Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

POZAUKRAIŃSKIE SPOTKANIA I ZNAJOMOŚCI TARASA SZEWCZENKI

Слово Просвіти, №14 за 2011 рік

Lubomyr PYRIH. Zakończenie. Początek w nr 9, 10 z 2011 r. Przebywając w Niżnym Nowogrodzie, T. Szewczenko zaocznie poznał rosyjskiego pisarza S. Aksakowa (1791—1859). Przyczynił się do tej znajomości M. Szczepkin, który w grudniu 1857 roku przywiózł Szewczence od Aksakowa książkę „Kronika rodzinna”. Bezpośrednie poznanie „czarującego starca” S. Aksakowa, z członkami jego rodziny, którzy bardzo szanowali Szewczenkę, odbyło się w Moskwie 22 marca 1858 roku. S. Aksakow zajmował się niektórymi sprawami wydawniczymi Szewczenki. Kiedy w kwietniu 1861 roku trumnę z ciałem Poety przewożono do Ukrainy przez Moskwę, S. Aksakow był inicjatorem organizacji obywatelskiej panichidy. Portret S. Aksakowa autorstwa I. Kramskiego — na pocztówce z 1991 r. oraz znaczku pocztowym z 1959 roku. S. Aksakow był jednym z aktywnych rosyjskich słowianofilów. Nieznana jest reakcja T. Szewczenki na artykuł Aksakowa w redagowanym przez niego „Parusie” z głoszeniem ideałów monarchizmu. Oburzony był Szewczenko wraz ze wszystkimi przedstawicielami ukraińskiej petersburskiej społeczności tym, że w wykazie zaproszonych do publikacji w „Parusie” przedstawicieli różnych literatur narodowych nie wymieniono literatury ukraińskiej. Przybywszy do Petersburga, Szewczenko nie zastał już wśród żywych niektórych swoich przyjaciół i bliskich znajomych, ale krąg nowych znajomych rozrastał się. Odwiedza teatry, koncerty, wystawy artystyczne, bierze udział w wieczorach literackich. Staje się swojakiem w domach wybitnych działaczy kultury. W maju 1858 roku Szewczenko obejrzał wystawę znanego mu malarza O. Iwanowa (1806—1858), którego portret znajduje się na znaczku z 1956 roku, a reprodukcja jednego z obrazów — na znaczku z 1973 roku. Do płócien malarskich O. Iwanowa odniósł się uprzedzony (list do S. Aksakowa, zapis w Dzienniku), co być może było inspirowane znanym mu powściągliwym stosunkiem do tego malarza ze strony K. Briułłowa. Obejrzawszy w tym samym roku wystawę dzieł I. Ajwazowskiego, w liście do S. Aksakowa zaznaczył, że „Ajwazowski, niestety, spasował. Z boskiej sztuki stworzył sobie złoty cielec i modli się do niego. Grzesznie jest tak obrażać bezinteresowną, niepokalaną sztukę”. Na początku 1859 roku T. Szewczenko poznał znanego już w tamtym czasie pisarza I. Turgieniewa (1818—1883) przy aktywnym pragnieniu tej znajomości ze strony Turgieniewa (portret na dwóch znaczkach z 1943 roku i znaczku z 1965 roku). I. Turgieniew często spotykał się z Szewczenką, napisał o nim wspomnienia, które po raz pierwszy zostały wydrukowane w praskim wydaniu najpełniejszego w tamtym czasie „Kobziarza” z 1876 roku. Wzmianka w „Kołokole” o śmierci T. Szewczenki została opublikowana przez O. Hercena na prośbę I. Turgieniewa. W swoich wspomnieniach I. Turgieniew wypowiada się o Szewczence jako o naturze „namiętnej, niepowściągliwej, przygnębionej, ale niezłamanej przez los”, jako o „prostaku, poecie i patriocie”. Pozostawił I. Turgieniew portret słowny Poety: „Szeroki w barach, przysadzisty, krępy, Szewczenko stanowił obraz kozaka z widocznymi cechami żołnierskiej postawy i musztry. Głowa ostro wierzchołkowa, prawie łysa; wysokie pomarszczone czoło, szeroki tak zwany „kaczy” nos, gęste wąsy, zwisające na wargi, i niewielkie szare oczy, których spojrzenie zawsze ponure i nieufne, niekiedy nabierało wyrazu łagodnego, prawie czułego, i towarzyszył mu ładny, dobry uśmiech; głos nieco chrapliwy, wymowa czysta rosyjska, ruchy spokojne, chód poważny, postać niezdarna i mało elegancka… W wysokiej baraniej czapie, w długiej ciemnoszarej czamarce z czarnym barankowym kołnierzem, Szewczenko miał wygląd prawdziwego Małorusina…”. I. Turgieniew z M. Czernyszewskim aktywnie pomagali w wykupie z poddaństwa krewnych Szewczenki. Wzajemne poznanie T. Szewczenki i M. Czernyszewskiego (1828—1889), które przerodziło się w prawdziwą przyjaźń, odbyło się w latach 1858—1859, chociaż Czernyszewski znał dzieła ukraińskiego poety, kiedy ten jeszcze był na zesłaniu, gdzie Szewczenko mógł czytać artykuły Czernyszewskiego w czasopiśmie „Sowriemiennik”. Często spotykali się na wieczorach literackich, Szewczenko gościł w petersburskim domu Czernyszewskich, na ich daczy w Lubaniu. M. Czernyszewski stawiał T. Szewczenkę na równi ze współczesnymi literatami Europy i uważał, że „mając teraz takiego poetę, jak Szewczenko, literatura małoruska… nie potrzebuje niczyjej przychylności”. Nie bez powodu M. Szahinian w swojej monografii o Szewczence osobny rozdział poświęciła tematowi „Szewczenko i Czernyszewski”. Łączyły ich poglądy, przekonania, za które jeden już odbył zesłanie, a drugiego ono oczekiwało. Filatelistyka uczciła M. Czernyszewskiego wydaniem dwóch znaczków pocztowych (dwa warianty ząbkowania) w 1939 roku, po jednym znaczku w 1953, 1957, 1978 roku, koperty w 1978 roku (stempel — Moskwa, Leningrad, Saratów, 24.07.1978). M. Leskow (1831—1895), kiedy osobiście poznał Szewczenkę (1861), jeszcze nie był zbyt znany w kręgach literackich Petersburga. Z dziełami Poety zaznajomiony był od 1848 roku. Jego wspomnienie o T. Szewczence, opublikowane w marcu 1861 roku, — to jeden z pierwszych wydrukowanych utworów znanego rosyjskiego pisarza. Opisuje on swoje spotkanie z Poetą niedługo przed jego śmiercią, pogrzeb, w którym wziął udział. „Znaczenie Szewczenki znane jest każdemu, kto kochał rodzime słowiańskie słowo i był dostępnym czemukolwiek wysokiemu, pięknemu…”. To słowa M. Leskowa, 2 znaczki z portretem którego weszły do obiegu w 1956 roku; 150-lecie od dnia urodzin jego uczczono wydaniem koperty (1981) i okolicznościowym stemplem (m. Orioł, 16.11.1981). Spotykał się T. Szewczenko w Petersburgu z kompozytorem A. Dargomyżskim (1813—1869; portret na znaczku z 1963 r.), występował na wieczorach literackich z F. Dostojewskim (1821—1881; znaczki 1956, 1971 r.). F. Dostojewski wiedział o T. Szewczence, jeszcze będąc członkiem koła politycznego Pietraszewskiego, gdzie imię ukraińskiego poety było popularne. 28 lutego 1861 roku odprowadzał T. Szewczenkę w ostatnią drogę na cmentarz Smoleński. Do kręgu znajomych T. Szewczenki wchodził także znany krytyk artystyczny i muzyczny W. Stasow (1824—1906), który w jednym z listów z 1880 r. wspomniał Poetę: „Ja go osobiście znałem, dość dużo i w różnym czasie rozmawiałem z nim, głęboko go szanowałem i ceniłem”. Na dwóch znaczkach z 1957 r. odtworzono portret W. Stasowa autorstwa I. Riepina z 1883 roku. W kwietniu 1858 roku w mieszkaniu jednego z petersburskich znajomych T. Szewczenko poznał L. Tołstoja (1828—1910) — „hrabiego Tołstoja”, jak go nazywał. Wczesne utwory pisarza Szewczenko znał jeszcze wcześniej. L. Tołstoj „kochał poezję Szewczenki.., zachwycał się „Najmitką”.., w której wzruszająco opracowany jest wieczny temat — siła matczynej miłości”. Filatelistyka, poczynając od 1935 roku, szeroko uczciła postać L. Tołstoja: ponad 10 znaczków pocztowych (1953 r. — portret według stworzonego w swoim czasie portretu M. Ge), koperty, stemple okolicznościowe. T. Szewczenko spotykał się z M. Niekrasowem (1821—1878) na wieczorach literackich, w gościach u wspólnych znajomych. Mieli wspólne poglądy estetyczne i społeczne, ale Szewczenko z jakiegoś powodu nie akceptował twórczości Niekrasowa, o czym świadczy jego zapis z 11.04.1858 r. w Dzienniku. M. Niekrasow odnosił się do ukraińskiego poety z wielkim pietyzmem, brał udział w uczczeniu jego pamięci, napisał wiersz „Na śmierć Szewczenki”. Występując jako ekspert w sprawie wydania utworów Poety, M. Niekrasow pisał: „Szewczenko był poetą głęboko i wyłącznie narodowym… Dzięki jego poezji zostało przedstawione życie ludowe bliskiej mu Ukrainy…”. Stworzony przez I. Kramskiego portret M. Niekrasowa znajduje się na dwóch znaczkach pocztowych z 1946 roku, jeszcze jeden portret na znaczku z 1971 roku. Wśród znajomych T. Szewczenki w kręgach twórczej inteligencji Pe

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn