Strona · s. 5strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Pierwsze pełne polskie wydanie utworów poetyckich Tarasa Szewczenki
Слово Просвіти, №14 за 2012 рік
Ołeksandra SERBENSKA, doktor nauk filologicznych, profesor LNU imienia Iwana Franki. Prawie dwieście lat niezgłębiona siła żywego słowa Szewczenki potężnie wibruje, potężnymi falami przenikając atmosferę, dotykając najtajniejszych zakątków szlachetnych i subtelnych dusz, daje impulsy do czynu, aktywizuje działalność, która nabiera najróżnorodniejszych przejawów. Jeszcze za życia poety zapoczątkowano przekłady jego utworów na inne języki. Wypracowane na podstawie światowego doświadczenia oraz narodowych realiów teoretyczne zasady przekładu sprzyjały ustanowieniu i formowaniu nowego kierunku w szewczenkoznawstwie — praktyki i teorii przekładu utworów genialnego poety Ukrainy. Wyodrębniło się wiele ważnych problemów: badanie jakości przekładu w szerokim planie; zestawcza analiza oryginału i przekładu; międzyjęzykowe ekwiwalenty, analogi, kardynalne różnice; międzyjęzykowa interferencja przy przekładzie; osobliwości przekładu na języki blisko spokrewnione; formalna zgodność oraz ekwiwalentność; zachowanie indywidualnego stylu autora oryginału; główne charakterystyki indywidualnego stylu translatorskiego itd. Nierzadko obiektem badania staje się osobowość samego tłumacza: co stało się impulsem do przekładów Szewczenki? jakie poezje przetłumaczono? jakimi zasadami kierował się tłumacz? mamy przekład z języka oryginału czy „przekład z przekładu”? osobliwości pracy redaktorskiej nad tekstem przekładu; jak układały się losy przekładu, stosunek do niego na Ukrainie i w ojczyźnie tłumacza. W szewczenkoznawstwie ciekawym przykładem właśnie takiego podejścia jest badanie działalności Wiery Rich, zwłaszcza jej praca nad przekładami utworów Szewczenki. Badacze podkreślają jej fanatyczne oddanie ukraińskiej literaturze, językowi, naszej kulturze, co przejawiło się w wielu wzruszających momentach. Na przykład, jednym z testamentowych przedśmiertnych życzeń tłumaczki było pochowanie jej w rodzinnej ziemi Kobziarza. Badanie życia tej utalentowanej angielskiej poetki, które dzięki gruntownym studiom prof. Roksolany Zoriwczak oraz jej aktywnej popularyzacji twórczości tej oryginalnej tłumaczki utworów pisarzy ukraińskich na język angielski stało się znane szerokiemu ogółowi zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Jednymi z pierwszych poezje Szewczenki zaczęli tłumaczyć na swój ojczysty język pisarze polscy. O tym zresztą wspomina także I. Franko w słynnej rozprawie „Kamieniarze. Ukraiński tekst i polski przekład. Co nieco o sztuce tłumaczenia”, gdzie z historycznoliterackiego i estetycznego punktu widzenia analizuje przekład wiersza „Kamieniarze”, którego dokonał ukraiński pisarz Sydir Twerdochlib. Franko wymienia wybitnych polskich pisarzy, którzy jeszcze w latach 60. XIX w. tłumaczyli Szewczenkę — W. Syrokomlę, L. Sowińskiego (przetłumaczył poemat „Hajdamacy”), wyróżnia „utalentowanego i rozgarniętego tłumacza” A. Hożałczyńskiego. „Spolszczanie” utworów Szewczenki ma już długą historię, ale strony jej zapełniają się i dzisiaj. Znaczącym zjawiskiem w ukraińsko-polskiej szewczenkianie jest pierwsze pełne polskie wydanie utworów poetyckich Szewczenki, które tłumaczył w niełatwych warunkach życiowych Petro Kułys. Dotarło ono do czytelnika, niestety, po tym, jak sam tłumacz w 69. roku życia już odszedł w wieczność (1933—2002), kiedy minęło 146 lat od śmierci Kobziarza i 6 lat — po śmierci tłumacza. A zatem, kim jest Petro Kułys? Czym jest drogi nam, Ukraińcom? Dlaczego zasługuje na szacunek naszych sąsiadów? Co skłoniło tłumacza przez dwie dekady swojego stosunkowo krótkiego życia w pełni poświęcić się pracy nad przekładami poezji Szewczenki, które, jak wspominają przyjaciele, całkowicie pochłonęły jego myśli i każdą wolną chwilę? Jak układały się losy jego dorobku translatorskiego? Przyjaciele podają dość dokładny życiorys Petra Kułysa. Obdarowany poeta, tłumacz, pedagog urodził się na Podlasiu, gdzie rodzice mieli niewielkie gospodarstwo rolne. Przed drugą wojną światową rodzina nabyła większe gospodarstwo we wsi Strumówka, na brzegu rzeczki Styr, niedaleko od Łucka, jednak po wojnie przeniosła się na rodzinne ziemie, które znalazły się po polskiej stronie nowej granicy. W Polsce Petro ukończył liceum ogólnokształcące, dalej kształcił się na Uniwersytecie Jagiellońskim (Kraków), gdzie zdobył tytuł magistra filologii słowiańskiej (specjalność — filologia rosyjska), studiował jako obowiązkowy dodatkowy przedmiot język ukraiński i kulturę. Pracował jako pedagog w szkołach średnich, z czasem w Politechnice Poznańskiej, a dalej w rolniczo-
w akademii rolniczej w Lublinie, niedaleko od rodzinnych stron, gdzie mieszkali jego rodzice, którymi się opiekował. Lubił pracować ze studentami, z zadowoleniem poświęcał swój czas działalności literackiej, a także działalności bibliofila, oddawał czas i sprawom społecznym. Ale „wrażliwa i refleksyjna natura poety — pisze Józef Kołodziej — skazała go na swoistą izolację”. Był samotnikiem, romantykiem, dziś jednym z niewielu. Nostalgia za rodzinnym krajem nieustannie otulała jego duszę. O tym wspominają przyjaciele, a jeszcze więcej mogą powiedzieć wiersze, które pisał dla siebie, nikomu, nawet najbliższym, ich nie pokazując. Pisał przeważnie po polsku, po ukraińsku, kilka — po rosyjsku. W marzeniach, we wspomnieniach ciepłych, „w sercu wyrytych”, powstaje wołyńska ziemia, ukochany Styr, rozległe doliny, wiosenne, zalane słońcem łąki, niwy, rodzinny chutor, chatyna pośród bzu; jego niezłomne pragnienie — wrócić do ludzi, których pieśni są mu drogie ponad wszystko, stanąć u progu swojej chaty. Wyłania się obraz młodzieńca, wrażliwego na piękno, na ciche dźwięki, które płyną z gajów, pól rodzinnego kraju i „chcą stać się głosem”. W wielu wierszach, napisanych w języku ukraińskim, wyczuwalne są motywy poezji Kobziarza. Ich losy są podobne, dusze pokrewne — obaj ze środowiska wiejskiego, obu przyszło żyć na obczyźnie, tęsknić za Ukrainą i chyba myślami płynąć do niej. Jego poetyckie „ja” nie cieszy „obcy, niepocieszony kraj”, obczyzna, gdzie, jak przyznaje, jest mu źle. Jego „ja” — to wędrowiec, który błąka się, tuła się, szuka wyjścia i „nie może znaleźć drogi”, to tułacz, wygnaniec. Gdzie schować się przed światem, Skryć się od cudzoziemców, Żeby nie wiedzieli, gdzie przebywają Myśli Ukraińca, — pisał Petro Kupris w 1961 roku. Ukraińcy, drogi Rodaku, dobrze wiedzą, że w Polsce, która należała do „sławnego” socjalistycznego obozu, niełatwo było nazywać się członkiem narodu, który siłą wlewano w sztucznie tworzoną wspólnotę — jedyny radziecki naród. Przepełniona szczerym uczuciem jest jego poezja „O moim dywanie” („O swoim dywanie”). Gdzieś w litewskim kraju wyhaftowano niebieskie niezapominajki na żółto-złotym tle, i dywan, jak dziwny kwietnik, gęsto pokropiony błękitem i żółcią, oświetlił pustelnię samotnika. Z czasem nostalgia nieco ustępuje, w jego poezję wdzierają się inne nutki. Szuka harmonii i w wierszu „Dwu głos” („Duet”, „Harmonia”), przyznaje, że jego ukraińskie myśli mocno związane są z językiem polskim. Tłumacz już nie postrzega go jako cudzoziemski — on „otulił dziwnym czarem wołyńskiego chłopca”: Mowo polska, krok po kroku, Już mi brzmisz nie z obca, Ogarnęła swym urokiem Wołyńskiego chłopca… Te sztychy do obrazu jego poetyckiej duszy dają możliwość choć częściowo zrozumieć drogę, która utwierdziła Petra Kuprisa w tym, że osiągnął głębiny języka polskiego i jest zdolny tłumaczyć tym językiem genialne szewczenkowskie poezje. Tłumacz pracował nad książką z oddaniem, wytrwale, nie czekając na poklepywanie po ramieniu, natchnienie, a stale żyjąc w nim, tworzył nie dla jubileuszy, odznak, a z nakazu duszy, serca i woli, bo postanowił zrobić to; pracował, uparcie utwierdzając swoje poetyckie i translatorskie „mogę”, „chcę”, „umiem”, pracował wbrew odczuciu, że w pewnych kołach nie doceniają jego twórczych zdolności, o czym delikatnie wspomina J. Kołodziej. Pracował, jak sam pisał, pozostając nawet w niełatwych okolicznościach bezstrasznym, mężnym (trwa dziwnie nieulękłym). I to, że rękopis, poprawiony, wyedytowany, znalazł się u brata Anatolija, który mieszka w Anglii, i to, że jego własne wiersze przyszło odtwarzać z tekstów, które jeszcze za życia poety nabijała p. Ewa Kotwica, też o czymś świadczy. Przy okazji warto wspomnieć, że wśród inicjatorów wydania książki, zainteresowanych w tym, żeby godnie zaprezentować oryginalną oraz translatorską spuściznę „nieznanego poety” Petra Kuprisa, przeważnie agraryści. Do humanistów Polski oraz Ukrainy książka póki co idzie powoli, ale szczodrze daruje im ciekawy i wdzięczny materiał dla przekładoznawczych studiów. Do starannie sformatowanego i ładnie oraz fachowo przygotowanego wydania dołożyli niemało wysiłku poważni lubelscy (Polska) naukowcy — profesorowie Uniwersytetu Przyrodniczego Józef Kołodziej (kierownik), Eugeniusz Krasowski (redaktor), członkowie: prof.
Jan Gliński, ks. prof. Mirosław Kalinowski, prof. Michał Łesiów, prof. Marian Wesołowski oraz dr Mikołaj Roszczenko. Książka „Kobziarz” ukazuje Szewczenkę w dwóch postaciach — jako genialnego poetę, artystę słowa, budziciela ducha ukraińskości oraz jako wspaniałego, doskonałego artystę malarza. Przede wszystkim mamy teksty 260 poezji Szewczenki (P. Kupryś korzystał z oryginałów z kijowskiego wydania z 1964 roku), pięknie przetłumaczonych na język polski wysiłkiem jednego człowieka. Jest to praca, której dotąd nie udało się wykonać żadnemu polskiemu tłumaczowi. Szewczenkę-artystę prezentuje prawie 30 dobrze wykonanych reprodukcji jego prac malarskich z różnych okresów twórczości, różnej problematyki i techniki wykonania. Dla polskiego czytelnika zamieszczono treściwy artykuł Eugeniusza Krasowskiego i Alberta Nowackiego „Malarstwo Tarasa Szewczenki”. Podano także ciekawe wspomnienia Józefa Kołodzieja, przyjaciela Piotra Kuprysia, o całonocnej pracy tłumacza, o losach maszynopisu i historii wydania książki; jest podziękowanie dla akad. M. Żułynskiego oraz S. Halczenki za pomoc w uzyskaniu ilustracji do polskiej książki. Na początku opracowujący zamieścili krótkie Słowo wstępne Prezydenta Ukrainy — w języku ukraińskim i polskim, w którym Wiktor Juszczenko wyraził wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do tej ważnej sprawy, podkreślił znaczenie książki dla wzajemnego wzbogacenia kultur dwóch narodów. Swoistym przewodnikiem co do tłumaczeń Szewczenki na język polski jest gruntowny artykuł znanego także w ukraińskich kręgach naukowych lingwisty profesora Michała Łesiowa, opublikowany w tej książce. Podaje on, jak przyjęto w tego typu wydaniach, krótki zarys o naszym proroku i poecie Tarasie Szewczence, a Piotra Kuprysia nazywa jego najwierniejszym tłumaczem. Wyłożono także krótką historię tłumaczeń Szewczenki na język polski, która trwa ponad 150 lat. Wśród tłumaczy — a jest ich ponad pięćdziesięciu — tacy znani w polskiej i ukraińskiej kulturze poeci, jak Władysław Syrokomla, Stefan Żeromski, Jarosław Iwaszkiewicz, Józef Łobodowski, Bohdan Łepki, Sydir Twerdochlib i wielu innych. Autor precyzyjnie opracował wszystkie dostępne mu zbiory polskich tłumaczeń Tarasa Szewczenki, a także prace naukowe i beletrystykę, które dotyczą tej sprawy. Wydanie książki, podkreśla prof. Michał Łesiów, jest uwarunkowane kilkoma przyczynami. Jest to, po pierwsze, nieśmiertelność poezji Szewczenki, niezgłębiony czar jego Słowa, które nie przestaje zachwycać; po drugie, przyjacielskie relacje Kobziarza z wieloma Polakami, zwłaszcza na zesłaniu, głębokie rozumienie niedoli dwóch spokrewnionych narodów słowiańskich; i po trzecie — co nadzwyczaj wzruszające — wydaniem tej pracy lubelscy naukowcy honorują pamięć pracownika Lubelskiej Akademii Rolniczej, gdzie przez wiele lat wykładał zmarły.
Ciąg dalszy na str. 6
Taras Szewczenko. KOBZIARZ. W tłumaczeniu Piotra Kuprysia. Pierwsze pełne polskie wydanie. — Wydawnictwo KUL, Lublin, 2008. — 745 s.
s. 6 · strona oryginału ↗
Zakończenie. Początek na str. 5. Jest jeszcze jedna przyczyna ważnej historycznej wagi, o której profesor Lesiów pisze pod koniec artykułu: wraz ze zdobyciem przez Ukrainę państwowej suwerenności ukrainistyka w wyższych uczelniach Polski stała się popularna, jak mówi autor, „modna”, zwłaszcza w Lublinie ukraińską filologię można studiować na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, na Katolickim Uniwersytecie Jana Pawła II, a także w europejskim kolegium uniwersytetów polskich i ukraińskich. Zatem „Kobziarz”, w opinii pedagoga, dawać będzie cenny materiał dydaktyczny dla takich studiów. Przestrzegając chronologicznej kolejności, badacz wymienia nazwiska tłumaczy, liczbę utworów przetłumaczonych przez każdego z nich, podaje ciekawe detale z życia niektórych. Dokładniej zatrzymuje się na artykule P. Zajcewa, przekładoznawcy i głównego redaktora książki przekładów Szewczenki z okresu międzywojennego (1936 r.), w której autor zwraca uwagę na różnicę między wersyfikacją polską a ukraińską: polska — sylabiczna, ukraińska — toniczna. Trudności wynikają także przez różny charakter akcentu w dwóch językach; dlatego męskie rymy, rozpowszechnione w oryginale, wymagają już specyficznych polskich wyrażeń. Problem, podkreśla Zajcew, tkwi także w tym, że nie zawsze można znaleźć odpowiedniki dla odtworzenia środków ukraińskiej poetyki ludowej, adekwatnie odtworzyć słowną magię Szewczenki. Mówi też o takiej wadzie, jak niezdolność niektórych tłumaczy do przekazania kolorytu i tonu poezji Szewczenki. O trudnościach odtworzenia tonu kobziarskiej poezji Szewczenki mówi też Wołodymyr Słobodniuk w powojennej zbiórce przekładów (1955 r.), podkreślając, że melodyjność, płynność ludowego języka genialnego poety, ład jego metrycznych elementów są niemal „nieprzetłumaczalne”. Profesor Mychajło Lesiów wyodrębnia jeszcze jedną ważną obserwację P. Zajcewa. Podkreśla, że on, analizując przekłady Szewczenki wieloma językami obcymi... Anna SYDORCZUK, uczestniczka twórczego studium „W Kobziarskiej świetlicy” muzeum Tarasa Szewczenki Lwowskiego Pałacu Sztuki. Jaka jest natura genialności? Kim są prawdziwi geniusze i jakie jest ich przeznaczenie? Co wspólnego i różnego jest między dwoma światłami ludzkiej myśli — Johannem Goethe i Tarasem Szewczenką? Niemal sto lat temu Petro i Pyłyp Terpyłowie próbowali w popularnej formie odpowiedzieć na te nieproste pytania, które do dziś nurtują ludzkość. Właśnie od tych słów rozpoczyna się pierwsza strona książki „Goethe i Szewczenko” Petra i Pyłypa Terpyłów, którą prezentowano niedawno w muzeum Tarasa Szewczenki Lwowskiego Pałacu Sztuki. Pracownik naukowy muzeum Zenowija Filipczuk, która długi czas pracowała nad literacką szewczenkianą międzywojennej Pragi, znalazła tę książeczkę w Bibliotece Słowiańskiej Republiki Czeskiej. Właśnie ten kraj w okresie międzywojennym dawał schronienie wielu ukraińskim emigrantom. Wydając niewielką książkę, w duchową i kulturową przestrzeń Ukrainy zwrócono jeszcze jedne zapomniane imiona: Petra i Pyłypa Terpyłów. Z biografii braci wiadomości jest bardzo mało: Petro był pedagogiem, nowelistą, Pyłyp — leśnym inżynierem w Podie...
językami, porównując je między sobą, dochodzi do wniosku: ani angielskie, ani rosyjskie, ani niemieckie, ani bułgarskie przekłady (oczywiście mowa o najlepszych z nich) w żaden sposób nie mogą równać się z polskimi; charakterystyczne osobliwości poezji Szewczenki najlepiej można odtworzyć za pomocą środków języka polskiego. Myśl, wyrażona w okresie międzywojennym, to jeszcze jedno potwierdzenie wyników porównawczych studiów współczesnych badaczy: język ukraiński i rosyjski pod względem pokrewieństwa nie są aż tak bliskie, jak to wmawiano kilku pokoleniom Ukraińców, przekonując, że są one dla nas „dwoma bratnimi”. Badając historię „spolszczenia” poezji Kobziarza, M. Lesiw zwraca uwagę także na pewne znaczące momenty w niej, w szczególności wspomina słynną biograficzną powieść o Szewczence „Ukraińskie noce, albo Ród geniusza” autorstwa Jerzego Jędrzejewicza, który szczerze, po przyjacielsku przyznawał się profesorowi: „Mam w swoim życiu dwie miłości — do Ukrainy i do Włoch”. Zachwycał się kulturą tych krajów i pisał o nich. W artykule autor podejmuje próbę porównania przekładu jednej z najbardziej rozpowszechnionych poezji Szewczenki — „Testamentu”, który stał się swoistym hymnem, przedstawioną w interpretacji różnych tłumaczy. M. Lesiw nalicza, poczynając od 1862 r., przynajmniej 16 różnych polskich wersji. Profesor zestawia polski przekład pierwszej strofy sześciu poetów — S. Wojnarowskiej, B. Łepkiego, J. Iwaszkiewicza, K. Jaworskiego, J. Jędrzejewicza i P. Kuprisia. Pod uwagę bierze wierność przekazu realiów Naddnieprza (pochowajcie na mogile, łany szerokopolne, urwiska), a także adekwatność odtworzenia nastrojowo-poetyckich wyrażeń (było widać, było słychać, jak ryczy ryczący), mówi o różnicach w dźwiękowo-stylistyczno-gramatycznych detalach, dokładnie zatrzymuje się na znaczeniu poszczególnych słów, szuka nieznacznych różnic. Na przykład, porównując znaczeniową strukturę słów могила — mogiła, dochodzi do wniosku, że przekład Kuprisia pochowajcie na stoku mogiły jest najbardziej odpowiedni. Podkreśla, że we wszystkich przekładach zachowano rytmikę i rymy oryginału, jednak ten problem wymaga dokładniejszego zbadania ze względu choćby na akcentacyjne różnice w naturze obu języków. Połączenie lingwistycznego i literaturoznawczego podejścia (błyskotliwie stosował je we wspomnianej wyżej rozprawie I. Franko) dało możliwość autorowi wyraźną przewagę oddać przekładowi P. Kuprisia. Badacze jeszcze powiedzą swoje ważne słowo o Kuprisiu jako tłumaczu, odkryją sekrety jego translatorskiej twórczości. Trzeba będzie jeszcze popracować nad komentarzami dla polskiego czytelnika. Ale już dzisiaj uznano, że w tej sferze cichy i skromny poeta Petro Kupriś zrobił nadzwyczajnie dużo. Poetycka muza Szewczenki szczególnie współbrzmi z wrażliwą duszą tłumacza — obczyzna, samotność, uczucie wygnańca, wędrowca, człowieka bezdomnego, tęsknota za rodzinnym krajem, jego czarującą przyrodą, zdolność duszą odczuwać ludzki ból… Takie tematy szczególnie łatwo układają się pod piórem Kuprisia-tłumacza. Ogólne wrażenie od polskich przekładów Petra Kuprisia jest przyjemne: są one łatwo przyswajalne dla słuchu, strumień słowny wibruje uczuciem niepodrobionej miłości i szczerego szacunku do wszystkiego, co związane z oryginałem, odczuwalne jest dążenie do przekazania nie zawsze uchwytnego czaru poetyckiego słowa Geniusza; płynność języka jest naturalna, w wielu momentach płynnie, swobodnie „układa się” na ucho. Melodyka języka Szewczenki rezonuje w przekładach przede wszystkim głosem czystej duszy tłumacza. Oprócz wszystkiego innego, jego ucho, jak nam się wydaje, jest czułe na dźwiękową organizację tekstu oryginału. Analiza tylko poszczególnych miejsc daje możliwość choć trochę powiedzieć o tym nadzwyczajnie delikatnym mechanizmie, tej swoistej filozofii dźwięku. Na przykład, w pierwszych ośmiu wersach poematu „Księżniczka” odczuwalna jest ilościowa przewaga samogłoski o nad innymi samogłoskami — użyto jej 19 razy, co stanowi 34 % wszystkich samogłosek. To jeszcze jedno potwierdzenie już wyrażonej myśli, że dźwięk o — jeden z najbardziej typowych w języku ukraińskim; dobrze artykułowany, pomaga on tworzyć nieśmiertelną sławę melodyjności i czarowności naszego języka. W przekładzie tych samych wersów Kupriś, być może i intuicyjnie, też dobiera słowa, które dają prawie taką samą liczbę użyć o — 18 razy. Także można mówić o znacznej przewadze dźwięcznych i sonorantów. To tylko poszczególne spostrzeżenia, które nie pretendują na uogólnienie, choć mogą skłonić do dalszych poszukiwań w tym kierunku. Porównajmy: Przytoczony urywek zachwyca nie tylko poetycką gracją wyrażenia, pięknem obrazów, melodyjnością; stworzono dziwnej wielkości elegijną akwarelę harmonijnej jedności żywiołów, tych żywych przed Bogiem sił, podporządkowanych Jego woli: ziemi (nad górą, za górą), nieba (zorza wieczorna, tęcza), powietrza, w którym staje się słyszalną nasza sferosfera (porozmawiamy cichutko, opowiedz), wody (u Dniepru tęcza wodę pożycza), ognia — światła (słoneczko). I złączone one są niezgłębioną siłą z Duchem Geniusza. Jeśli to natchnienie, to przychodzi ono wtedy, jak twierdzą filozofowie, kiedy człowiek skupia swój umysł na Bożej mądrości. Kierując się dobrymi i szlachetnymi ludzkimi uczuciami, lubelskie utytułowane intelektualne środowiska wydawnicze twórczego dziedzictwa Śp. (a jest to, oprócz przekładu poetyckiej twórczości Kobziarza, przekład „Eneidy”, zbiór poezji i przekładów Petra Kuprisia, gdzie zamieszczono wspomnienia o nim oraz jego oryginalne utwory w językach polskim, ukraińskim i rosyjskim, a także przekłady utworów niektórych ukraińskich i rosyjskich poetów), zaświadczyły szacunek i wdzięczność swojemu nieutytułowanemu przyjacielowi za jego wkład w kulturę słowa i myśli. I niech ten szkic skromnym kwiatkiem leży na mogile naszego ziomka, wołyńskiego chłopca, niestrudzonego pracownika, który stale pielęgnował w swoim sercu miłość do rodzinnego kraju, żywą rytmikę nieśmiertelnego słowa Szewczenki.
Oleksandra Serbeńska, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, licznie, gdyż to drzewo jest żywe, i myśli tej książki też będą żyły. Wśród obecnych było niemało młodzieży. Ja radzę przeczytać książkę braci Terpyłów wszystkim, którzy szukają siebie. I autorzy we wstępie piszą: „Niechże posłuży nasza praca wielkiemu dziełu zrozumienia ludzi i geniuszy, którzy wnoszą w ludzkość wiarę, nadzieję i miłość”. Finansowo wydanie wsparła prywatna przedsiębiorczyni Lubow Stanećka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
