Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

DUSZA NIE PRZEMÓWI — NIE ZAŚPIEWA GŁOS

Слово Просвіти, №14 за 2011 рік

Kto, jeśli nie artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij MOKRENKO, człowiek, który oddał ukochanej pracy całe swoje życie, może obiektywnie ocenić stan współczesnej sztuki muzycznej. Jego mowa, niepodrobione emocje, pieśniarskie improwizacje płyną z głębi serca. Anatolij Jurijowycz i dziś tak przejmuje się problemami ukraińskiej kultury i z taką szczerością wierzy w doskonalenie ducha ludzkiego, że… — Anatoliju Jurijowyczu, czy współczesna przestrzeń muzyczna rzeczywiście zamieniła się w „śpiewające majtki”? — Niestety… We współczesnej sztuce muzycznej panuje przykra sytuacja. Obecnie istnieje kolosalna dysproporcja między prawdziwą sztuką a kulturą masową, która bardziej przypomina antykulturę. Coraz mniej korzystamy z tych skarbów wieków sztuki ludowej i klasycznej, które do nas dotarły. Niepokoi to, że sztuka, wymyślona przez człowieka po to, by czynić go duchowo doskonalszym, znajduje się w stanie upadku. Powinno to rozumieć nie tylko społeczeństwo, ale i państwo. Bywając w klasycznych instytucjach kultury, zawsze jest mi bardzo przykro, że nie widzę tam znajomych twarzy z naszej tak zwanej elity — zarówno rządowej, jak i z Rady Najwyższej, za to wszystkich ich widzimy na ekranach, gdzie rzeką leje się pospolitość. Nie rozumiem, dlaczego ludzie nie biorą pod uwagę tego, co ich wywyższa. Całe życie uważałem, że duchowe wzbogacenie człowieka, ludzka szlachetność, dobroć, współczucie to bardzo szlachetne rzeczy. A co słyszymy i widzimy teraz?! W radiu, na przykład, dominuje element rozrywkowy: to przemyślenia, uśmiechy „wielkich”, które nie bardzo mi się podobają, reklama teatrów itd… ale to nie jest kultura, a reklama, która powinna być na ulicach. Jednym słowem — obecnie przeżywamy nie tyle kryzys ekonomiczny i polityczny, co duchowy. — Gdzie zatem jest wyjście z tego ślepego zaułka? — Zawsze broniłem niepodległości i suwerenności Ukrainy. Muszę powiedzieć, że za czasów radzieckich, kiedy panował totalitaryzm, państwo poważnie zajmowało się kulturą, choć była inna ideologia. Na Ukrainie trzeba uświadomić sobie, że państwo powinno zajmować się i sferą socjalną, i gospodarką, ale kultura musi być przede wszystkim. Bo wszystko tworzy się ludzkim duchem — jaki duch, taka będzie u nas gospodarka, armia, oświata i tak dalej. Niestety, u nas nie ma polityki państwowej w kul... bani… Przy okazji, Ołeh Tkaczenko, który stoi na czele zaporoskiej „Proświty”, również zapalił się, by zrobić takie samo święto dla wiejskich uczniów, i to jest wspaniałe, bo o wiejskie dzieci trzeba dbać! Dzieci w tym wieku są bardzo solidarne, chętnie zajmują się twórczością, bo zew płynie z serca, z duszy… — Obecnie sztuka klasyczna doznaje licznych transformacji, to samo dzieje się z pieśnią ludową. Jak Pan odnosi się do różnorodnych modernizacji? — Ja w ogóle tych modernizacji nie akceptuję i jestem kategorycznie przeciwko temu. Bo trzeba poznawać to, co głębokie, co było kiedyś, to, co do nas dotarło. Mnie, na przykład, bardzo martwi tendencja, która zachodzi we współczesnej operze. Opera, która narodziła się we Włoszech, dała wysokie wzorce sztuki, obecnie jest modernizowana. Mam takie wrażenie, że Europa, gdzie stworzono operę, sama ją niszczy. Wybitny tenor współczesności Plácido Domingo, dyrektor i dyrygent dwóch amerykańskich oper w Waszyngtonie i Filadelfii, również twierdzi, że w Europie, niestety, tendencja modernizacji opery posuwa się o wiele za daleko i opera ma największą perspektywę w USA. Śpiewałem w 40 operach czołowe partie barytonowe, tego nie rozumiem, bo opera — to romans w muzyce, to romans i epoka! Jak można go modernizować?! Oto, na przykład, jakieś trzy lata temu wystawiono w naszym teatrze operę „Faust”. To przecież średniowieczna epoka, którą trzeba przekazać w użytych intonacjach i w kostiumach. A gdzie tam, ubrali wszystkich wykonawców w kostiumy moro… Przy czym zbyt prymitywnie i naturalistycznie, wysłuchałem dwa obrazy, wstałem i wyszedłem, bo nie mogę… To przecież mój teatr, gdzie kiedyś były wspaniałe przedstawienia operowe! Albo na słynnym kanale muzyki klasycznej „Mezzo” opera „Borys Godunow”. Żal mi mojego towarzysza Anatolija Koczergi, patrzę — śpiewa, mówi intonacjami tamtej epoki we współczesnym kostiumie — to przecież eklektyzm! A my mówimy o harmonii czasu w twórczości. Jeśli będziemy modernizować, to nie poczujemy tej harmonii! To straszny eklektyzm, ten epatowanie wnosi w dusze ludzi takie zamieszanie, oni niczego nie rozumieją, im po prostu kradną harmonię. To przerażające. A pieśń ludowa… Nie trzeba jej ruszać! To, co było, przerabiać na papkę?! Wiecie, dziwi mnie, że nie ma oporu. Modernizacja — to niszczenie skarbów. — A powierzchowne podejście do sztuki kobziarskiej… — Tak było jeszcze za czasów radzieckich. Jeśli chcesz zrozumieć, kim jesteś i skąd pochodzisz, to jest sztuka kobziarska. Jeżdżę do domu do swoich Ternów przez wieś Ławirkowe. I tam jakoś spotkałem się z jednym bandurzystą o nazwisku Roczok. On cały czas żalił się, że nikt go nie zapraszał do szkoły do dzieciaków… Bo każdy artysta ma swoją misję i przede wszystkim trzeba zaczynać od dzieci… Rozmawiałem z nim, zapisywałem dumy, które posiada, mogę powiedzieć, że to jeden z ostatnich Mohikanów. I myślę sobie, że trzeba zorganizować mu albo występ w telewizji, albo w radiu — niech zagra utalentowany człowiek, niech go posłuchają! Ale jak się nie starałem, nic nie wyszło! Wszędzie natrafiałem na głuchotę… To niepokojący symptom i tendencja, że przechodzimy na prymitywną rozrywkowość. — Nierzadko ukraińskie talenty gubią się na twórczej drodze, pozostając za burtą uznania. Anatoliju Jurijowyczu, dlaczego mamy takie niepowstrzymane potoki za granicę? — Bo obecnie sztuka jest potrzebna i jednocześnie niepotrzebna. Bardzo często złote głosy, i moi koledzy, i moi uczniowie są poszukiwani za granicą, a u nas, niestety, nikt ich nie zna. Wspominam, jaki wielki cios zadano sztuce, kiedy zachodziły procesy przebudowy. Byłem wtedy dyrektorem teatru. Tamte lata były najcięższymi w moim życiu twórczym. Państwo w ogóle nie finansowało teatru. A wtedy pojawiła się możliwość wyjeżdżania dla wszystkich za granicę, no i, jak to mówią, ludzie ruszyli. Teatr to przecież 1300 utalentowanych ludzi, których zbierano skądinąd! Myślałem, jak powstrzymać ten potok, jak nie pozwolić rozbiec się teatrowi?! Bo wtedy bardzo wielu ludzi wyjechało. U nas przez pół roku nie wypłacano pensji. Artyści baletu, którzy pracują do siódmych potów, po prostu mdleli na scenie. Jestem bardzo wdzięczny Wiktorowi Juszczence, który był wtedy prezesem Narodowego Banku. Trzykrotnie zwracałem się do niego i był jedynym wtedy, który pomógł. Obecnie także wielu wyjechało, bo nie ma wsparcia, pomocy — całkowita głuchota i obojętność. Ale jestem bardzo szczęśliwy, że prawdziwe talenty istnieją! Moi uczniowie są jakby przedłużeniem mojej misji, która rozprzestrzenia się po całym świecie. To wspaniałe głosy — Wołodymyr Opeńko, Mychajło Kyryszew, Hennadij Waszczenko, Andrij Honiukow, Ołeksandr Miliew, Serhij Skoczelas… Prawdziwa duma! — Ostatnimi czasy teksty piosenek stają się coraz bardziej prymitywne. Co się dzieje? — Po prostu teraz nie ma liderów. W naszych czasach było dwóch niezaprzeczalnych liderów, na których orientowali się wszyscy inni — to Płaton Majboroda oraz Ołeksandr Biłasz. Stosunek do tego się zmienił. Teraz niektórzy piosenkarze sami piszą teksty do piosenek, chociaż nie mają do tego zdolności. Świadczy to o degradacji. Ołeksandr Biłasz napisał 11 cudownych zbiorów poetyckich. Nie wziął żadnego swojego wiersza do piosenki, a brał poezje Dmytra Pawłyczki, Mychajła Tkacza, Maksyma Rylskiego, Andrija Malyszki, czyli wybierał perły. Dlatego też piosenki były takie! Człowiek przecież, kiedy słucha, to widzi w tym swoje życie, powstają jasne skojarzenia, święte uczucia. A teraz co?! Przecież my sprzedajemy swoją sztukę, swój język, swoją duszę! Sprzedajemy Ukrainę z „wnętrznościami”, sprzedajemy jej duszę! Niedawno bardzo poruszył mnie Pawło Mreżuk, który w pierwszym programie radia zaśpiewał piosenkę „Sirota” (Sierota), wiecie, zapłakałem — bo wreszcie jakaś prawda! A potem słyszę — po nim śpiewa Iwan Popowycz piosenkę o Banderze „Stepane, Stepane, za co cię zabito?”. Otworzyłem oczy i myślę: „Boże mój, to przecież kolosalne wydarzenie!”. Przecież wokoło śpiewają „bażannia-kochannia” (pragnienia-kochania), poezji nie ma, śmieci i tyle, a nagle — te dwie piosenki! Rozmawiała Ulana WOLYKOWSKA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn