Strona · s. 13strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Tamara HOWORUN: «Małymi krokami do porozumienia»
Слово Просвіти, №14 за 2012 рік
„Obecnie w rodzinie mąż i żona patrzą nie na siebie nawzajem, lecz w jednym kierunku” — taka złota zasada harmonijnych stosunków według doktor nauk psychologicznych, profesor, głównej pracownik naukowy laboratorium psychologii społecznej Instytutu Psychologii im. H. S. Kostiuka NAPN Ukrainy Tamary HOWORUN. Pani Tamara opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” o problemach gender w społeczeństwie ukraińskim, o przyczynach kryzysów w ukraińskiej rodzinie oraz o psychologicznych receptach na rozwiązywanie konfliktów między mężczyznami a kobietami.
— Tamaro Wasyliwno, dlaczego tematyka genderowa stała się priorytetowa w Pani pracy naukowej?
— Na mnie bardzo duży wpływ miała edukacja psychologiczna na Wydziale Psychologii Wydziału Filozoficznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki. Byłam zakochana w swoich wykładowcach, zwłaszcza w wykładach z psychologii społecznej Ludmiły Marysowej i Mykoły Korniewa. A później, gdy sama wykładałam dyscyplinę psychologiczną, pogłębiłam to zainteresowanie podczas półrocznego stażu naukowego w ramach programu im. W. Fulbrighta na Wydziale Psychologii i Studiów Kobiecych Uniwersytetu Wisconsin-Madison (USA). Trafiłam do profesor Janet Hyde, która należy do dziesiątki najlepszych psychologów USA, a jej podręczniki z psychologii płci i psychologii seksualności wciąż są niezwykle popularne na świecie. Specjalizacją tej profesor były badania genderowe, więc zanurzyłam się w tę problematykę. Przyjechałam na Ukrainę ze zmienioną świadomością i zrozumiałam: kiedy człowiek dorasta w systemie stereotypów, uważa je za swoje przekonania i wartości i kieruje się nimi w ocenie rzeczywistości. W takich warunkach nie przychodzi mu do głowy zapytać siebie: „A czy to prawda?” Właśnie wtedy w końcu uświadomiłam sobie, jak bardzo nasza świadomość jest zaszorowana stereotypami genderowymi.
— To na kształt „kobieta — strażniczka domowego ogniska”?
— W czasach kozaczyzny, kiedy mężczyzna przez długi czas opuszczał rodzinne strony, rodzinę i dzieci, a wszystko spadało na barki kobiety, był to sposób przetrwania. Dziś to stereotyp, który uzasadnia podwójne zatrudnienie kobiety jako jej normę, a jednocześnie zwalnia mężczyznę z odpowiedzialności za rodzinę. Praca ta jest bez końca. Nie ma ona ani należnego wynagrodzenia, ani społecznego uznania. Jeśli kobieta zajmuje się wyłącznie prowadzeniem domu, staje się odizolowana od życia społecznego, wzrasta u niej poziom lęku i niepewności siebie, mniej orientuje się w życiu społecznym i politycznym. Badania, które przeprowadzano jeszcze w czasach radzieckich i dzisiejsze, pokazują, że gospodarstwo domowe nie jest autorytetem ani dla dzieci, ani dla mężczyzny. Matka, która pracuje, łączy i pracę, i wychowanie, czuje się szczęśliwa i zrealizowana. Nawet przebywanie na długich urlopach macierzyńskich nudzi młode matki — chcą one łączyć i macie-
...macierzyństwo i pracę społeczną. Dlatego kraje Europy na inicjatywę Angeli Merkel zmieniły ustawodawstwo w zakresie prawa małżeńsko-rodzinnego, zgodnie z którym część urlopu macierzyńskiego przenosi się na ojców dziecka. Im bardziej rozwinięte społeczeństwo, tym więcej czasu i środków przeznacza się na urlopy ojcowskie, aby kobiety nie przerywały swojej pracy zawodowej i kariery. Jest to pożyteczne także dla mężczyzn, ponieważ wychowywali się w stereotypach, że ojcostwo to sprawa kobieca, podobnie jak okazywanie ciepła i serdeczności dziecku. Prawdziwi mężczyźni nie płaczą, mają być silni i mężni, a takie postawy prowadzą do stresów, pijaństwa, bójek. Mężczyzna, który opiekuje się dzieckiem, otrzymuje i daje bardzo dużo emocjonalnego ciepła.
— Jaki typ stosunków płciowych historycznie panował w Ukrainie?
— Jesteśmy narodem zbudowanym na samodzielności i sile kobiety. Zarówno w czasach przedchrześcijańskich, jak i chrześcijańskich autorytet kobiety był u nas wyjątkowo wielki. Już w XI wieku w Pouczeniu Włodzimierza Monomacha dzieciom można przeczytać: „Szanujcie żonę, ale nie dawajcie jej władzy nad sobą”.
W Ukrainie nigdy nie było rodziny patriarchalnej, w tradycjach małżeńsko-rodzinnych nie było nierówności statusu. Chyba tylko gdzieniegdzie w regionach bliższych Austro-Węgrom. Na terenach Ukrainy Centralnej zawsze szanowano wolę kobiety. Dziedzictwo ziemskie, które przechodziło wyłącznie po linii żeńskiej, podtrzymywało jej niezależność ekonomiczną.
W mentalności płciowej Ukraińców jest bardzo wiele postępowego, partnerskiego. Duet Odarki i Karasia z opery „Zaporożec za Dunajem” Semena Hułaka-Artemowskiego jest własnym, rodzimym typowym modelem wzajemnych relacji płciowych, w których czasem manipuluje mężczyzna, a czasem kobieta. W ludowych pieśniach, bajkach i przysłowiach mężczyzna i kobieta idą w parze: i mężczyzna jest chytry, i żona taka sama. Na przykład: „Parka — Martyn i Odarka!”, „Choć ach, to we dwoje!”
W folklorze rosyjskim natomiast jest bardzo wiele przysłów i bajek poniżających kobietę. Na przykład: „Wybieraj żonę nie w chороводzie, lecz w ogrodzie”, „Bez męża żona zawsze sierotą”, „Babi los — jak niewolnicza wola”. Rodzina rosyjska, podobnie jak francuska czy niemiecka, była patriarchalna. Ukraina i Polska to ośrodki, gdzie historycznie kształtowały się pary —
…w stosunkach między płciami. Gdyby ta tradycja historycznie rozwijała się w czasach caratu, dziś gendrowych problemów byłoby mniej.
— A co przeszkadza w odrodzeniu postępowych tradycji?
— Zgodnie z badaniami socjalno-psychologicznymi, w wieku dorosłym zmiana wartości i orientacji życiowych człowieka jest trudna, chyba że pod wpływem mediów. Prasa i telewizja dają czytelnikom i widzom wzorzec patriarchalnej rodziny, a takie psychologiczne zombifikowanie jest bardzo silne. Pod wpływem kobiecych czasopism, teleshow w rodzaju „Od chłopaka do narzeczonego”, „Chodźmy się pobrać”, „Zamieniam żonę”, które przesiąknięte są patriarchalnymi ideami, w świadomości człowieka, zwłaszcza młodego, zachodzi przeciwstawienie męskich i kobiecych ról. W programach telewizyjnych dominuje wyraźny podział norm i obowiązków na „męskie” i „kobiece”. Na przykład liczne stacje radiowe rozpowszechniają dowcipy o blondynkach za kierownicą, choć wszyscy od dawna wiedzą, że kobiety w porównaniu z mężczyznami powodują mniej wypadków drogowych. Współczesna telewizja podtrzymuje i rozpowszechnia stereotypy płciowe. Jeszcze w filmie „Moskwa nie wierzy łzom” bohater Goša mówi: „Przecież nie będziecie chwalić kobiety za to, że dobrze potrafi ugotować barszcz”. A dlaczego by nie pochwalić? Neutralny płciowo podejście: barszcz gotuje ten, kto jest mniej zajęty. Współczesna partnerska rodzina zbudowana jest właśnie na wzajemnej wymienialności płciowych ról, obowiązków, umiejętności i nawyków.
— Mamy wykształconych kobiety i mężczyzn, a wskaźnik równości płci w porównaniu z krajami europejskimi pozostaje niski.
— Bo u nas kobiety prawie nie są reprezentowane w najwyższych organach władzy. Ukrainki nie biorą udziału w kierowaniu państwem. Według statystyk, jeśli w parlamencie jest 15 % kobiet, to są już zdolne przesuwać problem ochrony, na przykład dzieciństwa; jeśli 20 % — skutecznie prowadzić inicjatywy dotyczące zatrudnienia kobiet; jeśli ponad 25 % — mogą w pełni reprezentować wszelkie problemy kobiet. U nas w rządzie nie ma ani jednej kobiety, a w parlamencie jest zaledwie 8 %. W rządzie Francji — 50 %, nawet w niektórych krajach muzułmańskich udział kobiet w rządach jest większy niż w Ukrainie.
— Czy kwestie płci wpływają na życie rodziny? Dlaczego
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
