Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №14 за 2019 рік

16 s. · 33 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 14 (1014), 4—10 kwietnia 2019 Dwa równoległe światy

Mykoła CYMBALUK Kijów—Łuk Switłodarski Dzisiaj, tak jak sto lat temu, Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki aktywnie współpracuje z Siłami Zbrojnymi Ukrainy. Wraz z początkiem wojny rosyjsko-ukraińskiej proświcianie jako jedni z pierwszych włączyli się w ruch wolontariacki. Nie ma ani jednego oddziału obwodowego, organizacji rejonowej czy miejskiej towarzystwa, których członkowie nie pomagaliby frontowi. Pięć lat temu, w samym środku działań wojennych na wschodzie, Towarzystwo zapoczątkowało wspólnie z Sztabem Generalnym, Głównym Zarządem ds. Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego SZU oraz jego jednostką — Centrum ZMP SZU nowy program wsparcia informacyjnego, artystyczno-kulturalnego i patriotycznego dla naszych obrońców. Właśnie z kolejnego wyjazdu na front wróciła nasza mobilna proświciańska grupa komunikacji wewnętrznej. Dokończenie na str. 4 Nasza linia rozgraniczenia z „russkim mirem” przebiega nie tylko w Donbasie TRANZYT WŁADZY ROSYJSKIEJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Przed niebezpieczeństwem pułapki „russkiego mira”

Mirosław LEWICKI w ostatnich dniach przed pierwszą turą wyborów prezydenta Ukrainy wielu moich przyjaciół, z którymi utrzymuję kontakt w mediach społecznościowych lub telefonicznie, mówiło o uczuciu niepokoju i niepewności. Wiąże się to z tym, że ukraiński zwykły obywatel w ogóle lekceważy Prezydenta, mimo że właśnie dzięki niemu rosyjskie czołgi nie grzechoczą gąsienicami na ulicach Kijowa czy Lwowa. Zaślepionemu moskiewskim dymem informacyjnym obywatelowi obojętny jest ten wysoki autorytet, jaki Ukraina zdobyła na świecie w ostatnich latach. Miałem nadzieję, że ratingi wirtualnego kandydata są również wirtualne, bo kilka przypadkowych osób w Kijowie z różnych środowisk, z którymi rozmawiałem na temat wyborów, wyrażało wielkie zdziwienie z powodu ratingów, mówiąc, że nikt z naszych znajomych nie popiera Zełenskiego. Jednak po powrocie z wyjazdu na Iwano-Frankiwszczyznę Bohdana Horynia i Dmytra Pawlyczki (byli tam 20 i 21 marca) zacząłem z niepokojem patrzeć na perspektywy naszego ukraińskiego świata. Szczególnie przygnębiające było ich spotkanie w jednej z placówek edukacyjnych miasta Nadwórna. Prowadzili rozmowę „z pustą salą”, choć pomieszczenie było wypełnione młodzieżą. Jednak żadnego kontaktu między znanymi postaciami ukraińskiej kultury a młodzieżową widownią nie było. „Coś takiego przydarzyło się po raz pierwszy w życiu”, — opowiadają uczestnicy tego wyjazdu. Podobny przypadek spotkałem, gdy 31 marca wracałem do domu. Znajomy chłopak chwalił się, że popiera Zełenskiego. Próba przekonania go do czegokolwiek nie dała żadnego rezultatu. Chłopak dość obcesowo odpowiedział mi, że ma już 18 lat i własny rozum, więc nie potrzebuje „pouczeń”. Przykro było tego słuchać, bo przecież nawet najwybitniejsi myśliciele świata wsłuchują się w cudze opinie i uwzględniają racjonalne ziarno. Tego chłopca znam od urodzenia. Nieraz jego mama przychodziła pożyczać „Kobzarza” albo inne ukraińskie książki, gdy synowi w szkole zadawano pracę domową z języka ukraińskiego. Jakieś dwa lata temu zapytałem tego faktycznie rosyjskojęzycznego, już prawie dorosłego chłopaka, o jego ocenę procesów politycznych. Odpowiedział ostro, że polityka go nie interesuje. Więc na jakiej podstawie chłopak, który jeszcze wczoraj twierdził, że polityka go nie interesuje, dziś wyciąga tak radykalne wnioski, że Zełenski jest jedynym kandydatem na przywódcę narodu ukraińskiego? Dramatyzm sytuacji polega na tym, że chłopak nie chce słuchać argumentów innych ludzi, zwłaszcza tych, którzy poświęcili życie sprawie budowy Ukrainy, a których zdanie biorą pod uwagę politycznie i narodowo odpowiedzialni ludzie. Jeszcze bardziej dramatyczny jest fakt, że w tym przypadku mąż babci tego chłopca jeszcze kilka lat temu deklarował się jako nacjonalista, bywał na zjazdach KUN i wygłaszał tam deklaracje patriotyczne. A wnuk Tarasa Dmytrowycza (choć nierodzony) ulega „żartom” Zełenskiego. Zakończenie na str. 2 MAPA BOHATERSKIEJ PRZESZŁOŚCI JEMU PIEŚŃ DARUJE ŻYCIE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Przed niebezpieczeństwem pułapki „russkiego mira”», s. 1

W obliczu niebezpieczeństwa pułapki „ruskiego miru”

Zakończenie. Początek na str. 1 Po ogłoszeniu wyników sondaży exit poll z wielu zakątków świata płyną słowa zdziwienia. Skądinąd piszą: groza i wstyd. Profesor Myrosław Iwanek z Kanady konstatuje: wszyscy spodziewali się rewanżu ze strony pokolenia „sowków”, a cios zadała kosmopolityczna młodzież. Dlaczego? Zarówno w Ukrainie, jak i poza jej granicami szukają odpowiedzi. Istnieją w tej kwestii różne przemyślenia. Nawet tak dzikie, jak wyrzuty wobec władzy, że zbyt mało przeznaczała pieniędzy na oświatę i kulturę, co przełożyło się na niski poziom wykształcenia młodzieży… Osobiście skłaniam się ku wersji, że społeczeństwo, które żyło w warunkach rosyjskiego totalitaryzmu, jeszcze nie potrafi być wdzięczne, nie może ogarnąć rzeczywistości, bo nie czyta, nie uczy się... Jemu wszyscy są winni, jemu wszystkiego mało... Bez oczekiwanej odpowiedzi ze strony społeczeństwa pozostały apele-ostrzeżenia władz kościelnych, aby nie głosować „przeciw”, bo to de facto głosowanie przeciwko własnej przyszłości. Zwierzchnik UKGK Błogosławiony Światosław w wywiadzie dla „Ukraińskiej prawdy” wyraził zdziwienie: dlaczego ludzie, mimo deklarowanego wysokiego zaufania do Kościoła, nie wsłuchują się w jego głos? Choć nie tylko w Ukrainie społeczeństwo w swojej masie ignoruje głos ojców Kościoła, mimo że Kościół wzywa do przestrzegania wysokiej moralności i patriotyzmu. Pod wpływem rosyjskiej obróbki propagandowej ukraińskich umysłów po głosowaniu 31 marca naród póki co odrzuca tego, kto zrobił dla niego bardzo wiele. O tym z bólem napisała w liście bliska znajoma lwowianka, która obecnie mieszka w Warszawie: „Ja już kilka dni strasznie przeżywam ze swoimi dobrymi koleżankami, a nawet z niektórymi z rodziny. Takie wrażenie, że ich podmienili. Albo ja ich nie znałam. Im więcej mówiłam, tłumaczyłam, tym więcej ciemnoty od nich. Tak wielu chorych na ślepotę i głuchotę, a co gorsza — w sercu nic ukraińskiego”. Boli takie rzeczy czytać. Można tylko wyobrazić sobie, co przeżywają te tysiące Ukraińców, którzy w swoim czasie z patriotycznego powołania poświęcali wolność, a nawet życie dla Ojczyzny, kiedy widzą niebezpieczeństwo, przed którym może znaleźć się Ukraina, jeśli naród 21 kwietnia poświadczy nieodpowiedzialność. O tym z niepokojem pisze dziennikarka (obecnie oficer Sił Zbrojnych Ukrainy) Ołena Biłozerska: „30 z hakiem procent za Zełenskim — to, przepraszam, kaplica. To tragedia dla państwa. Nie dlatego, że aktor i „błazen” (to tylko zawód), nie dlatego, że bez politycznego doświadczenia (byłby człowiek odpowiedni, a jakiejkolwiek wiedzy można się nabrać) — a dlatego, że to mentalnie i w istocie przedstawiciel „ruskiego miru”. W szczególności w agitacyjnym filmie „Sługa narodu” nie ma ani słowa ani o wojnie, ani o Rosji, ukraińscy politycy przedstawieni są jako potwory, nacjonaliści jako szumowiny i kliniczni głupcy, a język ukraiński wymyślony dla rozdzielenia ludzi. Zełenski puści z dymem wszystko, co krwią odrabiamy już 5 lat. Zatem idealny (i jedyny normalny) wariant teraz — jeśli Tymoszenko uzna swoją porażkę i nie będzie „chwiać”, a głosy wszystkich przytomnych wyborców, którzy w pierwszej turze głosowali zgodnie z sumieniem, a nie za „mniejszym złem”, w drugiej turze odejdą jednak na „mniejsze zło”. Na szali nasze państwo. Myślcie”. To słowa-prośby, słowa-ostrzeżenia. Ze słowem przestrogi do narodu na swojej stronie na Facebooku wystąpił także jeden z sygnatariuszy listu ukraińskich literatów na poparcie kandydatury Petra Poroszenki Wiktor Teren: „Zatem rosyjski komik ma realną szansę zostać ukraińskim prezydentem. W przeddzień wyborów jeden z pretendentów do hetmaństwa przysłał mi esemes: „Wam nie wstyd?”. To po tym, jak ja, wraz z grupą ukraińskich pisarzy (Żułynskim, Małkowyczem, Lubą Hołotą i in.) podpisałem apel o poparcie Poroszenki. Odpowiedziałem, że nam wszystkim będzie wstyd po głosowaniu. Jak w wodę patrzył! I co teraz? Nie oskarżam babci, która harowała całe życie na grządkach i nie orientuje się w zawiłościach polityki. Ale ja nigdy nie wybaczę naszym tak zwanym nacjonal-patriotom, którzy razem z moskiewskimi szczurami gryźli, odgryzali po kawałku głosy Poroszence. I co teraz? Ocknęli się? Oczywiście, że nie! Hrycenko już zdążył oświadczyć, że on nikogo nie będzie popierał — ani ukraińskiego Poroszenkę, ani Zełenskiego. Smeszko — w duchu znanych tradycji — milczy i jasne, że będzie milczał dalej. Odłożył swoje widły krzykliwy Laszko i przycichł bardzo, bardzo nacjonalistyczny Koszułynski. Sadowy, który tak raźnie wysiewał na YouTube nienawiść do Poroszenki — też milczy. Julia — no jasne, Julia ostatnimi słowami łaje exit poll i oskarża socjologów — tylko nie siebie… No, a co my z wami? Co my? Na nowy Majdan, na bazar, na występy 95 kwartału, dokąd?”. Tutaj z przykrością muszę powiedzieć, że nie wszyscy literaci przejmują się postawionym przez W. Terena pytaniem: „Dokąd?”. Wielu czerpie przyjemność z przeliczania spraw, które w czasie swojej kadencji powinien był zrobić Petro Poroszenko, ale nie zrobił. I nikt z nich nie wspomina o tych historycznych osiągnięciach, które wysiłkiem Petra Poroszenki zostały osiągnięte na drodze europejskiej integracji Ukrainy. Przykro obserwować taką lekkomyślność twórczej elity. Skoro twórcza elita wykazuje lekkomyślność, to czy możemy się dziwić, że ta przypadłość głęboko dotknęła nasze środowisko zarobkowe. Bardzo krytyczny wobec jego apolityczności jest mój przyjaciel — dziennikarz i wydawca z miasta Górowo Iławeckie w Polsce, Bohdan. Nazywa on masę zarobkową z Ukrainy bardzo ostro — nieodpowiedzialnym tłumem, dla którego narodowa istota mało znaczy w porównaniu z zerami na znakach pieniężnych Polski. Oni są ofiarami putinowskiej propagandy, retransmitowanej przez media mera Lwowa Sadowego — gazetę „Ekspres” i kanał telewizyjny „24”. Ten urzędnik, opowiedział mi były ambasador Ukrainy w Polsce Dmytro Pawłyczko, zanim został merem, przyjeżdżał do Polski w składzie delegacji „Polonii z Ukrainy” i płakał przed polskimi władzami, jak to ukraińska władza „prześladuje” Polaków w Ukrainie. Oto wam korzenie „fenomenu” „komika” w Warszawie. Jedna z ukraińskich dziennikarek (spośród ukraińskich autochtonów w tym kraju) Jarosława Chrunyk napisała po ogłoszeniu wyników exit poll: „W Ukrainie zaostrzyła się schizofrenia. Z jednej strony chcą do Europy, na Zachód, bo tam lepiej i demokratyczniej się żyje, a z drugiej — nie mogą żyć bez Rosji. Zobaczywszy, co Rosja wyprawia z Ukrainą, świat zjednoczył się przeciwko niej, a Ukraina wzywa ją do siebie. Oto będzie wam ubaw, Ukraińcy! Nie długo przyjdzie czekać. Tylko siedźcie wtedy już u siebie, nie wzywajcie Zachodu na pomoc...”. I takie słowa pogardy będą tylko się nasilać, jeśli 21 kwietnia naród się nie opamięta. Inna z ukraińskich dziennikarek-autochtonek z Polski, wolontariuszka, która aktywnie zajmuje się organizacją zbiórki w Polsce pomocy dla ogarniętego wojną wschodu Ukrainy, Ewa Posztar na swojej stronie na Facebooku napisała ostrą replikę o politycznych orientacjach ukraińskich zarobkowiczów: „Kiedy czasem słucham, co zarobkowicze mówią o ukraińskich politykach, nie chce mi się wierzyć, jak można widzieć tylko czubek własnego nosa, powtarzać slogany trolli i nie dostrzegać, jak wiele się zmieniło. Dlatego zastanawiam się, czy nie lepiej byłoby dla nas wszystkich, gdyby niektórzy z nich zostali w domu”… Polska należy do tych krajów, gdzie bardzo wiele głosów otrzymał Zełenski (prawie 40%). Prawda, z ponad miliona obywateli Ukrainy, którzy obecnie mieszkają w tym kraju, udział w głosowaniu wzięło 7500 osób. Ale i tego wystarczy, aby obcy (w tym przypadku Polacy) patrzyli na Ukraińców jak na nieodpowiedzialny naród głupców. I choć Ukraina po raz kolejny stoi na krawędzi stoczenia się w otchłań „ruskiego miru”, na krawędzi powrotu do modelu ekonomicznego czasów Leonida Kuczmy, przy którym narodził się oligarchat, jednak to nie daje podstaw do załamywania rąk. W sztabie Poroszenki przekonują, że jest zapas dla zwycięstwa urzędującego prezydenta. Choć wyborcza arytmetyka nie jest zbyt optymistyczna dla niego. Dlatego obecnie cała nadzieja w Bogu, że On po raz kolejny uratuje Ukrainę na drodze utwierdzania jej niepodległości. Jak już nie raz bywało w naszej najnowszej historii, począwszy od cudu bezkrwawego uzyskania niepodległości Ukrainy. Jednak, mając nadzieję na nowy cud, że Pan zachowa nas od „ja wam niczego nie jestem winien”, każdy odpowiedzialny za los Ukrainy musi wytrwale pracować, mimo insynuacji polityków. Na przykład Anton Heraszczenko z „Frontu Ludowego” już napomknął, że nie wszyscy „frontowcy” poprą w drugiej turze urzędującego prezydenta. Części z nich bardziej odpowiada „ja wam niczego nie jestem winien”. I to już przejawiło się chociażby w wypowiedziach głównego polittechnologa Zełenskiego Dmytra Razumkowa o niechęci wychodzenia na debaty z urzędującą głową państwa Petrem Poroszenką przed drugą turą wyborów, rzekomo obecnie społeczeństwo nie ma takiego zapotrzebowania. To demonstracja, że ekipa Zełenskiego ma Ukraińców za kompletnych idiotów. Jeśli my to przełkniemy, to jutro będą nas przekonywać, że Ukraińcy nie mają „zapotrzebowania” na język ukraiński, na ukraiński kościół, na ukraińską historię, na obronę swojej suwerenności. Kanał telewizyjny 24 (należy do żony mera Lwowa) już przekonuje, że Zełenski — lepszy wybór dla Ukraińców. Nie dziwi, że Sadowy na tym samym kanale już pogratulował Zełenskiemu zwycięstwa. Oświadczenia o braku społecznego zapotrzebowania na debaty — to także demonstracja przez ekipę Zełenskiego pogardy wobec świata. Zarówno z Polski, jak i z USA dzwonili do mnie, że tamtejsi analitycy, którzy specjalizują się w kwestii ukraińskiej, uważają, że debaty mogą stać się punktem zwrotnym w rozwoju Ukrainy. Na to liczył również Petro Poroszenko. Wszyscy zwrócili uwagę, że wyglądał na szczęśliwego, gdy składał oświadczenie po ogłoszeniu wyników exit poll, choć wyników trudno nazwać optymistycznymi. Co kryje się za tą radością, na razie trudno powiedzieć, bo przed nami wyczerpująca walka. „Jestem pewien, że w ciągu najbliższych pięciu lat zakończymy wszystkie fundamentalne zmiany, zapoczątkowane w poprzednich pięciu latach — powiedział Petro Poroszenko 31 marca. — Jednak nie należy liczyć na to, że zwycięstwo mamy już w kieszeni. Aby je zapewnić, potrzebujemy totalnej mobilizacji wszystkich zwolenników. Każdy głos oddany na siły państwowotwórcze jest na wagę złota. Nikt nie ma prawa zlekceważyć i pozostawić losu kraju na łasce tych, którzy głosują, jak sami mówią, „dla żartu”. 21 kwietnia albo potwierdzimy nasz ruch do Europy, albo wrócimy z powrotem do imperium. Wróg u nas jeden, choć ma różne maski: populiści, pseudopatrioci, wirtualne obrazki i otwarta agentura Kremla. A za kulisami ci, którzy już umawiają się w sprawie kapitulacji. Jesteśmy różni, ale wszyscy chcemy lepszej przyszłości. Proszę o wasze wsparcie. Ale chodzi o coś więcej niż o konkretne nazwisko. 21 kwietnia nie tylko wybieramy Prezydenta. 21 kwietnia nie tylko wybieramy Naczelnego Dowódcę. 21 kwietnia wybieramy przyszłość. Być albo nie być Ukrainie — zależy od każdego! Wszystko zależy od was! Myślcie”. Obecny tego historycznego wieczoru w sztabie Petra Poroszenki piosenkarz Taras Petrynenko wyraził opinię, że Zełenski osiągnął zenit możliwości poparcia elektoralnego, że w narodzie jeszcze nie zabito instynktu samozachowawczego. Inaczej na te wydarzenia patrzy profesor Politechniki Lwowskiej Wołodymyr Pujda, oceniając miłośników głosowania „dla żartu”: „Teoretyczna możliwość istnieje, ale praktycznie coś zmienić jest bardzo wątpliwe, bo zbyt duża jest różnica. Wątpię, by „elektorat jądrowy” Tymoszenko głosował na Poroszenkę, to samo można powiedzieć o sympatykach fejkowego pułkownika, który przez 5 lat wojny ani jednego dnia nie był na froncie, oraz o innych, którzy weszli do pierwszej piątki. A może ja po prostu nigdy nie wierzyłem w cuda... W końcu klaun — to wybór naszej młodzieży, wychowanej na niskiej jakości popie, wychowanej przez 95 Kwartal, różne show w rodzaju „Comedy Club” itp., wychowanej przez erzac-kulturę nocnych klubów... To wybór naszych studentów, którzy z zasady nie uczą się, a otrzymują fejkowe dyplomy licencjatów i magistrów, które wręczają im tacy sami fejkowi, z namalowanymi dyplomami doktorzy nauk... Niepiśmiennemu zekowi-prymitywowi Janukowyczowi namalowali przecież dyplomy doktora nauk i profesora... Komuś przecież podniosła się ręka, by złożyć podpisy pod protokołami bez obrony rozprawy doktorskiej... A czy wiedzieliście, że Janukowycz „bronił” rozprawę we Lwowie???” I o tym musimy wiedzieć, aby potem sierotom rosyjskiej okupacji inni nie mówili, że ich rodzice zginęli „dla żartu”. Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Tranzyt władzy w Rosji: kierunki i zagrożenia destabilizacji

Wasyl KUJBIDA, profesor Nie ma nic wiecznego na ziemi, człowiekowi dana jest tylko jedna chwila, którą nazywamy życiem, a co dopiero mówić o fenomenach politycznych — są one płynne, dziwaczne i nietrwałe. Jeszcze niedawno znaczna część specyficznie reflektującej publiczności z aplombem w przemówieniach i pianą na ustach przekonywała nas wszystkich, „ciemnych i nieoświeconych”, że bieg historii dobiegł końca, a dalej trwać będzie jedynie niezmienny tysiącletni liberalny raj. Zresztą, sto lat wcześniej podobne pseudoeschatologiczne idee o końcu świata głosili marksiści i ich brunatni towarzysze-oponenci. A w rzeczywistości „Trzecia Gomora z Sodomą”, podobnie jak „Trzeci Rzym” i „Trzecia Rzesza”, okazały się fikcją, która jak proch rozsypała się pod tchnieniem czasu. „Teoria jest sucha, mój przyjacielu, lecz drzewo życia wiecznie zielenieje” — przenikliwie rozważał nad podobnymi kazusami infernalny bohater utworu Goethego, który „bez wytchnienia czynił dobro, pragnąc wszystkiemu zła”. Oto i „kremlowscy mieszkańcy” niespodziewanie zadumali się nad sakramentalnym rosyjskim pytaniem: co dalej? Co będzie po Putinie? Na manowcach przyszłości. Czynniki subiektywne Masowa debata medialna rozpoczęła się od publikacji artykułu doradcy rosyjskiego prezydenta Władisława Surkowa „Długie państwo Putina. O tym, co w ogóle tutaj się dzieje” w „Niezawisimej gaziecie” z 11 lutego 2019 roku (http://www.ng.ru/ideas/2019-02-11/5_7503_surkov.html). Od razu zaznaczmy, że błędnie byłoby rozpatrywać opublikowany tekst jako odrębną niezależną inicjatywę Surkowa, który zapragnął jakoś niestandardowo się wykazać. Treść jego utworu należy analizować w kontekście geopolitycznych przesłań prezydenta FR Władimira Putina, przede wszystkim odpowiedniego fragmentu orędzia do Zgromadzenia Federalnego z 20 lutego 2019 r. Jeśli wyrazić się precyzyjniej, to są one zarówno w aspekcie treściowym, jak i czasowym uzgodnionymi częściami planu przygotowania tranzytu rosyjskiej władzy. Dodatkowym, ale ważnym źródłem prognostycznych idei o możliwych alternatywnych kierunkach rozwoju wydarzeń w Rosji jest tekst Aleksandra Dugina „Putin albo Nad-Putin”. Zauważmy, że jednocześnie ze światopoglądowo-manipulacyjnym aspektem przygotowania zmian, Kreml systematycznie udoskonala mechanizmy fizycznej kontroli nad procesami społecznymi. Z jednej strony znacząco dekryminalizuje artykuł o karaniu za ekstremizm i podsycanie waśni narodowych, osłabiając w ten sposób nacisk na pozasystemowych szowinistów — planując, najwyraźniej, wykorzystać ich w fizycznym powstrzymywaniu ulicznej opozycji (na wzór wenezuelskich „colectivos” czy naszych rodzimych „tituszek”), a z drugiej strony, poprzez wniesienie ostrzejszych poprawek do kodeksu karnego za naruszenie zasad przeprowadzania masowych imprez, wzmacnia system prawny izolacji najaktywniejszych opozycjonistów siłami organów ścigania. Wszystkie te, póki co dosyć ostrożne ruchy Kremla, potwierdzają dawno omawianą w środowisku analityków tendencję: autorytarna, kompromisowa stabilność FR bezpowrotnie wyczerpuje się, nieuchronnie wchodzi w pasmo zmian, wzrostu państwowej entropii i historycznych wstrząsów. Jak mawiał ulubiony bohater literacki czasów gnijącego socjalizmu: „Lody ruszyły, panowie przysięgli!” Najpierw rozpatrzmy tekst Surkowa. Obiektem zwrócenia się Władisława Jurjewicza jest wyłącznie wewnętrzny rosyjski konsument. Właśnie do jego świadomości, do jego „ego” próbuje się dokopać. Artykuł „Długie państwo Putina” wywołuje dwojakie wrażenie: w aspekcie gatunkowym napisany jest jako swoisty pretensjonalny filozoficzny esej, który poprzez porównanie zachodniej demokracji i rosyjskiego autorytaryzmu próbuje ujawnić ukrytą rzeczywistość zachodniej demokracji, pokazać jej rodowe wady. A dalej, odpychając się od wymyślonych (czy realnych) minusów demokracji, mitologizuje rosyjski autorytaryzm — zaczynając od naiwnego ogrywania pojęcia „wolności” jako iluzji, a kończąc na pozycjonowaniu „przemocy” jako samoistnej logiki rosyjskiego rozwoju historycznego. Właśnie w tym momencie z artykułu opada pseudointelektualny czar, staje się on gruby i niezdarny. Wydaje się, że przez postać Surkowa nagle wyrasta Prochanow z jego szalonymi ideami o boskim Stalinie jako wybawcy rosyjskiego świata. Ta druga — nazwijmy ją narodotwórczą — strona tekstu Surkowa jest myślowo uproszczona, historycznie naciągana i pokazowo niemoralna. Ale właśnie w tym jej „cymes” — jawnie i bezwzględnie przegadać koncepcję „przemocy” jako głównego warunku zachowania rosyjskiego państwa. Swoista publiczna propozycja kremlowskiej elity dla „głębinowego narodu”, by zawrzeć na tej podstawie „umowę społeczną” o wspólnej przyszłości w jednym imperialnym ciele. Zrozumiałe, że nie chodzi tu o zalegalizowaną przez prawo państwowe zasadę przemocy jako narzędzie ochrony interesów społecznych, mówi się tu o czymś innym: o prawie „rosyjskiego etnosu” do ucisku innych narodów. Taka sobie polityczna filozofia „rosyjskiego nazizmu”, kiedy w nim zamiast wyeliminowanego pojęcia „rasizm” utwierdzają koncept „rosyjskiej etnokracji”. „Wysokie wewnętrzne napięcie — mówi Surkow — spowodowane koniecznością utrzymania ogromnych niejednorodnych przestrzeni oraz stałe przebywanie w gęstwinie geopolitycznej walki czynią wojskowo-policyjne funkcje państwa najważniejszymi i decydującymi”. To absolutna prawda, to główny problem bytu rosyjskiego narodu w jego imperialnej formie, atraktor jego przeszłego rozwoju i przyszłego totalnego krachu. Od razu zaznaczmy, Surkow jako mistrzowski mistyfikator — udany uczeń Barnuma, po prostu z kremlowskich desek bezczelnie „puszcza dym i ogień” w oczy własnemu plebsowi, twierdząc, że w odróżnieniu od zachodniej tradycji, rosyjskie „państwo… nie dzieli się na głębinowe i zewnętrzne, że buduje się ono niepodzielnie, wszystkimi swoimi częściami i przejawami na zewnątrz. Najbrutalniejsze konstrukcje jego siłowego szkieletu idą prosto po fasadzie, nieosłonięte jakimiś architektonicznymi nadmiarami”. Kremlowski mag zniewala naród, świadomie maskując przed zbiorową świadomością narodową istnienie w Rosji potwornego podobieństwa „głębinowego państwa” — „mafia sta- te” — mafijnego państwa sieciowego Putina (https://en.wikipedia.org/wiki/Mafia_state). W związku z tym, sławiąc „najwyższego władcę” jako alternatywę dla „chorej demokracji”, Surkow nawet nie dopuszcza myśli, że lekarstwo na bolączki zachodniego systemu politycznego znajduje się w nim samym, w jego „układzie odpornościowym”: wolności wyrażania woli przez człowieka. W jego zdolności do podejmowania jakościowo nowych decyzji, w tym także dotyczących doskonalenia systemu demokratycznego. W odróżnieniu od systemu autorytarnego, który w zasadzie nie nadaje się do doskonalenia, w nim można jedynie „dokręcać śruby”, dopóki nie zerwie się gwint. Sądzę, że właśnie w tym miejscu warto przytoczyć znane słowa Winstona Churchilla, że „demokracja jest najgorszą formą rządów, jeśli nie liczyć wszystkich innych form, które wypróbowywano od czasu do czasu; ale w naszym kraju panuje przekonanie, że rządzić powinien lud, rządzić nieprzerwanie, i że opinia publiczna, wyrażona wszystkimi konstytucyjnymi środkami, powinna kształtować, kierować i kontrolować działania ministrów, którzy są jego sługami, a nie władcami” (Z przemówienia w Izbie Gmin 11 listopada 1947 r. https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1947/nov/11/parliament-bill#column_207). Dalej omówimy zagraniczno-polityczny aspekt bezpieczeństwa tranzytu rosyjskiej władzy, który samowolnie koordynuje W. Putin. W orędziu do Zgromadzenia Federalnego, po pełnych pasji opowieściach o nowych rodzajach rosyjskiej broni — wszelkich tych „Posejdonach”, „Sarmatach”, hipersonicznych „Awangardach” i „Cyrkonach” — z westchnieniem wyraził to, co skryte: „Wśród klasy rządzącej (USA) jest wielu takich, którzy nadmiernie zachwycają się ideą swojej wyjątkowości i swojej przewagi nad resztą świata. Oczywiście, mają prawo myśleć tak, jak chcą. Ale liczyć to oni potrafią? Potrafią, zapewne. Niech policzą zasięg i prędkość naszych perspektywicznych systemów broni. Prosimy tylko o to: niech najpierw policzą, a dopiero potem podejmują decyzje, które mogą stworzyć dodatkowe poważne zagrożenia dla naszego kraju” (Władimir Putin wystąpił z Orędziem do Zgromadzenia Federalnego. — Rossijskaja Gazieta. — 20.02.2019. — https://rg.ru/2019/02/20/stenogramma-poslaniia-vladimira-putina-federalnomu-sobraniiu.html). W tej manifestacji gróźb wobec warstw rządzących państw zachodnich Putin wprost ostrzega, by nie powtarzać w Rosji doświadczenia obalania reżimów autorytarnych (Irak, Serbia, Libia), ostrzegając, że w odpowiedzi zostanie natychmiast przeprowadzony atak jądrowy na centra decyzyjne. Koniec rosyjskiego „mafia state” będzie również ich końcem. Rosyjska władza twórczo udoskonaliła zasadę „posiadania broni jądrowej jako środka odstraszania wojny” w zasadę triumfu kryminału nad prawem międzynarodowym. Refleksja rosyjskiego społeczeństwa (prawica, lewica, demokraci) nad perspektywami prawdopodobnego transferu władzy wymaga osobnego badania, ponieważ odzwierciedlają one naturę polityczną, w której będzie się on odbywał. My zaś zatrzymamy się jedynie na tezach rosyjskiego filozofa politycznego Aleksandra Dugina — znanego ideologa współczesnego rosyjskiego szowinizmu, który, naszym zdaniem, wystarczająco samodzielnie wyraża własną wizję sytuacji. Jego wniosek jest kategoryczny: wraz z Putinem skończy się także putinizm. Ponieważ Putin to wymuszony kompromis patriotów-siłowików i liberałów-kosmopolitów. Wraz z jego odejściem zniknie także kompromis, który trzyma się wyłącznie na jego osobistej charyzmie. Przyszłość do Putina nie należy. Żadnej stuletniej mutacji tego chorobliwego zjawiska nie będzie. Dalej Rosję czeka rozłam elit i pełnoskalowe starcie dwóch części rosyjskiej partii władzy: siłowików-patriotów i liberałów-kosmopolitów. „Główne pytanie o los Rosji po Putinie zostanie postawione w płaszczyźnie historycznej, a nie polittechnologicznej” — przekonująco podsumowuje Dugin (Dugin A. Putin albo Super-Putin. — Zawtra. — 12.02.2019 http://zavtra.ru/blogs/putin_ili_sverh-putin). Obiektywne czynniki kolapsu Imperium Rosyjskiego. Jeśli analizować przyszłość państwa rosyjskiego wyłącznie w konceptach, pojęciach lub mitologemach zapisanych w tekstach trzech poprzednich autorów, to Rosja ma szansę ze zgrzytem, z intensywną strzelaniną i wielką krwią przeżyć transfer władzy, czyli zakończyć historyczny proces kształtowania się nowej klasy rządzącej. Ale świat składa się nie tylko z czynników subiektywnych, ale i obiektywnych. A to już jest to, co poeci nazywają „losem”, „przeznaczeniem” lub „katastrofą”. Energia zagraniczno-politycznego nacisku na Rosję, jak pokazuje analiza procesów nabierających siły w Eurazji, nieubłaganie rośnie i żadne manewry Kremla nie pomogą jej zneutralizować (Zobacz: Kujbida Wasyl. — Wyzwania Rosji w nowym paradygmacie eurazjatyckiej geopolityki. — LB.UA. — 19.02.19. — https://ukr.lb.ua/blog/vasyl_kuybida/420112_vikliki_rosii_noviy_paradigmi.html). Dzisiaj mechanizmy nacisku czynników globalnych na problemy wewnętrznopolityczne najlepiej zbadała socjologia makrohistoryczna. Szczególnie cenny jest dorobek twórczy jej założyciela Randalla Collinsa, który w szczytowym momencie zimnej wojny zdołał naukowo udowodnić szybki rozpad ZSRR (Randall Collins. Przewidywanie w makrosocjologii: przypadek radzieckiego kolapsu. — Almanach „Wriemia mira”, wyd. 1, 2000, s. 234—278). Zaznaczmy, że wszystkie podstawowe warunki, które doprowadziły imperium radzieckie do bezchlubnego końca, przeniosły się do jego historycznego spadkobiercy — Federacji Rosyjskiej. I dzisiaj ponownie znajdują się w stanie aktywowanym. Ważne, że Collins nie tylko opisał funkcjonowanie prawidłowości geopolitycznych, ale także instrumentarium ich realizacji. „Nadmierne rozszerzenie imperiów — mówi Collins — zawsze kończy się przeciążeniem zasobów i dezintegracją państwa”, a rozmiary FR, rozciągające się od Bałtyku i Morza Czarnego po Ocean Spokojny, „tworzą niekorzystne położenie geopolityczne z nadmiernym rozszerzeniem i przewagą przeciwników w zasobach lokalnych, konflikty regionalne wcześniej czy później nałożą się na siebie — podkreśla naukowiec — i zdeterminują niepowodzenia w znaczących regionach, ostatecznie osiągną one »punkt zwrotny«, co spowoduje kryzys wewnętrzny i rozpad imperium”. Wyrok historii można odroczyć, ale nie odwołać. Ostatnie imperium, jakkolwiek ktoś by się temu opierał, upadnie. A póki co narody wzdłuż granic FR czekają na swój czas, aby odzyskać to, co ukradzione.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kilometrów, aby podarować chwile radości i poczucie własnej godności. Duńczyk W dywizjonie rakiet przeciwlotniczych byłem zdziwiony. Początkowo nie uwierzyłem, bo historia wydawała się aż nadto niewiarygodna. Ale kiedy wyjechaliśmy na linię ognia, zastępca dowódcy dywizjonu przywołał do siebie młodego żołnierza. Poznaliśmy się. Okazuje się, że jest Duńczykiem, obecnie służy w Siłach Zbrojnych Ukrainy na kontrakcie. Dokładniej mówiąc — Duńczykiem ukraińskiego pochodzenia. Kiedy miał trzynaście lat, jego rodzice wyjechali z Ukrainy za granicę: jego mama otrzymała od babci spadek w postaci nieruchomości, środków na kontach bankowych i pewien procent akcji w dużej międzynarodowej firmie, która zajmuje się przemysłem naftowym na Morzu Północnym. Hans, tak nazwijmy naszego duńskiego Ukraińca, ukończył w Danii szkołę. Oprócz rosyjskiego i słabszego ukraińskiego, biegle włada duńskim i angielskim. Początkowo studiował na uniwersytecie na wydziale ekonomicznym. Uczył się dwa lata i porzucił go — nie spodobało mu się. Wstąpił na inny, medyczny. Uczył się też niedługo, tak i nie kończąc nauki. Zajął się biznesem, technologiami IT. Zarabiał przyzwoicie, wystarczało nie tylko na zwykłe zamożne życie Europejczyka, ale i na liczne rozrywki. Dużo podróżował po świecie. Kiedy zapytałem, w jakich europejskich krajach jeszcze nie był, wymienił trzy: Portugalię, Andorę i Finlandię. Tak żyłby Hans śpiewająco, gdyby nie ultimatum matki (ojciec w tym czasie zmarł): jest gotowa przepisać na niego swój wielomilionowy spadek, jeśli odbędzie służbę zasadniczą w Ukraińskiej armii. Podpisali umowę u notariusza, i on wyruszył na Ukrainę. W jednostce szkoleniowej zaprzyjaźnił się z dwoma naszymi chłopakami i postanowił iść nie na służbę zasadniczą, a na kontrakt. Tak trafił na front. Teraz Hans pełni służbę wojskową na ziemi swoich dziadów-pradziadów. Z nim często zdarzają się w służbie, jak opowiadali chłopcy, różne zabawne historie. Ale on wyraźnie uświadamia sobie, że za tą linią rozgraniczenia wróg — rosyjski okupant. Prawdę o wojnie Ukrainy z Rosją w jego drugiej ojczyźnie mało kto zna. „Europejczycy są egoistami, zawsze interesują się bardziej własnym życiem niż czyimś, a tym bardziej jakiejś dalekiej i niezrozumiałej dla nich Ukrainy — mówi. — I dopiero wtedy, kiedy Rosjanie zestrzelili na niebie nad Donbasem Boeinga, zrozumieli, że Ukraina — to nie Rosja”. W ogóle twierdzi, że za granicą jest bardzo mało ukraińskiej obecności: w przestrzeniach informacyjnej, kulturalnej, politycznej i ekonomicznej… Żegnałem się z Duńczykiem ukraińskiego pochodzenia, tak i nie zrozumiawszy, co go pociągnęło pod rosyjskie kule i miny: pragnienie stania się właścicielem kilkuset milionów euro czy jednak miłość do ziemi swojego dzieciństwa. Mykoła CYMBALIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Dwa równoległe światy

Zakończenie. Początek na str. 1. Gwoździe „języka”. O północy, załadowawszy niezbędne rzeczy, tym razem pociągiem (ponieważ 10 tys. hrywien na benzynę do samochodu to dla nas suma nie do udźwignięcia), wyjeżdżamy na wschód, w strefę OOS operacyjno-taktycznego zgrupowania „Północ”. Pasażerów w wagonie nie ma wielu, gwarzą między sobą surżykiem. Pod wieczór, gdy wysiadamy z pociągu i wychodzimy na plac przy dworcu, Maryna Soczenko, która jest tu po raz pierwszy i jest drugim numerem – nie, zapewne pierwszym – naszej ekipy, zwraca moją uwagę na wielki baner reklamowy. Wielkimi literami wzywają na nim do skorzystania z połączeń autobusowych z Bachmutu do Petersburga, Moskwy, Rostowa nad Donem, Krymu. Od razu pojawia się zdradzieckie uczucie, jakby ostatecznie przyszedł tu i umocnił się „ruski mir”. Ale pamięć przywraca do rzeczywistości: kilka kilometrów stąd od pięciu lat toczy się krwawa wojna z naszym nieprzejednanym wrogiem. I nawet gdy wsiadamy do samochodu pastorów, którzy mają odwieźć nas do miejsca stacjonowania pododdziału, gwoździe rosyjskiego „języka” boleśnie wbijają się w duszę. U Bohatera Ukrainy. O świcie, lawirując między przeszkodami, podskakując na licznych i miejscami głębokich wybojach drogi debalcewskiej, nasz stary uaz wiezie nas na pierwszą linię. Naprzeciw tylko rzadko trafiają się wojskowe samochody, osobowe i ciężarowe. Po obu stronach wyrastają wysokie kominy, rozbite korpusy opuszczonego, niegdyś wielkiego przedsiębiorstwa. Tutaj zjeżdżamy na czarną maź drogi gruntowej z głębokimi koleinami. Kierowca przełącza na niższy bieg i powoli suniemy poboczem do punktu kontrolnego. Za minutę lub dwie jesteśmy już w miejscu dowodzenia jednego z batalionów. Poznajemy dowódcę batalionu: Iwana Wynnyka. Uśmiechnięty, o uważnym i skupionym spojrzeniu, młody podpułkownik o atletycznej budowie ciała. Pochodzi z obwodu charkowskiego. Na początku wojny był dowódcą kompanii czołgów. Brał udział w słynnym rajdzie w składzie batalionowej grupy taktycznej heroicznej 30. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej. Jego czołgi jako jedne z pierwszych przyjęły walkę na Saur-Mogile. Za jego plecami walki o Miusynśk, Czerwoną Polanę, Lutuhyne, Biłokamiankę, Stepaniwkę, Szczęście i inne miejscowości, znaczna liczba zniszczonej żywej siły i techniki wroga. Był ranny. „Lecz najważniejsze – zaznaczał Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, gdy kilka dni przed naszym przyjazdem do batalionu wręczał podpułkownikowi Wynnykowi „Złotą Gwiazdę” Bohatera Ukrainy – w 2014 roku pod Saur-Mogiłą wtedy jeszcze kapitan Wynnyk wykazał się wyjątkową śmiałością, umiejętnościami, opanowaniem i męstwem w walce. Wychodził z najtrudniejszych, momentami wydawałoby się beznadziejnych sytuacji”. Za tymi słowami kryje się ciężka i napięta frontowa praca żołnierza, którą trudno zrozumieć tym, którzy nigdy nie stali na granicy życia i śmierci. A ona nie raz czyhała nad nim. Wyręczało go nie tylko męstwo, niezawodność i zgranie towarzyszy broni w najtrudniejszych sytuacjach, ale także doświadczenie wojskowe. W końcu Wynnyk to prawdziwy dowódca. Często zdarza mi się spotykać z tym nowym dla nas typem ukraińskich oficerów. Oddanie przysiędze wojskowej jest dla nich święte. Pomimo szalonej putinowskiej propagandy i jałowości naszej, ukraińskiej, wyraźnie rozumieją, przeciwko komu i o co walczą. Żołnierze i młodsi oficerowie głęboko szanują takich dowódców nie za wysokie stanowisko czy stopień, a za uzasadnioną wymagalność i troskę, bo wszyscy oni są jedną bojową rodziną, która żyje jednym życiem. Od razu widać to w „gospodarstwie” Iwana Wynnyka. Na pierwszą linię ich brygada weszła całkiem niedawno, zmieniając inną, którą wycofano na przeformowanie i odpoczynek. Zająwszy wyznaczone im pozycje, jego pododdział od razu zabrał się do urządzania. Pomimo znanych już w armii problemów z polowym, czy raczej frontowym bytem, u Wynnyka jest wszystko, by chłopcy nie czuli się jak na siedmiu wiatrach. Schludność i przemyślność we wszystkim: maskowaniu, stołówce, łaźni, pralni, nie mówiąc o pomieszczeniach służbowych czy małej siłowni. Tak, tak, w batalionie, jak ogólnie w „trzydziestce”, panuje kult siły i zdrowia. Na wojnie, kiedy żołnierz wykonuje zadanie bojowe i stale przebywa w strefie niebezpieczeństwa – pod ostrzałem – fizyczne czy psychologiczne rozładowanie jest szczególnie potrzebne. Temu posłużył też nasz przyjazd. Pasjonarny dowódca brygady. Sławna i heroiczna 30. Samodzielna Brygada Zmechanizowana imienia księcia Konstantego Ostrogskiego zawsze wyróżniała się wśród podobnych jednostek wojskowych Wojsk Lądowych. Przez pięć lat wojny rosyjsko-ukraińskiej poniosła chyba największe straty. Ale „trzydziestki” wrogowie za linią rozgraniczenia boją się jak ognia. Bo wiedzą i nie raz odczuli na swojej azjatyckiej skórze, że wojownicy-wołyńscy nikomu, kto podniósł na nich miecz, nie odpuszczą. Ta brygada była i pozostaje najbardziej zdolną do walki w Siłach Zbrojnych Ukrainy. I to dzięki temu patriotycznemu duchowi, wysokiemu wyszkoleniu bojowemu, które niezmiennie tutaj demonstrują. Przede wszystkim ich dowódca brygady, Iwan Haraz. Udało się to zobaczyć na własne oczy. Tego dnia, kiedy z Maryną pracowaliśmy w pododdziale, nadeszła operacyjna informacja o kolejnym ostrzale naszych pozycji nie tylko z broni strzeleckiej (tutaj powtarza się to codziennie), ale i moździerzy dużego kalibru. W rezultacie z naszej strony było dwóch rannych. Rano razem z dowódcą brygady wyjechałem na miejsce walki. Pułkownik bezbłędnie i błyskawicznie opanował sytuację, w kilku słowach scharakteryzował działania dowódców odpowiadających za swój odcinek, wydawał jasne i niezbędne rozkazy. Był jak wulkan energii i światła, który nagle wybuchł w tym bunkrze. Dopiero później dowiedziałem się, że wróg otrzymał godną odprawę. „Przestrzegamy wszystkich wymogów tak zwanego rozejmu – surowo mówi dowódca brygady – ale przegryzę gardło temu, kto zamachnie się na życie mojego żołnierza!”. Z takim dowódcą nasi chłopcy czują się jak za kamiennym murem. O tym niejednokrotnie mówiono mi na pierwszej linii. Bez przesady: tacy oficerowie to wojskowa elita, która już za nic nie dopuści do powtórki z 2014 roku. „Namalujcie mnie”. Tak jak w 2017 roku, kiedy wyjeżdżałem z Maryną Soczenko na pierwszą linię do brygad i szpitali, żołnierze przywitali nas z rezerwą. A kiedy dowiedzieli się, że nie jesteśmy kontrolą ze sztabu generalnego, a jedno z nas jest artystą – szczerze się dziwili. Mówili, że wszystko widzieli, ale żeby taki cud!?. Ale tak było na początku. Zaczynam wyjaśniać, co i po co. Dowódcom tłumaczę, że portret namalowany przez tak znaną i utalentowaną artystkę to coś więcej niż nagroda – medal czy odznaczenie od dowództwa. W tym czasie Maryna siada na swoim polowym składanym krzesełku, wyciąga arkusz włoskiego papieru, pudełko różnokolorowych pasteli i zaczyna pracować. Natura – nasz żołnierz-bohater – po chwili przechodzi na swobodną rozmowę. Obecność interesującej i mądrej kobiety w duecie z moim wywiadem zdejmuje napięcie, czujność. Mnie jest łatwiej, bo służba wojskowa, ciągłe wyjazdy na front, znajomość ich problemów, a co najważniejsze – wielu wspólnych znajomych sprawia, że komunikacja staje się radosna i przyjemna dla wszystkich. Tym bardziej, że przeważająca większość z nich to moi ziomkowie z Nowogrodu Wołyńskiego. Chociaż pojęcie „ziomek” zarówno w byłej, sowieckiej armii, jak i w obecnych Siłach Zbrojnych Ukrainy ma jedno znaczenie – bliski, rodzinny, drogi ci człowiek… Nieubłaganie płynie czas. Maryna w skupieniu pracuje już nie nad pierwszym portretem. Na każdy potrzebuje od czterdziestu minut do godziny. I tak cały czas, z krótkimi przerwami na odpoczynek. Za jej plecami chłopcy cały czas zaglądają, obserwują, jak rodzi się pastelowy cud – portret niby dawno znanego, ale jednocześnie nowego wizerunku towarzysza. Gdy tylko kończy pracę, bohater od razu nieśmiało i wstydliwie prosi o zrobienie zdjęcia smartfonem. Za chwilę jego portret zobaczą czy to rodzice, czy żona z dziećmi. Przyjaciele żartują, niezłośliwie drwią. Ktoś zazdrości, inni proszą, by namalować także ich. Ale wszyscy są dumni z tego, że dla nich przyjechaliśmy setki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Chirurgia polowa

Iryna PASKO, docent Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej Jako wydawnictwo naukowe i dydaktyczne, posiadające istotny komponent stosowany, „Chirurgia polowa” jest rezultatem twórczej pracy zespołu pracowników naukowo-pedagogicznych Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej we współpracy z wiodącymi naukowcami i specjalistami innych placówek dydaktycznych, naukowych i klinicznych Ministerstwa Obrony Ukrainy oraz Ministerstwa Ochrony Zdrowia. Podręcznik zawiera informacje z zakresu diagnostyki i leczenia bojowych urazów chirurgicznych oraz obrażeń czasu wojny zgodnie ze współczesnymi poglądami na chorobę ranową i urazową oraz odpowiada programowi „Chirurgia polowa” i zadaniom przygotowania studentów wyższych uczelni medycznych, lekarzy stażystów placówek kształcenia podyplomowego Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy, a także słuchaczy Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej. Materiał został ustrukturyzowany w trzy części, które mają samodzielne znaczenie, a mianowicie: „Zagadnienia ogólne chirurgii polowej”; „Zagadnienia specjalne chirurgii polowej” oraz „Treść i specyfika udzielania pomocy chirurgicznej przy urazach bojowych różnej lokalizacji”. Wydanie to zasługuje na uwagę specjalistów nie tylko ze względu na dużą objętość najnowszych informacji, które są przejrzyście rozdzielone według podstawowych. Grupa lekarzy chirurgów. Obwód doniecki, 2014 r. istotnymi rozdziałami chirurgii polowej, a co szczególnie ważne — upublicznieniem wyników wielkiego praktycznego doświadczenia w chirurgicznym leczeniu obrażeń bojowych. Samodzielne znaczenie ma również opublikowany w książce unikatowy materiał ilustracyjny. Zasługuje on na szczególną uwagę, studiowanie i percepcję. Umownie można go podzielić na trzy główne grupy. Pierwsza to rzadkie fotografie historyczne, które ilustrują ogólny postęp chirurgii polowej, organizację i udzielanie pomocy chirurgicznej w kontekście geopolitycznym. Dają one wyobrażenie o specyfice segregacji, etapach ewakuacji medycznej i funkcjonowaniu ruchomych (według terminologii historycznej — „tymczasowych”) szpitali w ich historycznej dynamice. Druga grupa materiału ilustracyjnego, najważniejsza i najliczniejsza, to fotografie, które autorzy odpowiednich rozdziałów wykonali w warunkach polowych. Bez wątpienia, oprócz profesjonalnej uwagi i postrzegania ich jako ważnego materiału szkoleniowego, zdjęcia te wywołują silne emocje, które można podsumować trafnym i gorzkim stwierdzeniem E.M. Remarque’a: „Dopiero w lazarecie widzisz na własne oczy, czym jest wojna”. Trzecia grupa to najnowszy sprzęt chirurgiczny dla stacjonarnych placówek medycznych oraz ruchomych, mobilnych jednostek udzielających pomocy chirurgicznej w warunkach polowych, a także nowoczesne środki, przyrządy i wyposażenie do rehabilitacji rannych i poszkodowanych. Cały zasób materiału ilustracyjnego został szczegółowo skomentowany i wyjaśniony w odpowiednich tekstach. Ponieważ ten materiał szkoleniowy jest zorientowany głównie na odbiorcę ukształtowanego już w warunkach nowoczesnej technologicznej interaktywnej percepcji wiedzy, nasycenie książki materiałem poglądowym jest jedną z jej mocnych stron. W celu wyodrębnienia tego, co najważniejsze z całej sumy różnorodnych i trudnych do przyswojenia informacji, w niniejszym wydaniu zamieszczono schematy, autorskie rysunki i tabele. Wykonano je w jednolitym, dobrze opracowanym stylu, dane i informacje w nich są przejrzyście ustrukturyzowane, co znacznie ułatwia proces nauki. Na szczególną uwagę zasługuje rozdział „Dodatki”. Zamieszczono w nim wzory najnowszej standaryzowanej dokumentacji sprawozdawczej i jasno określono wymagania dotyczące ich wypełniania zgodnie ze standardami NATO. Właśnie teoretyczne i praktyczne opanowanie technologii wykorzystania tej dokumentacji do kontroli przebiegu choroby urazowej i jej końcowego wyniku daje możliwość prowadzenia procesu leczenia na poziomie wymagań współczesnej światowej medycyny wojskowej. Autorzy podręcznika z akademicką skrupulatnością podeszli do precyzyjnego sformułowania podstawowych definicji z zakresu chirurgii polowej. Proces nauczania rozpoczyna się od przyswojenia aparatu pojęciowego — to aksjomat. W ciągu ostatnich dziesięcioleci pojawiły się zasadniczo nowe kierunki, pojęcia i terminy, które są używane we współczesnej nauce medycznej. Terminologia z zakresu chirurgii polowej opiera się na analityce całej sumy charakterystyk ilościowych, materiału kliniczno-diagnostycznego i podstawowych zasad organizacyjnych przy udzielaniu pomocy chirurgicznej na polu walki. Zrozumiałe i konkretne definicje złożonych zadań zawodowych to pierwsza rzecz, którą chirurg musi przyswoić w procesie nauki i dalszego doskonalenia. Jak słusznie zauważyli autorzy, system pomocy chirurgicznej na Ukrainie kształtował się przez dziesięciolecia i uwzględnia demograficzne, geograficzne, ekologiczne uwarunkowania oraz infrastrukturę kompleksu gospodarczego kraju w warunkach czasu pokoju. Jednocześnie podczas akcji protestów społecznych, operacji antyterrorystycznych, wielkoskalowych klęsk żywiołowych czasu pokoju powstają systemowe problemy w udzielaniu pomocy medycznej jednocześnie dużej liczbie rannych i poszkodowanych. Autorzy podkreślają, że chirurgia polowa jako system udzielania specjalistycznej pomocy medycznej nie dopuszcza improwizacji i niespójności w działaniach. Końcowy wynik jej funkcjonowania zależy od wdrożenia jednolitych, naukowo uzasadnionych zasad i podejść metodologicznych do organizacji i udzielania pomocy chirurgicznej rannym i poszkodowanym, diagnostyki i leczenia współczesnych bojowych urazów chirurgicznych w warunkach działań wojennych. Autorzy są autorytatywnymi specjalistami medycyny wojskowej w swoich dziedzinach i posiadają doświadczenie w udzielaniu doraźnej pomocy chirurgicznej w warunkach sytuacji nadzwyczajnych oraz leczeniu urazów bojowych w warunkach polowych. Faktycznie praca ta jest nowatorskim podręcznikiem z chirurgii polowej, w którym podsumowano i przemyślano szeroki materiał dotyczący organizacji i udzielania pomocy chirurgicznej rannym w czasie wojny, poszkodowanym w sytuacjach nadzwyczajnych w czasie pokoju oraz wykazano wspólnotę wielu problemów, aktualnych dla chirurgii czasu wojny i pokoju. Niniejsze wydanie, oprócz podstawowego znaczenia szkoleniowego i praktycznego dla doskonalenia pracy chirurgicznej, będzie miało wielki oddźwięk społeczny nie tylko w środowisku medycznym, ale i w ukraińskim społeczeństwie w ogóle. Przede wszystkim poprzez uświadomienie sobie, jak kolosalny zakres zadań organizacyjnych, napiętej pracy praktycznej i odpowiedzialności za ich wykonanie, w szczególności w mobilnych formacjach, jednostkach i placówkach, został nałożony na medycynę wojskową, a zwłaszcza na chirurgów wojskowych. W książce wykorzystano dużą ilość współczesnej literatury fachowej autorów krajowych i zagranicznych, poświęconej aktualnym problemom chirurgii wojennej. Wykaz prac na końcu każdego rozdziału świadczy o gruntownej pracy analitycznej zespołu autorskiego. Wśród zaproponowanych do studiowania opublikowanych źródeł spora część przypada absolwentom oraz kadrze naukowo-dydaktycznej Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej, zwłaszcza docentom i profesorom katedry chirurgii wojskowej tej placówki. Książka powstała w najlepszych tradycjach krajowej i zagranicznej literatury medycznej. W jej napisaniu wzięli udział przedstawiciele kilku pokoleń ukraińskich chirurgów wojskowych. W tej wspólnej pracy świadomie połączono gruntowną wiedzę teoretyczną i doświadczenie autorytatywnych specjalistów medycyny wojskowej oraz znaczne osiągnięcia naukowo-praktyczne młodych chirurgów, którzy wspólnie pracowali w warunkach polowych i ekstremalnych warunkach przyrodniczo-klimatycznych. Wydanie „Chirurgia polowa”, jak zaznaczyli kierownicy zespołu autorskiego, poświęcone jest 25-leciu katedry Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej. I jest to najlepsze świadectwo realnych osiągnięć kijowskiej szkoły naukowej chirurgów wojskowych, która ukształtowała się w Akademii i z powodzeniem działa od ćwierćwiecza. W przygotowaniu i wydaniu tego, bez przesady, bezprecedensowego zasobu najnowszej wiedzy z zakresu chirurgii polowej wzięły również udział zespoły Narodowego Wojskowego Centrum Klinicznego i Wojskowych Centrów Medycznych regionów Ministerstwa Obrony Ukrainy; centralnych szpitali rejonowych obwodów donieckiego i ługańskiego, szpitala klinicznego imienia Miecznikowa w Dnieprze, Kijowskiego Miejskiego Szpitala Klinicznego Pogotowia Ratunkowego oraz innych placówek naukowych, szkoleniowych i leczniczo-profilaktycznych Narodowej Akademii Nauk Medycznych i Ministerstwa Zdrowia Ukrainy, firmy farmaceutyczne „Jurija-Farm” i „Darnycia”. Fundamentalna praca z zakresu chirurgii polowej pod redakcją czołowych chirurgów wojskowych, doktorów nauk medycznych, profesorów J. Ł. Zaruckiego i W. J. Biłego, która pod koniec 2018 roku weszła do obiegu naukowo-praktycznego ukraińskiej społeczności medycznej, stała się ważnym wydarzeniem w medycynie wojskowej Ukrainy. Mowa o trzeciej książce w serii logicznie, tematycznie i metodologicznie powiązanych prac, które zostały napisane i wydane w ciągu ostatnich pięciu lat i w których przemyślano oraz podsumowano doświadczenia i osiągnięcia naukowo-praktyczne w dziedzinie chirurgii polowej, a mianowicie: „Wskazówki z chirurgii polowej” (2014), podręcznik „Chirurgia polowa” (2016) oraz naukowo-praktyczny i metodologiczny poradnik „Chirurgia polowa” (2018). Zespół katedry chirurgii wojskowej Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej. Kijów, 2018 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Proświta” – organizacja społeczna do szerzenia oświaty wśród ludu. Pierwszą była „Proświta”, założona 8 grudnia 1868 r. we Lwowie. Była to właściwie pierwsza ukraińska organizacja, którą sam naród ukraiński utworzył z własnej inicjatywy i która stała się niejako matką wszystkich późniejszych ukraińskich organizacji, wyłonionych z jej łona. Według pierwotnego statutu „Proświty” miała ona bowiem nie tylko nieść oświatę do ludu, ale także poznawać ten lud, badać jego życie, twórczość i obyczaje, miała zbierać materiały etnograficzne. Jednak już w 1870 r., na mocy nowego statutu, przeszła wyłącznie na pracę oświatową, a działalność naukową przejęło Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki, założone w 1873 r. z udziałem właśnie działaczy proświatowych. Mimo to „Proświta” także wtedy, poza oświatą pozaszkolną, interesowała się sprawami szkolnymi i wydawała pierwsze ukraińskie podręczniki dla szkół średnich, aż do chwili utworzenia w 1881 r. „Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego”, kiedy to ten odcinek pracy przeszedł do nowej instytucji. Oprócz typowo oświatowej pracy, która wyrażała się w wydawaniu popularnej literatury i popularnych czasopism, zakładaniu czytelni, bibliotek, prowadzeniu różnych kursów i odczytów, „Proświta” zajmowała się także działalnością gospodarczą i ekonomiczną, zakładając przy czytelniach kasy wzajemnej pomocy, sklepy, warsztaty i prowadząc szkoły – handlową, ogrodniczą i gospodarstwa domowego. Tym samym wykonywała także tę pracę, którą później przejęły od niej wyspecjalizowane instytucje gospodarcze, przemysłowe i spółdzielcze – „Handel Ludowy”, Krajowy Związek Kredytowy, Krajowy Związek Rewizyjny, „Dniestr”, „Sielski Hospodar” i inne. Słowem, na każdym polu życia narodowego „Proświta” była prawdziwym pionierem. Wprawdzie ukraiński teatr, założony w 1864 r., działał pod kierownictwem kasowego towarzystwa „Ruska Besida”, ale „Proświta” wspierała przedstawienia teatrów amatorskich, pomagając im na wszelkie sposoby. Dla tego celu wydawała nawet specjalne czasopismo „Teatr amatorski”. Bardzo dużą uwagę „Proświta” przykładała do spraw bibliotecznych, organizując na całym terytorium kraju specjalne kursy bibliotekarskie dla wychowania bibliotekarzy przy czytelniach, prowadząc biblioteki wędrowne i tym podobne. W tym celu wydawała też czasopismo „Doradca bibliotekar-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Niezgaszalne światło «Proświty»

Znaczenie dorobku naukowego dla rozwoju ukraińskiej kultury i nauki jest takie samo, jak powietrza dla człowieka. Z wdzięcznością chylimy czoła przed tymi, którzy w olśnieniu genialności dbali i dbają o to, aby ich wiedza była powszechna. Do takich Atlantów ducha zaliczamy obecnie wybitnego działacza społecznego, dziennikarza, redaktora, pracownika aparatu Ukraińskiej Centralnej Rady Jewhena Onackiego (1894—1979). Od 1919 roku przebywał na emigracji. W latach 1943—44 był więziony przez nazistów, cudem uniknął rozstrzelania. Autor wielu dzieł naukowych, artystycznych i publicystycznych, słowników, wydanych w różnych krajach świata, a przede wszystkim „Ukraińskiej małej encyklopedii”, dotarł do ukraińskiego czytelnika dopiero w 2016 roku, wraz z wydaniem pierwszego tomu w „Wydawnictwie Uniwersyteckim PULSARY” (opracowanie — doktor nauk historycznych Serhij Biłokiń, redakcja — Switłana Niłowa). Bogata faktologia, potężny ładunek emocjonalny Encyklopedii wynoszą ją do rangi pierwszorzędnych przewodników naukowych. Ważne jest, że to wydarzenie nie tylko dla nauk humanistycznych. Encyklopedia ma znaczenie praktyczno-użytkowe, a treść wielu artykułów jest aktualna dzisiaj, tak samo jak wtedy, gdy były pisane. Obecnie wydawnictwo przygotowuje do druku trzeci tom „UME”. Zważywszy na tematykę Państwa gazety, proponujemy jej czytelnikom artykuł J. Onackiego „Proświta”. ...nik”. Wybitną działalność rozwinęła „Proświta” w ogóle na polu wydawniczym, wydając, oprócz wspomnianych wyżej organów, czasopisma ogólnoproswiciane — w różnych latach pod różnymi nazwami: „Pysmo z Proświty”, „Czytalnia”, „Narodna proświta”, „Żyttia i znannia”, popularne książeczki członkowskie i kalendarze oraz bardzo cenną popularną „Bibliotekę Gospodarczą” („Wzorowy gospodarz”), a także ogólnoproswicianą pod nazwą „Uczcie się, bracia moi!”. Oprócz tego wydała bibliotekę utworów ukraińskich klasyków pod wspólną nazwą „Ruska piśmienność” (później — „Ukraińskie piśmiennictwo”) pod redakcją prof. Julijana Romanczuka, trzytomową „Historię literatury ukraińskiej” akad. M. Wozniaka, „Myśli ukraińskie” akad. F. Kołessy, „Pańszczyzna i jej zniesienie” I. Franki oraz inne ważne prace. Ogółem „Proświta” wydała w latach 1868–1928, za które mamy podliczenia, 753 numery różnych wydawnictw w nakładzie ponad 4 milionów egzemplarzy. Przed 1914 r. „Proświta” miała 77 filii, 2 944 czytelnie po wsiach, 504 domy czytelni, 197 035 członków czytelni, 2 364 biblioteki przy czytelniach z 218 860 książkami, kilkaset kółek amatorskich, wiele orkiestr dętych i chórów. Pierwsza wojna światowa przerwała na pewien czas ten olbrzymi rozwój „Proświty”, a przez nią i narodu, który krwawił w tej wojnie. Ale na pracy „Proświty” wyrastała i rozkwitała wielka idea narodowa, która od 1914 r. nabrała konkretnych żywych form. Była to idea wyzwolenia swojego narodu, wyzwolenia drogą walki o własną niepodległość. Wraz z utworzeniem Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych w 1914 r. ta wielka idea przekształciła się w cały szereg osiągalnych ideałów na drodze walki o pełne wyzwolenie. Bez pracy „Proświty” niemożliwe byłoby to, co stało się w listopadzie 1918 r., jak i to, co doprowadziło w Kijowie do 22 stycznia 1918 r. Między pierwszą a drugą wojną światową „Proświta” odegrała jeszcze bardziej zaszczytną rolę w życiu narodu ukraińskiego. Liczba czytelni po wsiach nie zwiększyła się, ale za to liczba domów czytelni wzrosła nadzwyczajnie. W 1928 r. było ich tysiąc, a 500 było w budowie. Wszystko to dzięki pomocy amerykańskich braci-współmieszkańców, którzy hojnie pomagali przy budowie. Filii „Proświty” w tym czasie było 85, bibliotek czytelni 1779, około 1500 amatorskich kółek teatralnych, 100 kółek samokształceniowych, liczne przedszkola, 50 orkiestr czytelni i 500 chórów. Od 1928 r. „Proświta” rozwijała się i rozszerzała swój wpływ na Wołyń, Chełmszczyznę i Podlasie, choć w latach 30. XX w. z poważnymi przeszkodami. I na Naddnieprzańskiej Ukrainie, jak tylko grzmoty Pierwszej rewolucji rosyjskiej zmusiły rząd carski do ustępstw wobec obywateli, zaraz, od 1905 r., zaczyna się ruch na rzecz tworzenia „Proświt”. Pierwsza „Proświta” powstała tutaj w Jekaterynosławiu 8 października 1905 r. Drugą była „Proświta” w Odessie, założona 25 listopada. W latach 1906—07 powstaje już cały szereg „Proświt” w różnych miastach Naddnieprza, w Kijowie, Kamieńcu Podolskim, Żytomierzu, Czernihowie, Mikołajowie nad Morzem Czarnym, Melitopolu na Taurydzie, Nowoczerkasku, Jekaterynodarze, Hrubieszowie na Chełmszczyźnie oraz czytelnia we wsi Kobylany z inicjatywy ks. Perfeckiego, w Siedlcach, a nawet w Baku na Kaukazie i Władywostoku na Dalekim Wschodzie. Bez wątpienia pokryłyby one gęstą siecią całą Ukrainę, gdyby nie przeszkody, początkowo ze strony administracji lokalnej, a dalej w rezultacie antyukraińskiego kursu, który prowadził P. Stołypin. W szczególności administracja carska stawiała wszelkie przeszkody zakładaniu „Proświt” czy ich filii po wsiach. Wszystko zależało od władzy lokalnej. Tak, gubernator połtawski, wielki wróg ruchu ukraińskiego, nie pozwolił na „Proświty” w „swojej” guberni — ani w samej Połtawie, ani w Łubniach. Kijowskiej „Prośvicie” nie pozwolono mieć filii w guberni, nie wolno jej było nawet prowadzić odczytów poza Kijowem. Władza nie pozwoliła założyć „Proświty” ani w Czerkasach na Kijowszczyźnie, ani we wsi Kołodyste. Administracja robiła różne przykrości i innym „Proświtom”, a z czasem prawie wszystkie pozamykała, widząc w nich, nie bez podstawy, ogniska świadomości narodowej szerokich mas narodu ukraińskiego, a tego caraty najbardziej się bały. Jednak, nie zważając na wszystkie przeszkody ze strony miejsco- Łarysa KOPAN administracji, „Proświty” wykonały wielką pracę kulturalno-oświatową. Szerokie plany takiej pracy nakreśliła była kijowska „Proświta”, założona 26 maja 1906 r., wokół której zgromadzili się wybitni ukraińscy działacze kulturalni na czele z Borysem Hrinczenką. Ale nie była w stanie przeprowadzić ich w życie w całości z powodu przeszkód administracyjnych. Mimo to zdążyła wiele zrobić na polu wydawniczym, wydając w niedługim czasie istnienia niemało popularnej literatury dla szerokich warstw ludu. Wydała ona 34 książeczki w 163 760 egzemplarzach, w tym dwa ładnie zredagowane kalendarze o bardzo ciekawej treści. Wśród tych książeczek zaszczytne miejsce zajmują przedruki popularnonaukowych broszur samego Hrinczenki i jego żony, które ukazały się były swego czasu w wydawnictwach lwowskiej „Proświty” pod pseudonimami Wasyl Czajczenko i Marija Zahirnia. Warto tutaj zaznaczyć, że redakcja starała się zaznajamiać rodaków z życiem Ukraińców poza Naddnieprzem, wydając broszury o Galicji oraz o Bukowinie i życiu w nich Ukraińców (W. Domanickiego) oraz o Kanadzie i o Ukraińcach w Ameryce (W. Korolewa). Wydawnictwo zorganizował i prowadził jako redaktor B. Hrinczenko, który włożył w nie wiele pracy. Redaktor i współpracownicy pracowali bezpłatnie. Kijowska „Proświta” cieszyła się na Ukrainie wielkim autorytetem. Wszystkie inne „Proświty” uznawały ją za przewodnika w dziedzinie kulturalno-oświatowej. Do niej zwracały się skądinąd po różne rady, informacje oraz pomoc w sprawach kulturalno-oświatowych także różne instytucje, a nawet poszczególni ludzie. Miała „Proświta” bardzo ładną bibliotekę, ale władza nie pozwoliła jej otworzyć publicznej biblioteki-czytelni i księgarni. Biblioteka liczyła ponad 10 tysięcy tomów; przeważało, oczywiście, ukrainoznawstwo. Z tego półtora tysiąca tomów podarował znany galicyjski działacz Kost Pankiwski. Oprócz czysto kulturalnej pracy, prowadziła ona i społeczną. Tak, prowadziła akcję w sprawie założenia katedr ukrainoznawstwa na Uniwersytecie Kijowskim, zwracała się do ukraińskich deputowanych Dumy Państwowej z prośbą o postawienie na porządek obrad Dumy sprawy ukrainizacji szkół na Ukrainie oraz sprawy ukraińskiego uniwersytetu ludowego w Kijowie itp. Ona też zaprojektowała sprawę budowy Domu Ludowego im. Szewczenki i pomnika poety w Kijowie, stworzyła dla tego osobny fundusz i zbierała na niego pieniądze, które przekazała radzie miejskiej. Wysłała do Komitetu budowy pomnika Szewczenki swojego przedstawiciela i dopięła swego, że Komitet ogłosił światowy konkurs na budowę tego pomnika. Pomimo wszelkich przeszkód i nieznacznych środków materialnych, działalność „Proświty” z każdym rokiem rosła i rozszerzała się, zdobywając dla towarzystwa coraz większy szacunek wśród ukraińskiego społeczeństwa. Jednocześnie rosła i liczba członków: w 1906 r. było 278, w 1907 — 423, 1908 — 545, w 1909 — 625. Spośród darów, które otrzymała „Proświta”, należy odnotować dar B. Łobacza-Żuczenki, drugiego męża Marko Wowczok, który podarował „Prośvicie” majątek w mieście Nalczyk, gdzie znajduje się grób jego sławnej żony. Wiodąca rola „Proświty” w ukraińskim życiu bardzo niepokoiła kijowską administrację i ona, korzystając z okólnika Stołypina dotyczącego towarzystw „obcoplemieńców”, pospieszyła ją zamknąć. Stało się to w 1910 r. „Proświtę” w Czernihowie ze wszystkimi jej filiami zlikwidowano w 1911 r. Jekaterynosławska „Proświta” dożyła do pierwszej wojny światowej, kiedy też została zlikwidowana, jak i wszystkie inne. Lwowska „Proświta” — matka i wszystkie jej dzieci na całej przestrzeni naszej Ojczyzny teraz nie istnieją. Czerwony Moskal dokończył dzieła białego. Zniszczywszy „Proświty” na Naddnieprzu i na Zielonym Klinie, carscy poplecznicy zaczęli niszczyć „Proświtę” i w Galicji, skoro tylko jesienią 1914 r. wojska rosyjskie zajęły nasze zachodnie ziemie, które były pod Austrią. Zabroniwszy zaraz z początkiem okupacji wszelkiego przejawu ukraińskiego życia narodowego, carska administracja pod dowództwem generał-gubernatora, hrabiego Gieorgija Bobrinskiego, rzuciła się niszczyć ruch oświatowy, zamykać czytelnie i niszczyć ich biblioteki. Rozgromienie przez Niemców wojsk rosyjskich przedłużyło życie. Kontynuacja na str. 11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Zaprezentowano mapę „Zachodnioukraińska Republika Ludowa”

Nowa mapa – „Zachodnioukraińska Republika Ludowa” ukazała się w serii „Ukraińska rewolucja 1917—1921”. Jest to już trzecia mapa, przygotowana na 100-lecie Ukraińskiej Republiki Ludowej przez spółkę z o.o. „Ukraińska Grupa Kartograficzna” przy wsparciu naukowym Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz przy wsparciu Fundacji Katedr Ukrainoznawstwa (USA). Pierwsze dwie – „Ukraińska Centralna Rada” oraz „Państwo Ukraińskie (Hetmanat)” – zostały już przekazane do bibliotek Ukrainy. Георгій ЛУК’ЯНЧУК (Heorhij ŁUKJANCZUK). Doktor nauk geograficznych, znany kartograf Rostysław Sossa podczas prezentacji podkreślił, że wszystkie wydania są unikalne, ponieważ zespoły autorskie naukowców niemal po raz pierwszy skartografowały określone etapy ukraińskiej państwowości i wypełniły współrzędne geograficzne treścią historyczną. Wszystkie mapy z serii zawierają nie tylko zwykłe mapy, na których zaznaczono granice, miasta, terytoria kontrolowane przez armie, trasy przemarszów armii URL, walki przeciwko okupantom itp., ale także wiele informacji historycznych i fotografii. Na nowej mapie przedstawiono, w szczególności, chronologię działalności ZURL od marca 1918 roku do marca 1923 roku, sylwetki, kierownictwo ZURL, siły polityczne, które działały na terytorium republiki. Są tu także dane o rozwoju oświaty i kultury, stosunkach międzynarodowych, Armii Halickiej i wojnie polsko-ukraińskiej 1918—1919 lat, ruchu ukraińskim na Bukowinie, Zakarpaciu i Łemkowszczyźnie. Szczególne miejsce na mapie zajmuje informacja o zjednoczeniu ZURL i URL, którą ilustruje Uniwersał URL, ogłoszony w Kijowie 22 stycznia 1919 roku. Ten dzień w historię ukraińskiego państwowotwórstwa wszedł jako jedno z największych świąt – Dzień Zjednoczenia (Soborności ziem ukraińskich). 3 listopada 1918 roku odbył się Bukiwiński Wiek Narodowy w Czerniowcach, gdzie ogłoszono zjednoczenie Północnej Bukowiny z ZURL oraz zjednoczenie z Wielką Ukrainą. Dziesięć dni później – 13 listopada uchwalono konstytucję ZURL – „Tymczasową ustawę zasadniczą o państwowej samodzielności ziem ukraińskich byłej monarchii Austro-Węgierskiej” oraz utworzono Armię Halicką. Wkrótce Ukraińska Rada Narodowa uchwala ustawę o tymczasowej administracji i ustawę o organizacji sądownictwa, a na początku następnego roku – ustawę o języku państwowym, ustawę o szkolnictwie. Te dwie ustawy, mimo wojny, były progresywne. Pierwsza z nich wprowadzała język ukraiński jako państwowy we wszystkich urzędach, mniejszościom narodowym gwarantowała swobodę ustnego i pisemnego porozumiewania się w języku ojczystym, swobodnie działała prasa polskojęzyczna i żydowska. Co więcej, urzędnicy państwowi, do których zaliczano także nauczycieli, musieli znać język polski, żydowski, niemiecki. Wielką uwagę w ZURL przywiązywano do rozwoju kultury narodowej – po zjednoczeniu z URL w Galicji występował teatr naddnieprzański M. Sadowskiego, Republikańska Kapela O. Koszycia, poszczególni muzycy-wykonawcy. Oprócz tego w kraju działał Nowy Teatr Lwowski pod kierownictwem Amwrosija Buczmy oraz Teatr Ukraiński w Stanisławowie, trupa teatralna Dowództwa Naczelnego Armii Halickiej, rozwijała się twórczość pieśniarska strzelców, która pozostawiła dla nas niegasnące arcydzieła pieśniarskie. W ZURL dbano także o opiekę socjalną ludności. W szczególności pensje od państwa otrzymywali księża. Mimo inflacji wypłacano rekompensaty pieniężne nauczycielom, a także wdowom i sierotom po księżach greckokatolickich. Jednakże ZURL nie udało się przezwyciężyć inflacji, korupcji oraz ruchu leworadykalnego, który był finansowany już wtedy z Moskwy. Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy (KPZU) działała od 1919 do 1937 roku. Według słów doktora nauk historycznych, kierownika zespołu autorskiego Mykoły Łytwyna, na utrzymanie KPZU z Kremla „stale przesyłano dolary i diamenty”. Informacje historyczne autorzy zilustrowali materiałami fotograficznymi. W szczególności zdjęciami Bukiwińskiego Wieku Narodowego w Czerniowcach, Huculskiej Rady Narodowej (listopad 1918 r.), budynku Domu Narodowego we Lwowie, gdzie 18 października 1918 r. rozpoczęła działalność Ukraińska Rada Narodowa, hotelu „Odessa” w Stanisławowie, gdzie 3 stycznia Ukraińska Rada Narodowa uchwaliła Akt Zjednoczenia ZURL i URL. Fotografie pokazują uniesienie, które panowało na święcie Zjednoczenia w Kałuszu 8 stycznia oraz 22 stycznia 1919 r. podczas uroczystego ogłoszenia Aktu Zjednoczenia w Kijowie, dokąd przybyła wielka delegacja ZURL. Mykoła Łytwyn podkreślił, że na mapie znajduje się tylko niewielka część danych historycznych o tamtej epoce. W czasach radzieckich dokumenty i utwory działaczy ZURL były ukryte w funduszach specjalnych, w szczególności w Moskwie, albo zniszczone. Część archiwum ZURL udało się uratować, dokumenty te są przechowywane w Rzymie, na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim i czekają na swoich badaczy. Historyk podkreślił, że nowa mapa jest oryginalna, pełnowartościowa, ma charakter naukowy i propagandowo-edukacyjny, co jest ważne w warunkach wojny informacyjnej, którą prowadzi putinowska Rosja przeciwko Ukrainie. Obecnie na Ukrainie, niestety, póki co nie ma ośrodka kartografii historycznej, a „mapa historyczna istnieje dzięki entuzjazmowi”. Rostysław Sossa podkreślił, że mapy „Ukraińska Centralna Rada” oraz „Państwo Ukraińskie (Hetmanat)”, biorąc pod uwagę duże zapotrzebowanie, zostaną wznowione. A w najbliższych planach grupy kartograficznej jest przygotowanie do wydania nowych map, poświęconych Dyrektoriatowi i Strzelcom Siczowym. pilska Ukraińska Gimnazja po pierwszym roku swego istnienia miała szczęście pokłonić się grobowi Geniusza Ukrainy. R. 1918, 22 (4) maja”. Dalej — 43 podpisy. Na tej samej stronie zostawił wpis również fotograf L. Borysenko: “Miałem zaszczyt być po raz drugi na grobie Szewczenki. Boryspolski fotograf fotografii Ukrainy z Boryspolską Ukraińską Gimnazją. r. 1918, 22(4) maja”. Mimo złego stanu historycznego dokumentu, udało się odczytać wszystkie nazwiska sygnatariuszy. “Lista pedagogów i uczniów Boryspolskiej Ukraińskiej Gimnazji imienia Pawła Czubynskiego, którzy odwiedzili grób Tarasa Szewczenki w Kaniowie 22 maja (4 czerwca) 1918 roku M. H. Demianowski, Wasyl Kostaszczuk, Jewdokija Biłyk, Antin Bołharski, Hanna Czykałenko, Sofija Duź, Petro Petrowycz Petrus, Andrij Marczenko, Hryćko Swyryd, Nadija Fartuszna, Iwan Babyszkin, Paraska Cabrenko, Hanna Szczur, Nastia Buławka, Marusia Ruczko, Mykoła Opryszko, Iwan Hopkało, Anatolij Maherowski, W. Kornijaka, Wasyl Woronucha, Mykoła Petrus, Andrij Kołos, Wołodymyr Łopuszanski, Mychajło Bajczas, Kindrat Konoplicz, Pawło Batalin, Iwan Koszman, Maksym Hołowaty, M. Łohwynow, Marusia Kleszczenko, Sawka Biłokiń, Mychajło Tkaczenko, Iwan Szaszkow, Demian Woronucha, Mychajło Hudyma, Ołeksandr Żytkiw, Jakiw Owsjuchno, Hałyna Duź, Dmytro Bedij, Ja. Ławrin, A. Hołowań. Boryspolski fotograf fotografii Ukrainy L. Borysenko” 4 czerwca 1918 roku grupa wycieczkowa przenocowała w domu strażnika grobu Kobziarza i rano wyruszyła parowcem do Kijowa, a następnie do Boryspola. Była to doprawdy niezapomniana wycieczka. Podobnie jak fotografia, opowieść o podróży przekazywano z pokolenia na pokolenie. Od lewej do prawej: Dyrektor Muzeum Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat Ołeksandr Kuczeruk, Mykoła Łytwyn, Rostysław Sossa oraz profesor Sydir Kiral (Narodowa Biblioteka Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego) podczas prezentacji mapy “Zachodnioukraińska Republika Ludowa”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Niezapomniana wycieczka

Walentyna STRILKO, kandydat nauk pedagogicznych. Zespół pedagogiczny Boryspolskiego Ukraińskiego Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego poświęcał znaczną uwagę pracy pozalekcyjnej i pozaszkolnej, której ostatecznym celem było wychowanie ukraińskiego patriotyzmu gimnazjalistów. Wśród palety różnorodnych działań wychowawczych były wycieczki w znaczące miejsca historyczne Ukrainy. W rocznicę utworzenia w 1918 roku taka wycieczka odbyła się do grobu Tarasa Szewczenki na Górę Czerniecza w Kaniowie. Było to 22 maja według starego stylu i 4 czerwca 1918 roku według nowego. Grupa 43 osób (pedagodzy, gimnazjaliści i fotograf) miała ciekawy szlak wycieczkowy, zaplanowany i opłacony z wyprzedzeniem. 18 kwietnia 1918 roku do Wydziału Pedagogicznego Ministerstwa Oświaty Narodowej, którym kierowała Sofia Rusowa, zwróciło się Ukraińskie Towarzystwo „Proświta” z prośbą o opłacenie podróży parowcem do grobu Tarasa Szewczenki (300 miejsc) oraz na progi dnieprzańskie (60 miejsc). Taka pomoc została udzielona przez Ministerstwo Oświaty Narodowej i wycieczka odbyła się na początku czerwca 1918 roku. Wśród tych, którzy w niej uczestniczyli, byli także boryspolscy gimnazjaliści. Do Kijowa wyjechali wcześniej. 1 czerwca gimnazjaliści i ich pedagodzy odwiedzili Muzeum Narodowe, a wieczorem – Teatr Narodowy na spektaklu komedii Karpenki-Karego „Czumały”. Wizyty w teatrze i muzeum były dla uczniów bezpłatne. 2 czerwca wycieczkowicze wyruszyli do Kaniowa parowcem. Jeszcze w Kijowie, jak pisała gazeta „Nowa Rada” z 1918 roku, nr 103 z 19 (6) czerwca, „zwracali uwagę publiczności ukraińskim strojem i językiem ukraińskim”. Na parowcu wycieczkowicze zaczęli śpiewać ukraińskie pieśni. Gazeta donosiła: Prawie nikt w Boryspolu nie wie, że wiosną 1917 roku po ogłoszeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej została utworzona pierwsza średnia placówka oświatowa – Boryspolskie Ukraińskie Gimnazjum imienia Pawła Czubynskiego. Szczegółowo dowiedzieć się o tej instytucji edukacyjnej czytelnicy będą mogli z mojego badania historycznego „Świątynia ukraińskiego ducha”, które wkrótce zostanie wydrukowane. Gimnazjaliści na grobie Tarasa Szewczenki 22 maja 1918 roku. Wśród gimnazjalistów – L – Łewycki Borys Porfyrowycz; K – Koszman Iwan Iwanowycz; B – Bezborodko (Duź) Sofia Tymofiwna; Ż – Żuk (Duź) Hanna Tymofiwna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Ścieżkami szewczenkowskiej prawdy”

Tetiana BIDZIŁA, m. Bereżany Pamięć wybitnego Ukraińca, naszego narodowego geniusza Tarasa Szewczenki, uczczono na Bereżańszczyźnie. Duchowni – dziekan Michajło Buhaj i ks. Mykoła Zorennyj – odprawili nabożeństwo żałobne (panichydę). Podczas uroczystości, jak zwykle, rozbrzmiewały wiersze i pieśni na cześć sławnego syna Ukrainy. Dziś, jak i kiedyś, Kobzarz łączy Ukraińców, którzy oddają życie, broniąc naszej ojczystej ziemi, Państwa Ukraińskiego. W Bereżańskim Rejonowym Domu Kultury wybrzmiało święto „Ścieżkami szewczenkowskiej prawdy”. W wydarzeniu wzięli udział kierownictwo rejonu i miasta oraz społeczność regionu. O roli Szewczenki we współczesności mówiła zastępczyni dyrektora ds. wychowawczych Szkoły im. B. Łepkoho w Żukowie Oksana Mazurkewycz. Z pieśniami na słowa Kobzarza wystąpili: ludowy amatorski chór „Proświta” (kier. Jewhenija Birkowa), trio wokalne „Wiszniowy kwiat” (kier. zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zynowij Hołowacki), zespół dramatyczny ze wsi Hynowyczi, ludowy amatorski zespół wokalny „Żurawka” ze wsi Hynowyczi (kier. Orysia Moskalyk). Pedagodzy i wychowankowie Żukowskiej Szkoły Muzycznej, w tym orkiestra instrumentów ludowych (kier. Switłana Samaryk i Natalija Stuchła), dziecięcy chór „Hołosynka” (kier. Olesia Moskalyk-Zahorodnia), orkiestra dęta (kier. Bohdan Atamanczuk), soliści Marija Stelmach Jaryna CYBA, kierowniczka centrum prasowego Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Zdjęcia Wiktora WERCHOŁIAKA Właśnie taki temat w przededniu wyborów omawiano na posiedzeniu dyskusyjnego klubu „Hart” Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. „Stworzyliśmy „Młodą Proświtę”, angażując studentów, którzy mieliby kontynuować tradycje tej najstarszej organizacji na Ukrainie. Zebraliśmy się po to, aby potwierdzić, że idziemy właściwą drogą” – zaznaczył Ostap Sawczuk, przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Studenci wysłuchali rad Marii Pelech, odpowiedzialnej sekretarz „Proświty”, Tamary Minczenko, członkini zarządu „Proświty”, Wiktorii Hatrycz, kandydatki nauk politycznych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, Paula Pszenički, nauczyciela fizyki Czerniowieckiego Liceum nr 1, zasłużonej nauczycielki Kateryny Furdygi (akompaniator Dmytro Zahorodnij), solistów zespołu „Berih Żanny”. Kompozycje taneczne wykonali uczestnicy zespołu choreograficznego „Wiktoria” Centrum Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej (kierowniczka Hanna Solonynka). Co roku przed Dniami Szewczenki w szkołach, bibliotekach, klubach, domach twórczości, rezerwacie oraz w różnych instytucjach regionu organizuje się treściwe imprezy tematyczne. Pracownicy Bereżańskiego muzeum krajoznawczego przygotowali wystawę „W wianek Kobzarowi”. Tak trwa to już 35 lat i nigdy żadna nie była powtórzeniem poprzedniej. Ponieważ stale uzupełniano ją nowymi, odnalezionymi lub podarowanymi eksponatami, z których każdy jest wkładem w tworzoną przez lud szewczenkianę. Także w tym roku w sali wystawowej muzeum otwarto tradycyjną wystawę. Słowo powitalne wygłosił zastępca przewodniczącego rady rejonowej Roman Wysocki. Prowadzącą imprezę była p.o. dyrektorki muzeum Natalia Bojko, która zaznaczyła, że ta wystawa jest kontynuacją projektu „200 kroków do Tarasa Szewczenki”, zrealizowanego w 2014 roku. Właśnie wtedy, w ramach obchodów 200-lecia Tarasa Szewczenki, w Bereżanach działała kolektywna stacja radiowa UR4BYU Stacji Młodych Techników z sygnałem wywoławczym EM200BT. Uczestnicy studia teatralnego „Wzory” rejonowego centrum edukacji pozaszkolnej pokazali fragment spektaklu Marii Czumarnej „Wykupienie”. O swojej twórczości i twórczości ojca w wianek Kobzarowi opowiedział artysta Ihor Kruk. Zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Mykoła Procziw przedstawił wystawę kart QSL „200 kroków do Tarasa Szewczenki. Powrót” (wspólny projekt muzeum krajoznawczego i centrum twórczości dziecięcej i młodzieżowej). W centralnej rejonowej bibliotece im. T. Szewczenki odbyła się godzina literacka „Idzie Kobzar szerokim światem”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Halyna Wołoszczuk o «Artystycznym myśleniu Uliany Kraczenko»

W bibliotece naukowej Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. Wasyla Stefanyka (m. Iwano-Frankiwsk) odbyła się prezentacja monografii kandydatki nauk filologicznych, wykładowczyni Katedry Filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Halyny Wołoszczuk. Naukowe badanie uczonej Halyny Wołoszczuk „Artystyczne myślenie Uliany Kraczenko” (196 stron) ukazało się drukiem w Wydawniczym Centrum „Proświta” w 2018 roku z okazji 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wasyl HLAHOLIUK, kandydat nauk historycznych Wiadomo, że aktualnym i ważnym zadaniem współczesnego ukraińskiego literaturoznawstwa jest stworzenie takiej historii piśmiennictwa, w której ujawniono by ogólne i indywidualno-narodowe prawidłowości procesu literackiego, a także wypełniono tzw. „białe plamy” nawet w dorobku tych autorów, których tematy, motywy i obrazy były już częściowo badane lub badane z pominięciem dyskursu niewygodnego dla władzy. W podobnej sytuacji znalazło się dziedzictwo Uliany Krawczenko (1860–1947). O oryginalności jej talentu wspominano w swoim czasie w artykułach i monograficznych studiach Wiry Ahiejewej, Mykoły Wasylczuka, Jarosława Hryćaka, Tamary Hundorowej, Swiatłany Łućak, Natalii Maftyn, Romana Pichmanca, Tarasa Salygi i Natalii Szumyło. Naukowa nowość monografii polega na tym, że po raz pierwszy w ukraińskim literaturoznawstwie zebrano i kompleksowo zbadano cały korpus twórczości artystycznej Uliany Krawczenko, w tym niegdyś nieanalizowane przez uczonych zbiory „Moje kwiaty”, „Caritas” oraz poemat dramatyczny „Na drodze wyzwolenia”. W dyskusji nad badaniem naukowym wystąpili: dziekan wydziału filologicznego, doktor nauk filologicznych, profesor Roman Hołod; doktorzy nauk filologicznych, profesorowie Mykoła Lesiuk, Olha Derkaczowa; przewodniczący Iwano-Frankiwskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) Jewhen Baran; doktor sztuki, profesor Hanna Karaś; dyrektor Iwano-Frankiwskiego regionalnego centrum oceny jakości edukacji Bohdan Tomenczuk; docent katedry filologii i metodyki edukacji początkowej Tetiana Kaczak; bibliotekarki Natalia Mazur i Ludmyła Kuzjuk. „Witam, pani Halino, z wydaniem Pani pracy, która skłania do refleksji nad utworami muzycznymi na słowa Uliany Krawczenko, w szczególności nad melodeklamacjami Wasyla Biezkorowajnego”, — podkreśliła profesor Hanna Karaś. Książka ukazała się dzięki wsparciu rektora Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Ihora Cependy. Monografia Haliny Wołoszczuk została niedawno nominowana do Międzynarodowej Nagrody im. Iwana Franki, o którą będą rywalizować uczeni z Ukrainy, Kanady, Włoch, Polski i Serbii. Liryczny charakter talentu Uliany Krawczenko, jak zauważa badaczka Halina Wołoszczuk, w pełni ujawnił się w jej zbiorach poetyckich „Prima vera”, „Na nowe drogi”, „Prolisky”, „W drogę”, „Łabędzi śpiew”, „W życiu jest coś”, „Dla Niej wszystko!”, „Szeleść nam, barwinku”, „Caritas”. Ich system obrazowo-motywacyjny wykazał dominację w lirycznej narracji autorki tzw. liderskiego neoromantycznego dyskursu, którego cechami charakterystycznymi są paralele typologiczne z romantycznymi poematami M. Ustyjanowycza i T. Szewczenki, liryką I. Franki; rozwijanie obrazu postępowego młodego człowieka, który walczy z przeciwieństwami społecznymi, egzystencjalnymi, osobistymi, a także idei pisarza-bojownika, który właśnie na Słowo kładzie główną misję przebudzenia narodu; obecność tzw. „kobiecej” poezji, w której brzmi temat kobiet-inteligentek, uświadomiły sobie haniebność swojego położenia w społeczeństwie (jako bezprawnej kobiety męża-pana, powołanej do strzeżenia domu, dzieci i „ciemnych obyczajów”) i dążą do wyjścia na drogę służenia swojemu znędzniałemu i bezprawnemu ludowi. Wyznaczające toposy, wokół których w tym kontekście układa się myśl autorki, — postacie kamieniarza, tytana, olbrzyma ducha, kobiety-lidera, które rozpoczynają szlachetną sprawę przebudzenia świadomości swojego narodu. Zatem wielostylowe twórcze myślenie Uliany Krawczenko jest całkowicie reprezentatywne dla zrozumienia specyfiki właściwie narodowego typu estetyki modernistycznej, uważa Halina Wołoszczuk. Materiały i wnioski badawcze Haliny Wołoszczuk mają znaczną wagę dla dalszego teoretycznego przemyślenia osobliwości literatury ukraińskiej przełomu XIX i XX wieku oraz początku XXI wieku, sprzyjają pogłębieniu wyobrażeń o problemowo-tematycznym i gatunkowym spektrum prozy epoki modernizmu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Nie sprzedaję swojego głosu! Czy jesteś gotów bronić swojego obywatelskiego prawa?

…nauczyciela Ukrainy, uznanego najlepszym nauczycielem 2018 roku. Omawiano następujące kwestie: „Czy jesteście gotowi pójść głosować, aby zmienić życie w Ukrainie?”, „Co myślicie o przekupstwie wyborców?”, „Jaka jest rola mediów w relacjonowaniu wyborów?”, „Któremu typowi mediów ufacie najbardziej?”, „Jak media wpływają na opinie obywateli podczas wyborów?”, „Czy jesteście gotowi bronić swojego obywatelskiego prawa?” „Tak, jestem gotowa i idę głosować, ale nie jest faktem, że życie się zmieni. Aby życie się zmieniło, trzeba, żeby każdy głosował zgodnie z sumieniem i na tych, którzy są bliscy jego poglądom, a nie na tych, którzy są tylko »na liście«. Niestety, większość Ukraińców ufa telewizji, pustym obietnicom i wymalowanym ratingom, a nie sobie. Dopiero gdy w końcu uświadomimy sobie swoją siłę, nastanie porządek i nastąpią zmiany. Niedopuszczalne jest pozwalanie ludziom sprzedawać i kupować głosy. Ci, którzy sprzedają swoje głosy, powinni ponosić odpowiedzialność karną. Przede wszystkim tacy ludzie sprzedają siebie, swoje zdanie i swoje sumienie. Te pieniądze nie są warte tego, by sprzedawać przyszłość naszego państwa. Bo sprzedają nie tylko siebie, a także innych” — zaznaczyła w toku dyskusji Olena Skliarowa, studentka 3 roku Wydziału Filologicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza. „Tak, jestem gotowy pójść na wybory, ale mam pewne obawy, ponieważ to już siódme wybory, a zmiany na lepsze jak dotąd są minimalne. Moim zdaniem główną przyczyną, dla której wyborcy sprzedają swoje głosy, jest to, że niektórzy obywatele są albo rozczarowani polityką ukraińską, albo mają trudności finansowe. Dla nich korzystniej jest zarobić na wyborach, niż zagłosować. Media są dziś jednym z mechanizmów politycznej agitacji, to jeden z głównych czynników wpływających na kształtowanie opinii o kandydacie wyborczym. Najbardziej ufam sprawdzonym przeze mnie zasobom internetowym »PolitHub«, »Słowo i Diło«, »Czesno«, »Centre UA«. Bardzo podobają mi się materiały o kandydatach z »Radia Swoboda« oraz z wydawnictwa »Nowoje Wremia«” — powiedział Witalij Karpiuk, student 2 roku Wydziału Historii, Politologii i Stosunków Międzynarodowych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

W „Ukraińskiej Chacie” jest wielu młodych

Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Na bazie Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Olesia Honczara odbyło się posiedzenie art-laboratorium „Ukraińska Chata talentami bogata”. Moderatorzy wydarzenia — Ołeh Ołeksiuk oraz Lilija Wiżiczanina. Nasza krajanka, laureatka państwowej nagrody literackiej imienia Hryhora Tiutiunnyka, poetka Julija Bereżko-Kamińska, uraczyła zebranych utworami poetyckimi. Występy z własnymi utworami piosenkarskimi zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, autora-wykonawcy Ołeksija Ponomariowa, dodały wydarzeniu duchowości i ciepła. Chór „Spiwoczi barwy” Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury (kierownik Ludmyła Kurczenko) podarował obecnym niezapomniane ukraińskie pieśni ludowe, a laureat ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwan Burłaka oraz wykładowczyni Chersońskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 4, bandurzystka Maryna Jastrebowa, ucieszyli miłośników ukraińskiej sztuki współczesną ukraińską piosenką estradową. Odbyło się otwarcie wystawy prac hafciarki koralikami Hałyny Michejewej oraz plecionek Ołesi Żernakowej i Hałyny Sachnewycz. „Ukraińska Chata” zawitała do Oleszek. Rozumiejąc, że nie wszyscy chętni, by odwiedzić „Ukraińską Chatę”, mają możliwość przybycia do centrum obwodowego, rozpoczęliśmy wyjazdowe posiedzenia art-laboratorium „Ukraińska Chata talentami bogata”. I nasze pierwsze spotkanie — w Oleszkach. Książkę Iwana Reuckiego „Wiśniowe świty Oleszek” zaprezentowaliśmy w przepełnionej świetlicy Oleszkowskiej biblioteki. Ihor ANTONIUK, Lwów-Krzemieniec. Wiele godnych osób mieszka w naszym Krzemieńcu, na północy tarnopolszczyzny, ale na szczególną uwagę zasługuje osoba, która całe życie położyła na ołtarzu wzmacniania ukraińskiej idei narodowej, ukraińskiego ducha. To Lilija Adamiwna Śledzińska, która już od 14 lat kieruje Krzemienieckim Rejonowym Związkiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. W ubiegłym roku nadarzyła mi się szczęśliwa okazja wzięcia udziału w pracy konferencji naukowo-praktycznej, poświęconej 100-leciu powstania Krzemienieckiej „Proświty”, a nawet wystąpienia z mową powitalną. Pamiętam, że powiedziałem wtedy, iż w samej nazwie zawarty jest główny sens działalności towarzystwa. Przecież nie wystarczy samemu być świadomym narodowo Ukraińcem, trzeba zachęcać do podnoszenia poziomu kulturalnego i edukacyjnego jak największą liczbę naszych obywateli, wychowywać w nich miłość do rodzinnego kraju, wzywać do zachowania i pomnażania tradycji narodowych. Krzemieniecka „Proświta” miała prawdziwe szczęście, że ma taką przewodniczącą. Niezwykle erudycyjna, mądra, z wysokim poziomem kultury wewnętrznej i zasad moralnych, Lilija Adamiwna swoją aktywnością i patriotyzmem nikogo nie może pozostawić obojętnym. Ten, w dobrym sensie, niepokój i pragnienie, by jak najwięcej zrobić dla ludzi, podkreślali w swoich wystąpieniach także politycy (w konferencji wzięli udział przewodniczący Krzemienieckiej rady miejskiej i rejonowej, a nawet deputowany Rady Najwyższej Ukrainy Taras Juryk). Dzięki wysiłkom p. Śledzińskiej ta konferencja wcale nie przypominała jakiegoś kolejnego jubileuszowego wydarzenia. W powietrzu unosił się duch patriotyzmu, domowego zacisza, zrozumienia tego, jak ważną dla całego naszego społeczeństwa sprawę prowadzą aktywiści „Proświty”. Nie wystarczyło czasu, aby do głosu zdążyło dołączyć wiele godnych, patriotycznie nastawionych osób, które mimo swojego zajęcia w rozwiązywaniu codziennych problemów bytowych, rodzinnych, społecznych, zawsze pamiętają, że są przede wszystkim Ukraińcami i proświcianami! I dlatego kontynuacja konferencji odbyła się kilka dni później w pomieszczeniu samej Krzemienieckiej „Proświty”. Odbyła się prezentacja zbioru poetyckiego proświcianina, poety, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyra Nazarenki „Autoportret na tle Sodomy i Gomory”. Swoimi poezjami podzielili się miejscowi poeci Polina Owramenko i Tetiana Dombrowska. Ukraińskie słowo artystyczne cieszyło słuch, a ukraiński haft zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy, piosenkarki Radenskiego wiejskiego domu kultury, ludowej mistrzyni Natalii Remiszewskiej cieszył oko prawdziwych miłośników ukraińskiego piękna. Wart najlepszych słów jest również wystawowy debiut mistrza-rzeźbiarza Ołeha Bantiuszewskiego. Jego prace niosły w sobie ładunek pozytywnej energii, tak jak ukraińskie piosenki estradowe w wykonaniu laureatów ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwana Burłaki i Antoniny Potużnej. Niemało dobrych i życiodajnych słów powiedzieli uczestnicy posiedzenia o ukraińskim języku ojczystym, gdyż właśnie Dniu Języka Ojczystego poświęcone było wydarzenie art-laboratorium. Smakołykami z ukraińskiej kuchni narodowej poczęstowała obecnych gospodyni „Ukraińskiej Chaty” Oksana Ołeksiuk, a Ołeh Ołeksiuk podarował Oleszkowskiej bibliotece egzemplarz autorskiej książki dla dzieci „A u nas był Taras”. „Ukraińska Chata” w Biłozerce. W świetlicy Biłozerkowskiej biblioteki rejonowej imienia P. Hryhorenki odbyło się wyjazdowe posiedzenie art-laboratorium „Ukraińska Chata talentami bogata”. Talentami Biłozerkowszczyzna zachwycała. Wystawę wyszywanek ludowych mistrzyń z Nadieżdiwki uzupełniły życiodajne obrazy artystki-amatorki Tetiany Kysyłyczak oraz lalki-motanki i wycinanki Anżeliki Demury z Biłozerki. Rozbrzmiewały pieśni w wykonaniu zespołu „Weletnianoczka” Weletenskiego wiejskiego domu kultury (kierownik artystyczny Mykoła Budnyk). Młodzi najbardziej jaskrawo przedstawili własną twórczość: artystki Marija Baranećka i Anastasija Suwałko zachwyciły swoim widzeniem świata. Młodzi poeci studia literackiego „Białe jezioro” podzielili się osiągnięciami poetyckimi. Odbyła się prezentacja autorskiego zbioru poetyckiego Hałyny Dobrowolskiej „Kamerton duszy”. Występy poetek Switłany Koszołap i Jewdokiji Dubowałej, Lubowi Wirnej i Switłany Szeremety uzupełniały spotkanie przez Skype z krajanką Janiną Makarenko-Nikas, która przekazała swoje pozdrowienia dla „Ukraińskiej Chaty” z dalekiej Ameryki. Pieśni Wałerija Druhalowa do słów Anatolija Szczerbyny w wykonaniu laureata ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwana Burłaki urzekły. Wiersze i pieśni dodawały sił do dobrych uczynków na rzecz odrodzenia ukraińskiej duchowości narodowej. Szczęśliwi jechaliśmy do Chersonia, a w myślach już rodziły się plany o nowych wyjazdowych posiedzeniach art-laboratorium „Ukraińska Chata talentami bogata”. Do nowych spotkań!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Znaczenie lidera w życiu społeczeństwa, czyli jak własnym przykładem poprowadzić za sobą masy

Oficjalne przemówienia, wystąpienia godnych polityków i przedstawicieli władzy mimowolnie zeszły na drugi plan, gdy kierowniczka Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki L. A. Sledzinska przedstawiła zebranym Iwana Dmytrowycza (pseudonim „Hucuł”) — byłego wojownika-Afgańczyka, a obecnie dowódcę podrozdziału piechoty morskiej, który stawia opór rosyjskiej okupacji na wschodzie Ukrainy. Pan Iwan uczestniczy w tej nieogłoszonej wojnie praktycznie od jej początku. Przeszedł przez wszystkie najbardziej „gorące punkty” na wschodnim pograniczu kraju. Był ranny, dwukrotnie kontuzjowany, lecz pamięć o tym, że jego ojciec ucierpiał w czasach „sowieckczyzny” za swoje narodowe przekonania, a dziadek został po prostu rozstrzelany, nie daje mu moralnego prawa, by nawet dziś złożyć broń. Jego dewiza: „Dopóki Hucuł jest na wojnie — ręce Moskala są krótkie!” Byłem jeszcze na dwóch zebraniach proświatowców rejonu i nawet razem z aktywistami pisałem Dyktando Jedności Narodowej. Wrażenie, jakie zrobiło na mnie to, jak ten człowiek swoją żywiołową energią scala i kieruje pracę rejonowego zrzeszenia we właściwym narodowym kierunku, było tak silne, że poprosiłem o przyjęcie mnie w szeregi właśnie Krzemienieckiego Zrzeszenia „Proświty”… Lilija Adamiwna zainicjowała stworzenie Kroniki działalności Krzemienieckiej „Proświty” w fotografiach i osobiście wykonała już ponad trzydzieści albumów, jeden z nich poświęcony Bohaterom Niebiańskiej Setki oraz naszemu niezapomnianemu ziomkowi, rodakowi ze wsi Dunajiw Ołeksandrowi Kapinosowi. Ile progów obeszła ta niezwykła kobieta, by uzyskać zgodę na budowę Domu Narodowego w rejonowym centrum! I z jaką dumą opowiadała, że udało się dosłownie „wyrwać” skrawek ziemi pod jego zabudowę, zamówić projekt architektoniczny samego budynku, zorganizować pierwsze ofiarowania na jego realizację. A już zapewne dopiero przyszłe pokolenie będzie mogło naprawdę docenić urzeczywistnienie jej idei stworzenia obozu dziecięcego „Leśna Szkoła” na chutorze Wirla. Od czterech lat ten proświatowski projekt z powodzeniem funkcjonuje i się rozwija. Przez kilka dni pobytu w „Leśnej Szkole” dzieci uczą się rozpoznawać śpiew różnych ptaków, orientować się w lesie, uczą się i śpiewają ukraińskie pieśni ludowe, odwiedzają Świątynię Jerzego Zwycięzcy, uczą się lepić gliniane zabawki, zapoznają się z podstawami malarstwa petrykowskiego. Proszę sobie wyobrazić, ile trzeba było przejrzeć archiwalnych dokumentów i materiałów, ile odbyć trudnych spotkań z rodzinami naszych bohaterów, którzy zginęli podczas walk o wyzwolenie narodowe, dowiedzieć się o miejscach ich śmierci lub pochówku, dążyć do ustawienia pomnika, krzyża lub choćby pamiątkowego znaku — aby także kolejne pokolenia znały i pamiętały o swoich Bohaterach. W trzecim tomie „Stron pamięci” pod tytułem „Nieujarzmiona Krzemieniecczyzna”, którego redaktorką była pani Sledzinska, można znaleźć dziesiątki imion takich Bohaterów, faktycznie przywróconych z niebytu. Do tej księgi weszło około 15 szkiców autorstwa Lilii Adamiwny. A ponadto Lilija Sledzinska wraz z namiestnikiem Świętojurijewskiego Męskiego Klasztoru, zbudowanego na miejscu majątku Anny Hojskiej — fundatorki Ławry Poczajowskiej, ojcem Polikarpem od 15 lat prowadzą długotrwałą „wojnę” z „bombą atomową o opóźnionym działaniu”. Mam na myśli ozloglośnione wysypisko śmieci, założone za władzy sowieckiej w najświętszym miejscu naszego kraju — na chutorze Wirla w pobliżu Góry Bożej, skąd wyruszyła Ikona Matki Bożej Poczajowskiej… Wielka biblioteka, znaczny materiał archiwalny, mnóstwo fotografii i portretów wybitnych działaczy kultury ukraińskiej, wyszywane ręczniki nastrajają odwiedzających na nutę narodowego wzniesienia. A wykonany w połączeniu ukraińskich narodowych barw państwowych z barwami sztandaru UPA, z wizerunkiem dawnego herbu Krzemieńca, chorągiew ma wyszyte słowa: „Światłem nauki i wiedzy oświecaj nas, dzieci”. Szczerze wierzę, że to hasło zarówno dla Lilii Adamiwny, jak i dla wszystkich aktywistów miejscowej „Proświty” pozostanie też w przyszłości prawdziwym drogowskazem w ich trudnej, szlachetnej sprawie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przed założeniem Macierzystej „Proświty” w Galicji w 1868 roku przedstawiciele ukraińskiej inteligencji wydawali popularne czasopisma służące oświacie i ekonomicznemu oświeceniu chłopstwa. Tak S. Szechowycz w latach 1863—1864 wydawał gazetę „Dim i szkoła”, w 1865 r. wydawał gazetę ekonomiczną „Sekretar”, pod redakcją I. Huszałewycza ukazywał się czasopism „Niedila”, M. Popel wydawał gazetę „Poradnycia domasznia”. Pierwsza książka Towarzystwa „Proświta” „Zorja” była poświęcona przeważnie kwestiom gospodarczym. Praktycznym poradnikiem dla chłopów była książka „Proświtiańska” „Co nas gubi, a co może pomóc”. W latach 1869—1870 S. Szechowycz wydał 28 numerów gazety „Hospodar”. W latach 1874—1875 Towarzystwo wydało 24 książki dla ludu o łącznym nakładzie 281850 egzemplarzy. Uchwaleniem nowego Statutu w 1891 roku „Proświta” zatwierdziła działalność ekonomiczną Towarzystwa. Ponieważ liczba ekonomicznie wykształconych ludzi, którzy mogliby prowadzić aktywną pracę oświatową, była niewystarczająca, obronić zubożałego ukraińskiego chłopa mogła jedynie rozgałęziona sieć organizacji zawodowych i instytucji kredytowych. Właśnie w tak trudnych warunkach społecznych „Proświta” rozpoczęła swoją pionierską pracę. Z jej inicjatywy w 1873 roku otwarto stowarzyszenie rzemieślnicze „Pomicz” w Pidhajcach, „Nadija” w Zbarażu, „Poruka” w Pomorianach. W 1875 r. „Proświta” dała początek stowarzyszeniu rzemieślniczemu „Pobratym”. Po uchwaleniu przez rząd austriacki w 1873 roku ustawy o spółdzielczości „Proświta”, w celu jej wyjaśnienia, wydała statut kas pożyczkowo-kredytowych, instrukcję organizacji spichlerzy, a także broszurki z zakresu rolnictwa. Wśród nich: „Praktyczna nauka rolnictwa” I. Byczaja, „Pastka” I. Niehrebeckiego, „Len i konopie”, „Bydło rogate” i inne. Stopniowo Towarzystwo pokrywa kraj siecią kas pożyczkowych i sklepów, które stały się podstawą działalności ekonomicznej w regionie. Ta działalność nabiera tempa w filiach, które szybko powstają po przyjęciu Statutu z 1891 roku. Szczególne zasługi w tym ożywieniu ma członek Zarządu Głównego dr K. Lewycki. Napisane przez niego książki nie tylko wyjaśniały nowy Statut „Proświty”, ale były także prawdziwym programem działania dla organizatorów Towarzystwa i dla chłopów. Są to, między innymi, takie pozycje jak „Co powinna robić „Proświta” na podstawie nowego statutu” (1892), „O spichlerzach i sklepach” (1893), „O wiejskich kasach pożyczkowych i oszczędnościowych” (1894). Teoretyczne zaplecze działalności ekonomicznej stało się jednym z ważnych elementów w systemie wydawniczym Towarzystwa „Proświta”. Inżynier W. Nahirny pisze „Porady dla przedsiębiorstw handlowych” (1897) i organizuje sklepy przy czytelniach „Proświty”, K. Kachnikewycz wydaje pierwszy ukraińskojęzyczny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przywódcy odrodzenia gospodarczego w Galicji — Jewhen Ołesnycki i Ostap Nyżankowski. W 150. rocznicę powstania towarzystwa „Proświta” w Galicji

podręcznik handlu „Nauka o towarach” (1895). W ten sposób „Proświta” staje się centrum działalności gospodarczej w miastach i wsiach Galicji Wschodniej. Już w 1897 roku na bazie 522 czytelni Towarzystwa działa 146 sklepów, 124 kasy pożyczkowe i 60 spichlerzy. W 1909 roku Towarzystwo „Proświta” przeprowadza Pierwszy ukraiński kongres oświatowo-gospodarczy. Na początku 1910 roku inspektor rolnictwa S. Kuzyk oraz inspektor sklepów przy czytelniach „Proświty” J. Łytwynowycz wzięli udział w Międzynarodowym Kongresie Spółdzielczym w Hamburgu. W czasie rozwijania działalności gospodarczej Towarzystwa, choć przez krótki czas (czerwiec—listopad 1906 roku), lwowską „Proświtą” kierował Jewhen Ołesnycki. Jewhen Hryhorowycz Ołesnycki — prezes Towarzystwa „Proświta” w 1906 roku (czerwiec—listopad), wybitny działacz społeczno-polityczny, adwokat, ekonomista, publicysta i tłumacz, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki od 1899 roku, poseł do Sejmu Krajowego (1900—1910), poseł do parlamentu w Wiedniu (1907—1917). Urodził się 5 marca 1860 r. we wsi Wielki Howiłów (obecnie rejon trembowelski obwodu tarnopolskiego) w rodzinie księdza. Od 1867 r. uczył się w Trembowli. W 1870 r. J. Ołesnycki rozpoczął studia w tarnopolskim gimnazjum polskim. W czwartej klasie został członkiem uczniowskiej „Hromady”, a już od piątej klasy kierował tym towarzystwem aż do ostatniego dnia jego istnienia w 1877 roku. Pragnienie wiedzy, chęć służenia rodzimemu narodowi przywiodły go na wydział prawa Uniwersytetu Lwowskiego (1878). Przyszły prawnik bierze aktywny udział w życiu społecznym: odnawia, a następnie kieruje działalnością akademickiego towarzystwa „Drużnyj Łychwar”, studiuje dyscypliny prawnicze. Przyjaźń J. Ołesnyckiego z I. Franką miała decydujący wpływ na kształtowanie się poglądów politycznych młodzieńca. Po ukończeniu uniwersytetu J. Ołesnycki zamieszkuje we Lwowie. Redaguje czasopismo „Zerkalo” (1885), humorystyczny magazyn „Nowe zerkalo” (1886), czasopismo „Prawda” (1888), zostaje współzałożycielem narodowskiej gazety „Diło”, gdzie pracuje w latach 1885—1890. Razem z K. Łewyckim i A. Horbaczewskim zakłada pierwsze w Galicji Wschodniej czasopismo prawniczo-fachowe „Czasopys prawnycza” (1889), prowadzi w nim dział gospodarczy. Nakładem J. Ołesnyckiego w latach 1884—1886 wychodziła „Rusko-ukraińska biblioteka”. Szczególne zainteresowanie stanowią dwa tomy wspomnień „Strony z mojego życia”, gdzie oprócz informacji autobiograficznych mowa jest o ukraińskim ruchu narodowym na ziemiach Galicji Wschodniej, a także jego „Dziennik” od początku Pierwszej wojny światowej w 1914 r. We Lwowie prawnik odbył praktykę adwokacką, zdobył stopień doktora prawa. Tutaj się ożenił, tutaj urodziła się jego córka Zofia. Pożegnawszy się z marzeniami o katedrze uniwersyteckiej we Lwowie, otwiera prywatną kancelarię adwokacką w Stryju (1891). Jego kancelaria prosperowała od samego początku, dokumentacja prowadzona była w języku ukraińskim. Doprowadził do prowadzenia dokumentacji sądowej w Stryju wyłącznie w języku ukraińskim. W historii ziemi stryjskiej rozpoczęła się „era doktora Jewhena Ołesnyckiego” (1891—1909), stał się on jedną z najbardziej zauważalnych postaci życia społecznego w Galicji Wschodniej. W kształtowaniu się J. Ołesnyckiego jako dojrzałego działacza społeczno-politycznego odegrało rolę Towarzystwo „Proświta”. Przejmując zdolności organizacyjne od swojego ojca ks. H. Ołesnyckiego, który stworzył czytelnię „Proświty” w Wielkim Howiłowie na ziemi trembowelskiej (1875), zdobywszy doświadczenie w działalności lwowskiej „Proświty”, J. Ołesnycki przeniósł to doświadczenie na „grunt stryjski”. Razem z profesorem gimnazjum S. Dubrawskim i księdzem O. Bobykewyczem rozpoczęli zakładanie filii „Proświty” w Stryju, której prezesem w 1892 r., za rekomendacją J. Ołesnyckiego, wybrano S. Dubrawskiego. A J. Ołesnycki kierował zarządem stryjskiej filii „Proświty” w latach 1904—1908. Razem z kierownictwem „Proświty” J. Ołesnycki co niedzielę organizował wykłady z różnych dziedzin wiedzy dla mieszczan i chłopów. W każdej wsi powiatu zorganizowano czytelnie. W Jewhen Ołesnycki W Stryju Towarzystwo zainicjowało organizację kółek teatralnych i naukowych, chóru, „Ruskiej Zachoronki” i in. J. Olesnycki zainicjował budowę Domu Narodowego w Stryju, którego uroczyste otwarcie odbyło się w 1901 roku. Mieściły się w nim ukraińskie instytucje, sala na wystawy, zebrania, wiece. W dużej sali koncertowali później S. Kruszelnyćka, O. Myszuha, M. Mencynśkyj. Dom Narodowy stał się kulturalnym i duchowym centrum Ukraińców ziemi stryjskiej. Świadectwem uznania zasług J. Olesnyckiego było wybranie go honorowym członkiem „Proświty” w 1902 roku. Od czerwca 1906 do listopada 1906 roku wraz z P. Ohonowśkym kierował lwowską „Proświtą”. Jednak praca w Sejmie, sprawy stryjskich towarzystw oraz praca adwokacka zmusiły go do zrzeczenia się przewodnictwa. Na koniec 1909 roku w powiecie stryjskim było już 70 czytelni „Proświty”, 17 własnych domów czytelni, 3 chóry, 6 kółek dramatycznych, 23 sklepy. J. Olesnycki odegrał ważną rolę w organizacji gospodarczej ukraiństwa. Wraz z osobami o podobnych poglądach założył „Ruską Kasę Zaliczkową” i został członkiem zarządu, przekształcając ją w solidną instytucję finansową, która udzielała chłopom środków na zakup ziemi, rozwój rzemiosła, zakładanie drobnych spółdzielni. Wiele wysiłku włożył J. Olesnycki w reorganizację towarzystwa „Silśkyj Hospodar”, które funkcjonowało w m. Olesko w powiecie złoczowskim. W 1892 r. stał się jednym z założycieli towarzystwa ubezpieczeniowego „Dnister” we Lwowie, od początku jego powstania był członkiem Rady Nadzorczej, a od 1909 roku — członkiem dyrekcji. W 1898 roku — współzałożyciel kredytowego, a od 1910 roku — Ziemskiego Banku Hipotecznego. Pracował w kierownictwie Krajowego Związku Rewizyjnego, utworzonego w 1904 roku. J. Olesnycki dołożył wielu starań do przygotowania Pierwszego Ukraińskiego Kongresu Oświatowo-Ekonomicznego, który odbył się we Lwowie z okazji 40-letniego jubileuszu „Proświty” w lutym 1909 roku. Wybrano go kierownikiem sekcji oświatowo-organizacyjnej kongresu. Oprócz tego J. Olesnycki był czołowym ukraińskim politykiem i parlamentarzystą, jednym z najbardziej autorytatywnych posłów Sejmu Krajowego (1900—1910), przewodniczącym Ukraińskiego Klubu Sejmowego, głównym działaczem Ukraińskiej Partii Narodowo-Demokratycznej oraz Ogólnej Rady Ukraińskiej w Wiedniu. W latach 1905—1907 na posiedzeniach sejmu wnosił interpelacje w sprawie założenia ukraińskich gimnazjów w Brzeżanach, Stryju, Tarnopolu, wzywał rząd do utworzenia we Lwowie ukraińskiego uniwersytetu. Kontynuacją udanej pracy politycznej był wybór go na posła do parlamentu wiedeńskiego, gdzie konsekwentnie bronił interesów ukraińskiego chłopstwa. Przez długi czas występował za reformą prawa wyborczego, systemu wyborczego na zasadach demokracji, przeciwko uciskowi narodowemu galicyjskich Rusinów. Analizując jego działalność parlamentarną, I. Wytanowycz pisał, że on „nie tylko przekonywał, ale i porywał siłą i szczerością własnej wiary w sprawę, wysoką kulturą słowa, budził podziw i szacunek do siebie wszystkich, nawet przeciwników”. J. Olesnycki — jedyny z ukraińskich polityków, który dostąpił zaszczytu bycia przyjętym przez następcę tronu Franciszka Ferdynanda i debatował z nim o przyszłości Ukrainy. W 1903 roku na posiedzeniu stryjskiej filii „Proświty” J. Olesnycki po raz pierwszy postawił pytanie o organizację ukraińskiego mleczarstwa spółdzielczego. W 1904 roku na konferencji Towarzystwo uchwaliło program działań praktycznych. Z czasem we wsi Zawadów przy czytelni „Proświty” zaczęła działać pierwsza ukraińska spółka mleczarska na czele z O. Ostapem Nyżankiwśkym. O. Nyżankiwśkyj (1862—1919) — greckokatolicki ksiądz, działacz społeczno-polityczny i państwowy, kompozytor i dyrygent. Urodził się w rodzinie księdza we wsi Małe Diduszyce w pobliżu Stryja, w której muzyka, literatura, teatr były zawsze w poszanowaniu. Edukację początkową odebrał we wsi Duliby, jego nauczycielem był ojciec Julijana Romanczuka. Uczył się w gimnazjum w Drohobyczu, gdzie lekcje muzyki i rysunku były dla niego najulubieńszymi, śpiewał w chórze gimnazjalnym, był uczestnikiem tajnego kółka literackiego w starszych klasach. Przez ostry incydent O. Nyżankiwśkiego z profesorem-moskalofilem został on wykluczony z gimnazjum. Zmuszony był pójść do służby wojskowej (1882—1885), którą odbywał we Lwowie. Tutaj nierzadko bywał na zebraniach „Bractwa Akademickiego”, gdzie poznał I. Frankę, A. Wachnianyna. W wolnym od służby czasie bierze udział

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w chórze uczniowskim lwowskiego gimnazjum akademickiego jako śpiewak, później jako dyrygent. Zaraz po zakończeniu służby wojskowej O. Nyżankowski wstępuje do tego gimnazjum, zostaje uczniem 6 klasy i jednocześnie oficjalnym kierownikiem chóru gimnazjalnego. Razem z kolegami-chórzystami zakłada pierwsze w Galicji wydawnictwo muzyczne „Biblioteka muzykalna”, w którym w latach 1885—1887 ukazało się 10 wydań. Publikowano tu utwory kompozytorów A. Wachnianyna, M. Łysenki, S. Worobkiewicza, M. Werbyckiego, P. Niszczyńskiego, O. Konyskiego i in. Po ukończeniu gimnazjum O. Nyżankowski, za namową ojca, uczy się w lwowskim seminarium duchownym. Tutaj godnie kontynuował tradycje M. Szaszkewicza, przeprowadzając tam prawdziwą rewolucję językową: rozmawiał tylko po ukraińsku, a wszystkich odstępców bojkotował. O. Nyżankowski nie tracił kontaktów ze środowiskami artystycznymi Lwowa. W „Bibliotece muzykalnej” w 1891 roku, już jako wydanie „Lwowskiego Bojana”, zostały wydrukowane „Kolędy” O. Nyżankowskiego, które zawierały 20 harmonizacji najpiękniejszych i najpopularniejszych kolęd Galicji. W swojej recenzji „Nasze kolędy” I. Franko nazywa je perłami poezji cerkiewnej, a kolędę „Bóg przedwieczny” — perłą wśród pieśni. Założony w lutym 1891 roku z inicjatywy teatru „Ruska Besida” jako stałe towarzystwo chóralne, „Lwowski Bojan”, kierowany przez A. Wachnianyna, na głównego dyrygenta wybiera O. Nyżankowskiego. Już w lipcu tego samego roku „bojaniści” pod kierownictwem A. Wachnianyna i O. Nyżankowskiego z wielkim sukcesem występują na Krajowej wystawie jubileuszowej w Pradze. Po ukończeniu seminarium duchownego, po ożenku, O. Nyżankowski wyjeżdża do Brzeżan na stanowisko księdza. Tutaj razem z A. Czajkowskim tworzy „Brzeżański bojan”. Po dwóch latach wraca do Lwowa, ponieważ otrzymuje oficjalne zaproszenie do napisania kantaty na przyjazd do Galicji cesarza Franciszka Józefa. We Lwowie otrzymuje stanowisko nauczyciela śpiewu w seminarium męskim, później w gimnazjum męskim. W marcu 1896 roku O. Nyżankowski z wyróżnieniem zdaje eksternistycznie egzamin w Konserwatorium Praskim i otrzymuje kwalifikacje „Profesor śpiewu w seminarium nauczycielskim i szkołach średnich”. W 1900 roku przeprowadza się na rodzinną Stryjszczyznę, kieruje „Stryjskim bojanem”. Jednocześnie jest aktywnym pracownikiem stryjskiej filii „Proświty”. Razem z J. Olesnyckim i O. Bobykewyczem bierze udział w budowie Domu Ludowego w Stryju. Otwiera w Zawadowie, gdzie był proboszczem, filię „Proświty” i sklep przy niej. Tutaj zakłada pierwszą w Galicji ukraińską spółdzielnię, front ustąpił pod naciskiem „usususów”, stopniowo zaczynają odbudowywać zniszczoną przez wojnę gospodarkę. Ojciec Nyżankowski powraca do działalności społeczno-politycznej i obywatelskiej i faktycznie staje się przywódcą Stryjszczyzny. Jest wicemarszałkiem Rady Powiatowej w Stryju. W latach 1918—1919 O. Nyżankowski jest członkiem Ukraińskiej Rady Narodowej, komisarzem powiatowym ZURL. Wśród wydarzeń kulturalno-artystycznych w Stryju najważniejszym w 1919 roku był przyjazd ukraińskiej republikańskiej kapeli bandurzystów Ołeksandra Koszycia. W maju 1919 roku, po okupacji Stryja przez wojska polskie, O. Nyżankowskiego aresztowano na podstawie donosu przywódcy polskiego podziemia z czasów władzy ukraińskiej i rozstrzelano bez śledztwa na wyrok sądu polowego w Stryju. Wyrok śmierci podpisał polski generał. Majątek zmarłego żołnierze polskiej armii wywieźli, a bibliotekę muzyczną i książki zniszczyli. Jedynie garstka bliskich osób, których dopuszczono do pogrzebu, bez ceremonii, w obecności polskich żandarmów, odprowadziła tego wielkiego człowieka w ostatnią drogę. Pochowali go w grobowcu rodzinnym Bobykewyczów na cmentarzu w Stryju. Nie było na pogrzebie także synów kompozytora, którzy w tym czasie walczyli w szeregach UHA na Wielkiej Ukrainie. Tragedia O. Nyżankowskiego stała się „epilogiem zmagań wyzwoleńczych galicyjskich Ukraińców”. J. Olesnycki zmarł w stolicy Austro-Węgier w 1917 r., pracując w ukraińskiej frakcji Parlamentu Wiedeńskiego. Wierni przyjaciele przewieźli jego ciało do Lwowa, a potem do Stryja, gdzie pochowali go przy wielkim zgromadzeniu ludu z udziałem metropolity A. Szeptyckiego i 50 księży. Imieniem O. Nyżankowskiego nazwano ulicę we Lwowie, przy której znajduje się Lwowska Narodowa Akademia Muzyczna. W Stryju, w budynku, w którym mieszkał J. Olesnycki, otwarto muzeum krajoznawcze, na ścianie którego umieszczono brązową tablicę z płaskorzeźbą „stryjskiej trójcy” — J. Olesnyckiego, O. Nyżankowskiego i O. Bobykewycza. Materiał przygotowały: Maria PAWLIUK, przewodnicząca zjednoczenia rejonu halickiego m. Lwowa WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Olha MANIUK, zastępczyni przewodniczącej zjednoczenia rejonu halickiego m. Lwowa WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Literatura: 1. Zarys historii „Proświty”, 1993. 2. Do 155. rocznicy urodzin Jewhena Olesnyckiego (1860-1917) // Naukowa biblioteka elektroniczna czasopism Ukrainy. Dział informacji naukowej i bibliografii Czernihowskiej Obwodowej Biblioteki Naukowej im. W.G. Korolenki, 2015. 3. I. Czujko. Działalność społeczna i parlamentarna Jewhena Olesnyckiego //http://www.ji.Lviv.ua/ 4. J. Olesnycki. Strony z mojego życia. Biblioteka gazety „Diło”, 1934. 5. R. Sowiak. Ostap Nyżankowski. Zarys życia i twórczości. Drohobycz, 1994. 6. M. Łozynski. Czterdzieści lat działalności „Proświty”. Lwów, 1908.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Niezgaszalne światło «Proświty»», s. 6

Niegasnące światło „Proświty”

Ostap Nyżankowski mleczarnię. Razem z nauczycielem P. Korbatem O. Nyżankowski zakłada we wsi Zawadów kasę kredytową. Z czasem O. Nyżankowski przeprowadza się do Stryja, gdzie w 1907 r. zostaje jednym ze współzałożycieli Krajowego Związku Gospodarczo-Mleczarskiego (późniejszego „Masłosojuzu”) i jego dyrektorem, a przewodniczącym Rady Nadzorczej wybrano J. Olesnyckiego. Podstawę „Związku” stanowiło około 20 wiejskich spółek. W 1909 roku O. Nyżankowski wydał broszurę „Jak rejestrować spółki mleczarskie”. We wrześniu 1909 r. odbyła się pierwsza wystawa rolnicza w Stryju. J. Olesnycki pełnił funkcję dyrektora, a członkiem komitetu organizacyjnego wystawy, w szczególności działu pszczelarskiego, był O. Nyżankowski. Od 1908 roku był przewodniczącym Towarzystwa „Proświta” w Stryju. Organizuje filię Towarzystwa w Skolem. Występuje jako inicjator i organizator organizacji politycznej „Rada Podgórska”. Zarówno „Krajowy Związek Mleczarski”, jak i „Rada Podgórska” miały swoje organy prasowe. Osiągnięcia stryjskiej społeczności pod kierownictwem J. Olesnyckiego i O. Nyżankowskiego w różnych dziedzinach życia społeczno-politycznego i gospodarczo-ekonomicznego były doprawdy znaczące. Kierowany przez O. Nyżankowskiego „Krajowy Związek Mleczarski” eksportował masło nawet do Danii. O. Nyżankowski znajduje czas także na pracę kulturalno-społeczną. Celowe i długotrwałe kierowanie „Stryjskim Bojanem” wyprowadziło ten zespół na wysoki artystyczny poziom wykonawczy. Odczuwając potrzebę edukacji muzycznej ukraińskiej młodzieży, kompozytor jeszcze w 1907 r. przy wsparciu I. Franki wydaje we Lwowie „Ukraińsko-ruski śpiewnik z nutami”. Z początkiem I wojny światowej Galicję zajmują wojska rosyjskie. Dyplomatyczny talent O. Nyżankowskiego pomógł mu uniknąć aresztowania i uratować wielu Ukraińców i Polaków przed rosyjskim więzieniem. Wir ruchu narodowowyzwoleńczego, który zrodził Ukraińskie Strzelectwo Siczowe, porywa także rodzinę Nyżankowskich. Trzej synowie księdza wstępują w jego szeregi. We wrześniu 1914 roku O. Nyżankowski przyjął przysięgę wojskową od 2500 wybranych strzelców do Legionu USS w Stryju. Kiedy rosyj- Zakończenie. Początek na str. 6 „Proświty” niemal o ćwierć wieku, a ledwie zaleczywszy rany zadane przez białych Moskali, a w ogóle przez wojnę, „Proświta” znów znalazła się pod obuchem, gdy Polacy zajęli Zachodnią Ukrainę. Zajmując 22 listopada 1918 r. Lwów, Polacy już na drugi dzień zaczęli wylewać swą furię na ukraińskie instytucje, przeprowadzając w nich rewizje. I najgorzej obeszli się wtedy właśnie z „Proświtą”, po barbarzyńsku demolując jej introligatornię, a i później nie raz dawali wyraz swej wrogości wobec niej, zarówno we Lwowie, jak i na prowincji, mszcząc się za jej wielką działalność narodowo-oświatową. Tak, 21 września 1922 r. podłożyli bombę w budynku „Proświty” na Rynku, która, na szczęście, nie wyrządziła większej szkody. Polska policja dokonała wtedy prawdziwego szturmu na dom „Proświty”, próbując wyważyć bramę i wedrzeć się do środka. Z jeszcze większą siłą powtórzyły się polskie napady w czasie tzw. pacyfikacji w 1930 r. Wtedy polskie wojsko brutalnie niszczyło siedziby czytelni „Proświty”, rujnowało ich wyposażenie oraz biblioteki, depcząc i drąc książki oraz wyrzucając je na ulicę w błoto. Wielkich znęcań doznali wtedy także działacze „Proświty” w terenie. To samo powtórzyło się przed drugą wojną światową. Mimo wszystko jednak polska władza nie odważyła się zakazać działalności „Proświty” w Galicji, licząc się z tym, że ludność mogłaby boleśnie zareagować na zakaz tak długo istniejącego i zasłużonego towarzystwa. Za to od razu nie pozwoliła zakładać „Proświty” na Chełmszczyźnie, a już założone – zakazała. Wkrótce zakazała „Proświty” także na Wołyniu. Kiedy zaś jesienią 1939 r. Zachodnią Ukrainę „wyzwolili” z „pańskiego polskiego jarzma” bolszewicy, to, pomimo swoich „wyzwoleńczych” haseł, zaraz zaczęli niszczyć ukraińską kulturę narodową, a przede wszystkim „Proświtę”, jako wrogie „mazepińskie gniazda”, które dały im się we znaki jeszcze na Naddnieprzu w pamiętnych latach zmagań wyzwoleńczych i walki o ukraińską państwowość narodową. Przede wszystkim rzucili się na lwowską centralę. Zadomowiwszy się w budynku „Proświty”, po barbarzyńsku zniszczyli wszystko, co w nim było. Dobrze uporządkowane, bardzo cenne archiwum „Proświty” bolszewiccy barbarzyńcy zrzucili z półek na podłogę i zrobili z niego „kaszę”. Wszystkie schody z góry na dół były zasłane całymi warstwami rękopisów oraz wyrwanych stron książek, które wynosili bolszewicy z pomieszczeń „Proświty” i redakcji „Diła” na zniszczenie. Tak samo poszły na fabrykę papieru druki, które były w składzie w piwnicach „Proświty”. Wśród ważnych dokumentów archiwum „Proświty” przepadł bardzo cenny zbiór wspomnień wojennych z lat walki wyzwoleńczej. Ten zbiór zainicjował prof. M. Hałuszczynśkyj. Nie tylko starszyzna, ale i żołnierze pisali swoje wspomnienia. Był to wielki i cenny zbiór. Z archiwum „Proświty” uratowały się tylko protokoły, które przekazał W. Doroszeńce ówczesny sekretarz „Proświty” Semen Mahalias. Nie trzeba dodawać, że na prowincji nie było lepiej. Bolszewicy zniszczyli przede wszystkim wszystkie biblioteki czytelni. Wszystkie w ogóle biblioteki publiczne władza nakazała zwieźć do centrum obwodowego, gdzie mieli je sprawdzić bolszewiccy cenzorzy. Wszystko, co sprzeciwiało się komunistycznej ideologii i moskiewskiemu reżimowi, podlegało konfiskacie i w dalszej konsekwencji zniszczeniu. Wydawnictwa zaś „Proświty” bolszewicy niszczyli niezależnie od treści – tak nienawistna była dla nich sama nazwa „Proświta”. I właśnie ta szalona nagonka na „Proświtę” naszych narodowych wrogów, niezależnie od ich maści – Madziarów, Moskali, Niemców, Polaków, Rumunów i Czechów, zakaz i niszczenie ich siedzib, bibliotek, prześladowanie ich działaczy świadczy o tej wielkiej roli, jaką odegrała ta instytucja w życiu narodu ukraińskiego. Wszyscy ci wrogowie strasznie bali się wpływu „Proświty” na szerokie masy ukraińskie w kierunku ich świadomości narodowo-państwowej i aktywności. Pozostały „Proświty” tylko poza terytorium Ukrainy – na emigracji. Pierwsza „Proświta” w Brazylii powstała w Kurytybie w 1898 r., a między latami 1900 i 1913 na terenie prowincji Parana i Santa Catarina znajdujemy już 32 towarzystwa z tą tradycyjną nazwą. Ale z przyjściem w 1933 r. dyktatury i polityki nacjonalizacyjnej wszystkie „Proświty” zostały zlikwidowane. Po zniesieniu nacjonalistycznego reżimu nowe organizacje ukraińskie przyjmowały już inne nazwy. W Paragwaju pierwszą „Proświtę” utworzono w czerwcu 1937 r. w Encarnación. W Urugwaju „Proświta” powstała w Montevideo w 1934 r. W Argentynie pierwsza „Proświta” powstała w Berisso w lutym 1924 r., a w Buenos Aires, stolicy Argentyny, 1 sierpnia 1924 r., na Dock Sud – w listopadzie 1926 r. W 1928 r. te „Proświty” łączą się w jedno towarzystwo, z tym że „Proświta” w Buenos Aires staje się centralą, a Berisso i Dock Sud filiami. Były „Proświty” także w Jugosławii w koloniach ukraińskich oraz na Rusi Zakarpackiej – pierwsza w Użhorodzie w 1920 r. Miała ona w 1935 r. już 8 filii, 235 czytelni z bibliotekami, 146 kółek teatralnych, 21 orkiestr, 98 chórów oraz 48 kółek sportowych. Dzięki działalności „Proświty” zaczęła się tutaj szerzyć ukraińska świadomość narodowa oraz ojczysta oświata i kultura. Ale i tutaj moskiewscy bolszewicy zlikwidowali cały ruch „Proświty”. Wiadomości o „Proświcie” UME zaczerpnęła głównie z prac W. Doroszeńki „Proświta, jej założenie i praca: Krótki zarys historyczny” (1959) oraz „Waga Proświty w życiu Ukrainy”, a także z artykułu W. Mudrego „W 90-lecie Proświty” („Swoboda”, 18.XII.1958). Jewhen Onaćkyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wadym KRYSCZENKO: „Pieśń przedłuża mi życie”

— Jestem już od dawna związany z pieśnią — opowiada W. Kryszczenko — w pieśni jest dwoje rodziców: poeta i kompozytor. Oboje kochają ją jednakowo. Przyszło jak objawienie To wyznanie spóźnione. Z duszy ono nie chce Iść w zapomnienie. Życie bywa nie w porę Może zatrzymać pieśń. Ale bywa, że i pieśń Przedłuża życie. Przed wami siwowłosy, już nie młody poeta, któremu pieśń przedłuża życie. Kiedy dopiero zaczynałem, pokazałem swoje wiersze Andrijowi Malyszce, a on powiedział: „Twój wiersz jest jak pieśń”. Dmytro Hnatiuk też mówił: „Wadymie, wybacz, ale kiedy czytam twoje wiersze, to już chce mi się je śpiewać”. Tak myślę: jakiejkolwiek wielkości byłby poeta, chce, żeby choć jeden jego wiersz stał się pieśnią. Czasami ludzie odchodzą od nas i wtedy wspomina się ich pieśni. Nie ma już Borysa Olijnyka, nagle przypomniano sobie jego słynną „Pieśń o matce”. Nie ma już Wiktora Baranowa, przypomniano sobie pieśń „Do Ukraińców”. Pieśń najszybciej dolatuje do ludzkiego serca. Istnieje wiele nominacji Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki: za prozę, poezję, publicystykę, sztuki piękne itd. Najbardziej prestiżową nagrodę może otrzymać artysta, który śpiewa pieśń, jednak nie ma nominacji, którą wyróżniano by tych, którzy tworzą pieśni. Chociaż mamy przykład, kiedy Nagrodę Nobla otrzymał człowiek, który tworzy pieśni. Ale cieszę się, że napisałem około 1000 pieśni. Oczywiście, nie wszystkie one wzleciały w niebo. Lecz są pieśni, które żyją dwadzieścia, trzydzieści i więcej lat. Jeśli one tak długo żyją, znaczy, że ludzie je kochają. Prawie ludowymi stały się „Nalewajmo, brattia, krysztalevi czaszi”, „Rodyna, rodyna” — tę pieśń na Ukrainie Zachodniej odbierają jako drugi Hymn. Bardzo popularnymi w różnych czasach były „Do maminych oczu”, którą śpiewa Nadija Szestak, „Łabędzie miłości”, „Wiśnia-czereśnia”. Także mam duży pokład pieśni patriotycznych, wśród nich — „Jedyna”, „Wstawajmo, brattia-ukrainci”. Ale dopóki pieśń nie jest udźwiękowiona, to jeszcze nie pieśń. Na szczęście większość moich pieśni jest udźwiękowiona. Przyszło mi pracować z wieloma wykonawcami: Dmytrem Hnatiukiem, Rajisą Kyryczenko, moim niezapomnianym przyjacielem Nazarijem Jaremczukiem, który położył na swoje usta najwięcej pieśni właśnie do moich słów („Hej wy, kozaczeńky”, „Polisianoczka”, „Samotny przywódca”), Wiktorem Szportkiem, Iwanem Macjałkiem, Mykołą Mozgowym. Tych ludzi już, niestety, nie ma wśród nas. Ale obecnie śpiewają artyści Iwo Bobuł, Oksana Biłozir, Iwan Popowycz, Ałła Popowa, Natalija Szepelnyćka, Ołeksandr Wasyłenko. Cieszy, że wsparłem wielu wykonawców. Chyba nie odmówią tych słów Witalij Biłonoszko i Ałła Kudłaj. A teraz współpracuję z ciekawym młodym piosenkarzem Mychajłem Brunśkim, który też jest uczestnikiem tego koncertu, z wielkim sukcesem niedawno występował w Dubaju (ZEA). Mychajło sam napisał po angielsku rock-operę i wyszedł z nią na arenę międzynarodową. Także chcę wspomnieć młodego piosenkarza, obecnie już zasłużonego artystę Ukrainy Dmytra Andrijcia, słowa do pierwszych pieśni którego napisałem ja. Oraz kwiat Przykarpacki — Switłana Wesna, oraz niezwykle ciekawy zespół z obwodu iwanofrankiwskiego „Budmo”. Nazwali swój zespół tytułem mojej pieśni. 7 kwietnia, w niedzielę, w święto Zwiastowania, o godzinie 18 rozpoczynamy to pieśniowe widowisko. Nazywamy je wielkim świętem pieśni. Zaprosiłem na nie znanego mistrza słowa artystycznego Anatolija Pałamarenkę, żeby trochę poczytał moje wiersze. Możliwe, że kilka wierszy przeczytam i ja. Po jednym z moich poprzednich koncertów znajomy powiedział: „Wszedłem jako Moskal, a wyszedłem jako banderowiec”. Chcę, żeby poprzez pieśń to, co ukraińskie, przeniknęło do serc widzów. Kiedyś przyjaźniłem się ze wspaniałym człowiekiem, bardzo utalentowanym mężczyzną Wiktorem Lisowołem, który napisał muzykę do pieśni „Nalewajmo, brattia, krysztalevi czaszi”. Pisał pieśni do słów Tarasa Szewczenki, innych ukraińskich poetów. Ale pierwsza pieśń, którą napisał ze mną, nazywa się „Pachnie sad w zapomnieniu”. To nostalgiczne ukraińskie tango. Wspomina się Bohdana Weselowskiego — protoplastę ukraińskiego tanga. Z tego rodu jest „Hucułka Ksenia”. Odrodzenie ukraińskiego tanga to ciekawe zjawisko. Ten gatunek pieśniowy obecnie z jakiegoś powodu jest zapominany. Znalazłem nagranie i z pamięci przypomniałem sobie pieśń, którą napisaliśmy z Wiktorem i która zniknęła. I my ją odrodziliśmy. Pieśń będzie wykonywał Ołeksandr Wasyłenko. Będzie też wiele innych rzeczy, które mają zadziwić słuchacza. Zazwyczaj pieśń tworzy troje — poeta, kompozytor i wykonawca. To sztuka syntetyczna. U mnie najpierw idzie słowo, piszę wiersze — i daję kompozytorowi. Pracujemy z kompozytorem, potem zapraszamy piosenkarza. Ale bywa i tak, kiedy kompozytor przychodzi i przynosi ci melodię. I ty musisz do tej melodii napisać słowa. Na przykład pieśń „Niech wam się wiedzie, dobrzy ludzie”. Ihor Pokład napisał melodię. Początkowo myślałem, za co się zaczepić, a potem znalazły się te, wydawałoby się, banalne słowa: „Niech wam się wiedzie, dobrzy ludzie”, i poleciało. Ta pieśń w wykonaniu Wasyla Zinkewycza żyje już ponad 30 lat. To była nie ideologiczna pieśń, a pieśń ukraińskiej duszy. Razem z Ihorem Biłozorem napisałem pieśń „Zapraszamy”, która też była bardzo popularna. Przychodzą młodzi wykonawcy. Mówią, że chcą śpiewać. W czymś pomagam. Ale to wielkie pieniądze. Po to, żeby ładnie nagrać pieśń, oprócz wysiłków poety, kompozytora i piosenkarza trzeba zrobić aranżację, choć trochę ją rozkręcić. A na to trzeba minimum 1000 dolarów. To niezwykle trudna sprawa. Ale jeśli chcesz, żeby pieśń wybrzmiała, trzeba w nią wkładać. Niech będziesz miał 1-2 pieśni, ale to będą godne pieśni. Kiedyś Ihor Szamo powiedział mi piękną frazę: „Wadymie, nie trzeba 100 pieśni, które brzmią jeden raz. Potrzebna jedna pieśń, która będzie brzmiała sto razy”. Niestety, w ukraińskim radiu zapomina się o naszej ukraińskiej piosence. Z jakiegoś powodu przerzucono się na zespoły, które kopiują to, co zachodnie, europejskie. Nie jesteśmy interesujący ani dla Europy, ani dla Ameryki poprzez przerabianie ich piosenek. Jesteśmy interesujący tylko naszą ukraińską duszą, ukraińską piosenką. Nie rozumiem tendencji radia czy telewizji, kiedy mówią „format”, „nie format”. Jestem wdzięczny Narodowemu Pałacowi Sztuki „Ukraina”, bezpośrednio jego dyrektorowi Romanowi Nedzelskiemu. Proszę spojrzeć, ile ostatnio odbyło się koncertów ukraińskich artystów: Iwo Bobuła, Anatolija Matwijczuka i innych. Kilkakrotnie występował sławny kolektyw — Narodowy Zasłużony Akademicki Zespół Tańca Ukrainy im. Pawła Wirskiego. Kiedyś nie było sceny dla Narodowego Zasłużonego Akademickiego Chóru Ukrainy imienia Hryhorija Werykowki. Ostatni koncert tego kolektywu w Pałacu „Ukraina” odbył się przy pełnym antrakcie, nawet dostawiano rzędy. Robię ten koncert w 85. roku życia. Bardzo chce się, żeby byli ludzie, było zrozumienie. Niesie zimowy męt I chłód, i odwilż. Ale ja jestem i muszę być I w tym cała intryga. — Jak Pan ocenia stosunek państwa do ukraińskiej kultury? — Nie taki, jakiego by się chciało. Dobrze, że teraz więcej rozmawiamy w języku ukraińskim, że kwestia języka jest obecna. Pozytywem jest też to, że są nowe ukraińskie piosenki. Ale co robią niektóre media? Mam na myśli radio i telewizję. Dają jakąś niezrozumiałą, nieudolną ukraińską piosenkę. Żeby ludzie powiedzieli: „Patrz, a kiedy brzmiały rosyjskie piosenki, to było przyjemnie”. A jeśli brzmi jakiś popularny zespół, na przykład „Okean Elzy”, to puszczają go od rana do wieczora, żeby słuchaczom się znudził. Państwo powinno nie tylko ustalać kwoty dla kanałów telewizyjnych i radiowych, ale także śledzić, co puszczają na antenę. Dlaczego nie włączają piosenkowej ukraińskiej klasyki? Niestety, nie można przebić się z dobrą ukraińską piosenką, z dobrym koncertem do znaczących kanałów telewizyjnych. I jeśli mam być szczery, to w telewizji kwitnie korupcja. Jeśli nie zapłacisz pieniędzy, twoje piosenki nie będą brzmiały. Wydawałoby się, niesiesz swoją piosenkę, swój produkt. Powinni ci dziękować, a nie żądać pieniędzy. Chcę myśleć, że u naszej władzy pojawi się nowa wizja, nowe zrozumienie tego problemu. Że w końcu zwróci uwagę na kulturę. Piosenka to szczególny gatunek. Trzeba dbać i o książkę, i o teatr, i o sztuki plastyczne. I, oczywiście, o zawartość najnowszych programów komputerowych. Przecież z czasem, chcemy tego czy nie, stopniowo odejdziemy od książki, nawet od telewizji, radia. Więc wiele zależy od tego, czym wypełnimy komputer. — Niektórzy politycy, w przypadku dojścia do władzy, obiecują zatrzymać „totalną ukrainizację”. Co może Pan o tym powiedzieć? — Nie daj Boże, żeby tacy ludzie doszli do władzy. Chociaż prawdziwa ukrainizacja jeszcze się nie rozpoczęła. Niedawno napisałem wiersz: Idę przez Chreszczatyk, wsłuchuję się w rozmowy, Do metra wszedłem, do trolejbusu milcząc wsiadłem. O czymś rozmawiają ludzie przypadkowi, Lecz nie usłyszałem ukraińskich słów. Czy te słowa im trudno wymawiać, A „sztokać” łatwiej na obcy smak? Czy może między dostojnymi a bogatymi, Żeby się uczyć, im przykładu brak? Jestem zasmucony, bo uczucie jak rana, Jak dawny, niezagojony wrzód. Dlaczego po ukraińsku, mój Kijowie kochany, Ty dotąd nie zacząłeś mówić? Jestem poetą, który nie jeździ samochodami, a jeździ metrem, marszrutkami. Bo nie mam ani samochodu, ani daczy. Widzę, że rzadko kto odezwie się w języku ukraińskim, a jeśli usłyszę rodzime słowo, to się cieszę. Oczywiście, nie stoimy w miejscu. Chce się, żeby aktywniej brzmiał głos wysokomoralnych ludzi — autorytetów narodu. Język to podstawa narodu, państwa. Jeśli jesteś przeciwko językowi ukraińskiemu — jesteś przeciwko państwu ukraińskiemu. Nie rozumiem, jak można być Ukraińcem, a języka nie znać. Zadam sobie pytanie sam, A odpowiedź znajdzie się obok. Dla mnie Ojczyzna tam, Gdzie po ukraińsku mówią. — Kiedy napisał Pan pierwszy wiersz? — W szóstej klasie. To nie był wiersz, a cała poema, która miała tytuł „Partyzanci”. Wkrótce pojawiła się i pierwsza piosenka. Uczyłem się w jednej ze szkół w Żytomierzu. A kierownik szkolnego chóru, który był też wykładowcą Żytomierskiej Szkoły Muzycznej im. W. Kosenki, Kostiantyn Sweć, zaproponował, żeby ktoś napisał tekst, a on by potem stworzył melodię. Tak narodziła się pierwsza piosenka, która od razu trafiła na przegląd miejski. To była dziecięca zabawa. Nigdy nie myślałem, że zostanę poetą-autorem piosenek. Studiowałem na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Kijowskiego. Tam prawie wszyscy pisali wiersze. Siedziałem w jednej ławce z Borysem Olijnykiem. Na naszym roku studiowali Robert Tretiakow, Wasyl Zacharczenko, Wadym Pepa. To był niezwykle ciekawy rok. A rok wcześniej studiowali tu Wasyl Symonenko, Mykoła Som. Przyjaźniłem się z Wołodymyrem Kołomijcem z wydziału filologicznego. A pierwszą osobą, która chciała ze mną profesjonalnie pracować, był narodowy artysta Ukrainy Kłymentij Dominczyn. Miał robić koncert solowy, a ja dałem mu swoje wiersze. Miała być piosenka „Idę do kładki”. Szukaliśmy solistki. Poszliśmy do chóru im. Hryhorija Werykowki, zobaczyliśmy tam uśmiechniętą dziewczynę, zdecydowaliśmy się dać tę piosenkę jej. To była Ałła Kudłaj. Po tym zaczęło się u niej nowe życie. Współpracowałem z kompozytorem Hennadijem Tatarczenkiem. Razem stworzyliśmy piękne piosenki „Hej wy, kozacy”, „Brzeg miłości”, „Polisianoczka”. — Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? — Szczęście, niby ten miraż Uśmiechnęło się i znikło cicho. Już pusty mój ładownik, Żeby odstrzelić się od nieszczęścia. A nieszczęście cicho podpełza Ono nazywa się po prostu — starość. Nieprzewidziana łza Brzmi w duszy jak na gitarze. Ale jeszcze chce się czegoś Bez skruchy, bez bólu. Pójść między złote kłosy, Pójść, gdzie słońce cieszy los. Wśród wymyślonych chimer Byłem niby szalony. A zrozumiałem dopiero teraz, Jakim to szczęściem — po prostu żyć. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO 7 kwietnia w Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina” odbędzie się wieczór autorski ukraińskiego poety-autora piosenek, narodowego artysty Ukrainy Wadyma Kryszczenki „Ratuj mnie, piosenko”. O tym nasza rozmowa z Wadymem Dmytrowyczem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Beregini rodu Kamieniara Jubileuszowe słowo o Oksanie Franko

Znanej historyczce, etnolożce, archiwistce, doktorce nauk historycznych, profesor Oksanie Omeljaniwnie Franko stuknęło 80 lat od dnia urodzin oraz 50 lat od rozpoczęcia działalności naukowej. Petro SZKRABIUK, doktor nauk historycznych Mówić o Oksanie Franko — oznacza jeszcze raz dotknąć rodowodu wielkiego Kamieniara, przede wszystkim jego brata Onufrego (Onufra, Onofera), dwudziestu ośmiu członków rozgałęzionej „familii” którego doświadczyło okrutnych represji ze strony totalitarnej władzy, z nich pięcioro zginęło. Iwan Jakowycz miał dwóch rodzonych braci: Zachara (1859—1942) oraz Onufrego (1861—1913). Zachar stale mieszkał w Nahujowicach, gdzie zresztą zmarł, a Onufry na początku kwietnia 1904 roku przeniósł się z żoną Julią (z Dydyńskich) (1861—1945) i siedmiorgiem dzieci do wsi Pidhirky w pobliżu Kałusza, gdzie rodzina wspólnie z Iwanem Franką nabyła dochodową posiadłość. Tutaj 22 sierpnia 1906 roku urodziło się ich ósme dziecko — syn Omeljan-Wołodymyr. A latem 1913 roku wydarzyło się nieszczęście: Onufry łowił ryby w rzece, przeziębił się i 28 sierpnia zszedł z tego świata. Na pogrzeb brata 30 lipca 1913 r. przyjeżdżał Iwan Franko. Ojciec jubilatki, Omeljan-Wołodymyr (1906—1981), miał szereg talentów i społeczno-obywatelskich cnót: był fotografem, myśliwym, rybakiem, kierownikiem miejscowego młodzieżowego towarzystwa sportowo-wojskowego „Łuh”, jednym z organizatorów krajowego ruchu narodowo-patriotycznego i kulturoznawczego. Tak samo narodowo świadoma była i jego żona, mama Oksany, aktywna płastunka Anna Tacuniak (1913—1991). Dwa lata później małżeństwu urodził się pierworodny Myrosław (1936—1991), a 11 kwietnia 1939 roku pojawiła się na „białym świecie” Oksana Omeljaniwna, która jest bezpośrednią spadkobierczynią rodu Franków, czyli wnuczką rodzonego brata samego Iwana Jakowycza i prawnuczką ich ojca Jakowa Franki. Do szkoły Oksana poszła we wrześniu 1945 roku. Był to czas walk z powstańcami, zsyłek na Sybir, płaczów, krzyków… Wszystko to zapisało się w młodej pamięci, jak i aresztowanie ulubionej nauczycielki Olhy Iwaniwny Mryczko: dawała ona dzieciom czytać wiersze Tarasa Szewczenki, a na odwrocie książki był wizerunek tryzuba. Rok 1968. Najbardziej pamiętny, ponieważ latem Oksana Omeljaniwna przeprowadziła się z Leningradu, gdzie pracowała, do dawno wymarzonej ukraińskiej stolicy, gdzie znalazła się w środowisku rodzimych intelektualistów-źródłoznawców. I ją jako specjalistkę spraw archiwalnych przyjęto do pracy w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym USRR w Kijowie. Bo miała już doświadczenie: jeszcze w 1960 roku w Państwowym Archiwum Obwodu Lwowskiego przygotowywała do publikacji dokumenty z okazji 300-lecia Uniwersytetu im. Iwana Franki. W CPAH pracowali tacy znani archeografowie, jak Iwan Butycz, jego żona Maria Butycz, Iwan Hłyź. Razem z nimi Oksana Franko przygotowała do wydania trzytomowy korpus dokumentów i materiałów „Towarzystwo Cyrylo-Metodiańskie”. Ale był to niepokojący rok 1971. Zaczynały się nowe represje przeciwko ukraińskiej kulturze i jej wyrazistym przywódcom. I fundamentalne trzytomowe wydanie ujrzało światło dzienne w wydawnictwie „Naukowa dumka” dopiero w 1990 roku. Część dokumentów udało się przesłać za granicę. I prezes UVAN (Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk) w USA Marko Dmytrowycz Antonowycz (wnuk czołowego ukraińskiego historyka Wołodymyra Bonifatijowycza Antonowycza) zdołał je opublikować. Podobnie stało się z wydaniem „O. F. Kistiakiwski. Dziennik (1874—1885)” w dwóch tomach, które przygotowali do druku wspomniani wyżej naukowcy (wśród nich i Oksana Franko, a także Wałentyna Szandra) pod kierownictwem skromnego „tytana” pracy archeograficznej Iwana Łukycza Butycza. Dziennik tak samo zakazano. Jego tekst opublikowano dopiero w latach 1994—1995 (Kijów, wydawnictwo „Naukowa dumka”). Zgrany zespół redak- kolegium oraz współtwórców obu rezonansowych wydawnictw archeograficznych pod wspólnym tytułem „Ukraińskie odrodzenie narodowe w dokumentach i wspomnieniach XIX wieku” (252 arkusze wydawnicze) w 1996 r. wysunięto (weszło do finału konkursu) do zdobycia Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Natomiast publikacja „O. F. Kistiakiwski. Dziennik (1874—1885)” z 1998 roku została wyróżniona nagrodą im. Mychajła Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. W 1975 roku Oksana Omeljaniwna w Kijowie objęła kierownictwo nad archiwum naukowym akademickiego Instytutu Archeologii. Tutaj do serca przypadł jej dorobek twórczy etnografa, antropologa, archeologa Fedora Wowka, którego część po raz pierwszy opublikowała. Było to prawdziwe odkrycie dotąd przemilczanego, jak podkreśla badaczka, światowego Uczonego przez duże U, a do tego członka rzeczywistego NTSz. Oksanę Omeljaniwnę fascynowała działalność Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. A kiedy usłyszała radosną wieść o historycznym powrocie NTSz na Ukrainę, to 8—9 czerwca 1989 roku specjalnie odwiedziła Lwów, aby być obecną na tym epokowym wydarzeniu. Wystąpiła na forum akademickim razem z „prelegentem” — synem Andrijem Frankiem, wtedy jeszcze studentem historii, ze współreferatem o współpracy Fedora Wowka z NTSz. Referat został opublikowany w wydawnictwie „T. Szewczenko i ukraińska kultura narodowa. Materiały sympozjum naukowego z okazji 175-lecia urodzin T. Szewczenki oraz 115-lecia założenia Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (Lwów: Swit, 1990)”. W 1990 roku przeniosła się do Lwowa, na katedrę historii i etnografii Ukrainy (obecnie — katedra etnologii) wydziału historycznego Uniwersytetu Franki. W 2000 roku w Instytucie Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypjakewycza NAN Ukrainy obroniła rozprawę doktorską na temat „Działalność naukowa i społeczno-polityczna Fedora Kindratowycza Wowka”. W 2011 roku otrzymała tytuł profesora. Od tamtej pory i do dziś pracuje na katedrze etnologii. I kontynuuje badania nad dorobkiem naukowym innych członków rzeczywistych szanownej organizacji typu akademickiego — Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Przy czym bada ich archiwa nie tylko na Ukrainie, ale także w Pradze, Monachium, Krakowie, Paryżu (Sarcelles), Petersburgu i innych miastach — tam, gdzie żyli i działali członkowie Towarzystwa. Znalazła mało znane dokumenty Fedora Wowka w Paryżu (1995 r.), odwiedziła Wiedeń, Bukareszt, Tulczę, Dunawce, gdzie mieszkał nasz słynny naukowiec w czasach emigracji. W 1995 r. Oksana Omeljaniwna przebywała na stażu w Europejskim Centrum NTSz w Paryżu (Sarcelles), któremu przewodniczył Arkadij Żukowski. Niestrudzona i wytrwała uczona odkryła również i opracowała archiwa Wadyma Szczerbakiwskiego w Pradze (1996 r.) i Monachium (2017 r.). W zbiorze referatów i komunikatów sesji naukowych oraz konferencji NTSz we Lwowie w podserii wydawniczej „Z historii Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki” (t. 10) opublikowała w 1998 r. swoją gruntowną, nowatorską pracę „Działalność Fedora Wowka w Towarzystwie Naukowym im. Szewczenki”. Zatem aktywny członek NTSz Oksana Franko jest autorką dwóch monografii, jedna z nich pod tytułem „Fedor Wowk” ukazała się drukiem w 1997 roku w Nowym Jorku — w serii wydawniczej UWAN pod nazwą „Źródła do najnowszej historii Ukrainy” (t. 4), a druga książka ujrzała światło dzienne w Kijowie w 2001 roku w wydawnictwie Uniwersytetu Europejskiego pod tytułem „Fedor Wowk — uczony i działacz społeczny”. Jednocześnie nasza jubilatka jest współredaktorką wydawnictwa naukowego „Korespondencja Fedora Wowka z Wołodymyrem Hnatiukiem” (Lwów, Kijów, 2001). Przy okazji warto wspomnieć o udziale Oksany Franko jako współautorki w napisaniu monografii zbiorowej „50 lat Instytutu Archeologii AN USRR” (Kijów: Naukowa dumka, 1984). Szczególnie wytrwale Oksana Omeljaniwna pracuje nad uporządkowaniem dorobku twórczego Iwana Franki. Jest współredaktorką tomów 51 i 54 wydania akademickiego „Dodatkowe tomy do Zbioru utworów Iwana Franki w pięćdziesięciu tomach” (przypomnijmy, że tomy 51—54 oraz „Indeks kupiur” ukazały się w latach 2008—2011). Oksana Franko jest również jedną z autorek komentarzy i opracowania tekstów tomu 55 (przygotowywany do druku) oraz już przygotowanego do publikacji tomu 56. Skrupulatną pracę wykonuje obok sekretarza odpowiedzialnego 51. tomu Andrija Franki, który wchodzi w skład Głównej redakcji całościowej serii wszystkich dodatkowych tomów na czele z akademikiem NAN Ukrainy Mykołą Żułynskim. Ma ona solidne publikacje we Francji, Anglii, USA, Niemczech, Czechach, Polsce i w innych krajach. Opracowała i opublikowała twórczo „skrojone” programy naukowo-metodologiczne i problemowo-tematyczne z kursów etnologii ogólnej, historii ukraińskiej etnografii oraz innych przedmiotów historyczno-etnologicznych. Jednocześnie owocnie pracuje w Towarzystwie Naukowym im. T. Szewczenki (sekcja etnografii i folklorystyki), bierze aktywny udział w różnorodnych konferencjach, sympozjach, okrągłych stołach itp. Prawie piętnaście lat jest członkiem Rady Specjalistycznej ds. obrony prac doktorskich Instytutu Etnologii oraz Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy. Wchodziła także w skład Rady Naukowej wydziału historycznego LNU im. Iwana Franki. Była członkiem Rady Specjalistycznej ds. folklorystyki LNU im. Iwana Franki. Obecnie wchodzi w skład redakcji wydawnictw naukowych w Czerniowcach, Iwano-Frankiwsku, Kałuszu, w szczególności przez dziesięć lat jest redaktorem naczelnym „Wiestnika Instytutu Archeologii Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki”. Oksana Omeljaniwna zawsze była aktywna w życiu społeczno-kulturalnym. W latach 70.—80. XX w. organicznie weszła do zgranego kręgu narodowo zorientowanych ludzi o podobnych poglądach, wśród których byli tacy nieustraszeni, oddani działacze, jak Lidija Orel, Jarosława Hrendysz, Leopold Jaszczenko, Mykoła Matusewycz, Myrosław Marynowycz, Wasyl i Petro Szklarowie, Mykoła Łytwyn… Nasza jubilatka znała w Kijowie praktycznie wszystkich dysydentów, z wieloma się przyjaźniła. Jeździła na ojczyznę Tarasa Szewczenki i Wasyla Symonenki, do Chołodnego Jaru, na etnograficzne obchody Nocy Kupały z ogniskami na wyspie Truchanów w Kijowie, na Zakarpacie, gdzie malowniczą drogą ze Lwowa znany lwowski historyk, archiwista i znawca filigranów Orest-Nestor Maciuk potajemnie pokazywał mogiły Strzelców Siczowych… W pamięci pozostał śmiały „pochód” na mogiłę Ałły Horskiej na cmentarzu Berkowieckim (był to, zdaje się, 1976 rok, w szóstą rocznicę jej śmierci 28 listopada 1970 roku), na której Oksana Franko zobaczyła symboliczne trzy deski w kształcie tryzuba. Na zakończenie — ważny akcent do portretu jubilatki. Oksana Omeljaniwna całkowicie altruistycznie oddała swój dom w Kałuszu — kosztowny spadek po rodzicach — dla uwiecznienia pamięci rodu Franków. Obecnie jest to „Muzeum-dom rodziny Iwana Franki”, jeden z ośrodków światowego i krajowego frankoznawstwa, a także regionalny ośrodek krajoznawstwa, gdzie regularnie odbywają się międzynarodowe, ogólnoukraińskie, lokalne konferencje naukowe, sympozja, seminaria, różnorodne wydarzenia edukacyjno-kulturalne i są wydawane zbiory prac naukowych. Muzeum zostało założone (oficjalnie otwarte) 30 sierpnia 1992 roku przy wsparciu ówczesnego mera Romana Suszka, zrekonstruowane w 2016 r. Oksana Franko i jej syn Andrij jako inicjatorzy i współorganizatorzy Muzeum-domu zebrali i zachowali dla tej placówki wiele rodzinnych, pamiątkowych rzeczy Iwana Jakowycza, odkryli nowe dokumenty archiwalne i zbadali „drzewo genealogiczne” rozgałęzionej „familii” wielkiego Kamieniara, która liczy około 300 osób — w Kanadzie, USA, Białorusi, Polsce, Ukrainie (główny ośrodek) i innych krajach, w szczególności na terenach poradzieckich, gdzie niemało potomków Franki znalazło się na zesłaniu po znanych represjach lat 40.—50. XX w. Powiedzmy, kilka rodzin rodu genialnego pisarza mieszka obecnie w Republice Komi w składzie RF. Aby zachować posiadłość przed barbarzyńską likwidacją, na początku i w połowie lat 80. XX w. Oksana Franko napisała ponad sześćdziesiąt listów do najwyższych instancji władzy. I doprowadziła do ich pozytywnego rozpatrzenia, — a było to niełatwe do zrealizowania w czasach panowania „imperium zła”. A kiedy przedstawiciele cynicznej lokalnej władzy jednak wysłali buldożer, żeby brutalnie zburzyć dom, — tam mieli budować „Naftoburmasz” i już wykopali rów, — to Oksana Omeljaniwna desperacko weszła do tego rowu, zalanego wodą, i zdziwiony buldożerzysta zrezygnował ze zbrodni, nie chcąc brać grzechu na duszę… xxx Taka ona jest, godna spadkobierczyni i strażniczka rodu Franków, fachowa badaczka, profesor, wykładowczyni, działaczka społeczna, kochająca córka, żona, matka… A także mistrzyni fotografii, nagrań wideo (we współautorstwie z synem Andrijem stworzono filmy wideo o rodzinie Iwana Franki, które były wyświetlane na ekranach kanadyjskiej, amerykańskiej, krajowej — centralnej i regionalnej — telewizji). A także mistrzyni malarstwa: w jej artystycznym arsenale znajduje się kilkadziesiąt szkiców, obrazów i płócien olejnych, w szczególności ze stereometrycznym wizerunkiem Monasteru Wydubickiego i cerkwi św. Jura. A także miłośniczka twórczości poetyckiej: przygotowuje do wydania zbiór-„szmaragd” własnych utalentowanych wierszy… Pozostało życzyć: dużo zdrowia! I jeszcze wielu, wielu lat! Oksana i Andrij Frankowie (w centrum) z uczestnikami obchodów dwudziestej rocznicy utworzenia Muzeum-domu rodziny Iwana Franki w Kałuszu (obwód iwanofrankiwski), 9 września 2012 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Artystyczne horyzonty Antona Hryhoruka

Mariја ROŻOK, członkini Kosiwskiej Rejonowej Organizacji „Proświty” Anton Hryhoruk — doświadczony mistrz pędzla, wykładowca Wydziału Malarstwa Dekoracyjnego Kosowskiego Kolegium Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk. Jest członkiem NSHU oraz „Klubu Ukraińskich Artystów”, laureatem Ogólnoukraińskiego programu „Złoty Fundusz Narodu” i Międzynarodowego programu „Ukraina. Europa. Świat”. Od 1979 roku Anton Hryhoruk rozpoczął działalność pedagogiczno-twórczą w Kosowskim technikum ludowych rzemiosł artystycznych im. W. Kasiana (obecnie Kosowski Instytut Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk). Wśród jego byłych studentów są dziś już znani artyści, członkowie NSHU. Jego uczniami są znani malarze: Bohdan Struk (USA), Ihor Furlet, członek NSHU (Kijów, Fundusz Artystyczny), Ruslan Malec (miasto Horodok); wykładowcy Kosowskiego Kolegium Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej: Ivanna Paripa, Oksana Kowalenko, Ihor Baranowski; Julia Stefurak — wykładowczyni Kołomyjskiej Szkoły Artystycznej; nauczycielka plastyki Szkoły-Kolegium w Rożniowie Roza Herc (rejon kosowski obwodu iwanofrankowskiego); utalentowana młoda artystka Natalia Jurowa, studentki Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych Julia Poselużna i Julia Anhełiuk. Artysta wiele pracował jako twórca sztuki monumentalnej, wykonywał wystroje obiektów publicznych i sakralnych w obwodach iwanofrankowskim, czerniowieckim, dniepropetrowskim, zakarpackim, tarnopolskim i innych. W 1998 roku wygrał konkurs na projekty konserwacji i rekonstrukcji monumentalnych wystroju zamków we Francji. Brał udział w pracach nad odnową fresków, mozaik i witraży miejskich zamków w mieście Rambouillet pod Paryżem. Wykonał pojedyncze prace w Pałacu Wersalskim oraz według własnego projektu — cały kompleks prac konserwatorskich w prywatnym domu ambasadora Francji w Algierze w mieście Marly-le-Roi. Jako grafik wykonał znaczną część prac w gatunku linorytu, zrealizował artystyczne opracowanie ponad 50 książek ukraińskich i zagranicznych autorów, w tym T. Szewczenki, Marijki Pidhiriany, M. Bliźniuka, D. Arsenycza, O. Masłynyka, W. Hryhoraka, O. Łupuła, D. Korenjuka (Rumunia), L. Kalynca (Hiszpania), a także książek literaturoznawczych, kulturoznawczych i dziecięcych żony — Adeli Hryhoruk, pisarki, członkini NSPU. W dziedzinie malarstwa pracuje w gatunkach pejzażu, martwej natury i portretu, w technikach malarstwa olejnego i akwareli. Stworzył portrety znanych w Ukrainie postaci — klasyków literatury, sztuki i swoich współczesnych: pisarzy Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Tarasa Melnyczuka, Mykoły Bliznjuka, Omeljana Łupuła, Adeli Hryhoruk, kompozytora Wołodymyra Iwasiuka, lekarza Ołeksandra Semjaniwa, nauczycielki Ołhy Sawjuk, wydawcy książek Mychajła Pawluka i innych. Na wystawach widzowie długo zatrzymują się przed obrazami „Wielkanoc”, „Pokuckа Wielkanoc”, „Malanka”, „Ucieczka Świętej Rodziny do Egiptu”, „Żałoba siwych żurawi”, „Mawka”, „Majdan. Niebiańska setka”, „Śmiercią śmierć pokonał”, „Ostrzyliśmy miecze o kamień”, „Góralka”, „Łań”, „Piszczałka”, „Na granicy”, „Marzyciele”, „Ach, czyj to koń stał?..”, „Młodość”, „Etiuda”, „Pasterz owiec”. Prace Antona Hryhoruka są prezentowane w muzeach Ukrainy oraz w prywatnych kolekcjach kolekcjonerów z Polski, Rumunii, Serbii, Niemiec, Rosji, Francji, Anglii, USA i Kanady. Artysta aktywnie uczestniczy w pracy społecznie użytecznej na rzecz placówki oświatowej i miasta, jest członkiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki oraz Klubu Inteligencji im. I. Pelipejki. Rok 2018 dla Antona Antonowycza upłynął pod znakiem obfitych plonów na niwie twórczości: brał udział w programie „VIVAT, Ukraino”, w projektach międzynarodowych, otrzymał Dyplom i Certyfikat Ogólnoukraińskiego programu „Złoty fundusz narodu” oraz Międzynarodowego programu „Olimp artystyczny”, został odznaczony medalem „Za wysoki profesjonalizm”. W zeszłym roku odbyła się indywidualna wystawa artysty w Kosowskim Instytucie Sztuki Stosowanej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk. Autor przedstawił 40 obrazów, napisanych w latach 2016–2018. Prace wysoko ocenili jego koledzy: profesor, dyrektor instytutu Halina Jurczyszyn, kandydat historii sztuki Roman Stefiuk, przedstawiciele rodzinnego dla artysty Obertyna, goście z obwodu kirowohradzkiego, studenci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Szesnasta „Francuska wiosna” w Ukrainie

W tym roku promienie „Francuskiej wiosny” rozświetlą Dniepr, Zaporoże, Iwano-Frankiwsk, Kijów, Lwów, Odessę, Równe, Charków, Czerniowce. I wszystko to dzięki wspólnej pracy Instytutu Francuskiego w Ukrainie oraz sieci placówek „Alliance Française”, które wraz ze swoimi niezmiennymi partnerami zapewniają działalność francuskiej sieci kulturalnej. Hanna OBORSKA Festiwal otwarto 30 marca o 20:30 na Placu Sofijskim w stolicy ulicznym spektaklem „Ogrodniczka Miu i kinematyka fluidów” w wykonaniu kolektywu Transe Express. Monumentalne i jaskrawe muzyka i obrazy, a także akrobatyczne i techniczne sztuczki podniebnego spektaklu zanurzyły widzów w prawdziwej bajce. W Charkowie festiwal wystartował koncertem sekstetu „Muzycy Luwru”. Kameralny skład jednej z najlepszych orkiestr świata zaprezentował słuchaczom utwory francuskiego kompozytora Jeana-Philippe’a Rameau. Była to unikalna możliwość zapoznania się z wyrafinowaną muzyką francuskiego baroku w jej autentycznym wydaniu. Pokaz ulicznego spektaklu „Trzy totemy” od kompanii Les Quidams odbędzie się w Zaporożu — 18, Dnieprze — 19 oraz Charkowie — 20 kwietnia. To prawdziwy, baśniowy spacer trzy-metrowych postaci w lekkich, powietrznych kostiumach. Sztukę teatralną reprezentować będzie także spektakl „Koncert dla dwóch klaunów” od kompanii „Wędrowni Królowie”, który pokażą w Kijowie (19—20 kwietnia), Równem (22 kwietnia) oraz Lwowie (24 kwietnia). W programie: Vivaldi, Strauss, Bach… Ale muzycy to klauni. Les Rois Vagabonds („Wędrowni królowie”). Niesamowity gala-koncert gwiazd baletu z udziałem solisty Opery Paryskiej François Alu oraz solistki Éléonore Baulac odbędzie się 14 kwietnia w Narodowej Operze Ukrainy. 10 kwietnia w Kijowie pokażą niesamowity koncert „Potępienie Fausta” z opery Hectora Berlioza. Delphine Haidan (mezzosopran) oraz Laurent Arcaro (baryton). Takie wykonanie, bez przesady, stanie się głównym muzycznym wydarzeniem klasycznym w ramach międzynarodowego festiwalu „Francuska wiosna w Ukrainie—2019”. Przecież na jednej scenie zbierze się jednocześnie około 150 artystów. Wydarzenia muzyczne festiwalu od 3 do 12 kwietnia reprezentują koncerty jazzowe „Short trip” Trio Vincenta Bourgeaysa w Kijowie, Charkowie, Dnieprze, Zaporożu, Lwowie, Równem i Czerniowcach. Na najlepszych scenach filharmonicznych w Kijowie, Równem, Lwowie i Czerniowcach odbędzie się niezwykle jaskrawe wydarzenie — koncert „André Gide i muzyka” kwartetu smyczkowego DANOS. W Iwano-Frankiwsku od 4 do 10 kwietnia (Galeria „Art na mur”) trwa wernisaż „Małe nieporządki świata”, a w Równem od 11 do 16 kwietnia pokażą wystawę „Ziemska symfonia” artystki Adeline Keil. Nowością festiwalu staną się spacery architektoniczne „Śladami Francji: architektura francuska we Lwowie i Odessie”. Celem projektu jest wzbogacenie wiedzy obywateli z historii Odessy i Lwowa, rozszerzenie tras turystycznych i podkreślenie dla szerokiego kręgu znaczenia wpływu kultury francuskiej na unikalne dziedzictwo architektoniczne Południowej Palmyry i kulturalnej stolicy Zachodniej Ukrainy. W ramach „Francuskiej wiosny” odbędzie się prezentacja książki Marie-Laure Cruschi „Colorama” oraz warsztaty Cruschiform. A znany francuski pisarz, autor książek dla dzieci Jean-Philippe Arrou-Vignod 15 kwietnia w Kijowie spotka się ze swoimi fanami. Do programu filmowego festiwalu „Francuska wiosna” weszły nowości narodowej kinematografii na „Festiwalu pokazów przedpremierowych”, retrospektywny program filmów z muzyką kompozytora Michela Legranda „Charmant Legrand” oraz tradycyjne „Długie noce krótkiego metra”. „Festiwal pokazów przedpremierowych” daje widzom możliwość bycia pierwszymi, którzy zobaczą najbardziej aktualne nowości kinowe. Pokazy w stolicy rozpoczęły się 4 kwietnia. Tak popularne „Długie noce krótkiego metra” oprócz Kijowa będą w Dnieprze, Iwano-Frankiwsku, Charkowie, Lwowie, Odessie, Równem, Czerniowcach i Zaporożu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Anatolij GNATIUK: «Mój koncert to wspólna energia radości»

Ukraiński aktor, Narodowy Artysta Ukrainy Anatolij Hnatiuk zaprosił do Wielkiej Sali im. Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego na swój koncert. Właśnie działalność koncertowa jest tematem naszej rozmowy z panem Anatolijem. tamta dziewczynka, i tamta dziewczynka, i ta oto dziewczynka. I tak aż do końca frazy muzycznej. Wtedy właśnie usłyszałem pierwsze „bravo”. Miałem wtedy 8 lat. Mama lubiła wspominać ten epizod. Zawsze ją to cieszyło. — Proszę opowiedzieć o nowym programie koncertowym. — Mój nowy koncert to połączenie wszystkiego nowego i starego w moim życiu, czyli quintessencja mojej twórczości. Traktuję go jako dzieło zbiorowe, w które zaangażowani są orkiestra, balet, być może też ktoś z moich kolegów, a przede wszystkim jego wysokość widz. Koncert jest teatralizowany, ma żywą partyturę, zmianę masek i rezygnację z masek. Ma fabułę, ale nie jest nadmiernie dramatyczna, a nazwać go czysto komediowym też trudno. Najważniejsze, że mimo istnienia fabuły nie stajemy się jej zakładnikami. Publiczność i ja robimy, co chcemy. Rozmawiamy, sami wybieramy, co śpiewać i jak się bawić albo przeżywać jasny smutek. Od dawna marzyłem o żywym koncercie teatralizowanym, w którym byłby pomysł, a nie po prostu zestaw piosenek. Marzyłem o pracy na żywo z muzykami. Kiedyś, wracając z koncertu z okazji Dnia Niepodległości w mieście Prymorsk, podzieliłem się swoimi myślami z kierownikiem artystycznym i dyrygentem Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca Państwowej Służby Granicznej Ukrainy Hennadijem Synejokiem. Hennadij Iwanowycz wysłuchał moich rozmyślań i zapytał: — A jak ci się podoba pomysł pracy z orkiestrą symfoniczną? — To przecież kosmos! Nigdy tak nie miałem szczęścia. — A teraz będziesz miał. Od tego się zaczęło. Jestem wdzięczny losowi i szczeremu przyjacielowi za tak fantastyczny zwrot w mojej twórczej drodze. Dla mnie bardzo ważne jest, że w programie znajduje się piosenka „Rozpрощał стрілець”, którą poświęciliśmy poległym Bohaterom w wojnie na wschodzie Ukrainy. Symboliczny jest też zbieg okoliczności, że koncert odbył się w Wielkiej Sali im. Bohatera Ukrainy Wasyla Slipaka. Los tej piosenki nie był prosty… Napisano ją przed rewolucją 1917 roku, a radziecka władza u nas ukradła ukraińską pieśń patriotyczną, zamieniając ją w piosenkę „Tam wdali za rekoj”. Ale dziś pieśń wróciła do swojego domu, do swojej Ojczyzny. Rozmawiał Jewhen WIWCZARUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Najstarsza nagroda teatralna

Po raz dwudziesty siódmy odbyła się ceremonia wręczenia nagrody teatralnej „Kijowska Pektoral”. W tym roku etap finałowy nagrody teatralnej przeprowadzono w pomieszczeniach Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży. Miejską nagrodę teatralną „Kijowska Pektoral” założono z inicjatywy Kijowskiego Oddziału Terenowego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy w 1992 roku, wsparło ją Główny Zarząd Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Nagroda przyznawana jest co roku w przeddzień Międzynarodowego Dnia Teatru na podstawie wyników minionego roku kalendarzowego. Po raz pierwszy „Kijowską Pektoral” wręczono 27 marca 1993 roku. Od tego czasu ponad 200 nazwisk wpisano na listy jej laureatów. W swoim czasie zostali nimi Bohdan Stupka, Ada Rohowcewa, Bohdan Beniuk, Anatolij Chostikojew, Ołeksij Bohdanowycz, Wałerija Zakłunna, Jewhenija Mirosznyczenko oraz wielu innych wybitnych artystów sceny. „Kijowska Pektoral” stała się pierwszą na Ukrainie i na terenach byłego Związku Radzieckiego profesjonalną nagrodą teatralną. Jest to uznanie i uhonorowanie najlepszych aktorów, reżyserów, przedstawicieli innych zawodów twórczych, związanych ze sztuką teatralną. Nagroda podkreśla znaczenie pracy mistrzów sztuki scenicznej, gdyż ukraiński teatr był i pozostaje źródłem duchowości, ostoją i popularyzatorem dziedzictwa kulturowego, utwierdza nasze miasto jako europejską stolicę. — Za miniony rok mamy bezprecedensową liczbę premier — 90 w narodowych i miejskich teatrach Kijowa — podkreśliła dyrektor Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Diana Popowa. — Przeprowadzono wiele festiwali, potężnie pracował Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy. Witam was. Twórzcie wiele, służcie narodowi Ukrainy, jednoczcie społeczeństwo, budujcie most między Ukrainą a światem. Pani Diana wspomniała również o ciężkich stratach minionego roku. Musimy zawsze pamiętać o założycielu i wieloletnim kierowniku Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru Eduardzie Mytnyckim, znanym reżyserze Ihorze Sławinskim i Mykole Ruszkowskim, który wychował całą plejadę znanych już dziś artystów. — Teatr sprawiedliwie nazywają świątynią wątpliwości — przekonany jest przewodniczący Kijowskiego Oddziału Terenowego NZDTU Ołeksij Kużelnyj — wątpliwości rezultatywnych, produktywnych, które prowadzą do odnowy. Tutaj własne problemy czynią ogólnoludzkimi, a ogólnoludzkie — osobistymi. Niech te wątpliwości niosą młodą, jasną, radosną i jednoczącą myśl. Poprzez wyniki tego konkursu można zobaczyć, jakim jest kijowski teatr. Oprócz tego Ołeksij Pawłowycz zwrócił uwagę na niebezpieczeństwo tego, że dzisiaj bardzo często teatr legalizuje niecenzuralne słownictwo i wezwał do unikania tego zjawiska. — „Kijowska Pektoral” idzie w parze z niepodległością Ukrainy — przypomniał minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. — W tej sali obecni są ludzie, którzy byli laureatami pierwszej Pektoral. Oni i dzisiaj są w świetnej formie. We wszystkich niełatwych czasach „Kijowska Pektoral” zawsze się odbywała. Gromadziła działaczy teatralnych, którzy mówią nie o codzienności i okrucieństwie, a prowadzą nas do dobra i miłości. Laureatami nagrody teatralnej „Kijowska Pektoral” za 2018 rok zostali: w nominacji „Za najlepszy spektakl dramatyczny” — William Szekspir, „Koriolan”, reżyser Dmytro Bohomazow (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki); „Za najlepszy spektakl muzyczny” — Jerry Bock, „Skrzypek na dachu”, reżyser Bohdan Strutyński (Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki); „Za najlepszy spektakl dla dzieci” — Jurij Szewczenko, „Król Drozdobrody” (na motywach baśni braci Grimm), reżyser Dmytro Todorjuk (Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży); „Za najlepszy spektakl kameralny (spektakl małej sceny)” — Lars Noren, „Wojna”, reżyser Dawyd Petrosjan (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki); „Za najlepszą pracę reżyserską” — Dmytro Bohomazow, spektakl Williama Szekspira „Koriolan” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki); „Za najlepsze wykonanie roli męskiej” — Ołeksandr Peczerycja za rolę Myszkina Lwa Nikołajewicza w spektaklu według powieści Fiodora Dostojewskiego „Idiota” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki); „Za najlepsze wykonanie roli żeńskiej” — Ołena Chochłatkina za rolę Pameli w spektaklu Johna Patricka „Drogie Pamelu” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki); „Za najlepsze wykonanie roli męskiej drugoplanowej” — Ostap Stupka za rolę Siciniusza Welutusa w spektaklu Williama Szekspira „Koriolan” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki); „Za najlepsze wykonanie roli żeńskiej drugoplanowej” — Kateryna Rubaszkina za rolę Nauczycielki w spektaklu Pawła Arje „Dziewczyna z misiem, albo Nieletnia…” (Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu); „Za najlepsze rozwiązanie plastyczne spektaklu” — Pawło Iwljuszkin w spektaklu Augusta Strindberga „Panna Julia” (Kijowski Akademicki Teatr „Złote Wrota”); „Za najlepszą scenografię” — Mykoła Dańko w spektaklu według powieści Iwana Neczuja-Łewyckiego „Rodzina Kajdaszów” (Kijowski Akademicki Teatr Lalek); „Za najlepszą koncepcję muzyczną spektaklu” — Juliana Chomienko oraz Marija Kuczma (kompozytor) w spektaklu Jana Ekholma „Ludwik XIV” (Kijowski Akademicki Teatr Młodego Widza na Lipkach); „Za najlepszy debiut aktorski” — Weronika Szostak za rolę Walentyny w spektaklu Iwana Wyrypajewa „Walentynki” (Ukraiński Mały Teatr Dramatyczny); „Za najlepszy debiut reżyserski” — Marija Łukjanowa, spektakl Iwana Wyrypajewa „Walentynki” (Ukraiński Mały Teatr Dramatyczny). A „Za znaczący wkład w rozwój sztuki teatralnej” wyróżniono ludową artystkę Ukrainy Łarysę Kadyrową. Ołeksij Kużelnyj oraz Diana Popowa na otwarciu wystawy w teatrze, gdzie archaika i klasyczny świat przecinają się, zderzają, ale nie łączą. Ihor Hryhorjew (1934—1977) — siostrzeniec S. Hryhorjewa, wchodził w krąg artystów-szestdziesiatników i został zaliczony do grupy tak zwanych „nieformalnych akademików”, których kunszt stał się centrum artystycznej i intelektualnej opozycji. — Wystawa „Album rodzinny” jest ciekawa już przez to, że daje nam możliwość powrotu do tamtej epoki — powiedziała historyk sztuki Iryna Aleksiejewa. — Wystawa mile mnie zaskoczyła swoją różnorodnością — podkreślił członek NZSU Dmytro Korsuń. — To przekrój naszej sztuki od lat czterdziestych ubiegłego wieku do dnia dzisiejszego. Wielka liczba znaczących nazwisk. Zrozumiałem, że najlepszymi dla rozwoju sztuki były lata 60. Wszystko inne albo zmierzało do lat 60., albo z nich wychodziło. To było nasze odrodzenie, które przerwało się w dobie Szczerbyckiego. Ale sztuka nie potrzebuje dobrych czasów. Sztuka zawsze musi być na przekór, musi być piękna. Wspomnieniami o rodzinie Hryhorjewów podzielił się kierownik art-studia „U pana Eduarda” Eduard Menżuł. A kurator wystawy, wnuk S. Hryhorjewa, artysta Iwan Hryhorjew przedstawił uczestników wystawy. Wśród nich: Ołena Neczyporenko (grafik), Wałentyna Zacharuk (malarz), Olha Neczyporenko (grafik), Serhij Hryhorjew (grafik), Serhij Mołodczykow (malarz), Wiktorija Rudniewa (malarz), Switłana Karunska (rzeźbiarz) i inni. Stronę przygotował Eduard Owczarenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Nowe strony „Albumu rodzinnego”

Serhij Hryhorjew (1910—1988) — założyciel wielkiej rodziny. Jego energia życiowa, wczesne zdolności artystyczne nieustannie pchały młodego człowieka drogą zawodowego rozwoju twórczego. W 1928 roku Hryhorjew wstępuje na wydział grafiki Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Przez dwa lata uczy się pod kierunkiem artysty Fotija Krasnyckiego (ucznia Ilii Riepina), Fedora Kryczewskiego i M. Berensztejna. Od 1932 roku Hryhorjew zaczyna pracować w charkowskim wydawnictwie „Mystectwo”, wykłada w Charkowskim Instytucie Artystycznym. Od 1934 roku jest wykładowcą, a od 1948 roku — profesorem Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Jego prace są wybierane na wystawy, budzą niezwykłe zainteresowanie widza. Miłość mistrza do malarstwa rodzajowego skłoniła go do stworzenia w instytucie pracowni malarstwa rodzajowego. Kiedy Serhij Hryhorjew miał nieco ponad czterdzieści lat, kierował już Kijowskim Państwowym Instytutem Artystycznym. W ostatniej dekadzie swojego życia S. Hryhorjew aktywnie pracuje w gatunku pejzażu. Mieszkając w malowniczym przedmieściu Kijowa — Koncza-Zaspie, tworzy wiele czarujących, subtelnych, pełnych lirycznego uczucia prac. Dzieła Serhija Hryhorjewa są prezentowane w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy, Państwowej Galerii Trietiakowskiej oraz innych muzeach byłego ZSRR. Lubow Hryhorjewa (Stellecka) — żona, artystka-ilustratorka książek dla dzieci, sztuki dekoracyjno-użytkowej, pedagog. Córka znanego historyka Hnata Stelleckiego na początku lat 30. poznaje przyszłego męża — Serhija Hryhorjewa. Rodzi im się troje dzieci: syn Ołeksandr i dwie córki-bliźniaczki Maja i Hałyna. Sasza Hryhorjew nie zamierzał zajmować się rysowaniem. Był sportowcem, uczył się w zwykłej szkole. A w wieku 17 lat pod wpływem najlepszego przyjaciela Saszy Ahafonowa zafascynował się malarstwem. Za drugim razem dostał się do instytutu artystycznego, ale nie było mu dane… Zginął w wypadku samochodowym, pozostawiając setki dzieł — obrazów Koncza-Zaspy, gdzie mieszkała rodzina. Maja Zarecka-Hryhorjewa (Necyporenko) (1933—2001) — w 1958 roku ukończyła Kijowski Instytut Artystyczny, gdzie uczyła się u ojca, a także u M. Iwanowa i M. Chmelki. Od 1965 roku brała udział najpierw w ogólnoukraińskich, a potem w ogólnozwiązkowych wystawach artystycznych. Wykładała w Kijowskiej Szkole Artystycznej. Była żoną wybitnego ukraińskiego malarza Wiktora Zareckiego, którego twórczość wyraźnie wpłynęła na stylistykę twórczą Mai, jej malarsko-dekoracyjne podejście. Maja Hryhorjewa — autorka licznych dzieł na temat macierzyństwa i dzieciństwa, wspaniała pejzażystka. Jej prace są prezentowane w muzeach i kolekcjach prywatnych na Ukrainie oraz za granicą. Hałyna Hryhorjewa — jedna z niewielu artystek, która zdołała zachować w swojej sztuce szczególny, żywy stosunek do jasnych wspomnień dzieciństwa z jego marzeniami, fantazjami i pełnym poczuciem osobistego szczęścia. Przejrzyste pastelowe barwy jej dzieł zapraszają do świata szczęśliwego okresu dzieciństwa. Jurij Maliszewski (1933—1992) — artysta, którego swobodna, zamaszysta, śmiała maniera pracy przyciągała zrozumiałością i impetem w rozwiązywaniu zadań malarskich. Ołeksij Zacharuk (1929—2013) — wyrazisty przedstawiciel pokolenia artystów-szestdziesiątników. O twórczości kolegi bardzo ciepło pisała legendarna Tetiana Jabłońska: „Pieśniarz ojczystej przyrody, Ołeksij Zacharuk — artysta ze szczególnym widzeniem świata, ze swoim duchowym życiem wewnętrznym, które ucieleśnia w pejzażu”. Wiktor Zarecki (1925—1990) — ukraiński modernista, który śmiało odszedł od zwykłej maniery, stale był w twórczym poszukiwaniu. Stylistycznie wieloaspektowe są portrety jego pędzla. Rozwijał własną, unikalną manierę malarstwa. Marjan Sawieljew (1932—2013) — rzeźbiarz. Precyzyjne widzenie struktury materiału, wyczucie form naturalnych, stylistyka podejścia zdradza w nim delikatnego twórcę poruszających obrazów. Ołeksandr Ahafonow — przestrzeń swoich prac nazywa. Projekt muzealny „Album rodzinny”, nad którym od wielu lat pracują w Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy, wzbogacił się o nowy rozdział „S. O. Hryhorjew i jego twórcza rodzina”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Przeglądając strony animacji

Historia ukraińskiej animacji liczy już ponad 90 lat. O tym oraz o wielu innych faktach dotyczących rodzimej sztuki animacji można było dowiedzieć się podczas prezentacji książki Łarysy Briuchoweckiej i Anastasiji Kaniweć „Ukraińska animacja”, która odbyła się w niebieskiej sali stołecznego Domu Kina. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora W książce opowiedziano o rozwoju sztuki animacji, począwszy od jej powstania w 1927 roku w Odeskiej Wytwórni Filmowej WUFKU oraz odrodzenia pod koniec lat 50. w studiu „Kyjiwnaukfіlm”, kiedy do plejady doświadczonych mistrzów dołączyła młodzież. Wydanie zawiera portrety twórcze reżyserów filmu animowanego: Niny Wasylenko, Iryny Hurwycz, Ałły Hraczowej, Wołodymyra Dachna, Dawida Czerkaskiego, Jewhena Sywokonia, Jefrema Prużanśkiego, Borysa Chranewycza, Stepana Kowala, Ołeha Pedana, Ołeksandra Szmyhuna i Manuka Depojana. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Feniks” przy wsparciu KMD. Na okładce — postać (Kot) z plastelinowego serialu „Mój kraj — Ukraina” studia „Nowator-film” (kierownik projektu Stepan Kowal). „Ukraińska animacja” została rozprowadzona po bibliotekach Kijowa. Za pośrednictwem wypożyczalni międzybibliotecznej mogą ją zamówić czytelnicy z całej Ukrainy. Ukraina może być słusznie dumna ze swojej animacji. Szereg filmów animowanych, znanych nie tylko w naszym kraju, ale i daleko poza jego granicami, stworzyli rodzimi mistrzowie kina. Są to serie „Jak kozacy…”, „Wyspa skarbów”, „Alicja w Krainie Czarów”, „Jechał tramwaj nr 9”… Jednak ukraińskiej animacji poświęcono dotychczas bardzo mało publikacji naukowych i popularnonaukowych. Swoją cegiełkę do zrozumienia tej sztuki dołożyła redakcja czasopisma „Kino-Teatr”. Nowy etap w rozwoju ukraińskiej animacji rozpoczął się na początku lat 60. XX wieku. A w kolejnych dekadach filmy animowane ukraińskich twórców zdobywały nagrody na międzynarodowych festiwalach, uznanie i miłość widzów. Przetrwawszy wraz z ukraińskim kinem trudności lat 90., sztuka ta rozwija się obecnie w dwóch kierunkach — autorskim i komercyjnym. — Z tej książki — opowiada filmoznawca i pedagog Serhij Marczenko — dowiadujemy się o historii animacji od lat 20. ubiegłego wieku — filmu Wiaczesława Łewandowśkiego „Słomiany byczek”. Autorzy prowadzą nas w lata 60., kiedy dopiero powstał zamysł filmów o kozakach i napotkał on ogromny opór. Ponieważ temat ten rzekomo wiązał się z nacjonalizmem. Były nawet pomysły, by zrobić filmy o czerwonych kozakach, a na głowy założyć im budionówki. Na szczęście zdrowy rozsądek zwyciężył. Tak pojawiła się wspaniała seria Wołodymyra Dachna i Eduarda Kyrycza, która powstawała w latach 60.—80. To właśnie Kijowski Instytut Budownictwa i Architektury kształcił przyszłych artystów-animatorów. Znany ukraiński animator Jewhen Sywokiń podziękował autorom za tak niełatwą pracę. Jednak wydanie, jego zdaniem, ma też wady. Można było również opowiedzieć o artystach ukraińskiej animacji. Animator Ołeh Pedan żałuje, że po raz pierwszy zwrócił się ku gatunkowi animacji dopiero w dojrzałym wieku. Stworzony w latach 30. przez Jewhena Horbaczowa film animowany „Tuk-tuk i jego przyjaciel Żuk” pomaga poczuć tamtą niełatwą epokę. A film Ałły Hraczowej „Miś i ten, który mieszka w rzece” jako pierwszy z ukraińskich obrazów animowanych został uhonorowany wyróżnieniem na międzynarodowym festiwalu filmowym w dalekim 1967 roku. Dawid Czerkaski jest znany szerokiej publiczności ze swoich seriali „Wyspa skarbów” oraz „Przygody kapitana Wrungla”. Tego wieczoru zaprezentowano jego film, w którym reżyser na podstawie dwóch historii próbował pokazać specyfikę ludzkiej psychologii. Obecni mieli okazję obejrzeć film Wołodymyra Dachna „Jak kozak szczęścia szukał” (1969), Jefrema Prużanśkiego „Człowiek, który potrafił czynić cuda”. Dotknąć staroruskiej historii pomógł fragment filmu Niny Wasylenko „Opowieść o wyprawie Igora”. Następne były obrazy Jewhena Sywokonia „Człowiek i słowo”, który ma już 45 lat, oraz jedna z jego ostatnich prac — „Zasypał śnieg drogi”, film Stepana Kowala „Jechał tramwaj nr 9”, który otrzymał „Srebrnego Niedźwiedzia” na prestiżowym festiwalu w Berlinie. Prezentację zakończył film Ołeha Pedana „Atrakcja”. W planach organizatorów prezentacji jest przeprowadzenie wieczoru poświęconego mało znanej ukraińskiej animacji lat 90. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Poligraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrywien 02 kopiejek

Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji link do „Słowa Proświty” jest obowiązkowy. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn