Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pragnienie życia dla dobra. Mykoła Kulczynski ma 70 lat

Слово Просвіти, №14 за 2017 рік

Od 1987 roku, kiedy Mykoła Kulczynski, były więzień polityczny, zorganizował w Połtawie klub „Ridne słowo” (Rodzime słowo), z którego później wyrosły regionalne organizacje „Proświty” i Ludowego Ruchu Ukrainy, życie tego rycerza ukraińskiej niepodległości nieustannie toczy się na oczach naszej społeczności i wydawało się, że my, jego bracia i siostry, wiemy o Mykole wszystko. Polityk hartu Czornowoła, deputowany ludowy Ukrainy czterech kadencji, proświcianin z bożej łaski, publicysta i wydawca, utalentowany poeta, co potwierdził jego tomik „Zahratowane switło” (Kratowane światło) — na wszystkich polach swojej działalności Kulczynski osiągnął znaczący dorobek. Lecz oto w przededniu jubileuszu, z okazji którego przyjaciele będą gratulować Mykole Heorhijowyczowi 10 kwietnia, spotkaliśmy się z nim w jego proświcianckim gabinecie przy zaułku już nie Pionerskim, a generała Szuchewycza, rozmawialiśmy ze trzy godziny i wszystko, co przeżył Mykoła, ukazało mi się w nowym świetle. Właściwie cała nasza rozmowa była o Świetle. Świetle Wiary. Świetle Miłości. Świetle Wolności. I o wiecznej walce Synów Światła z pomiotami ciemności… „Rodzice marzyli, by Ukraina stała się prawdziwą Ojczyzną Ukraińców” Oj przebiśniegu kochany, oj przebiśniegu miły, oni przecież pilnują pilnie. To niech sobie pilnują, a ja sobie rosnę. Mykoła Kulczynski „Oni pilnują pilnie” — Druhu Mykoło, co pomogło ci nie stać się jednym z pokolenia straconego — w odróżnieniu od starszych szestdziesiatników? Wyniosłeś coś takiego ze swojego dzieciństwa, co pomogło się nie ukorzyć? Co było jasnego w twoim dzieciństwie na Wołyniu? — Jasnego było wiele, choć żyliśmy w strasznych warunkach. Tatę aresztowała rosyjska władza okupacyjna, kiedy byłem jeszcze niemowlęciem. Byli braciszek Bohdan i siostrzyczka Nadijka, a najjaśniejszą rzeczą była miłość między nami trojgiem i mamę bardzo kochaliśmy. Najjaśniejsze uczucia zawsze przeżywałem w cerkwi. Bardzo kochałem śpiew, nie mogłem oderwać wzroku od ikon, ręczników, malowideł świątyni (to w Dubnie w obwodzie rówieńskim). Cerkiew to taki piękny, cudowny świat i choć jeszcze nie rozumiesz wszystkiego, co dzieje się podczas liturgii, to jakoś wpływa to na ciebie, otula duszę światłem. Wielkanocna noc — barwy mojego dzieciństwa. Zapach tataraku i innych ziół na Zielone Świątki w domu — zapachy mojego dzieciństwa. We wczesnym dzieciństwie nie znaliśmy sowieckich świąt, to już w szkole tresowano nas na te święta apelami i paradami. Znaliśmy Boże Narodzenie, Niedzielę Palmową, Wielkanoc, Trójcę… Mój ojciec Jurij (na chrzcie Heorhij) Jewhenowycz Kulczynski pochodził ze starego rodu kapłańskiego. Mój kuzyn Petro, Królestwo mu Niebieskie, ustalił, że tradycja duchowej służby w naszym rodzie sięga jeszcze XV wieku. Z naszego rodu pochodzi też jeden święty — Innocenty Irkucki (urodzony w 1680 lub 1682 roku, zmarł w 1731). Ukończył Akademię Kijowsko-Mohylańską, przyjął postrzyżyny w Ławrze Peczerskiej i z misją poszedł tylko zachowali szalone pragnienie edukacji, kultury… Uczyć się, wykształcić dzieci — tym żyli. — Jak wiodło się twojej mamie, żonie więźnia politycznego, z trojgiem dzieci? — Bieda była w tym, że do pracy nie przyjmowali. I z mieszkania na ulicę wyrzucili zaraz po aresztowaniu ojca. Ale świat nie jest bez dobrych ludzi. Większość naszych rodaków znała cenę diabelskiej sowieckiej władzy i żyła według Chrystusowych przykazań dobra i miłosierdzia. Ksiądz naszej cerkwi pozwolił nam zamieszkać w stróżówce. Ona i dziś stoi, ta stróżówka, jeździłem patrzeć, tylko większa się stała, dobudowali ją, a my kiedyś gnieździliśmy się w ciasnym pokoiku. Potem główny lekarz szpitala w Dubnie dla chorych na gruźlicę zaproponował mamie, którą znał z gimnazjum w Krzemieńcu, pójście na kursy pielęgniarskie, a kiedy je ukończyła, przyjął do pracy, i to jeszcze na półtora etatu. Bywało, niesiesz ze sklepu bochenek chleba i kawałek kiełbasy wątrobianej — i to już radość… — Jurij Jewhenowycz Kulczynski dożył Niepodległości Ukrainy? — Tak, cieszył się bardzo! Ziemska droga ojca zakończyła się w 1996 roku. I mama z Niepodległości bardzo się cieszyła. Tylko nie mogła się doczekać, żeby Ukraina wreszcie stała się prawdziwą Ojczyzną Ukraińców. Była członkinią „Tryzuba”, młodzieżowej organizacji nacjonalistycznej, wszyscy marzyli o prawdziwie wolnej Ukrainie, a cóż to za Ukraina, kiedy wszędzie język rosyjski, rosyjska muzyka, rosyjska telewizja, rosyjskie kino… To i mnie zawsze paliło duszę. Dopiero teraz widzę konsekwentne dążenie do utrwalania ukraińskich wartości — krwią bohaterów zapłacono za letargiczny sen ufnego narodu i wierzę, że budowa prawdziwego Państwa Ukraińskiego wreszcie się zaczęła. Jest trudna, jest skomplikowana, ale weszliśmy na właściwą drogę. “Partia prowadzi”? Ależ nie, ja lepiej opowiem o Rozstrzelanym Odrodzeniu!” — Twoja młodość, Mykoło, minęła w Nowomoskowsku — kozackiej Nowosielicy, sercu Samarskiej pałanki. Dlaczego wasza rodzina się tam przeprowadziła? — Ojcu powiedziano wprost: “Wyjeżdżajcie stąd”. Ojciec znalazł posadę regenta w nowomoskowskim kozackim soborze Trójcy Świętej — tym, który jest opisany w “Soborze” Olesia Honczara. I od tamtej pory moje dzieciństwo było owiane sławą kozacką. Bo tutaj, u nielicznych ludzi, wciąż żyła pamięć o Ukraińskiej Republice Ludowej, o Chołodnym Jarze, o Machnie. Wspaniały to kraj — Siczosławszczyzna! Rzeka Samara, pławnie, Dniepr… Kozacka Samar, Nowosielica… Ludzie przynosili nam (jeden drugiego słyszy, bolszewikom nie udało się zniszczyć wszystkich prawdziwych Ukraińców) czasopismo “Ridnyj kraj”, różne książki z czasów URL. Pamiętam do dziś przeczytane wtedy wersy: “Moskiewskiej nie słychać było mowy, sami Ukraińcy tutaj żyli”. Bardzo poruszyła mnie informacja o tym, jak po likwidacji Siczy Zaporoskiej jeszcze przez jakieś dziesięć lat wszędzie wyłapywano kozaków. Jak ktoś w szarawarach, z osełedcem na głowie — chwytają, w kajdany kują — i na Sybir! Na Wołyniu jako dziecko czasami kątem ucha słyszałem rozmowy dorosłych o powstańcach, o tym, kogo zabrali, rozstrzelali, zakatowali, nawet widziałem, jak wieźli rannych, zakrwawionych powstańców do dubieńskiego więzienia… A tutaj, w Nowosielicy, dowiedziałem się, jak walczyli z Moskalami Naddnieprzańcy. I, oczywiście, na mój światopogląd decydujący wpływ miał Taras Szewczenko. U nas w domu “Kobziarz” był wyjątkowy, miejsce wydania — Kijów—Jekaterynosław—Lipsk, już na emigracji dodrukowywany pod redakcją Wasyla Symowycza. Otóż to wszystko kształtowało ukraińskie wartości. I takie cechy charakteru, jak dążenie do prawdy, sprawiedliwości… A moja młodość była już naznaczona wieściami z Kijowa. Brat ukończył Uniwersytet Dniepropetrowski i pracował w stolicy w Instytucie Fizyki — fizyk-jądrowiec-eksperymentator. Przyłączył się do ruchu dysydenckiego i do domu przychodziła nam literatura samizdatowa — artykuły Wałentyna Moroza, Jewhena Swerstiuka, Iwana Dziuby… Pod jej wpływem i ja pragnąłem coś zrobić dla ukraińskiej sprawy. Chciałem pracować z młodszymi uczniami, ale kiedy zgłosiłem to pragnienie, powiedziano mi, że aby pracować jako opiekun, należy wstąpić do komsomołu. Tak w dziesiątej klasie wstąpiłem do komsomołu i od razu wybrano mnie sekretarzem organizacji komsomolskiej szkoły, bo byłem człowiekiem z umiejętnościami organizacyjnymi. Od razu zaproponowałem świętowanie dni Szewczenkowskich. To było moje małe zwycięstwo. I początek drogi z Szewczenką do ludzi. Bo, właściwie, pracując już tutaj, w Połtawie, w “Proświcie”, pragnąłem i pragnę przekazać rodakom całą niezmierną głębię i nieprzemijającą aktualność dziedzictwa naszego Proroka. Szewczenko — nauczyciel na wszystkie wieki! Hanna DENYSKO Co jeszcze było drogie i jasne tam, w kozackiej Nowosielicy, — to pieśni, których słuchałem na weselach, to psalmy, które słyszałem w soborze, na pogrzebach, — prawdziwy śpiew ludowy. Potem zapraszałem do Połtawy zespół “Bożyczi”, który nagrał i wykonuje te psalmy, a mnie jeszcze udało się je słyszeć od zwykłych ludzi, Ukraińców Stepowej Hellady. Życie trwało, z dążeniami do wysokich ideałów, z przyjaźnią, z miłością, nieszczęśliwą, co prawda… — A potem skończyłeś szkołę i wstąpiłeś… — Nigdzie po szkole nie wstąpiłem. Złożyłem dokumenty na wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. Ale na egzaminie wstępnym z języka ukraińskiego i literatury trafiło mi się analizować wiersz Pawła Tyczyny “Partia prowadzi”, a ja już czytałem antologię Jurija Ławrynenki “Rozstrzelane Odrodzenie”, dużo wiedziałem o ukraińskiej kulturze lat 20. XX wieku i przez naiwność oraz młodzieńczy maksymalizm poniosło mnie, żeby pokazać, że tyle wiem. Naiwny, myślałem: “To przecież Uniwersytet Kijowski, tutaj wszyscy ludzie są nasi!” Jedna z egzaminatorek, która mi współczuła, próbowała przywrócić mnie do rzeczywistości, przerwać “kramolną opowieść”, wrócić do wiersza “Partia prowadzi”, a ja czytałem poemat Tyczyny “Skorbna matir” albo cytowałem: “Wcięli wam pola, w głowach topola, a głów nie ma…”. W rezultacie wlepili mi trójkę, ratując od więzienia (choć, ostatecznie, i nie uratowali), i poszedłem. Brat czekał na mnie na ulicy, dowiedziawszy się, co się stało, rzekł: “Ty co, zwariowałeś? Ty nie rozumiesz, gdzie żyjesz? Na wydział dziennikarstwa dostać się można, jeśli będzie jedna czwórka, a reszta piątki. A ty język rozpuściłeś. Uciekaj do domu!” I pojechałem do domu. I poszedłem do wojska, gdzie przyszło służyć dwa lata i osiem miesięcy. Droga do moskiewskiego piekła — I dokąd ci czarci, którzy przetapiali zniewolone narody w moskiewskim kotle, cię wywieźli — za koło podbiegunowe czy w kazachskie stepy? — A dokąd czarci mogą wywieźć? Tylko do piekła. Po moskiewsku — do adu. Wad — tak właśnie nazywało się moje miejsce służby. Wieś Wad w obwodzie gorkowskim. Zapamiętało się, jak wielu nas, rekrutów, wieźli z Dniepropetrowska. Ja to niewysoki, a tamtejsi rekruci — wysocy, smukli, prawdziwi potomkowie siczowników. Dostarczyli nas do Moskwy na dworzec. Pomieszczenie ogromne, my połowę go zajęliśmy. Jakiegoś

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn