… Stuk wzmaga się z każdym krokiem, słyszysz, druhu, I ktoś nam mówi: wy — jej synowie… Dusza zaś w stepie krąży po spirali, — Jej nie podnieść się na jednym skrzydle… Ktoś rozciera w palcach na pastwę Twoje jestestwo, jak grudkę ziemi… ZBLIŻENIE I. Poszarpany czas, przeszyty żwirem, owijał twoją nagość ognistą — w pełnym wzroście — całunem… męki cielesne przenikały do serca: tak, jakby miała zmartwychwstać w słodkiej ciszy stromizna podniebna! …I wyrwie się z oddechem dziecięcy okrzyk, niczym pisklę z gniazdeczka drżące — sfrunie w bezczas od ciebie za chwilę… U nóg skorupa powicia leży… i cisza… i cisza dokoła taka… W ptasim gardle nie ma języka… powietrza nie ma… nie ma i pieśni… Wysoka kolumna, której imię Dzień, wzniosła się do słońca, szklana, niełatwa… A w niej stygnie duszy pęcherzyk. Obok brzęk i chrzęst kości… w dłoni kolejny bezwieczny gwóźdź… w miedzianych żyłach zardzewiałe strzykawki i wieczna bezkresność w cztery strony. II. Łuszczyło się światło, jak mika, twardniała ustana woda i gwiazda pionową pajęczynę spuszczała z nieba — ratunkową, jedyną łączącą nić, bo w niebyt zapada świat powijający… światła pępowina urwała się nagle — i woda twarda wbiła się rdzawie w ciało, jak tarnina… i jęknęła zerwana struna rozwlekła się pocieniona minuta… Zrodzić i zdradzić, rodzie kędzierzawy, siebie zniesławić… oszukać wszystkich… Liczniku zła, ty, głupcze kościsty, czyż nie słyszysz, kręci się… Jak mogłeś zapomnieć o wiecznych rodowych połączeniach o pępowinowych, powijających rękach, o skrzypieniu kołyski, paciorkach dźwięków, i o mlecznych zębach w gęstwinie strzech… Czyż nie widzisz kalendarzowej gwiazdy, która zagląda przez sękatą dziurę, jaka poduszka u ciebie już twarda… i spada z umywalki woda w przepaść czasu, gdzie kipi siarka… W PRZECZUCIU SIERPNIA Co mogło, to jeszcze się nie stało… mleko dzwoni w dojniczce, jaskółka siada na palec, głazem leży jagnię, a dzwonnica bursztynowa pełna miodu pod słońce, nów przebił się znowu w niebieskiej przerębli. Dwa światła jednoczesne — świeci ojciec, świeci matka, dzwon miodowy cicho gaśnie — światła kroplę łapie garść… Boże, zachowaj widzenie, nie pustosz pamięci — duszy… pełna głowa nasion — sierpień słonecznika suszy. I suchy liść ścierny dotknął pierwszych zmarszczek mleko płynie nieustraszenie w bezwieczny czarny garnek… Chwila! Rozciągnij się do bezkresu, biały strumieniu, nie urywaj się — przy skraju nieba białe wieże świadczą tylko o bezczasie… Nie potrzeba jeszcze o terminach! — niech trwa wieczór… lecz rozwierają się kroki, z pola suną czarne mroki, występuje sól gwiazdozbioru… by zasypać całkowicie oczy i spalić wargi-rany, lecz wzrasta duch mleczny razem z falą mgły. I w białym odzieniu Chodzi ojciec, chodzi matka, Jak światła bogorówne, — w rękach dzwonnica dzwoni…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z nimi, jak z dawno znajomymi, bliskimi ludźmi. I za całą tę pełnię radości jestem winien mojemu sławnemu przyjacielowi M. S. Szczepkinowi”. W tym błogosławionym okresie pobytu u Szczepkina Szewczenko redaguje i przerabia wiersze napisane podczas zesłania, z lat 1847–1858, przepisuje je z „Małej książeczki” do „Większej książeczki”. Oto charakterystyczny jego zapis w dzienniku z 18 marca: „Skończyłem przepisywanie czyli przecedzanie swojej poezji za 1847 rok. Szkoda, że nie ma z kim jak należy przeczytać. Michaił Siemionowicz w tej sprawie nie jest mi sędzią. On bardzo się zachwyca. Maksymowicz — ten po prostu pobożnie mdleje przed moim wierszem, Bodiański też. Trzeba będzie poczekać na Kulisza. On choć surowo, to czasem powie prawdę…” Ze wszystkich osobliwości charakterów, talentów i losów życiowych ukraińskich ludzi wspomnianych w książce wszyscy oni uosabiają to wspólne, co ich łączy — ukraiński typ duchowy, objawiony w serdeczności. Gruntowna praca W. Mielnyczenki, pomimo pewnego idealizowania głównych postaci, spełnia oczekiwania autora: daje „możliwość zanurzenia się w prawdę związków poety i artysty”, w prawdę życia ukraińskich podwижników ducha poza rodzinnym krajem. We wstępie do książki autor dziękuje za pomoc w jej przygotowaniu współpracownikom — Ludmile Hilmanowej, Polikarpowi Tkaczowi, Tatianie Czernikowej — i zaznacza, że praca jest nieodpłatna i stanowi własność Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Obecnie Wołodymyr Juchymowycz pracuje nad autorską encyklopedią „Szewczenkowska Moskwa”. Życzmy autorowi i jego pomocnikom zdrowia i twórczej weny w realizacji tego zakrojonego na szeroką skalę zamysłu. ...poziomem poligraficznym wydanych książek. Wydawnictwo „Jarosławiw Wał” wygrało nieoficjalny przetarg. Ogromne znaczenie miało tu autorytatywne słowo Tetiany Arsejenko — kierowniczki wydziału informacji międzynarodowej i kontaktów zagranicznych Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego. Posłowie do „Żółtego księcia” napisał ukraiński literaturoznawca z USA, doktor nauk, członek rzeczywisty NAN Ukrainy Leonid Rudnycki. Opracowanie artystyczne i redakcję techniczną wykonała Nina Tanczenko. Dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Mychajło Słaboszipycki, który znał Wasyla Barkę, odwiedzał go w amerykańskim Glen Spey (później napisał jego portret literacki „Z życiopisu białego mnicha”, opublikowany w książce „25 poetów ukraińskiej diaspory”), powiedział, że sam fakt wydania takiej książki w „Jarosławowym Wale” nie może nie cieszyć ambicji wydawców. Prezentacja „Żółtego księcia” po niemiecku w Kijowie jest zaplanowana na pierwszą połowę 2009 roku. Następnie prezentacja ma się odbyć w Wiedniu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

RÓŻNI CHARAKTERAMI, A BLISCY SERCAMI

Właśnie ukazała się nowa i, podobnie jak poprzednie, unikalna praca Wołodymyra Melnyczenki „Taras Szewczenko: »Mój wielki przyjaciel Szczepkin«”, poświęcona 220. rocznicy urodzin M. Szczepkina (2008) oraz nadchodzącemu jubileuszowi 200-lecia T. Szewczenki. Jest to już jedenasta książka, którą autor wydał w Moskwie w języku ukraińskim. Wołodymyr Juchymowycz urodził się i wychował w słynnym Medwinie na Bogusławszczyźnie; jest doktorem nauk historycznych, członkiem korespondentem Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużonym działaczem nauki Ukrainy, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Związku Pisarzy Rosji, dyrektorem generalnym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie (od 2001 roku), autorem ponad czterech dziesiątek prac historycznych, politologicznych i z zakresu historii sztuki. Za poprzednie unikalne książki „Taras Szewczenko: »Mój pobyt w Moskwie«” (2007) oraz „»Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy« (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski)” (2008) Wołodymyr Juchymowycz Melnyczenko został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki (na wniosek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”). Przy okazji gratulujemy stałemu autorowi „Słowa Proświty” zasłużonego odznaczenia państwowego. Ołeksander SZOKAŁO Ta książka opowiada o serdecznych relacjach genialnego ukraińskiego poety Tarasa Hryhorowycza Szewczenki i założyciela ukraińskiego oraz rosyjskiego realizmu scenicznego Mychajła Semenowycza Szczepkina. A poprzez M. Szczepkina, podobnie jak przez O. Bodianskiego, T. Szewczenko, jeśli nie bezpośrednio, to pośrednio znał się z założycielem ukraińskiego i rosyjskiego realizmu literackiego Mykołą Wasylowyczem Gogolem. „Ulubionymi przyjaciółmi Szczepkina byli jego rodacy: najpierw Gogol, a potem Szewczenko. Przyjaźń jego z Szewczenką warta jest tego, aby osobno o niej opowiedzieć” — podkreśla rosyjska pisarka, prawnuczka Szczepkina Tetiana Szczepkina-Kupernik i opisuje pierwsze poznanie M. Szczepkina z poezją T. Szewczenki w „Kobzarze” z 1840 r.: „Świeżość uczuć, prostota, muzyczność śpiewu żywo przypomniały Szczepkinowi pieśni bliskiej mu Ukrainy. Jednocześnie poczuł, że Szewczenko nie naśladuje pieśni ludowych — przeciwnie, jego wiersze powinny stać się pieśniami ludowymi. Wiersze od razu oczarowały Szczepkina i on jeden z pierwszych odgadł w Szewczence przyszłego wielkiego poetę”. Gruntownie naświetlił historię szczerych relacji dwóch wielkich artystów znany ukraiński i rosyjski literaturoznawca, szewczenkoznawca Mykoła Storożenko (1836—1906): „…Szewczenkę i Szczepkina łączyło pokrewieństwo plemienne i duchowe: obaj byli Ukraińcami, obaj namiętnie kochali rodzinny kraj; obaj byli dziećmi ciemnego poddaństwa; obaj siłą geniuszu naturalnie osiągnęli, choć nie na tym samym polu, sławę ogromną. …Istnieje przekaz, że niedługo po tym, jak wydrukowano „Kobzara”, Szczepkin uczynił nazwisko Szewczenki znanym w Moskwie, czytając artystycznie jego „Dumy moje, dumy moje, ciężko mi z wami”. Kiedy i gdzie zaprzyjaźniły się te dwa czyste ukraińskie serca? Hipotetycznie mogli poznać się na początku lata 1843 r. w Kijowie, podczas występów gościnnych M. Szczepkina. A dowodowo spotkanie ich odbyło się w lutym 1844 r. w Moskwie podczas przyjazdu tam T. Szewczenki, a niezaprzeczalnym świadectwem ich znajomości jest poezja „Czyhrynie, Czyhrynie”, którą Szewczenko napisał w Moskwie 19 lutego 1844 r. z dedykacją dla Szczepkina. W tym czasie w Moskwie T. Szewczenko serdecznie zaprzyjaźnił się jeszcze z jednym rodakiem — Osypem Bodianskim, znanym na cały świat słowiański badaczem twórczości ludowej, piśmiennictwa i kultury narodów słowiańskich. Autor słusznie zaznacza, że Szewczenko przyjechał do Moskwy właśnie dla spotkania z Bodianskim, który wtedy powrócił z wieloletniej delegacji do krajów słowiańskich. Pierwsze poznanie Szewczenki z Moskwą i moskwianami, w szczególności ze Szczepkinem, odbyło się dzięki Bodianskiemu. Właśnie wokół O. Bodianskiego skupiali się w Moskwie Ukraińcy — Szczepkin, Gogol, Maksymowycz, Kulisz, porozumiewając się tylko w ojczystym języku (dokładnie zostało to naświetlone w pracy „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski))”. Czymże więc uwarunkowana jest serdeczna, trwała przyjaźń Szewczenki i Szczepkina, których różnica wieku wynosiła 26 lat? T. Szczepkina-Kupernik pisze: „…Poeta poddał się dobroczynnemu wpływowi świetlanej natury Szczepkina. Szybko zaczął go nazywać „ojcem” — i nie było to pustym słowem: Szczepkin pokochał go jak syna…”. Taras znajdował w Mychajle Semenowyczu przede wszystkim serdeczną ojcowską opiekę, której nie zdążył zaznać od samego dzieciństwa od rodzonego ojca: „Mychajło Semenowycz opiekuje się mną jak kapryśnym chorym dzieckiem. Najdobrotliwsze stworzenie!” — zapisał w dzienniku podczas choroby w mieszkaniu Szczepkina, przebywając w Moskwie w marcu 1858 r. Właśnie na tej cesze wielkiego aktora akcentuje Szewczenko także w zapisie dziennikowym z grudnia 1857 r. w Niżnym Nowogrodzie: „Lecz jaśniej i promienniej od wielkiego artysty stoi wielki człowiek, łagodnie uśmiechnięty przyjaciel mój jedyny, mój szczery, mój niezapomniany Mychajło Semenowycz Szczepkin”. A przyjaźń M. Szczepkina do młodszego rodaka wynika z wysokiego ukierunkowania ducha w jego sercu: „…w sercu moim niewyczerpane źródło dla miłości do człowieka” oraz z wyznawania prawdy: „cały interes w prawdzie”. To tak odpowiada Szewczenkowemu testamentowemu: Mnie zaś, o Panie, daj Kochać prawdę na ziemi I przyjaciela szczerego przyślij! M. Szczepkin odznaczał się wysokimi wymaganiami moralnymi wobec ludzi godnych jego przyjaźni, mówiąc o takich: „On naprawdę jest tego wart i pod względem moralności…”, co bez wątpienia dotyczy także Szewczenki. Swoją postawę społeczną M. Szczepkin także określa imperatywem moralnym: „Zostawcie świat, by rósł według swoich naturalnych praw i pomagajcie jego wzrostowi rozwojem w człowieku poczucia moralnego” — pisze artysta-myśliciel w liście do filozofa-materialisty i rewolucjonisty-pragmatyka A. Hercena, z którego bolszewickie szewczenkoznawstwo zrobiło niemal partyjnego wodza Szewczenki, choć poeta w swoim czasie przechorował radykalizm społeczny. Postawa społeczna M. Szczepkina, podobnie jak M. Gogola i P. Kulisza, to wymaganie przede wszystkim dojrzałości moralnej i duchowego narodzenia człowieka, bez czego niemożliwy jest postęp społeczny. M. Gogol przestrzegał przed pychą pragmatycznego rozumu, który wypiera z ludzkiego serca wolę moralną i prowadzi człowieka na manowce: „W nic i w nikogo ona nie wierzy; tylko wierzy w sam rozum swój: czego nie widzi jej rozum, tego dla niej nie ma. Zapomniała nawet, że rozum porusza się naprzód, kiedy idą przodem wszystkie siły moralne w człowieku, i stoi bez ruchu, a nawet cofa się, kiedy nie wznoszą się siły moralne”. Lekceważąc zdolność poznawczą i wolę moralną serca, ludzie nieuchronnie tracą duchową perspektywę życia, poddają się wszelkim ułudom. Przypomnijmy wyznanie Szewczenki na zesłaniu: Dał się głupcom oszukać, W kałuży wolę utopić. M. Szczepkin po ojcowsku opiekuje się stanem duchowym T. Szewczenki. W odpowiedzi na inicjatywę Tarasa, by spotkać się w Moskwie, 69-letni Mychajło Semenowycz pisze w liście z 27 listopada 1857 r., że jeśli Szewczence trudno będzie przyjechać, „…to czy nie przyjechać mi do Niżnego? I to nie tylko po to, żeby się zobaczyć, a porozmawiać by o wielu rzeczach trzeba, być może moja stara głowa naprowadziłaby i twoją na dobrą myśl…”. A 4—5 grudnia Szewczenko odpisuje: „Zdecyduj się, przyjacielu mój wielki, na moją prośbę i, zdecydowawszy się, napisz mi ładnie, kiedy by cię czekać do siebie. Ja dzisiaj piszę i do Kulisza: może i on zajedzie po ciebie, i razem przyjedziecie, moi goście drodzy”. Szewczenko potrzebował szczerych doradców. I obciążony chorobami M. Szczepkin pokonał czterysta wiorst i przyjechał na Boże Narodzenie do T. Szewczenki. A niedługo potem i Szewczenko tą samą drogą przyjechał do Szczepkina do Moskwy. W. Melnyczenko podkreśla: „Nigdy wcześniej i nigdy później, że tak powiem, duchowy i kulturalny wypoczynek oraz wizyty reprezentacyjne Tarasa Szewczenki nie były tak uporządkowane i kierowane, tak przemyślane i protegowane z zewnątrz, jak w okresie jego marcowego pobytu w Moskwie (1858) u niezrównanego Mychajła Szczepkina”. A oto jaką notatkę pozostawił T. Szewczenko w „Dzienniku” podczas mieszkania u M. Szczepkina od 11 do 26 marca 1858 r.: „…W ciągu tygodnia spotkałem się tutaj i poznałem z takimi ludźmi, z którymi w ciągu wielu lat nie udałoby się spotkać… Spotkałem się i poznałem czytają straszną prawdę: oto tak było w centrum Europy w pierwszej trzeciej XX wieku. Po długich konsultacjach zdecydowano wydać przekład dzieła Barczego w kijowskim wydawnictwie „Jarosławiw Wał”, które od niedawna dało czytelnikowi cały szereg ważnych i na wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

OWOC ZBIOROWEGO WYSIŁKU

Switłana KORONENKO. Ukazanie się tej książki stało się możliwe dzięki zbiorowym wysiłkom ludzi, których połączyła idea dania niemieckojęzycznemu czytelnikowi jednej z najwybitniejszych powieści literatury ukraińskiej XX wieku. „Żółty książę” to przede wszystkim świadectwo Wasyla Barki o tym, co robili z naszym narodem komunistyczni władcy, którzy pragnęli wymorzyć i wyciąć ukraińską ludność Hołodomorem. Zatem ci ludzie to przede wszystkim sam Wasyl Barka, który w dalekiej Ameryce tworzył pełen smutku epos o najtragiczniejszych doświadczeniach ukraińskiego człowieka w piekielnym XX wieku. Przykro, że ten utwór u nas tak i nie został uhonorowany Nagrodą Szewczenki — ówczesne kierownictwo państwa ukraińskiego po prostu przestraszyło się pozwolić na to. Drugą bardzo ważną osobą właśnie dla pojawienia się powieści po niemiecku stała się Maria Ostheim-Dzerowycz. To osoba o skomplikowanym losie, który może stać się tematem ciekawej i pouczającej książki. Ona urodziła się we Lwowie, który był wtedy stolicą austriackiego kraju koronnego — Galicji. Ojciec Markijan Dzerowycz kierował Generalnym Instytutem Akcji Katolickiej we Lwowie. Z czasem stał się jednym z organizatorów życia społecznego i kulturalnego Ukraińców w Austrii. Matka Daria z rodu Witoszyńskich była doktorem nauk chemicznych i farmakologii. W 1945 roku Markijana Dzerowycza radzieccy łowcy ludzi schwytali i wtrącili do GUŁAG-u. Dziesięć długich lat przebywał on za drutem kolczastym, a kiedy w 1955 roku wreszcie wrócił do Austrii, to znów zajął się praktyką lekarską, a pomagała mu córka Maria. Później Maria studiowała na wydziale filologicznym Uniwersytetu Wiedeńskiego. Dzięki znajomości języków słowiańskich oraz udanej pracy podczas Wystawy Światowej w Brukseli w 1958 roku otrzymała posadę w Federalnej Izbie Gospodarczej Austrii w dziale Europy Wschodniej, gdzie przepracowała trzy i pół dekady — aż do przejścia na emeryturę. Jednocześnie pani Maria na zasadach społecznych opiekuje się sprawami ukraińskimi. Już ósmy rok jest przewodniczącą Ukraińskiego Bractwa Katolickiego imienia Świętej Wielkomęczennicy Barbary w Wiedniu. To najstarsze ukraińskie towarzystwo w Austrii, założone w 1862 roku. Maria Ostheim-Dzerowycz posiada odznaczenia Austrii i Ukrainy. A tę pracę wzięła na siebie dawno. Upewniwszy się, że w Austrii, w Niemczech, w innych krajach Europy ludzie nie wyobrażają sobie prawdziwej skali Hołodomoru 1933 roku na Ukrainie, pani Maria postanowiła przygotować niemiecki przekład powieści Wasyla Barki „Żółty książę”. Niech. W ostatnich dniach w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ukazała się drukiem powieść Wasyla Barki „Żółty książę” w języku niemieckim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dzisiaj „Słowo Proświty” rozpoczyna publikację „wrednych wywiadów” — cyklu dialogów Lubow Hołoty ze znanymi postaciami ukraińskiej literatury i sztuki. Wrednych dlatego, że obiecujemy zadawać pytania nie zawsze wygodne, ostre, ale pilne, bolesne. Czytelnicy mogą się przyłączać: wymieniać nazwiska, formułować swoje pytania. Najważniejsze — nie obrażać ludzi, a dochodzić prawdy. Pierwszym na nasze wyzwanie „Idę na Was” odpowiedział znany pisarz i działacz społeczny, a także wybitny czytelnik naszych czasów Mychajło Słaboszpycki. O tym, co z tego wyszło, sądźcie Państwo sami. Mam nadzieję, że odezwą się nie tylko czytelnicy, ale i przyszli bohaterowie publikacji. Jesteśmy gotowi do polemiki w imię prawdy. — Czy nie wydaje się Panu, że literatura ukraińska dzisiaj „rozeszła się po towarzystwach”? Można by to porównać z literaturą porewolucyjną początku XX wieku (napisał Pan książki o Ołeksie Włyźku, Todosiu Osmaczce, więc dobrze Pan studiował tamte czasy), kiedy to czy inne ugrupowanie skupiało się wokół określonego wydawnictwa. Dzisiejsze nakłady czasopism są tak małe, że nie ma o czym mówić… Proszę to skomentować. — Tak, współczesne życie literackie, w porównaniu z tym, co było jeszcze dwie dekady temu, niesamowicie się sfragmentaryzowało i posegmentowało. Wszędzie są swoi liderzy i kryteria, sławne rozumienie tego, po co jest literatura, jednym słowem, niemal własna religia. To wszystko wydaje się jeszcze bardziej pstrokate i różnorodne, niż było w latach dwudziestych. Co prawda, wtedy energii twórczej i różnorodności imperatywów estetycznych, różnicy poetyk było więcej (dość wspomnieć neoklasyków, „Lankę”—„Mars”, „Nową Generację”, „Hart”, „WAPLITE”). Obecnie próby grupowania się pisarzy wokół czasopism obserwujemy jedynie na przykładzie „Kuriera Krywbasu” Husejnowa, który jest niezmienną — i jedyną — trybuną Marka Roberta Stecha, Olesia Uljanenki, Wiktora Neboraka oraz jeszcze grupy młodszych autorów. Jeszcze do niedawna czysto własne grono nazwisk miała „Suczasnist”, która obecnie straciła, zdaje się, wszystko, począwszy od autorów, a skończywszy na marce. Nakłady czasopism są dzisiaj po prostu symboliczne. Właśnie czasopisma przeżywają — bez żadnej przesady — najcięższe czasy. Nie mają finansowej możliwości walki o prestiżowych autorów. Jasna sprawa, nie mają też żadnych możliwości, by stać się jądrem potężnych ugrupowań literackich. Dlatego czasopisma teraz — z epizodycznymi wyjątkami — do przykrości stały się jednakowe i utraciły rolę liderów tego, co nazywa się procesem twórczym i życiem intelektualnym. Świadczy o tym również fakt, że przeważająca większość powieści i opowiadań, które zdobyły rozgłos i nagrody, dotarła do czytelnika bez pierwodruków czasopiśmiennych. Wygląda na to, że ta tendencja narasta. — Dzisiejsze wydawnictwa konsekwentnie pracują z kilkoma autorami. W rezultacie na kiermaszu można zobaczyć pisarza za stoiskiem, na którym jest 5—7 (!) tytułów książek tego autora. Od razu wyprzedzam Pana możliwy argument: „Piramida” (Lwów) wznawia Marię Matios i jest to nie tylko popularna, ale i prawdziwie utalentowana pisarka. Mnie natomiast ciekawi, co Pan myśli o literaturze masowej, którą niektórzy nazywają „nowoczesną”. Na jakie wydania zorientowane jest wydawnictwo „Jarosławiw Wał”? — Dla mnie literatura masowa i nowoczesna to zupełnie różne rzeczy. Masowa — to popsa a la „Koronacja słowa”, w której czasami pojawiają się też utwory o pełnej wartości artystycznej (na przykład Wołodymyra Lysa z Wołynia). A przeważnie jest to potok jakichś hydroponicznych tekstów, w których trudno dostrzec aluzje do literackiej indywidualności w osobach autorów. Są to albo takie sobie felietoniki, albo dziennikarstwo, albo ćwiczenia fantasy, którym brakuje autorskiej filozofii, wyrazistej stylistyki i jeszcze czegoś, od czego właśnie zaczyna się literatura. „Jarosławiw Wał”, gdzie przy okazji dyrektoruję, to przede wszystkim wydawnictwo z historii Ukrainy i historii kultury ukraińskiej (jest ich już kilkadziesiąt), a także współczesna literatura: „Krajina Irredenta” Romana Iwanyczuka, „Wertohrad” Wałerija Hużwy, „Łuk Odissejiw” oraz „Chołodnyj dusz istoriji” Wołodymyra Bazylewskiego, „Ne wir, ne bijsia, ne prosy” Wiktora Baranowa, „Sołomiani dzwoony” Bronisława Hryszczuka (to tylko najbardziej zauważalne książki, a w sumie uzbiera się ich już cała biblioteczka). Nasze „brandowe” wydania to Paweł Chalebski „Ukraina – ziemia kozaków”, Astolphe de Custine „Prawda o Rosji”, Wal. Złotopolec i I. Fediw „Życie i zdumiewające przygody kozaka Mykoły na bezludnej wyspie”, „Ukraińska dywizja „Hałyczyna”. Wydajemy je i wydajemy. Ale to już, zdaje się, autoreklama… – To piękne słowo „margines”... Wybaczcie, ale dlaczegoś nowocześni postmoderniści jawią się w wyobraźni jak ilustracja książkowa: dziesiątki epigonów – małych żadanczyków i post-andruchowyczów prowadzą koło wokół literackiej choinki-2009. Co jest dzisiaj nieprzemijające w naszej literaturze? Kim są ci autorzy, którzy są zdolni przekroczyć ukraińskie granice jako zwycięzcy, a nie emigranci czy „dzieci grantu”? – Tak było zawsze: młodsi równali do liderów. Przypomnijmy epigonów Hryhora Tiutiunnyka i Jewhena Hucała. Czyż nie cała młoda proza lat siedemdziesiątych-osiemdziesiątych – to, z nieznacznym wyjątkiem, intonacje Hryhora Tiutiunnyka oraz impresjonizm i neorealizm w duchu Jewhena Hucała. Obecnie zaś – nowi idole i nowe „fiszki”. Obecnie w modzie jest totalny sceptycyzm i desakralizacja wszystkiego, co istnieje. Jasna sprawa, wszystko jest wypróbowywane ironią – czasem bardzo ostrą – ale w tym procesie jest wiele różnych „kosztów dodatkowych”. Nierzadko autorzy-neofici dumnie deklarują: wszystko, co było przed nami, to wstrętny socrealizm, to nie literatura. A tam, przed nimi, byli i Płużnyk, i Pidmohylny, i Swidzynski, i Andrijaszyk, i Mykoła Łukasz, i Hryhorij Koczur, Hryhir Tiutiunnyk, i Mykoła Winhranowski, i Wasyl Stus, i Borys Neczerda, była – i jest – Lina Kostenko. I póki jeszcze dzisiejsi kandydaci na geniuszy się potwierdzą – wymienieni tutaj (a jeszcze do nich i niemało niewymienionych) już się potwierdzili, stali się jasną stroną historii naszej literatury. A przecież są jeszcze pisarze, którzy byli na emigracji: Bahriany, Barka, Osmaczka, Kaczurowskyj, Kosteckyj, Zujewskyj, Izarskyj, Szerech – oni przekroczyli ukraińskie granice; znają ich na świecie o wiele lepiej niż kilku współczesnych autorów, którzy, dotknięci nieuleczalnym syndromem pępocentryzmu, w wywiadach i autokomentarzach znacznie wyolbrzymiają poziom własnej rzekomej popularności na świecie. Nie mogę przemilczeć też imion tych, którzy zaczęli się w literaturze nie dzisiaj i nie wczoraj, ale nie faworyzowani przez „grupę wsparcia” „ekspertów” BBC (tamtejsza „Książka roku”), czy rankingami od K. Rodyka, nie figurują w najnowszych kanonach: Marija Matios, Hałyna Pahuciak, Natalka Biłocerkiveć, Dmytro Iwaniw, Pawło Hirnyk, Wasyl Szklar… – Pamiętam, jak Pawłowi Zahrebelnemu zarzucano niemal herezję za to, że ośmielił się nie tylko nazwać powieść „Ja, Bohdan”, ale i poprowadził narrację w pierwszej osobie („Spowiedź w sławie”). Czy skala własnego „ja” współczesnego pisarza odpowiada całkowitemu „ja-kaniu” bohaterów literackich? Przykłady „za” i „przeciw”. – W literaturze jeszcze przed Zahrebelnym były powieści „Ja, Richard Wagner…”, „Ja, Klaudiusz…”, było niemało utworów napisanych w imieniu konkretnej – wybitnej! – osobistości z historii. U nas zaś napadli na Zahrebelnego, wykorzystując ten pretekst: patrzcie, jak zuchwale: „Ja, Bohdan”. To przede wszystkim z zazdrości. Mówiąc, piszesz: „Ja, Bohdan”, a wszystkim wiadomo: „Ja, Pawło”, bo przecież powieść jest nad wyraz subiektywna, maniera wyjątkowo rozluźniona. Wiele postaci aż nadto przypomina naszych współczesnych. Jasna sprawa, samego Zahrebelnego jest tam tysiąc razy więcej niż Bohdana. Bo Zahrebelnego nie interesowała tak zwana archeologiczna proza historyczna, beletrystyczne ilustrowanie tez (często dość wątpliwych lub wręcz otwarcie spekulatywnych) historyków. Zresztą, jeden z wielkich francuskich historyków powiedział: „Historii nie ma, są historycy”. Czyli interpretatorzy imion, wydarzeń, kronik, grobów itd. Zahrebelny (i to pomimo tego, że był niezaprzeczalnym erudytą, znawcą najbardziej sensacyjnych źródeł historycznych) mógłby ze wszystkimi podstawami powtórzyć znane słowa Tynianowa o tym, że dokumenty kłamią jak ludzie, i o tym, że tam, gdzie kończy się dokument, tam on zaczyna… Jednym słowem, sama jego twórcza zuchwałość, niekonwencjonalność, niezależność od wszelkich przepisów i kanonów ściągnęły na niego gniew, zazdrość, oskarżenia. „Ja” – to wymiar skali osobowości, bardzo widoczny u pisarzy. Właściwie „ja” – to synonim talentu. Oczywiście, nie o „ja-kanie” chodzi; ja-kanie – to pierwszy dowód na to, że „ja” jest bardzo mikroskopijne. Ja-kając, jednostka pragnie nadmuchać swoje małe „ja”, jak Cyganie kobyłę. A co do bohaterów – to są oni przecież autorskim „alter ego”. – Powieść-biografia, powieść-dziennik, powieść-żywot – to Pana gatunek. Jest to zgodne z ogromnym masywem literatury światowej: dzisiaj superpopularna jest beletrystyka wspomnieniowa, dzienniki, badania. Tutaj literatura ukraińska, historia ukraińska, memoriał personaliów – to nieorane pole. Oczywiście, pamiętam o tytanicznych (bez przesady!) dokonaniach I. Dziuby i W. Szewczuka. Proszę kontynuować szereg. Proszę nazwać „czarne dziury”, które nieprędko zostaną wypełnione ozonowym słowem. – Mnie zawsze interesowała przede wszystkim książka biograficzna, literatura faktu, wspomnienia, listy. Pracuję tylko z materiałem biograficznym i dokumentalnym. Za każdym razem staram się urozmaicać jego interpretację. Podkreślam to definicjami gatunkowymi: powieść-esej „Marija Baszkircewa. Życie według horoskopu”, powieść-kolaż „Nikifor Drowniak z Krynicy” oraz „Autoportret artysty w dojrzałości”, powieść-rewia „Beniamin literackiej rodziny. Ołeksandr Włyźko i inni”. Kontynuuję szereg: W. Domontowycz z jego historyczno-biograficznymi miniaturami, które wywołują w pamięci zgodne z jego tekstami „Gwiazdne godziny ludzkości” Stefana Zweiga. „Czwarty wymiar”, „Blizny na skale” i „Woda z kamienia” Romana Iwanyczuka. „Tajemnica świętego Arseniusza” i „Hetmanicz Orłyk” Iwana Korsaka. Są wybitne utwory biograficzne, a jednak ukraińska biografistyka jest w niemal embrionalnym stanie. Pisał o tym jeszcze świętej pamięci Łeonid Kucenko. Mamy tysiące postaci z narodowego panteonu, o których trzeba opowiedzieć, zasługują na to: książęta, hetmani, artyści, pisarze; takie postacie, jak, powiedzmy, Jurij Nemyrycz, Andrij Wojnarowskyj. Te życia – to gotowe powieści. Wasyl Kapnist z jego potajemną misją do Europy (chodziło o próbę wyjścia Ukrainy spod rosyjskiego berła); Tarnowscy z ich – i teraz naszą – Kaczanówką; Symyrenkowie z wszystkim, co zapisał ten zdumiewający ród w księdze ukraińskich dokonań. Dobrze o ich wyczynach i tragediach pisze Hryhorij Husejnow w dotąd nieprzyswojonej przez nasze społeczeństwo dokumentalno-biograficznej epopei „Pańskie ziarna”. Nieodzownie muszą powstać powieści biograficzne o takich ludziach, jak metropolici Petro Mohyła i Andrej Szeptycki, jak pilot i narodowiec Lew Macijewycz, jak Petlura, jak Wynnyczenko (prawda, pojawiły się już ich biografie autorstwa historyka Wiktora Sawczenki z Odessy, który napisał jeszcze ciekawe książki o Nestorze Machnie i Pawle Skoropadskim). U Rosjan zawsze w szacunku i popularności był gatunek biograficzny (przypomnijmy choćby założoną jeszcze przez Gorkiego serię „ŻZL”), a obecnie on, bez żadnej przesady, przeżywa renesans. Oto tylko w ciągu kilku ostatnich lat kupiłem biografie Borysa Pasternaka, Siergieja Jesienina, Michaiła Bułhakowa z serii „ŻZL”. I pojawiają się tam nie tylko ikonograficzne i apologetyczne biografie. Właśnie wydrukowana i już wywołała polemiczną burzę „Anti-Achmatowa” Tamary Katajewej. To książka-demaskacja, książka-śledztwo, książka-desakralizacja. Ona, oczywiście, nie ma nic wspólnego ze sposobem pisania naszego Buzyny. Surowym stosunkiem do bohaterki i niesentymentalnym patosem „Anti-Achmatowa” przypomina „Żelazną kobietę” Niny Berberowej. Ale u Katajewej wszystko jest znacznie bardziej pomysłowe i artystycznie produktywne – ona krok po kroku pokazuje, jak Achmatowa konsekwentnie tworzyła mit o sobie, jak „wykrawała” sobie postument, jak wkładała w wyobraźnię następnych pokoleń swój obraz, odpowiednio „podświetliwszy” najkorzystniejsze jego aspekty. – Dzisiaj trzeba mieć spon@ sor — i żadnych redaktorskich czy, broń Boże, cenzorskich zakazów. Od grafomana do marazmatyka, i we wszystkich językach wszystko może być wydrukowane. Oczywiście, poligrafia też musi pracować, niech pracuje. Ale wtedy musi być krytyka, która stawia kropki nad „i”. Gdzie ta krytyka? Gdzie ten Instytut Literatury? Gdzie liczne katedry literatury uniwersytetów narodowych? Mówić o literacko-krytycznych kolumnach przeglądowych w gazetach nie ma co — nawet ci, którzy dumnie nazywają siebie felietonistami, nie mogą pochwalić się tym, że znają współczesny proces literacki. Czy nie dlatego coraz więcej agresji i jakiejś „codzienności” w publikacjach zarówno o książkach, jak i o pisarzach? — Krytyki, w istocie, nie ma. To, co wydają za krytykę, to pijarystyka, nieukrywana reklama albo głupie bełkotanie niedouczonych niedziennikarzy o jakichś niedoksiążkach, gdzie w większości wykłada się genitalną faktografię i gdzie, jak u tego bosmana, słowa, które on uważa za przyzwoite, brzmią również niezbyt eufonicznie. Nie znam żadnego felietonisty, którego można by pochwalić za zadowalającą znajomość literatury. Wszystko to — od złego. To — zamówienia i korporacyjne sympatie. Francuski dziennikarz i krytyk Jacques Brenner przez lata pisał recenzje nowych utworów i komentarze o literackiej pogodzie. A potem wszystko to złożyło się w niezwykle ciekawą książkę „Moja historia literatury francuskiej XX wieku”. U nas tak po prostu i bezinteresownie recenzje pisze chyba tylko Jewhen Baran, któremu wciąż smakuje ten czarny i zakalcowaty chleb krytyki — nie ma nic bardziej niewdzięcznego w krytyce niż bieżące recenzowanie. Ten, kto już trochę wybił się na ludzi, gardził bieżącym recenzowaniem — żadnych podstaw, by liczyć na sławę. Chyba że honorarium było — jako satysfakcja za nieprestiżową pracę. A obecnie i honorarium nie ma. Zresztą takich naprawdę bezinteresownie zafascynowanych literaturą nowych ludzi nie widać. To Wołodymyr Bazylewski odczuwa wyrzuty sumienia, że on dopiero teraz czyta „Dzienniki” Gombrowicza i powieści Thomasa Wolfe’a. To Zahrebelny rozpaczliwie żałował, że nie zna wielu genialnych fraz światowego pisarstwa. — Jeszcze jedna „kramola”. Czy zauważył Pan, Mychajle Fedotowyczu, że obecna zmiana literacka swoich poprzedników nie czytała i czytać nie będzie? Choć, wybaczcie, ani Honczarów, ani Zahrebelnych, ani Draczów z Pawłyczkami oraz Iwanczukami wśród nich nie obserwuje się. No nie wstrząsnęły mną! — ani „psychologiczne” męskie wyznania, ani kobiece, ostre i jaskrawe, jak „fanta”, powieści dzisiejszych 25—40-letnich autorów. Mówię to jako czytelnik, zepsuty światowym burzliwym nurtem książkowym lat 70.—80. Ja, być może, tam właśnie się zagubiłam. Dokładniej, nie chciałam wybierać się na suchy brzeg, czy też, inaczej mówiąc, na rozdroże trzeciego tysiąclecia… A Pan, Mychajle Fedotowyczu, jest dzielnym pływakiem. Więc jaka (czyja) książka jest w Pana ręce, wzniesionej nad burzliwymi falami? — Utworzył się nowy kanon. Takie sobie, niby plastikowe powieści, które tłoczy „Koronacja słowa”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«MNIE DROGIE JEST WSZYSTKO, CO ROBIĘ…»

Tam po prostu nie ma żywego ukraińskiego słowa. To już beznadziejny anachronizm: bogactwo leksykalnej partytury, partie językowe, wyrazista stylistyka, indywidualizacja postaci — wygląda na to, że wszystko to nowogeneracyjnych autorów po prostu nie interesuje. Jest to dla nich spuścizna socrealizmu. A szkoda: to nie socrealizm, a nieodłączne składniki pełnowartościowej literatury, których nie wypiera się żaden „izm”. Jestem pod wielkim wrażeniem powieści „Ziemia pod jej stopami” Salmana Rushdiego (autora znanych „Szatańskich wersetów”, którego irańscy fundamentaliści skazali na karę śmierci i który zmuszony jest ukrywać się w różnych zakątkach świata). Ta powieść ma kombinowaną technikę literacką. Jest jednocześnie powieścią edukacyjną, powieścią-dysputą, powieścią-mitem i powieścią mistyczną. Tutaj twórczo współpracują zarówno zwykły realizm, jak i realizm magiczny. Podobnie jak niedawno wydana w ukraińskim przekładzie jego powieść „Dzieci północy”, która sprawia wrażenie powieści ścieków i powieści-wszechświata jednocześnie, powieści-reportażu z przejmującą realistyczną dokładnością szczegółów i detali psychologicznych oraz powieści cywilizacji z totalnymi filozoficznymi „wydźwiękami”. Bez realistycznej kultury autora takich właśnie utworów po prostu by nie było. Przykład ze sztuk plastycznych, który może być argumentem również w sprawach literackich. Kiedy do Davida Siqueirosa przychodzili młodzi artyści ze wszystkimi suprematycznymi fantazjami, często mówił: a ty napisz mi portret swojej matki, żeby była tak podobna do siebie, jak na fotografii, — muszę się przekonać, że naprawdę umiesz malować; a już po tym, jak chcesz, tak i „samowyrażaj się”. Niedawno wyszedł (wreszcie) w rosyjskim przekładzie napisany jeszcze w latach siedemdziesiątych (i jeszcze — po czesku, bo autor już dawno przeszedł na francuski) jeden z najlepszych romansów Milana Kundery „Życie jest gdzie indziej”, w którym poeta i kat władają w jednej osobie. Według słów samego autora, jest to utwór o tym, jak poezja „pewnego fatalnego dnia” przekształca się w „sztukę, która upiększa okrucieństwa”, uśmiechając się do świata „krwawym uśmiechem cnotliwości”. Unikalne fantasmagoryjne fabuły z ich poliwalentnością, które zapraszają czytelnika do współtworzenia, do najróżniejszych czytelniczych recepcji w „Unikalnym romansie” oraz w „Papierowym teatrze” Milorada Pavicia. Oba utwory w rosyjskim przekładzie. Po ukraińsku wychodził, zdaje się, tylko jego „programowy” „Słownik chazarski”. Właśnie przeczytałem Portugalczyka, noblistę José Saramago „Ewangelię według Jezusa Chrystusa”, a teraz zabrałem się za jego powieść „Śmierć i jej kaprysy”. To jest rzeczywiście literatura trzeciego tysiąclecia. I z punktu widzenia artystycznych idei: śmierć odmawia wykonywania swoich obowiązków, wszyscy będą żyli wiecznie; burzliwa euforia ludności zmienia się w rozpacz i eskalację wojny — i wtedy śmierć musi znów ingerować w życie, zmieniać przyjęte zasady stosunków z ludnością. To błyskotliwe. I z punktu widzenia stylu, samej maniery organizowania prozatorskiej narracji Saramago — to bezsprzeczny wynalazek, to wyrazista egzotyka. Czytałem wszystko, co drukował najciekawszy dla mnie dzisiaj rosyjski prozaik (nawiasem mówiąc, mój dobry znajomy) Władimir Makanin. I oto, wydaje się, jego szczytowa powieść: „Underground, albo Bohater naszych czasów”. Utwór, który „trzyma się” na wirtuozerskim intonowaniu opowieści. To ten dobrze znany rosyjski „skaz” (jego najciekawsze wzorce u Leskowa), ale „skaz” ironiczny, szczodrze przyprawiony groteską i mistyfikacjami. Tacy autorzy i takie utwory rodzą w literaturze całe kierunki i tendencje. — Paszkowski, Portiak, Kononowycz, Uljanenko, Słapczuk, Tania Malarczuk — proszę przewidzieć przyszłość tych autorów. Choć nie, Paszkowski dla mnie jest ponad jakimkolwiek zestawieniem… A jednak — proszę przewidzieć. — Tak, Paszkowski to jeden z tych, którzy określają oblicze współczesnej ukraińskiej prozy. Wygląda na to, że każdy, kto próbuje podążać jego śladami, ponosi fiasko. Bo Paszkowski to nie tylko „joyce’owska” narracja, wirtuozerskie władanie technikami „strumienia świadomości”. Paszkowski to to, co można nazwać ukraińską ontologią, bo to ten pisarz, w utworach którego jedną z głównych postaci jest niepowtarzalny język ukraiński. Paszkowskiego można imitować, naśladować, ale żeby powtórzyć to, co i jak pisze, trzeba być Paszkowskim. On nie poddaje się rozmnażaniu na kopie. Słapczuk — również prozaik własnego rejestru. Nie wiem, czy świadomie wzoruje się na chińskiej i japońskiej prozie z jej zabawnością, niepodkreśloną przypowieściowością, subtelną zmiennością nastrojów oraz etycznym stoicyzmem. Tak jak w swojej poezji, w prozie zdaje się stać z boku ogólnych poszukiwań; jest jakby sam dla siebie i sam dla siebie prawodawcą tendencji i stylu. Jeszcze z wymienionych imion ciekawy jest Uljanenko. Dobrze pamiętam swoje wrażenie z jego „Stalinki”. Jaka przejmująca dokładność psychologicznego gestu i grafika słowa! Co prawda, czasami drażni mnie koncentracja naturalistycznych scen w jego powieściach. Cóż, takiego też niemało w światowej literaturze (powiedzmy, Henry Miller, Anaïs Nin, Charles Bukowski), ale nie to jest dla mnie jako czytelnika u niego ważne. Bliska mi jest jego antypatetyczność — od patetyczności naszego pisarstwa, wydaje się, już niedługo będzie wibrować powietrze nad Ukrainą. Nie mamy w tym poczucia miary. Uljanenko doznaje krytyki za zbyt szczere sceny stosunków seksualnych. Z punktu widzenia staroświecko-cnotliwej literatury ukraińskiej jest to poprawne. Ale — podoba się to nam czy nie — świat dawno utracił ową cnotliwość. Jeśli jeszcze Simone de Beauvoir czy Margaret Atwood w utworach trzymały się, jak to mówią, na granicy, to obecnie jedna po drugiej pojawiają się książki na wzór „Życia seksualnego Catherine M.” francuskiej pisarki Catherine Millet, gdzie triumfują voyeuryzm i ekshibicjonizm. Amerykańska dramatopisarka Eve Ensler napisała pod koniec ubiegłego wieku kilka monodramów, którymi w teatrach Nowego Jorku rozpoczął się projekt literacki „Monologi waginy”. Jedni mogli dostrzec w nim pornografię, niezdrowe smakowanie wątków z życia seksualnego, inni — i to było celem ujawnienia tych sztuk na scenie — artykulację bolesnych problemów współczesnej kobiety, którą prześladują gwałty, upokorzenia, traumy seksualne, nakładające złowieszcze piętno na całą kobiecą egzystencję. Oscar Wilde w przedmowie do „Portretu Doriana Graya” zdecydowanie protestował: „Nie przypisujcie artyście niezdrowych tendencji: wolno mu przedstawiać wszystko”. I jeszcze w tym samym miejscu: „Nie ma książek moralnych lub niemoralnych. Są książki dobrze napisane albo napisane źle. Oto wszystko”. Jasna sprawa, że w znaczenie źle lub dobrze napisane Wilde wkłada znaczenie nie tylko — czy nie tyle — samej techniki pisania, artystycznie wyrazistego „plecenia słów”, co treściowe wypełnienie, to, po co to jest pisane, co i po co chce tym powiedzieć autor. Wyrazistym tego potwierdzeniem z literatury naszych dni są „Erotyczne opowiadania” Milorada Pavicia. Niektórzy arcycnotliwi krytycy oskarżają niedawno ogłoszoną laureatką Nagrody Nobla Elfriede Jelinek jako autorkę pornograficznych powieści (zwłaszcza gdy mowa o „Pianistce” czy „Pożądaniu”). Jednak jej obrońcy zaprzeczają: Jelinek pisze o kobiecych pretensjach do świata właśnie przez pryzmat ich — chwilami bardzo dramatycznego — doświadczenia seksualnego. To z jednej strony, a z drugiej, według słów samej autorki, jej „Pożądanie” to parodia powieści pornograficznej. Właśnie zamiary mówienia o bardzo ważnych sprawach w ludzkich relacjach — często przez sferę doświadczenia seksualnego — czuję także w powieściach Uljanenki. Ale nie czuję tego w „Sielawie” Sofii Andruchowycz, gdzie, zdaje się, wszystko podyktowane jest zuchwałym zamiarem epatowania, gdzie zrywanie wszystkich możliwych „tabu” jest tylko celem samym w sobie. Kiedyś rosyjski krytyk Aleksandr Makarow, który sam jeszcze był młody, pisał artykuły o tych, którzy wchodzili do literatury. Byli tam tacy ostrzy pisarze jak Wiktor Astafjew, Aleksandr Wampiłow, Jewgienij Jewtuszenko, Wil Lipatow i inni, i wszystkim prognozował jakiś wariant przyszłości. Z czasem, po jakichś dwudziestu latach, napisał cykl artykułów „Śladami moich wystąpień”, gdzie zrewidował swoje prognozy. Okazało się, że twórcza biografia każdego ułożyła się o wiele ciekawiej, niż Makarow prognozował, co on, na jego korzyść, przyznał. Jestem głęboko przekonany: życie jest o wiele mądrzejsze od nas i jest w nim niemało naturalnych niespodzianek. Dlatego po prostu nie chce mi się robić prognoz. U tych prozaików dla mnie już całkowicie wystarcza ich dzisiejszość. — Jeszcze. Sofia Majdańska — Teodozja Zarіwna — Hałyna Tarasjuk — Hałyna Palamarczuk — Ludmyła Taran — Jewhenija Kononenko — Iren Rozdobudko — ten szereg można zawężać, można rozszerzać (Państwo możecie to zrobić), ale nie możemy nie mówić o książkach tych autorów. Zatem, po dżentelmeńsku uogólniając, to… — Zacząłbym ten szereg od pisarki, która pisze z prawdziwie mozartowską głębią i lekkością, — od Hałyny Pahuciak. Zwróciła na siebie uwagę jeszcze „Dziećmi” — o tym błyskotliwym debiucie pisali Dziuba, Dimarow, Żułynskyj, którzy nie szczędzili superlatywów. I, jak to bardzo rzadko bywa, wszystkie one — zasłużone. Z tej ezoteryki, z fantasmagorycznych wizji, z wirtuozowskiej stylistyki wyrasta jej proza, która poraża mistycznymi głębiami, dramatyzmem samej ludzkiej egzystencji oraz niezwykłą organicznością słowa. Wydaje mi się, że tłumacze będą jeszcze stać w kolejce po utwory Pahuciak — odkrycie jej dla Europy jest jeszcze przed nami. Choć tłumaczyć Pahuciak będzie niewiarygodnie trudno — to wszystko jedno co tłumaczyć piękną poezję. W takim razie tłumaczenie — to nie tyle zdobycze, co straty. Bo w ideale przetłumaczyć jest niemożliwe. Charakterystyczny w tym rozumieniu jest tytuł książki Umberto Eco, poświęconej przekładowi: „Prawie to samo”. Zauważcie: nie to samo, a prawie to samo. Jeszcze nikt nie napisał historii przekładu literackiego jako historii strat. Coś, jasna sprawa, tłumacz przekazuje — bywa, nawet artystycznie wyrazisto — jednak tak wiele zostaje „poza kadrem”. Obecnie często brzmią nazwiska kobiet w prozie, których jest cała plejada. Zdaje się, jeszcze nigdy nie było w niej tylu wyrazistych nazwisk. Oprócz bezsprzecznej dzisiaj liderki Marii Matios, której powieści „Słodka Darusia” i „Prawie nigdy nie na odwrót” mają po prostu niespotykany w ostatnich dziesięcioleciach rozgłos (absolutnie zasłużony — komercyjne wskaźniki sukcesu tego nie są niższe od artystycznego poziomu utworów), w tym szeregu stoją Sofia Majdańska, Teodozja Zarіwna, Hałyna Palamarczuk i Ludmyła Taran. Majdańska, zaczynając od „Trzęsienia ziemi”, utwierdziła się przede wszystkim jako prozaik, niemal całkowicie zastępując siebie jako poetkę. To samo stało się z Zarіwną i Palamarczuk. Szkoda, że Palamarczuk tak mało drukuje. (Pisałem o jej książce prozy jakieś pięć lat temu i do dziś pamiętam swoje wrażenie: naprawdę artystyczna autorska proza z poetyckimi „wydźwiękami”). Zdaje się, że jeszcze tylko zaczyna odkrywać się potencjał prozaika w wymyślnie zbudowanych wątkach Ludmyły Taran, Kateryny Motrycz i Nadiji Humeniuk. Osobno podkreślę „Wierzbową deseczkę” Teodozji Zarіwnej, której, zdaje się, jeszcze nikt u nas nie przeczytał (możliwe, że przez mały nakład). Ta powieść — to nowa jakość, nowy poziom w przemyśleniu tematu UPA i losu naszego narodu. Utwór napisany pod zupełnie innym kątem widzenia — tutaj nie ma patosu, narodowej romantyki; zamiast tego bolesne poszukiwania odpowiedzi pokolenia, które urodziło się już po tamtych wydarzeniach, ale także skazane jest zapłacić wysoką cenę nawet za swoją nieuczestniczenie w tamtej historii. Wojna dogoniła bohaterkę powieści Zarіwnej w spokojnej codzienności i bezlitośnie zraniła ją w samo serce. I, oczywiście, pismo Zarіwnej — wysoka duchowa plastyka, dynamiczność i polifonia, wytwór architektury w wymyślnie zbudowanych okresach, szczególna psychologiczna detalizacja — to także wyższy pilotaż. Zauważcie, jakie — i ile ich! — kadry dostarcza naszej prozie poezja. I są to głównie kobiety. Fenomen, który jeszcze należy przemyśleć. — Nie chce się o tym mówić, ale prawda jest droższa. Nagrody literackie. Zdaje się, że Pan wchodzi do jury niemal wszystkich nagród, które istnieją na Ukrainie. Liga Mecenasów funduje i patronuje dobrej dziesiątce z nich. Nagroda Hulaków — prywatna, ale za sprawą NSPU pretenduje do drugiego miejsca po Szewczenkowskiej. Nagroda Narodowa. Nagrody czasopism i administracji obwodowych. Miejskich i wiejskich rad. Branżowe i te „imienia…”. Imiona czasów radzieckich, imiona z „ruchu oporu”, święci i grzeszni… Ale, co najważniejsze, — niepowtarzalne, utalentowane imiona laureatów. Kim oni są, jacy oni są? Pańska wizja tego tematu. I — proszę wybaczyć — są ludzie, którzy noszą tytuły laureatów niemal wszystkich nagród Ligi Mecenasów… — Nie chcę się powtarzać — kilka lat temu wydrukowałem w czasopiśmie „Ukraina” artykuł o nagrodach literackich na świecie i na Ukrainie. Bardzo rzadko zdarza się, aby przyznanie którejkolwiek z nich zostało przyjęte jednogłośnie przychylnie. Zdecydowana większość tych epizodów wywołuje skandale. Kończę książkę o Nagrodzie Nobla i związanych z nią historiach. Wydaje się, że w ponadstuletniej historii jej istnienia nie ma ani jednego przypadku, kiedy — w najlepszym razie — nie wybuchłyby dyskusje w związku z wyborem kandydatury na laureata. Wydaje się, że nawet sam Bóg nie zdołałby zadowolić wszystkich. A tutaj — ludzie. Jednym wydaje się, że przekonująco motywują swój wybór, inni nie wierzą w szczerość tego wyboru i przypisują ekspertom albo — w najlepszym razie — estetyczny daltonizm, albo korupcję. Jednym słowem, stara jak świat historia, która wszędzie nieustannie się powtarza, zmieniają się tylko aktorzy. Niektórzy u nas narzekają: o, powiadają, nagród namnożyło się!.. We Francji natomiast, na przykład, jest prawie trzy tysiące nagród literackich. Dwa tysiące we Włoszech. To świadectwo intensywności procesu literackiego. Prestiżowość, „markowość” nagród — oto temat. I nie chodzi tu tylko o pieniądze. Powiedzmy, słynna Nagroda Goncourtów ma część finansową w wysokości 10 euro. We Francji inne nagrody dają nie wiadomo jakie pieniądze, jednak najbardziej ambitnym celem każdego pisarza jest właśnie ona, Nagroda Goncourtów. U nas niejednokrotnie deklarowano: oto to wyróżnienie będzie alternatywą dla Nagrody Szewczenkowskiej. Z takimi ambicjami zakładano nagrodę Hulaków (wydaje się, że nazywa się „Aster”; i co to za nazwa?!), ale takie deklaracje wywołują jedynie ironię. Nie chcę komentować rejestrów laureatów różnych nagród — przecież dobrze wiemy, kto jest kim i co jest czym. A dla czytelników trzeba wygłosić całe wykłady, aby przekonać: iks — to jednak poeta, a igrek — to jednak nie poeta… Jeśli chodzi o nagrody Ligi Ukraińskich Mecenasów. Kilka osób posiada jednocześnie nagrody imienia Ołeksy Hirnyka i Dmytra Nytczenki. Przyznaje się je nie za twórczość literacką, a za utwierdzanie i obronę ukraińskiego słowa. Czyli za działania. I kiedy, powiedzmy, Wasyl Kliczaka lub Petro Perebyjnis tak aktywnie pomagają nam przeprowadzać Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego im. P. Jacyka, to był to również argument, aby zostali naszymi dwukrotnymi laureatami. Ale kiedy mowa o nagrodzie imienia W. Swidzynskiego (za najlepszą książkę liryki), to tutaj imiona mówią same za siebie: Ihor Kaczurowskyj, Wołodymyr Bazylewskyj, Wasyl Herasymjuk, Stepan Sapeliak, Wałerij Hużwa. — Celowo nie pytam Pana ani o konkurs imienia Petra Jacyka, ani o Pana wybitną pracę w Radiu „Kultura”, ani o sekretarzowanie w NSPU. Rozmawiam z superczytelnikiem i pisarzem Mychajłem Słaboszpyckim, laureatem Narodowej nagrody im. T. Szewczenki. Wydaje mi się, że i Panu te hipostazy są najdroższe. O czym i co, Mychajle Fedotowyczu? — Drogie mi jest wszystko, co robię. I konkurs również. To także praca twórcza i oddaję jej niemało sił. Marzyłem o takiej jego skali. Ale przy tej okazji naprawdę bardziej chce mi się mówić o sprawach literackich. Rozmawiała Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Otwierając konferencję prasową, przewodniczący NSŻU Ihor Łubczenko powiedział, że zadaniem dziennikarzy jest przekazanie ludziom prawdziwych informacji o stanie wody, którą piją, a nie wiadomości o stanie Oceanu Światowego. Są rzeczy, bez których nasze życie może po prostu się zatrzymać. Kierownik naukowy odeskiego oddziału Międzynarodowej Akademii Nauk Ekologii i Bezpieczeństwa Życia, doktor nauk medycznych, profesor Tetiana Strikałenko wyraziła zaniepokojenie naukowców stanem rzek transgranicznych, ponieważ wielkie arterie wodne przepływają przez wiele krajów. Są to rzeki Nil, Ren, Dunaj, nasz Dniepr. W granicach „międzynarodowych” rzek mieszka prawie 40% populacji świata. Poziomy wodonośne nie uznają granic i ten, kto mieszka w pobliżu źródeł rzeki, ma większe szanse na picie czystej wody niż ten, kto mieszka przy ujściu jej do morza. Dlatego bardzo ważne jest dbanie o czystość rzek. Wszyscy dobrze znają obieg wody w przyrodzie. Ta woda, która wyparowała dzisiaj na przykład w Indiach, być może za dwa tygodnie spadnie deszczem w naszym mieście. Zanieczyszczenie źródeł wody preparatami farmakologicznymi i substancjami, które wykorzystuje się jako środki higieny (proszki do prania, szampony itp.), to problem nowy. Wyniki badań przeprowadzonych w USA, Indiach, Japonii, Holandii zmusiły lekarzy i ekologów do bicia na alarm. Koncentracja Zdjęcie Ołeny Szulhy Centrum Narodowych Technologii Biomedycznych i Psychofizycznej Rehabilitacji pracuje nie tylko z dorosłymi, którzy zdążyli już zebrać cały bukiet dolegliwości, a ich karty medyczne w przychodniach spuchły od historii chorób, ale także z dziećmi. Właśnie w młodym wieku, jest przekonany Ihor Jurijowycz, trzeba zaczynać budować fundament własnego zdrowia. Dlatego lekarz pracuje w kijowskiej szkole nr 324 jako nauczyciel wychowania fizycznego w klasach 1–4 i prowadzi sekcję doskonalenia fizycznego dziecka. Opracował pierwszą na Ukrainie autorską antyurazową szkołę dla młodszych uczniów, ponieważ u dzieci w wieku 6–11 lat istnieje bardzo wysokie niebezpieczeństwo kalectwa. Jego lekcje to nie tylko wychowanie fizyczne. Ihor Jurijowycz uważa, że nawet nazwa „kultura fizyczna” nie jest do końca poprawna, nacisk należy kłaść właśnie na słowo „kultura”, bo od niego wszystko się zaczyna. Więc uczy dzieci skakać, robić przewroty, jednym słowem, zręczności. Mówiąc prościej, ważne jest, aby dziecko umiało upaść i nie zrobić sobie krzywdy. Więc siedmio-ośmioletni wychowankowie Ihora Szestaka chętnie robią koziołki prawie bez rozbiegu. Potrafią zręcznie wspinać się po drzewach, ale nie łamią rąk i nóg, nie nabijają guzów na czołach, nie rozbijają do krwi kolan i łokci. Choć nastało nowe tysiąclecie, do wychowania fizycznego wciąż podchodzimy zgodnie z tradycjami lat 20. XX wieku. Jednak dzieci są inne, zmieniły się nawet dane antropometryczne, a dorastające pokolenie potrzebuje nowego podejścia w dziedzinie kultury fizycznej. Dlatego ćwiczenia na „raz-dwa-trzy-cztery” odchodzą w przeszłość. Wychowanie wymaga systemowego podejścia do rozwoju dziec- Występuje Ihor Łubczenko 21 preparatu w źródłach wody w Indiach ponad 150 razy przewyższa koncentrację w źródłach wody w USA. Uważa się, że litr ścieków zanieczyszcza 8 litrów czystej wody. Według oficjalnych statystyk, do zbiorników wodnych, z których wodę pitną otrzymuje ponad 70% populacji Ukrainy, zrzuca się prawie 40% nieoczyszczonych ścieków gospodarczo-bytowych i 42% przemysłowych. Na 70% ujęć wody nie ma sanitarnych stref ochronnych, na prawie 18% — oczyszczalni, na 22% — urządzeń do odkażania wody. A badania ekologiczne i medyczne próbki. Dlatego nauczyciel uczy wychowanków określonych ćwiczeń w formie zabawy, a rodzicom daje rady, jak wyrobić u maluchów reżim ruchowy. Dla dziecka niewystarczające są dobre warunki — duże mieszkanie, troskliwa niania, zbilansowane odżywianie, drogi komputer. Najważniejsze — ruszać się, podróżować, zdobywać nowe wrażenia i wzbogacać się wiedzą. Wtedy i lekarze będą mieli mniej pracy. Więc na przykładzie kontaktów z własnym synem Ihor Jurijowycz lem obecności preparatów farmakologicznych w źródłach wody, w ściekach, w wodzie pitnej, jak i badania sposobów usuwania takich substancji z wody na Ukrainie nie są prowadzone — na to, jakoby, nie ma pieniędzy. Ale na świecie poświęca się temu ogromną uwagę już od 15 lat. Więc celem Światowego Dnia Wody jest zwrócenie uwagi kręgów biznesowych i politycznych na problem badań, zapobiegania zanieczyszczeniu źródeł wody, które przepływają przez terytoria kilku krajów. Szczególnie ważne jest niedopuszczenie do zanieczyszczenia podziemnych źródeł wody słodkiej, które pozostają czyste. Strategiczną linią WHO jest zwiększenie liczby barier na drodze ścieków. Problem czystej wody pitnej — wody dla życia — musi stać się problemem bezpieczeństwa narodowego w każdym kraju. Dyrektora generalnego Centrum Ekspertyz „Test” Walentyna Bezrukoho niepokoi obojętność organów państwowych wobec jakości wody pitnej. Tymczasem ten problem jest bardzo palący. Zmiana kontroli jakości wody bez wsparcia państwa jest niemożliwa. Kryzys to świetny powód do tego, aby odmówić środków na projekty społeczne. Programów społecznych niby nie zamykają, po prostu odkładają je na nieokreślony termin. Ale czy to zmienia sytuację? To wygod- Na ile ważne jest zdrowie, rozumiesz, kiedy zachorujesz. Wtedy, po kilku szczerych rozmowach z lekarzem, mocno obiecujesz sobie wstawać ze słońcem, biegać rano, prawidłowo się odżywiać, pozbyć się złych nawyków itp. Ale tylko gdy zdrowiejemy, obietnice są zapominane i wszystko zaczyna się od początku: tłuste smażone jedzenie, weekendy przed telewizorem, papieros na czczo, kieliszek za dużo. Tymczasem kierownik Centrum Narodowych Technologii Biomedycznych i Psychofizycznej Rehabilitacji Ihor Szestak twierdzi, że właśnie aktywny tryb życia może uratować nas przed wieloma chorobami. odpracowuje swoją pracę z uczniami. Jego program przewiduje stopniowy wzrost obciążenia fizycznego. Ihor Szestak jest pewien, że zadaniem medycyny nie jest leczenie, a przede wszystkim profilaktyka chorób, a sami lekarze często o tym zapominają. „Wszystkie działania lekarzy powinny być skierowane na konkretnego człowieka. Nie warto mówić o zdrowiu narodu, choć brzmi to bardzo pięknie. Ale kiedy mówią naród, ale tym, którzy siedzą „na górze”. Znacznie odstajemy od Europy zarówno w monitoringu, jak i w jakości wody pitnej. Niska jakość prawie nie zależy od regionu. Najbardziej niebezpieczna dla konsumenta jest woda z ujęć ogólnodostępnych (biuwetów), ponieważ biuwety do nikogo nie należą, więc prawie nikt ich nie kontroluje. W biuwetach rozwijają się szkodliwe dla organizmu bakterie, często zdarzają się przekroczenia norm zawartości pewnych substancji chemicznych. Badania ekspertów dowodzą, że najlepsza do picia jest woda butelkowana. Jednak trzeba zwracać uwagę na oznakowanie: na przykład nie można codziennie wszystkim spożywać wody leczniczo-stołowej. Zdarzają się też nieuczciwi producenci, którzy nie przykładają należytej wagi do tego, co piszą na etykietach. Fałszerstw wody nie należy się obawiać, bo są one ekonomicznie nieopłacalne, w odróżnieniu, na przykład, od podróbek herbaty czy kawy. Inna sprawa to plastikowe butelki, które również zanieczyszczają środowisko. Dlatego producenci planują przejść na opakowania szklane. Ile będzie kosztować woda w szklanych butelkach dla nas z wami — to już inna kwestia. Optymalny wariant dla ukraińskiego konsumenta, uważają eksperci, to filtrowana woda wodociągowa. Instalacje filtracyjne można montować na wejściu do budynków. Tutaj, oczywiście, interes konkretnego człowieka jest pomijany. Jednak jeśli my, lekarze, będziemy dbać o każdego, to i państwo będzie kulturowo i ekonomicznie rozkwitać. Każdy człowiek powinien być zdrowy, wtedy będzie należycie wypełniać swoje obowiązki i czuć się pełnowartościowym, a zatem szczęśliwym. Nasze Centrum pracuje z różnymi grupami wiekowymi. Wszyscy dobrze wiedzą, że podczas leczenia przede wszystkim trzeba usunąć przyczynę choroby. Według naszych wieloletnich obserwacji, najważniejsze jest zdrowie kręgosłupa. Właśnie od niego zaczynają się dolegliwości, które powodują złe samopoczucie. Stosowanie środków przeciwbólowych przy chorobach kręgosłupa może prowadzić do innych chorób. Przy pierwszych objawach bólowych nie warto łykać tabletek, można zwrócić się do specjalisty, który pomoże odzyskać utracone zdrowie bez stosowania preparatów farmakologicznych. Ale do tego potrzebny jest wysiłek nie tylko lekarza, ale i pacjenta. Po wyzdrowieniu większość naszych pacjentów staje się naszymi przyjaciółmi. Kontynuujemy komunikację z nimi, śledząc wyniki leczenia. Z doświadczenia wiem, że im wcześniej zaczynamy zajmować się zdrowiem dziecka, tym silniejsze będzie ono przez całe życie. Nawet jeśli urodziło się słabe niemowlę, wysiłkiem rodziców może wyrosnąć człowiek z silnym zdrowiem. Tutaj rola ojca staje się kluczowa. Jednak i mamy też nie pozostają w tyle. Czasami i one świetnie grają w piłkę czy puszczają latawce. Dla wychowania zdrowego dziecka nie ma znaczenia rodzaj sportu. Ważne, aby aktywne komunikowanie się z dzieckiem przynosiło pozytywne emocje wam i korzyść jemu, zbliżało was, tworzyło dobry nastrój i pozytywne postrzeganie rzeczywistości. Czego brakuje współczesnemu dziecku i dorosłemu? Przede wszystkim pozytywizmu. Włączając telewizor, ciągle słyszymy: „Kryzys!”. Telewizja podsyca sytuację rozmowami o niepowodzeniach, przestępczości, zagrożeniach. A mądry bułhakowski profesor Preobrażeński twierdził, że „ruina nie jest w ustępach, a w głowach”. I właśnie od naszego myślenia zaczyna się kryzys, ruina. Kryzys nie dotyka rodzin, wewnątrz których go nie ma. Być może problemy ekonomiczne w kraju odbiły się na pensji, na dobrobycie rodziny, ale ogólna sytuacja się nie zmieniła. W sytuacji kryzysu ważne jest, by nie poddawać się depresji, a po prostu pracować — na siebie, na dobrobyt własnej rodziny. Wtedy kryzys was nie dotknie”. W stosunku do własnego zdrowia przeszkadza nam sowiecka mentalność. Władza radziecka zdołała wychować homo sovieticus, uformować nieuczciwe podejście do siebie i innych. My nijak nie możemy pozbyć się „sowieckiego” stereotypu, że budować własny dobrobyt należy kosztem innych. A zaczynać trzeba od siebie — przede wszystkim zaprowadzić porządek we własnej głowie, własnym domu. Warto zmienić stosunek do sąsiadów, kolegów. Dawno wiadomo, że pozytywnie nastawiony człowiek choruje mniej. Więc decydujmy: zmienić siebie i być zdrowym czy nadal inwestować swoje ciężko zarobione pieniądze w przemysł farmaceutyczny. Materiały przygotowała Ołena Szułha. Na znak oficjalnego uznania aktualności problemów korzystania z wody Zgromadzenie Ogólne ONZ ogłosiło okres 2005—2015 międzynarodową dekadą „Woda dla życia”. W tym roku na całym świecie szczególną uwagę poświęca się wodzie, która przekracza granice. Temat Światowego Forum Wody, które odbywało się w Stambule, to „Usuwanie granic, które dzielą wodę”. Z okazji Międzynarodowego Dnia Wody Narodowy Związek Dziennikarzy przeprowadził konferencję prasową, gdzie mowa była przede wszystkim o jakości wody pitnej na Ukrainie. Z przedstawicielami środków masowego przekazu rozmawiali naukowcy i eksperci. Ważne, podkreślali oni, by zwrócić uwagę opinii publicznej na ten problem, który staje się globalny, gdyż chodzi o zdrowie wszystkich. Państwo stoi z boku, rozwiązując problemy polityki i ekonomii, ale jeśli nie dbać o wodę dzisiaj, ryzykujemy pozostawienie potomnych bez wody.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Serhij KLYMKO Długo wyczekiwana premiera wreszcie się odbyła, na ekrany wszedł film „Taras Bulba”. Pojawił się on na dwustulecie autora powieści, którego szanują na całym świecie, którego teksty przetłumaczono na wiele języków, na podstawie którego dzieł nakręcono dziesiątki filmów, wystawiono setki, jeśli nie tysiące przedstawień teatralnych. Europie Gogol stał się znany dzięki literacko opracowanemu bestiariuszowi, który nakreślił mityczne przestrzenie Dzikich Pól. Jeśli chodzi o nas, jego spadkobierców, twórczość pisarza ma konkretną treść geograficzną i historyczną. Spór o przynależność narodową Mikołaja Wasiljewicza trwa już drugi wiek, często nabierając politycznego zabarwienia. Historyczna powieść „Taras Bulba” właśnie daje ku temu doskonały powód. Napisana w 1835 roku, politycznie neutralna, siedem lat później wyszła w nowej redakcji, która kończy się znanymi słowami: „Już i teraz czują dalekie i bliskie narody: podnosi się z Ruskiej ziemi swój car i nie będzie na świecie siły, która by nie ukorzyła się przed nim!..”. W tekście pierwotnego wariantu nie użyto słowa „Rosja”, prawie nie wykorzystano przymiotnika „ruski” — w ostatnim zaś na odwrót: „ruskie” konceptualizuje się w sensie mesjanistycznym. Taras Bulba zamiast swoistego anarchisty w drugiej wersji występuje jako obrońca „ziem ruskich” i strażnik „prawego” porządku świata. Badacze wiążą taką zmianę „nastroju” pisarza z pogromem krytyki „Martwych dusz” i potrzebą Gogola zdobycia ogólnorosyjskiej rehabilitacji. Więc raczej obraz, nakręcony przez firmę „Central Partnership” we współpracy z kanałem telewizyjnym „Rosja”, nie mógł być neutralny. Pomysł wspólnego ukraińsko-rosyjskiego projektu filmowego ze strony Ukrainy z sukcesem upadł, co odpowiednio pomogło ekranizacji wspólnego rosyjsko-ukraińskiego projektu ze strony Rosji. Jego reżyserem został Władimir Bortko, znany widzowi nie tylko z „Psiego serca”, ale i telewizyjnych szlagierów „Bandycki Petersburg” oraz „Mistrz i Małgorzata”. Telewizyjny format dotyczy także aktorów — Ostapa zagrał Władimir Wdowiczenkow, postać z „Brygady” i „Bumera”, a głos zza kadru należy do aktora z „Brygady” Biezrukowa. Film w dużej mierze ratuje ukraiński Jean Gabin, niezmienny hetman Bohdan Stupka. W roli Tarasa Bulby harmonizuje on aktorskie intonacje rdzennymi ukrainizmami, zwłaszcza na tle „gaskońskiego akcentu” Mosija Szyły (Bojarskiego), występuje jako „gwarant” zaufania do obrazu. Nakręcony dokładnie według tekstu Gogola, skąpy w reżyserskie zabiegi, poza autorską wstawką zabójstwa przez Polaków żony Tarasa Bulby, co ma podkreślić jego osobistą zemstę na „innowiercach”, film przed statusem przedstawienia telewizyjnego ratują wielkoskalowe zdjęcia plenerowe i statyści. Próba uczynienia batalii podobnymi do hollywoodzkich prawie się nie udała — zaproszony do zdjęć reżyser kaskaderów Nick Powell, w dorobku którego jest kilka blockbusterów, przepracował nad filmem tylko tydzień, najwyraźniej zabrakło też dynamiki montażu. Jeśli chodzi o oprawę muzyczną, to przypomina ona raczej popularnonaukowe filmy lat 70. XX wieku niż epicką tragedię w stylu Tytusa Andronikusa. Rytm filmu, adekwatny dla ekranu telewizyjnego, odstaje od współczesnych wzorców dramatu historycznego, co starannie próbowała ukryć reklama. Teraz co do treści, albo też możliwego politycznego przesłania. Fabuła filmu zbudowana jest wokół wzniosłego momentu — sceny zabójstwa Andrija po jego przejściu do obozu wroga w celu zawładnięcia dawnym marzeniem — córką wojewody. Czyn, przez który syn dowódcy skazuje na śmierć siebie i kozackie wojsko, jest niejednoznaczny. Czy został dokonany z miłości do panienki-Polki, tego prawie bezsłownego stworzenia, obiektu wizualnej namiętności Andrija, czy do panienki-Polski? Tak czy inaczej, sama możliwość wyboru zagraża i jednostce, i kolektywowi. Prawo kozackiej wolności ma siłę zbiorowej potrzeby. Polityczna pozycja Andrija, zgodnie z rozpowszechnioną opinią, reprezentuje tutaj prozachodnią orientację — „kosmopolityczny indywidualizm”, „moja ojczyzna tam, gdzie chcę”, co przeciwstawia się „prawosławnemu fundamentalizmowi” Tarasa i Ostapa, którzy umierają za Ojczyznę. Wniosek, który wyciągnął autor powieści, a odpowiednio i reżyser, wskazuje na zwycięstwo ducha, nazwanego „ruskim”. Jednak polityczna alternatywa nierzadko budowana jest także siłą negatywności. Wybór Andrija to wybór Antygony, dokonany wbrew prawu polis, aby podważyć je od wewnątrz. Członek KPRF Władimir Bortko, dialektyk z dziedzictwa, nie ukrywa jednoczącego patosu: „Prędzej czy później my (Ukraińcy i Rosjanie. — Aut.) się zjednoczymy. Choć, myślę, bez Lwowa. Byłem na Zachodniej Ukrainie, ta ziemia ma z nami mało wspólnego” (z wywiadu dla portalu internetowego „Fontanka.ru”). Ze swojej integralnej pozycji Bortko pozbawiony jest możliwości dostrzeżenia tego, że nieprzewidziana, „wykluczona” negatywność (hipotetycznego „Lwowa” w tym przypadku) ma zwyczaj wybuchać w najbardziej nieoczekiwanym miejscu. Ksenia MIEŁASKA W sali Fundacji Wspierania Rozwoju Sztuki przy wsparciu studia nagraniowego „TROYA-SOUND” odbył się koncert „Melancholia żelaznego miasta” grupy rapowej „Lira XXI”. „Lira XXI” — to solista grupy i autor tekstów LirO’Li (Iwan Olijnyk), autor muzyki Beatmaker Sanz (Ołeksandr Własenko) i cztery lata historii grupy. Chłopaki rapem przemówili w 2004 roku, wtedy też zaczęli dawać koncerty. Wyznają rap, ale nie jego amerykańskie szablony, a własne poglądy na życie z wysokości swojego 21-letniego wieku. Ich twórczość nie jest tragiczna, ale z lekką nutą melancholii. Program koncertu przewidywał jeszcze instrumentalny repertuar i prezentację płyty grupy. Specjalnym gościem koncertu został gitarzysta-wirtuoz Mykoła Ratow — laureat międzynarodowych konkursów muzycznych dla fanów oficjałki i niemal geniusz, który struny przebiera tak, jakby przed nim był fortepian z siedmioma klawiszami, a nie gitara — dla takich jak ja, pod wrażeniem. Niespodzianką dla widzów były niezaplanowane improwizacje. Co do muzyki. Płyta „Liry XXI” została nagrana w przeddzień koncertu, weszło do niej pięć utworów. To znacznie mniej niż kilkanaście piosenek razem ze wszystkimi po koncertowymi „na bis”, które Lir wykonał nieźle, jak na stan, kiedy to melancholia, a miasto wokół żelazne. Obecne pokolenie jest ciekawe tym, że już od samego narodzenia zaprogramowane jest na unikalność. Przyszło na ten świat na przełomie wieków-tysiącleci. I jeśli Ihor Rymaruk oznaczył swoje pokolenie „urodzony w wieku Hiroszim” — XX stuleciu, to to pokolenie, oprócz genetycznej, ma też własną tragiczną pamięć, bo są „urodzeni Czarnobylem” w dobie Karabachu, Afganistanu. Jednak oni są też szczęśliwym pokoleniem: nieprzeciążeni marksistowsko-leninowską nauką i historią KPZR. Dla nich Karol Marks to główny cukiernik, a miasto nad Newą to nie Leningrad, a Sankt Petersburg. Właśnie oni — rówieśnicy Niepodległości, obywatele Ukrainy, ci, którzy nie będą wylewać łez za Związkiem Radzieckim, bo wiedzą o nim z historii, i to nie z najlepszej strony. Uczyli się w szkole już prawdziwej historii, uczyli litery, gdzie piątą, pełnowartościową była ґ. Oni tylko słyszeli o karbowańcach. Ich jednostką monetarną jest hrywna, dolary i euro są dla nich naturalne. Od dzieciństwa uczą się języków obcych i podróżują po świecie. Dalekie są im dyskusje o drugim „państwowym”, bo pozycjonują się jako Ukraińcy i nie odczuwają dyskomfortu z powodu nieznajomości języka. Jeszcze jedna cecha — to dzieci pokolenia lat osiemdziesiątych, tych, którzy marzyli o takim życiu dla swoich dzieci. Wyrośli nie na tyczynowskim „Niepokoimy stratosferę, jądro atomowe i sferę…”, a na małkowyczowskim „Jesteśmy niewielkimi, niezgrabnymi i tragicznymi słońcami, / po kilka promieni mamy w sobie i nie wiemy, co z nimi zrobić”, mohylnym „Jeśli kiedyś położymy nasze życie na muzykę, / to będzie muzyka kurzu, cegły i mazutu / gdzie największą poezją byliśmy my”. Współbrzmią z Hrycenkiem: „od „słowa” aż do Worobjowa / od instrukcji technicznej do przekleństwa / i pożyczasz ten język do swojego cudownego przebogatego”. Lir O’Li urodził się w „Melancholii żelaznego miasta”. Dlaczego „żelaznego”? Bo ono jest wieczne. I jego teksty to muzyka miasta. Bo pępowina jego zakopana na Podolu, korzenie jego są tutaj. Tutaj urodzili się i przeżyli jego najbliżsi ludzie — dziadek i babcia. Trajektoria ruchu jego dzieciństwa to ulice Podola, Zjazd Andrijewski, Dworzec Rzeczny. Wszystko obok, a nad wszystkim z każdego punktu — Cerkiew św. Andrzeja. Pisze po ukraińsku, rosyjsku, angielsku, niemiecku. I jego rap to nie amerykańskie fanaberie, choć bardzo szanuje rap-guru. Jego poezja to jego spojrzenie na świat: trochę ironiczne, trochę patetyczne i tragiczne. To realny rytm ich życia, tych, którym w XXI wieku jest 21 lat. Serhij KLYMKO. U kijowskich melomanów ten tydzień stał się świątecznym — od 3 do 8 kwietnia trwał festiwal „Muzyczne premiery sezonu”. Festiwal przeprowadzają co roku Kijowska organizacja Narodowego związku kompozytorów Ukrainy, Ministerstwo kultury i turystyki Ukrainy oraz Główne zarząd kultury i sztuki Kijowskiej miejskiej administracji państwowej. Centralną sceną festiwalu stała się Narodowa filharmonia Ukrainy, poszczególne występy odbyły się także w Akademii muzycznej im. P. Czajkowskiego, a niespodzianką stało się włączenie do festiwalowej mapy Domu kina — tam odbywały się pokazy w ramach programu „Muzyka kijowskich kompozytorów w kinematografii”. Według słów przewodniczącego Kijowskiej organizacji związku kompozytorów Ukrainy, organizatora festiwalu Ihora Szczerbakowa, 90 procent wykonanych utworów zostało po raz pierwszy przedstawionych publiczności. W koncertach festiwalu wzięli udział Narodowa zasłużona akademicka orkiestra symfoniczna Ukrainy pod batutą ludowego artysty Ukrainy Wołodymyra Sirenki oraz Wiktora Płoskini (Białoruś), Narodowa zasłużona akademicka kapela chóralna „Dumka” oraz Narodowy zespół solistów „Kijowska kamerata”. Na zaproszenie festiwalu Ukrainę odwiedził belgijski dyrygent Ronald Zollman. Pod jego kierownictwem akademicka orkiestra symfoniczna wykonała utwory Dvořáka, Mernie, Szczerbakowa. Oprócz koncertów, w ramach festiwalu odbyła się naukowo-praktyczna konferencja „Kompozytor i współczesne środowisko socjokulturowe”, w której wzięli udział muzykologowie i kompozytorzy. „Muzyczne premiery” to członek jednego z najbardziej znanych światowych stowarzyszeń festiwali muzycznych i teatralnych — International Society for Performers Arts, które jest uznane przez światową wspólnotę miłośników i działaczy muzyki akademickiej. Pomimo niedostatecznego finansowania muzyki akademickiej na Ukrainie, kompozytorom i wykonawcom udaje się utrzymywać wysoki poziom kunsztu, co potwierdzają ich sukcesy na międzynarodowej scenie. Dzięki premierom sezonu słuchacze i muzycy po raz kolejny mogli się przekonać, że współczesna ukraińska muzyka jest zdolna zapełniać pełne sale. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej poświęcone przeszłości i przyszłości tego gatunku, „Bułhakowski bal”, wręczenie nagród literackich. Na wystawie zaprezentowano niemało nowych wydawnictw, wśród których książka wybitnego ukraińskiego filozofa, laureata Szewczenkowskiej nagrody 2005 roku Serhija Krymskiego „Poranne rozmyślania”, trzytomnik Jurija Illenki „Jurka Illenki Raport do Apostoła Piotra”, książki serii „Nieznana Ukraina” oraz „Arcydzieła światowej poezji”. W jarmarku wzięło udział około 300 wydawnictw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wiosna na papierze

Serhij KLYMKO Na początku kwietnia odbył się Czwarty Wiosenny Kijowski Targ Książki, którego hasłem było „Budujemy Europę dla dzieci i wspólnie z dziećmi”. W warunkach permanentnego kryzysu ukraińskiego wydawnictwa książkowego celem targów, według organizatorów, jest poszerzenie kontaktów między podmiotami wydawniczymi a dystrybutorami, nawiązywanie kontaktów z zagranicznymi partnerami, upowszechnianie praktyki sprzedaży praw autorskich. Ponadto propagowanie ukraińskiej książki, poszerzanie kręgu czytelników poprzez dialog z autorami. Z okazji 60-lecia Rady Europy, w kontekście realizacji Strategii Sztokholmskiej dotyczącej ochrony praw dzieci, podczas targów odbyły się działania organizacji charytatywnej „Przyjaciele dzieci”, prezentacje książek dla dzieci, spotkania z pisarzami, obchody 75-lecia najstarszego ukraińskiego wydawnictwa dziecięcego „Wesełka”, warsztaty mistrzowskie oraz konkurs rysunku dla dzieci o szczególnych potrzebach. Odrębny program przygotowała Asamblea Fantastyki „Portal”: seminaria i „okrągłe stoły”, poświę-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TWIERDZA CHOCIMSKA STANIE SIĘ TURYSTYCZNĄ MEKKĄ

Opracowany wspólnie z Bukowińskim Centrum Rekonstrukcji i Rozwoju projekt „Stworzenie integralnego produktu turystycznego dla rozwoju turystyki kulturowej na Bukowinie” (Program sąsiedztwa Rumunia—Ukraina) wygrał konkurs europejski, a Twierdza Chocimska — 631,5 tysiąca euro. Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny „Twierdza Chocimska” uznano za siódmy cud Ukrainy, a jego dyrekcja dokłada starań, by przywrócić z niebytu choć cząstkę tego, co nie przetrwało wojen i obojętnego stosunku władz do dziedzictwa architektonicznego. Projekt realizuje Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny „Twierdza Chocimska” od sierpnia 2008 roku. W przededniu otwarcia sezonu turystycznego rozmawiamy z dyrektor rezerwatu Ludmyłą Pastuch. — Ludmyło Iwaniwno, jak się Pani żyje w statusie „siódmego cudu Ukrainy” i zwycięzcy konkursu europejskiego? — Jesteśmy szczęśliwi już z tego powodu, że nadszedł czas zbierania kamieni. Rywalizowaliśmy z wybitnymi zabytkami historyczno-architektonicznymi Ukrainy i Europy. Najwyraźniej była w tym pomoc dobrych i uczciwych ludzi, a także czerniowieckich gazet, bo udało nam się dowieść naszej wyjątkowości. — Co Pani to dało wtedy i jakie są perspektywy uznania? — Na nasz unikalny zabytek zwrócili uwagę mężowie stanu. Wtedy utworzono na terenie Twierdzy Chocimskiej Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny i pojawiły się fundusze. Po ogłoszeniu laureatów akcji „Siedem cudów Ukrainy” liczba odwiedzających wzrosła o jedną trzecią. Informacja pojawiła się w ambasadach. I dzięki tej akcji otrzymaliśmy patronat UNESCO. A to zupełnie inny status, nowe możliwości finansowe. Dlatego Twierdza Chocimska stanie się turystyczną mekką Bukowiny. — Co Pani daje taką pewność? — Na terenie Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego „Twierdza Chocimska” trwają prace renowacyjne. Zakończono renowację koszar oficerskich. Mnie samej nawet trudno w to uwierzyć, bo wiem, jakimi były. Kiedy obecnie wchodzę do pomieszczeń, to myślę, że unosi się tu szczególny duch — duch ukraińskości. Dziś Bukowina jest atrakcyjnym regionem dla projektów europejskich. I przygotowaliśmy oraz już realizujemy dwa niezwykle ciekawe projekty. Pierwszy — „Wielkoskalowe odtworzenie ekspozycji muzealnych”, który dotyczy adaptacji wnętrz naszych koszar oficerskich, wysłaliśmy do rozpatrzenia przez Komisję Europejską. Chodzi o wykonanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej, zakup eksponatów i wyposażenia dla strzelnicy, wykonanie dioramy bitwy chocimskiej z 1621 roku, przeprowadzenie wspólnych szkoleń z rumuńskimi przewodnikami. Drugi projekt dotyczył reklamy. Napłynęły propozycje współpracy od Polaków, Rumunów, Turków. Przeprowadzono wykopaliska minaretu, który wysadziła Armia Czerwona. Ambasada Turcji pomaga odnawiać wiszące ogrody. Jeśli otrzymamy przewidziane środki, to za cztery lata Twierdza Chocimska będzie mogła zarabiać także na renowację. — Co dokładnie przewiduje Pani koncepcja? — W twierdzy nie będzie standardowych muzeów, a ekspozycje wnętrz. Na przykład wchodzą Państwo do koszar oficerskich i widzą oficera tamtej epoki; mundur, w który się ubierał, broń, z którą walczył, łóżko, na którym spał. Jestem pewna, że nasza koncepcja to dopiero początek na drodze odrodzenia zabytku i wprowadzania nowych form ekspozycji muzealnej. — Z jakich środków prowadzą Państwo renowację? — Nie opieramy się tylko na funduszach państwowych, a jeździmy wszędzie i szukamy środków. Tak, cerkiew Aleksandra Newskiego odrestaurowano z datków. Zaprosiliśmy kierowników miasta, bogatych ludzi Chocimszczyzny na wspólne posiedzenie, gdzie prosiliśmy „rozbudzić w swojej duszy świątynię”. I rzeczywiście rozbudziliśmy. Ludzie odpowiedzieli. Ktoś przyniósł farbę, ktoś zaproponował inwentarz i ręce do pracy. Tak z pomocą społeczności zakończono remont wewnętrzny świątyni. Do cerkwi zwrócono stare ikony. W twierdzy trwa budowa podstacji elektrycznej, dzięki której zasilanie będzie kablowe, co umożliwi usunięcie słupów elektrycznych. Zatem odnowienie Twierdzy Chocimskiej otwiera drogę turystom do nas i wlewa nadzieję na przyszłość. — Czy można obecnie uważać Chocim za miasto turystyczne? — Niemało instytucji zbiera u nas raporty o działalności turystycznej. Ale póki co turystów w Chocimiu jest niewielu, bo nie mamy im nic do zaoferowania. Obecnie są odwiedzający Twierdzę Chocimską. A turyści do Chocimia przyjadą dopiero wtedy, gdy w mieście będzie rozwinięta infrastruktura. Turyści, którzy do nas przyjeżdżają, nie tylko czerpią estetyczną przyjemność ze zwiedzania Państwowego Rezerwatu Historyczno-Architektonicznego „Twierdza Chocimska”, ale też zostawiają pieniądze w motelach, na hipodromie, w bilardowych, restauracjach, kawiarniach itp. Sądzę, że naszym urzędnikom i biznesmenom warto nad tym się zastanowić, wszak Twierdza Chocimska to Klondike. Nietrudno zrozumieć, co będzie w perspektywie, jeśli tak rośnie liczba odwiedzających. Zestawiając plusy i minusy w pracy muzealnej, jestem przekonana, że plusy przeważają. Cieszy mnie, że wysokiej rangi urzędnicy bywają w Twierdzy Chocimskiej. A to świadczy o tym, że odradzać się będą zabytki historii i kultury, w których żyje dusza i duch narodu. Rozmawiała Maria WYSZNEWŚKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«RADIO „KULTURA” PREZENTUJE…»

W programie wydarzenia: dialog o nagrodach literackich, wręczenie nagrody „Hłodoski skarb” ukraińskiej pisarce z Niemiec Emmie Andijewskiej, występy ukraińskich pisarzy oraz pierwszego laureata nagrody „Hłodoski skarb”, zasłużonego artysty Ukrainy Tarasa Kompaniczenki wraz z zespołem „Chorea kozacka”. Spotkanie poprowadzi laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, pisarz Mychajło Słaboszpycki. Zapraszamy zatem Państwa 15 kwietnia o godzinie 17:00 do wielkiego studia Kompleksu Koncertowo-Studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy pod adresem: stacja metra „Kłowśka”, ul. Łeonida Perwomajśkoho 5-A. Informacje pod numerem telefonu: 279-37-83, 278-59-56. Wstęp wolny. 15 kwietnia o 17:00 w wielkim studiu Kompleksu Koncertowo-Studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy w ramach projektu „Radio „Kultura” prezentuje…” odbędzie się spotkanie autorskie z ukraińskim pisarzem, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Hryhorijem Husejnowem, redaktorem czasopisma literackiego „Kurier Krywbasa”, autorem książek „Niezajmani snihy” („Nietknięte śniegi”), „Chasza juweliara Karla Faberże” („Czasza jubilera Carla Fabergé”), „Stancijni pastorali. Spowid’ dytynstwa” („Pastorały stacyjne. Spowiedź dzieciństwa”), „Hospodni zerna” („Ziarna Pańskie”). Hryhorij Husejnow utworzył fundusz „Hłodoski skarb” (wpłacił na depozyt 100 tysięcy hrywien z Nagrody Szewczenkowskiej). Głównym celem założonej przez niego nagrody jest wspieranie twórców Ukrainy. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301214 Nakład w kwietniu — 57500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywien, na 3 miesiące — 12,36 hrywien, na 6 miesięcy — 23,42 hrywien. 0 9 0 1 4 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Naczelny redaktor Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni naczelnego redaktora Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca naczelnego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca naczelnego redaktora ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn