Strona · s. 16strona oryginału ↗
WIELKA MATKA TRYPILLIA
Слово Просвіти, №14 за 2011 рік
Tetiana MAHDEJCZUK Te słowa Natalii Burdo, archeolożki i naukowczyni, badaczki kultury trypilskiej, autorki książki „Sakralny świat cywilizacji trypilskiej”, są bardzo aktualne również dziś, gdy Ukraińcy samodzielnie budują swój kraj, budują przyszłość dla swoich dzieci. Przebadawszy i usystematyzowawszy ogromną liczbę artefaktów zebranych przez archeologów z wielu krajów, Natalia Burdo mimo wszystko główne miejsce w rozwoju kultury trypilskiej przypisuje Kobiecie. Wielu naukowców nazywa epokę Trypillia „Złotym Wiekiem Ludzkości”. Był to czas pokojowych rolników, wieśniaków, budowniczych, hodowców zwierząt, tkaczy i garncarzy. I w jakichkolwiek ziemiach Europy Wschodniej archeolodzy nie znajdowaliby ceramiki trypilskiej, były to w przeważającej mierze rzeźbiarskie przedstawienia kobiecych figurek. Znajdowano także resztki naczyń, modele budowli świątynnych i mieszkań, figurki różnych zwierząt, bardzo rzadko męskie postacie. Wizerunki kobiet zadziwiają naszych współczesnych. Dlaczego są bez rąk, bez twarzy, dlaczego ich ciała pokryte są zagadkowymi symbolami? Wydaje się, że nigdy nie zrozumiemy starożytnych rzeźbiarzy. A jednak naukowcy zdołali rozwikłać wiele tajemnic trypilskich mistrzów, tajemnice symbolicznych przedstawień na naczyniach, naczyniach rytualnych, na kobiecych figurkach. Natalia Burdo: „Do naszych czasów dotrwało wiele mitów, wierzeń, rytuałów związanych z bóstwem ziemi — Wielką Matką, która jest źródłem wszystkiego, co żyje na świecie. Naszym zdaniem analiza materiałów trypilskich pozwala stwierdzić, że w centrum duchowej budowli cywilizacji trypilskiej znajdowała się Wielka Bogini. Jej liczne hipostazy ucieleśniają się w różnorodne obrazy, a różne aspekty zostały odzwierciedlone w magicznych symbolach. Archeolodzy znajdują wśród materiałów trypilskich wizerunki Bogini-Dziewicy, Bogini-Krowy, Bogini-Węża i Bogini-Ptaka. Wielką Boginią była Bogini-Księżyc, Wielka Matka, Matka-Ziemia”. Obraz Wielkiej Matki zainspirował również naszą współczesną, mistrzynię ludową Ukrainy w dziedzinie rekonstrukcji ceramiki trypilskiej Ludmyłę Smoljakową do stworzenia całej galerii rzeźb kobiet trypilskich. W pracowni „Słoneczny klucz” widzimy dziesiątki kobiecych figurek. Jedne siedzą na tronach-byczkach, inne stoją na podłodze i półkach, jedne są obłe, inne — płaskie. Bardzo wzruszający wygląd mają ciężarne kobiety na tronach-byczkach. Wszystkie rzeźby mają różny ornament lub są pomalowane glinianymi farbami-angobami. Wśród nich nie znajdziecie dwóch takich samych. Ciała rzeźb pokryte są symbolami, które niosą w sobie głęboką, dawną treść. Jednym z głównych elementów ornamentów jest spirala — symbol wiecznego ruchu i odnowienia. Wiele figur stoi z podniesionymi rękami w pozach modlitewnych. Z reguły w większości kobiecych rzeźb rąk prawie nie ma, zamiast nich są stożkowate wypustki. Zdaniem niektórych archeologów schematyczne przedstawienie stożkowatych wypustek obrazuje same ręce złożone na brzuchu lub piersiach. A złożone na brzuchu ręce odpowiadają schematycznemu przedstawieniu kobiet z czarami w rytualnej pozie „modlitwy o deszcz”. Jest też rzeźba kobiety z czarą uniesioną nad głową. Nic więc dziwnego, że jedną z głównych zabawek trypilskich dzieci była lalka — zmniejszona kopia kobiecych figur, opiekunek rodu. Niektórzy naukowcy przypuszczają, że dzieci trypilskie, tak jak współczesne, bawiły się w „dom” z lalkami, naśladując dorosłych. Oprócz glinianych lalek były też lalki-motanki z nici, trawy, kwiatów, ziarna. Lalka zrobiona z nici lnianych lub konopnych uważana była za sakralną. Mimo to za swoje główne prace Ludmyła uważa: 1. Rzeźbę kobiecą o wysokości 1,5 m — powiększoną kopię plastyki trypilskiej z różnym ornamentem, ustawioną na dachu Kijowskiego Obwodowego Muzeum Archeologicznego we wsi Trypillia. Ilustracja tej rzeźby jest przedstawiona w „Encyklopedii cywilizacji trypilskiej”, wydanej w 2004 roku. 2. Sześć kobiecych figur, które siedzą na tronach-bykach i tworzą „Stół zgody”. Rzeźby zostały ustawione w 2002 roku na dziedzińcu muzeum „Pradawna Aratta — Ukraina” we wsi Trypillia. Figury są pokryte niepowtarzalnym różnym ornamentem, wysokość każdej to około metra, waga — około 200 kg. 3. Rzeźbę kobiety, jedną z centralnych ekspozycji Międzynarodowego etnofestiwalu „Trypilskie koło-2009”, który odbył się w Rzyszczowie, i która stała się symbolem festiwalu. Fotografia tej rzeźby jest przedstawiona na afiszu festiwalu. Należy zaznaczyć, że Ludmyła Smoljakowa poświęciła swoje życie badaniu kultury trypilskiej, doskonale zna historię tego okresu, technologię starożytnego rzemiosła garncarskiego, wykonała około 3000 rekonstrukcji i prezentowała je na licznych wystawach na Ukrainie i za granicą. Jej wyroby są bardzo bliskie oryginałom i stanowią ogniwo między muzealnymi znaleziskami archeologicznymi a współczesnością, pomagają dostrzec całe piękno odtworzonej ceramiki trypilskiej. Ludmyła zawsze jest otwarta dla tych, którzy interesują się dawną historią swojego kraju, jego mitami i legendami. Wszystkie jej rekonstrukcje kobiet trypilskich to głęboki i nierozerwalny związek Wielkiej Matki, Bogini — ucieleśnienia kobiecej istoty — z kobietami całego świata, dawnego i współczesnego. „Duchowy świat dawno już znikłej cywilizacji trypilskiej — źródło wieczności. A być może i idei narodowej, którą tak wytrwale pragną odnaleźć dziś na Ukrainie. Szukać tej idei można na różne sposoby, wszak idea nie jest substancją materialną i jest dostępna dla wszystkich. Ale będziemy robić tak, jak robili nasi dalecy przodkowie: mocno trzymać się odwiecznej tradycji, podtrzymywać harmonię choćby własnego świata i przeciwstawiać się otchłani chaosu, czcić naszą rodzimą ziemię, bo ona jest naszą Matką”. Sześć kobiecych figur, które siedzą na tronach-bykach i tworzą „Stół zgody”. Rzeźby zostały ustawione w 2002 roku na dziedzińcu muzeum „Pradawna Aratta — Ukraina” we wsi Trypillia. Figury z różnym ornamentem, wysokość każdej to około metra, waga — około 200 kg.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
