Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №14 за 2023 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 32 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nieugięci edukatorzy Mariupola

Aleksandr JUROW, Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Andrij HOŁIUTIAK, dyrektor Mariupolskiego Liceum Miasta Kijowa Trwa bohaterski opór naszego narodu wobec pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie – wojny, która dramatycznie zmieniła życie milionów Ukraińców, niszczy i unicestwia miasta i wsie, szkoły, przedszkola, obiekty energetyczne, transportowe i inne obiekty cywilnej infrastruktury. Na skutek masowych bombardowań i ostrzałów rasistów uszkodzono 3126 placówek oświatowych, z czego 438 zostało całkowicie zniszczonych. Blisko 600 tysięcy ukraińskich uczniów zostało zmuszonych opuścić przedwojenne miejsca nauki i zamieszkania i obecnie przebywa i uczy się za granicą. Utrzymanie z nimi komunikacji, wspieranie ich moralnie i psychologicznie, pielęgnowanie ich przedwojennych upodobań do przedmiotów szkolnych, pobudzanie chęci zdobywania nowej wiedzy – to dziś zadania dla społeczności pedagogicznej i placówek oświatowych Ukrainy. Szczególne symboliczne miejsce wśród nich zajmują placówki niepokonanych miast Ukrainy – Mariupola, Buczy, Irpienia i innych, które są znane daleko poza granicami Ukrainy i stanowią symbol niezłomności ducha oraz dążenia Ukraińców do wolności i rozwoju. Przedstawiamy Państwa uwadze krótką relację z wydarzenia, które zapoczątkowało komunikację i współpracę edukacyjną takich placówek z Ukraińcami, pracującymi w wiodącym światowym centrum badań fizycznych – Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych, CERN (Genewa, Szwajcaria). Telemost, który połączył Mariupolskie Liceum Miasta Kijowa z Europejską Organizacją Badań Jądrowych, odbył się 22 marca 2023 roku. Ten Lyceum, kierowanego przez Andrija Hołiutiaka, utworzonego jesienią 2022 roku w kurortowym przedmieściu Kijowa Puszczy-Wodycy za wsparciem Zarządu Edukacji Państwowej Administracji Obwodowej Obołońskiej w mieście Kijowie. Liceum zrzeszyło w swoich szeregach trzydziestu pięciu pedagogów mariupolskich placówek oświatowych, którzy z powodu rosyjskiej agresji zmuszeni byli opuścić rodzinne miasto. Wśród nich są zasłużeni nauczyciele Ukrainy, specjaliści najwyższych kwalifikacji, nauczyciele-metodycy, wybitni pedagodzy-opiekunowie uczniów, którzy przygotowują prace badawcze i zwyciężają z nimi w konkursach i olimpiadach na Ukrainie i za granicą. Zajęcia w Liceum prowadzone są w formie nauki stacjonarnej z zakwaterowaniem liceistów w internacie, a także zdalnie. Ogółem na dziś objęto obiema formami nauczania około 300 uczniów, przy czym 30 dzieci uczy się stacjonarnie, a pozostali online, ponieważ przebywają w 29 krajach świata. Co istotne, wśród uczniów zdalnych są dzieci, które przebywają w czasowo okupowanym Mariupolu i w ten sposób utrzymują łączność z wolną Ukrainą, która walczy, i kontynuują naukę pod kierunkiem swoich nauczycieli. Po Zwycięstwie Liceum zostanie zwrócone wyzwolonemu miastu Mariupol. W telemoście CERN – Liceum wzięło udział 130 osób, z których 30 było obecnych w sali konferencyjnej Liceum, a pozostali online. Ta impreza jest otwarta dla wszystkich chętnych – wystarczy tylko zarejestrować się online na czas. Miłym dodatkiem dla uczestników telemostu były życzenia Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Tunezji i Państwie Libia, jednocześnie, Wołodymyra Chomanca oraz Ołeksandry Panowej – absolwentki liceum, obecnie doktorantki Uniwersytetu im. J. Kochanowskiego (Polska) we współpracy z CERN. Prelegentką była Oksana Żywotowa – pracowniczka CERN, nasza rodaczka, absolwentka Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, nauczycielka fizyki, krajowa koordynatorka programów edukacyjnych CERN dla Ukrainy. Moderatorem telemostu był Oleksandr Jurow, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Klubu Honorowych Ambasadorów Nauki CERN na Ukrainie, wiodący specjalista Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy”. Telemost odbył się w formie webinaru. Uczestnicy dokonali wirtualnej wizyty w CERN – zobaczyli budowę nowych obiektów, muzeum historii rozwoju i osiągnięć CERN. Szczególną uwagę poświęcono omówieniu możliwości, jakie CERN oferuje uczniom i pedagogom w zakresie udziału w międzynarodowych wydarzeniach – szkołach, konkursach, seminariach, stażach itp. Rozmowa po zakończeniu webinaru z widzami – uczniami i pedagogami Liceum – wykazała znaczące zainteresowanie tematyką fizyczno-matematyczną i nauką współczesną w ogóle. Dzieci wyraziły zainteresowanie pogłębioną nauką fizyki i języka angielskiego (języka roboczego w CERN). Zbieżnie wyrażono opinię o znaczeniu kontynuowania i rozwijania współpracy z Ukraińcami z CERN, a także o rozszerzaniu zaangażowania placówek oświatowych Ukrainy w przeprowadzanie wspólnych z Europejską Organizacją Badań Jądrowych przedsięwzięć edukacyjno-popularnyc h. W tym kontekście w dalszych planach Liceum i Ogólnoukraińskiego Klubu Honorowych Ambasadorów Nauki CERN na Ukrainie rozważana jest możliwość organizacji wielostronnych wydarzeń na rzecz wsparcia uczniów i pedagogów Ukrainy, popularyzacji edukacji fizyczno-matematycznej oraz stymulowania zainteresowania młodzieży zdobywaniem wykształcenia i pasją do nauki w ogóle. Na zdjęciu: Uczestnicy telemostu CERN – Liceum Mariupolskie w Kijowie, 22 marca 2023 r. ANNA STOLIAROWA PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą Listu informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) załącznika do „Katalogu wydawnictw Ukrainy «Prasa pocztą» na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 miesiąc – 28,39 hrn. 3 miesiące – 80,17 hrn. 6 miesięcy – 154,34 hrn. Również naszą gazetę można zamówić na stronach „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Presa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Pokonawszy „niewolę cudzej myśli”

14. miesiąc pełnoskalowej wojny. W Rosji, dławiąc się żółcią, główni niedorozwinięci przedstawiciele niedoimperium zła nie przestają wypluwać nienawiści do Ukrainy i świata. Po raz kolejny zarechotał Miedwiediew, że chcą zająć „całą Ukrainę aż do Lwowa… Stworzyć pas sanitarny, zdemilitaryzować… Trzeba iść, żeby wybić”. A białoruski pachołek Putina grozi Ukrainie i NATO bronią jądrową, oświadczając, że „my z Putinem przed niczym się nie zatrzymamy”. Po randce chińskiego przywódcy Xi z moskiewskim zbrodniarzem Pekin odwiedził szef rządu Hiszpanii, a prezydent Brazylii podczas swojej wizyty w Państwie Środka zaproponuje stworzenie „klubu pokoju” w celu zakończenia rozpętanej przez Rosję wojny w Ukrainie. Prezydenci Francji i Komisji Europejskiej już w tym tygodniu (od 5 kwietnia) będą omawiać w Chinach nie tylko stosunki dwustronne, ale także globalny problem rosyjskiej agresji. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Punkt wrzenia na polach bitew, podobnie jak na froncie informacyjnym i dyplomatycznym, osiągnął swoje górne amplitudy. Na tle publicznych ukłonów „wysokiej dyplomacji”, gdy toczą się miłe dla ucha deklaracje o pokoju, współpracy i światowym bezpieczeństwie, w twarz ludzkości po raz kolejny cynicznie napluto. Przecież od 1 kwietnia Moskwa zaczęła przewodniczyć Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Z moralno-etycznego, prawnego punktu widzenia, statutowych postanowień tej, niestety, zbankrutowanej organizacji, taka norma zachowania jest absurdalna. Agresor, morderca, gwałciciel i złodziej kur, którym jest nazistowska eresja, wspina się na piedestał „rozstrzygającego” losy narodów, nacji i państw. Inne cztery mocarstwa jądrowe są bezradne. Oznacza to, że kremlowska junta, jako „puchacz-złodziej”, symbol śmierci i ciemności, nadal będzie wykorzystywać nielegalnie zajęte miejsce w ONZ do popełniania i usprawiedliwiania swoich zbrodni wojennych oraz ludobójstwa w Ukrainie. I te „poprawne” oświadczenia ze strony wiodących krajów, że obecnie nie ma międzynarodowo-prawnej drogi wygnania Rosji z Rady Bezpieczeństwa ONZ, nie są sprawiedliwymi odpowiedziami na główne pytanie czasu. Co robić z broczącą ukraińską (i nie tylko) krwią Moskwą, która z całej siły wymachuje jądrową maczugą, zabijając bezkarnie setki tysięcy niewinnych ludzi, masowo porywając dzieci, grabiąc, gwałcąc, niszcząc? Przecież w Rosji znajduje się obecnie około 150 tysięcy nielegalnie wywiezionych z Ukrainy dzieci, z których tylko 16 tysięcy zweryfikowano. Cały wandalizm kacapstanu nie jest przypadkiem, a ręcznie stworzoną prawidłowością, ponieważ nieukarane zło zawsze powraca. Jeszcze straszniejsze, bardziej niemoralne, bardziej zuchwałe. Dzisiaj możni tego świata na różnorodnych „panelach”, siedząc noga na nogę, dyskutują w zaświatach o demokracji, humanizmie, pokoju, bezpieczeństwie i sprawiedliwości. Jednak ziemskiej prawdy należy szukać w zupełnie innych przyczynowościach. Ona jest na jawie. Bo skądże weźmie się humanizm u raszystowskiego reżimu i jego „głębinowego narodu”, kiedy niezliczone zbrodnie czerwonego imperium w XX wieku (represje, wielkie głody, ludobójstwa narodu ukraińskiego) tak i nie zostały potępione, nie otrzymały do dziś należnych ocen i kary? Istota antyludzkiej polityki Kremla nie została prawdziwie przedstawiona światu i międzynarodowemu trybunałowi, jak to stało się z faszystowskimi Niemcami, a sam rozpad ZSRR nie skłonił do pełnej dekomunizacji i upadku rosyjsko-stalinowsko-putinowskiego totalitaryzmu i nienawiści do ludzi. Dzisiejsza surowa rzeczywistość zmusza światową wspólnotę do bardziej adekwatnego oceniania autorytarnej moskiewszczyzny. Coraz więcej krajów uznaje politykę Rosji wobec Ukrainy za ludobójczą. Według stanu na marzec 2023 roku Hołodomor oficjalnie uznało za ludobójstwo narodu ukraińskiego 26 krajów świata. Niedawno taką samą rezolucję przyjął parlament Francji, w której zaznaczono: „Hołodomor był sztucznie wywołanym głodem, który zabrał życie około czterech milionów (?!) Ukraińców, głównie chłopów”. Chociaż nie pomylimy się, jeśli powiemy, że i w tę tragedię narodu ukraińskiego świadomie wkradła się stalinowsko-moskiewska półprawda, wszak obliczanie ofiar rzekomo nadal odbywa się według formuły „Kulczyckiego-Jefimenki” (zbliżonej do stalinowskiej), a nie na podstawie danych archiwalnych SBU z liczbą ofiar Hołodomoru w Ukrainie – ponad 10 mln Ukraińców. Dlatego, kiedy to nieukarane i nieukrywane zło, na wszelkie sposoby mimikrując pod fałszywą „rosyjską wielkość”, „wielką rosyjską kulturę”, „braterstwo”, „ruski mir” oraz koncepcję „świętej Rusi”, wypełzło na biały świat wielką wojną zaborczą – dopiero wtedy ludzkość (jej część) uświadomiła sobie skalę egzystencjalnego zagrożenia. Narody, przede wszystkim ukraiński, znów zaczęły składać w ofierze ordyńskiemu molochowi nowe pokolenia swoich dzieci. Jakby spotkali się z wątkami życia, opisanymi przez M. Chwylowego („Ja (Romantyka)”), kiedy „z każdego kąta patrzy prawdziwa i zaiste straszna śmierć… Tutaj zasiada sadyzm!”. Ale jak w tamtych czasach, tak i teraz, najwyraźniej daleko nie wszyscy zrozumieli diabelski cynizm, który działo się w „czarnym trybunale komuny… w dzikim i głodnym kraju”. Dlaczegoś przez całe stulecie świat był otulony pustynną milczącością, kiedy ukraińska kobieta prosiła Moskala: „Słuchajcie, ja matka trojga dzieci! … – „Rozstrzelać!”. Ale na tle tego zbiorowego obrazu narodowej tragedii Moskale nigdy nie kajali się, a jedynie wyprowadzali kaligrafią kata i przeciwnika wielki grzech i symbol światowego kłamstwa i zabójstwa życia – „Ja czekista, ale ja i człowiek”. Prawda, przy tym „energicznie podpisując się (według Chwylowego) pod ciemnym postanowieniem – „rozstrzelać”. Właśnie tę zbrodniczą tradycję, niesłychaną grzeszność i obłudę, okrucieństwo i nienawiść kontynuują wpychać w ludzkie mózgi dzisiejsi głosiciele raszystowskiego kacapstanu na wszystkich kontynentach. Propagując „dobrych Rosjan” jako „dobrą” wspólnotę, która nic złego nie zrobiła i nie zrobi, przekonując ludność, że „Rosja” w niczym nie była winna, broniąc światła. Więc Ukraina i świat zetknęły się z prawdziwą paranoiczną „kulturą”, od której nie ma lekarstwa, bo takie pyszne szaleństwo jest poza granicami człowieczeństwa. Główny jezuita Ignacy Loyola mógłby „odpoczywać” z jego powiedzeniem „cel uświęca środki”, wszak wolał za wszelką cenę chronić i ratować ludzką duszę, a ci mordercy-faryzeusze – ją niszczyć. Dlatego ratunek od takiej dżumy-zarazy – to nie po prostu omijać, a, wszystkimi siłami walcząc, pokonać to zło. Bezsprzecznie, najsławniejsi w tej walce są Siły Zbrojne Ukrainy! Nie na darmo według danych globalnego programu WVS-7 2020-21, w przededniu „24 lutego”, Ukraińcy spośród wszystkich instytucji obywatelskich najbardziej ufali Siłom Zbrojnym (74,2%). Edukacja w tym rankingu zajmowała 4. miejsce, a ostatnimi okazały się partie polityczne (19,1%) oraz Rada Najwyższa (18,9%). I mimo wszystko do walki z wrogiem iść trzeba tylko razem, wspólnymi siłami (Viribus Unitis). Edukacja, kultura w tym kontekście są najważniejszymi czynnikami. I dobrze, że zbolałe wojną ukraińskie społeczeństwo tak czule reaguje na to, co dzieje się w tych życiotwórczych sferach. W szczególności ta charakterystyka dotknęła też mianowania nowego Ministra Edukacji i Nauki Oksena Lisowego. Było gorąco i nieobojętnie na wszystkich oceniających biegunach sądów. Ale to, że ministrem został Wojownik-ochotnik, a przyszłym ambasadorem na Węgrzech proponuje się również Wojownika, profesora, który czytał wykłady studentom z okopów, jest wysoce etycznym i sprawiedliwym znakiem. Przecież okrutna wojna nie tylko przyspieszyła formowanie ukraińskiej arystokracji wojskowej, ale i pilnie postawiła na porządku dziennym strategicznie ważne zadanie kadrowe. Wojownicy, patrioci, specjaliści (jako trójjednia) muszą być godnie reprezentowani we wszystkich gałęziach władzy państwowej i organach samorządowych, instytucjach naukowych, edukacyjnych, humanitarnych, ekonomicznych, organach ścigania. Jak nikt inny, właśnie oni zasługują na etyczne i polityczne prawo zarządzać państwem, jego wewnętrzną i zewnętrzną polityką. Ukraina musi być w rękach Rycerzy miecza, hełmu i tarczy, ducha, słowa oraz czynu! Środowisko naukowo-edukacyjne szczególnie potrzebuje takich „charakterników”. Przecież nawet w niewiarygodnie strasznych warunkach tragicznych wydarzeń społeczeństwo ostro przejmuje się swoją przyszłością – edukacją. Od przedszkola do uniwersytetów czule odbierane jest wszystko, co dotyczy dziecka, ucznia, studenta, pedagoga, wykładowcy, naukowca. I to nie jest naszym narodowym trendem czy tradycją. Edukacja, wykształcenie – to uniwersalna wartość ludzkości. Nie bez powodu wśród 17 najważniejszych priorytetów, wyzwań i zadań rozwoju świata zajmuje ona 4. miejsce. Miał rację szef „edukacyjnej międzynarodówki”, twierdząc, że bezpieczeństwo i postęp ludzkości „przechodzą” przez pokoje zabaw i place zabaw, sale lekcyjne, audytoria studenckie, pracownie twórcze oraz laboratoria naukowe. Dlatego edukacja jako fenomen cywilizacyjny, jako dziedzina kształtująca człowieka, stała się głównym składnikiem bezpieczeństwa narodowego największej potęgi świata – USA. Przypomnijmy, jak w najbardziej dramatycznym okresie II wojny światowej W. Churchill w orędziu radiowym (1943 r.) do narodu brytyjskiego oświadczył: „Przyszłość świata należy do wysoko wykształconych narodów, które samodzielnie potrafią poradzić sobie z aparatem naukowym, niezbędnym do uzyskania przewagi w czasie pokoju, czy zapewnić przetrwanie podczas wojny” (D. Smith „Myśleć jak Winston Churchill”). Przykład polityka i wielkiego męża stanu dla wszystkich czasów i narodów. Bo powiedziane nie dla dowcipnej frazy czy koniunktury, a jako wyraz naglącej potrzeby bytu, rozwoju narodu, kraju, cywilizacji. Ważne, że ta wysoka cnota była przez niego broniona zarówno w czasach pokoju, jak i w godzinach wojennych nieszczęść. Przypomina się płomienna przemowa Churchilla w brytyjskiej szkole na długo przed wojną (1925), w której jednoznacznie określił największymi ignorantami tych, którzy uważają, że można osiągnąć większe bogactwo czy stabilność w kraju, ograniczając finansowanie edukacji i niszcząc proces nauczania młodzieży. A już po zwycięstwie nad faszyzmem, przemawiając do studentów i profesorów Uniwersytetu Londyńskiego (1948 r.), powie: „Pierwszym obowiązkiem uniwersytetu jest nauczyć mądrości, a nie po prostu zawodu, ukształtować charakter, a nie po prostu dać formalną wiedzę”. Zapamiętuje się te fakty historyczne nie dlatego, że zawarto w nich jakąś szczególną oryginalność, wszak podobne obiektywne rzeczy wypowiadało wielu oświeceniowców, filozofów, pedagogów-naukowców, poczynając od czasów przedchrześcijańskich. Po prostu w tym stosunku utrwalono szacunek męża stanu do tych punktów odniesienia, którymi żył, żyje i będzie żył współczesny świat, którymi kieruje się walczący naród, ponieważ one uczłowieczają Człowieka, chroniąc cywilizację przed wandalizacją. Jest to nie zwykłą resortową, wąskoprofesjonalną czy nawet narodową prawdą, a ogólnoludzką wartością, dzięki której wspólnota ludzka nie będzie znowu wdrapywać się na drzewo, z którego kiedyś jednak udało się zejść. Wykształcenie – to znacznie ważniejsza kategoria niż formalna wiedza, bogactwo informacyjne czy zaawansowanie technologiczne. Nie ma wątpliwości co do znaczenia współczesnej wiedzy w warunkach burzliwej dynamiki rozwoju cywilizacyjnego, aktualizacji roli sztucznej inteligencji, bezprecedensowych zmian w środowisku informacyjnym, kiedy w ciągu trzech lat można stracić (jeśli się nie doskonalić) do 50% kompetencji w tym czy innym zawodzie, a w gadżecie jest dostęp do półmilionowej biblioteki. W końcu wysoko wykształceni i świadomi obywatele, żołnierze są ważnym argumentem dla zwycięstwa nad moskowią, ponieważ opanowywać zaawansowaną technologicznie broń mogą tylko kompetentni, funkcjonalni, erudyci. Właśnie jakościowa edukacja jest powołana do zabezpieczania zachowania i wzrostu kapitału ludzkiego. Dla Ukrainy utrzymanie tego strategicznego kierunku w warunkach wojny jest niezwykle trudne, ważne i odpowiedzialne. Tym bardziej, że wystarczająco problematyczne było poradzenie sobie z tym zadaniem w „pokojowym” okresie. Tak, Międzynarodowy Program Oceny Umiejętności Uczniów (PISA), w którym po raz pierwszy (2018 r.) brała udział Ukraina, potwierdził jej znaczące zacofanie względem krajów rozwiniętych (Finlandia, Polska, Holandia, Szwajcaria, Korea, Japonia, Singapur, Tajwan, Chiny): czytanie – o 23 punkty; nauki przyrodnicze – 22; matematyka – 39; zważywszy, że 30 punktów – to jeden rok nauki w szkole ogólnokształcącej. Kolejnym dla nas wyzwaniem jest narastająca tendencja w różnicy wiedzy ucznia miejskiego i wiejskiego. Jeśli średni wskaźnik oceny jakości wiedzy ucznia dużego miasta to 499 punktów, średniego – 480, to wsi – zaledwie 420?! Zatem, aby nadrobić różnicę (około 80 punktów) w poziomach wiedzy ucznia miejskiego i wiejskiego, potrzeba 2,5 roku pełnowartościowej nauki. Dla przykładu,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w Estonii te „nożyce” w wiedzy i kompetencjach wyspiarskiego czy zaściankowego ucznia oraz jego rówieśnika z Tallinna czy Tartu zostały sprowadzone do minimum. Przede wszystkim dzięki wysokiemu poziomowi technologizacji i informatyzacji, jakościowemu nauczaniu, solidnym pomocom dydaktycznym, a także wysokiemu statusowi społecznemu nauczyciela, którego stymuluje się wynagrodzeniem ze współczynnikiem 1,5 i więcej w „problemowym” regionie. Wojna, wejście Ukrainy do systemu euroatlantyckiego bezpieczeństwa, europejskiej przestrzeni kulturowej i gospodarczej koniecznie wymagają (dla sukcesu integracji europejskiej) radykalnych zmian w zakresie wdrożenia na poziomie ogólnonarodowym ustalonego europejskiego modelu „język ojczysty + dwa obce”. Tymczasem zaśmiecenie (światopoglądowe, treściowo-edukacyjne, wychowawcze, informacyjne, mentalne) „rosyjskomirstwem” podtrzymuje zgubną inercję patrzenia na świat przez szkiełka moskiewsko-petersburskich okularów. Bo wygrać tę egzystencjalną i wielowiekową wojnę ze swoim odwiecznym wrogiem trzeba przede wszystkim także dzięki kulturze narodowej, językowi ojczystemu, pamięci historycznej, a zwłaszcza szacunkowi dla tradycji i wiary własnego narodu. Cały swój zasób narodowy w czasie wojny i po naszym zwycięstwie nad przeklętym Moskalem warto wykorzystać nie na jałowe dla społeczeństwa ukraińskiego projekty medialne, ukierunkowane na poszukiwanie i zabieganie o „charoszich ruskich” oraz kagiebowskich ekspertów, lecz na bezpieczeństwo i rozwój przestrzeni ukrainocentrycznej. Wrażenie jest takie, że moskiewskoszczękie wniknęły we wszystkie pory, jakby otworzyły (na zamówienie Kremla) „nowy” antyukraiński front. Ktoś w przestrzeni informacyjnej, ktoś w „cerkwi”, a inni na urzędniczych ławach. Bo podobni „pawli-mercedesy” rozlazły się nie tylko po ławrskich cebulkach. Teraz „ju-tubią”, „prawodawią”, „rektorują”, „budżeto-pilą”, a nawet „bykują” (jak stało się z pobiciem przez moskiewskich popów ukraińskiego Wojownika w świątyni Chmielnickiego). Rosyjskojęzyczni kreatywcy – cechowcy i ich ochoczy lokaje – z jakiegoś powodu zawsze są bardziej „poszukiwani” w Ukrainie, czy to w okresie korzenizacji, czy dekorenizacji. Cuchnąca wymienialność bezużytecznego. Wspominam szalenie twórczą pracę Lesia Kurbasa, która w Ukrainie nigdy nie była doceniana – bez moralnego wsparcia, wyżywienia, pieniędzy, w warunkach wrogości partii, w której rządził moskiewski kat Postyszew. Ale gdy tylko udało mu się przedstawić część swoich dzieł na światowej wystawie w Paryżu w 1927 roku, „Berezil” od razu odznaczono złotym medalem. Dlatego szanujmy i pielęgnujmy swoje, rodzime, bez którego Ukraińcy będą wiecznie „chorymi” we wspólnej europejskiej rodzinie. Musimy zniszczyć właśnie teraz tę dwugłową hydrę „rosyjskomirstwa-małorosyjstwa”, wyrzucając na śmietnik historii na zawsze wadę „niedowierzania we własne siły”, przestając być „niewolnikami cudzej myśli”. W tych splecionych wątkach zwycięsko-tragicznej i codziennej historii narodowej rysują się nasze „zadania domowe”, obramowane złocistymi widnokręgami Wolności i Zwycięstwa dla Ukrainy, która potrzebuje od każdego z nas „Miłości i ognia!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

“Moskiewska nieczystość” kłóci się pod świętą Ławrą

Heorhij ŁUKIANCZUK 29 marca zakończył się termin umowy najmu Narodowego Rezerwatu „Kijowsko-Peczerska Ławra” z Ukraińskim Kościołem Prawosławnym Patriarchatu Moskiewskiego. Mnichom i klerowi Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego (UKP PM) od 21 marca zabroniono przebywać w Dolnej Ławrze. Przedstawicieli PM wezwano do przejścia do Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU) lub opuszczenia terenu rezerwatu. „Ukraina zrobiła kolejny krok w kierunku wzmocnienia duchowej niezależności naszego państwa. Eksmisja UKP PM z Kijowsko-Peczerskiej Ławry jest ochroną naszego społeczeństwa przed starymi i cynicznymi moskiewskimi manipulacjami religią. Od 1991 roku Ukraina jest terytorium największej wolności religijnej w naszej części Europy i tak będzie zawsze!” – oświadczył prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski w orędziu do Ukraińców. Zatem 29 marca UKP PM rozpoczęło wyprowadzkę z Dolnej Ławry. Jednak były już namiestnik Kijowsko-Peczerskiej Ławry metropolita Paweł (Łebid), znany jako „Pasza-Mercedes”, oświadczył, że jego parafia nie opuści świętości do zakończenia postępowań sądowych. Rankiem 30 marca, zamiast przekazania budynków i mienia, księża oraz wierni UKP PM, podżegani przez metropolitę Pawła i agenturę Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego (RKP), przyszli na nabożeństwo do cerkwi Dolnej Ławry, w szczególności do cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego, rozpoczęli kłótnie z dziennikarzami i zablokowali dostęp członkom komisji Rezerwatu do budynków Dolnej Ławry, którzy mieli rozpocząć proces przekazywania mienia świętości państwu. Równolegle z terenu Dolnej Ławry nadal wyjeżdżały samochody z mieniem. Policja wraz z ekspertami szczegółowo sprawdzała każdy pojazd, aby nie wywożono wartościowych przedmiotów przekazanych rezerwatowi jeszcze w latach 70. XX wieku: ikon i innych artefaktów cerkiewnych, które mają wartość muzealną i znaczenie historyczne. Jednocześnie Ministerstwo Kultury rozważa kwestię, aby w Kijowsko-Peczerskiej Ławrze nadal trwały posługi i życie religijne. Wśród „wiernych-protestujących” są mężczyźni i kobiety, głównie w podeszłym wieku. Wielu z nich nadal wspiera Rosyjski Kościół Prawosławny (pomimo tego, że UKP PM w publicznych oświadczeniach nie uważa się za część RKP). 31 marca Sąd Gospodarczy miasta Kijowa odrzucił wniosek protestacyjny Pawła Łebida w sprawie eksmisji UKP PM z pomieszczeń Dolnej Ławry, a 1 kwietnia byłemu metropolicie UKP PM przedstawiono podejrzenie o podżeganie do wrogości religijnej, usprawiedliwianie działań Federacji Rosyjskiej oraz zaprzeczanie zbrojnej agresji FR przeciwko Ukrainie. Były namiestnik Kijowsko-Peczerskiej Ławry na tle eksmisji ze świętości wybuchnął groźbami i przekleństwami pod adresem prezydenta Ukrainy oraz członków jego rodziny, kierował groźby także pod adresem Gabinetu Ministrów i władz w ogóle. Według danych śledztwa podejrzany duchowny w wystąpieniach wielokrotnie obrażał uczucia religijne Ukraińców, poniżał poglądy wiernych innych wyznań i próbował kształtować wrogie nastawienie do nich. W miejscach zamieszkania i tymczasowego pobytu figuranta przeprowadzono czynności śledcze. Decyzją sądu Paweł Łebid na czas śledztwa został umieszczony na 60 dni w areszcie domowym z obowiązkiem noszenia elektronicznej bransolety. W 2022 roku Służba Bezpieczeństwa Ukrainy rozpoczęła kompleksowe działania kontrwywiadowcze i bezpieczeństwa (ponad 40) w środowisku cerkiewnym UKP w celu przerwania destrukcyjnej działalności prorosyjsko nastawionego duchowieństwa. W wyniku działań przeprowadzonych przez SBU wszczęto 61 postępowań karnych wobec 61 duchownych. Łącznie sądy wydały już 7 wyroków wobec poszczególnych klerów, którzy stanęli po stronie wroga, dwóch z nich zostało wykorzystanych w wymianie naszych żołnierzy. Na podstawie materiałów służb specjalnych wprowadzono sankcje wobec 17 funkcjonariuszy UKP, a prawie 250 klerom RKP zabroniono wjazdu na Ukrainę. Ponadto pozbawiono obywatelstwa Ukrainy 19 duchownych UKP, obywateli kraju-agresora, zainicjowano przymusowy powrót do kraju pochodzenia klerom cerkwi, dwóm obywatelom FR. Prawosławny Kościół Ukrainy (PKU) jako następca prawny Metropolii Kijowskiej oświadczył, że Rosyjski Kościół Prawosławny, reprezentowany na Ukrainie przez UKP PM, okupował Kijowsko-Peczerską Ławrę w XVII wieku. W PKU zaznaczono, że Moskwa duchowo okupowała ukraińskie świętości przez ponad trzy stulecia. Zwierzchnik PKU metropolita Epifaniusz mianował pełniącego obowiązki namiestnika Święto-Uspieńskiej Kijowsko-Peczerskiej Ławry. Został nim członek Soboru Duchownego Ławry archimandryta z UKP PM Abraham (Łotysz). Zwrócił się on do braci z wyznaniem, że spędził wiele czasu na modlitwie i rozmyślaniach, zanim przeszedł do PKU, jednak wybrał pozostanie w miejscu, gdzie składał śluby przed Bogiem. Abraham wezwał również braci do naśladowania własnego przykładu. Oczywiste jest, że bachanalia „moskiewskich diabłów w sutannach” jako filii FSB FR podczas całkowicie legalnej eksmisji ze świętości ukraińskiego prawosławia, która przez ponad 300 lat była okupowana przez imperium moskiewskie, szybko wygaśnie po sądowym ukaraniu ich kierownictwa. Według słów ministra kultury Ołeksandra Tkaczenki, UKP PM może również stracić Poczajowską Ławrę oraz klasztory w Czernihowie, ponieważ w UKP PM wygasły umowy użytkowania mienia w Czernihowie oraz w jednej z cerkwi w Poczajowie. Najprawdopodobniej chodzi o Sobór Uspieński Poczajowskiej Ławry (koniec XVIII w.) oraz zabytki historyczne w Czernihowie: klasztory Troicki i Jelecki (XI w. – jedne z najstarszych klasztorów Ukrainy) oraz Sobór Spaso-Preobrażeński (XI w. – jedna z najstarszych zachowanych monumentalnych budowli kamiennych Ukrainy). Wobec namiestnika klasztoru UKP PM w Poczajowskiej Ławrze zostanie wszczęte postępowanie karne dotyczące utrudniania korzystania z mienia państwa. Informowano również, że sąd ukarał rektora Poczajowskiego Seminarium Duchownego UKP PM za prorosyjski wpis. Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej, który w 2019 roku rozgniewał Moskwę, uznając nowo powstały Prawosławny Kościół Ukrainy, oświadczył, że Kreml wykorzystuje RKP jako „narzędzie do osiągania swoich strategicznych celów”. „Cerkiew i kierownictwo państwowe Rosji współpracowały w popełnieniu zbrodni agresji i dzielą odpowiedzialność za zbrodnie, takie jak szokujące uprowadzenie ukraińskich dzieci” – zaznaczył Patriarcha Ekumeniczny. A Pełnomocnik Rady Najwyższej ds. Praw Człowieka Dmytro Łubineć oświadczył, że przedstawiciele UKP PM, manipulując prawami wiernych, ukrywają swoje zbrodnie. „Obecnie przejście parafii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego do Prawosławnego Kościoła Ukrainy to pragnienie i wybór samych wiernych. Rozumieją oni, że UKP Patriarchatu Moskiewskiego należy do FR, wspiera wojnę, okupację ukraińskich ziem. Oprócz tego sama Rosja popełnia zbrodnie także przeciwko różnym wyznaniom religijnym: ostrzeliwuje i niszczy obiekty religijne, zabija księży” – zaznaczył ombudsman. „Moskiewskie przekupki” protestują przeciwko eksmisji UKP PM z Kijowsko-Peczerskiej Ławry

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

bolszewików „nie może być żalu i miękkości wobec klasowego wroga”. Ani współczucia, ani miłosierdzia, ani uświadomienia sobie odpowiedzialności za przestępstwa służbowe. Osobiście radził wysiedlać „sabotażystów” z ich domów i osiedlać w nich „sumiennych kołchoźników”. Domagał się od OGPU ustanowienia „operacyjnych granic” na drogach do Zakaukazia, aby uniemożliwić ruch uchodźców głodowych. Drugie przyjście antychrysta na Kubań trwało od 18 do 23 listopada 1932 r. Kaganowicz oficjalnie zezwolił na konfiskatę chłopskiego zboża „drogą przeszukania” gospodarstw. Dopuszczał możliwość bieżących ofiar, aby w „przyszłości nie trzeba było ponosić większych ofiar”. Faktycznie uznał za całkowicie normalne zabijanie chłopów celowo wywołanym głodem. Znów obudził się komercyjny talent byłego drobnego handlarza. Obawiał się „większych ofiar”, czyli głodowania mieszczan, dlatego ustanowił „reżim oszczędności” w Moskwie, który pozwolił zaoszczędzić 8 tys. ton mąki. W tym celu był gotów na wszelkie ofiary, uciekać się do terroru i wysiedleń, morzyć głodem. Zaprzątał go bieżący problem: „Trzeba rozwiązać kwestię, dokąd wysiedlać?”. Oto i cała moralność stalinowskiego satrapy. Ideologiczną energię oraz osobistą przyjemność czerpał z represji przeciwko „burżuazyjnej, białogwardyjskiej i kozackiej inteligencji”, ponieważ gardził wykształconymi ludźmi, zazdrościł im. Deportował 400 osób ze stanicy Połtawskiej, bo do nich „dołączyła część petlurowców, którzy przewędrowali wiosną z Ukrainy”. Porozumiewał się mieszaną gwarą, aby przypodobać się Kubańczykom, którzy go nienawidzili. 19 grudnia 1932 r. Stalin rozkazał Kaganowiczowi i Pawłowi Pastyczewowi „niezwłocznie wyjechać na Ukrainę” w celu „wzmocnienia skupu zboża”. Zebrali wściekłą wilczą watahę wszelkiej maści pełnomocników, wybrali ofiary i dali komendę „fas”. „Działacz polityczny” wysokiej rangi zszedł do poziomu odurzonego propagandą kołchozowego brygadzisty: wymagał dwukrotnego lub trzykrotnego mielenia i przewiewania plew, aby nie pozostały choćby ocalałe kłosy. Wyszukiwał do tego „pełnomocników – silnych ludzi z duchem bojowym”. 23 grudnia zuchwale zareagował na oklaski aktywu partyjnego obwodu odeskiego: „Nie spodziewajcie się, że stanę się łagodniejszy od oklasków”. Kaganowicz nie uważał za „wypaczenie” systematycznych i „mistrzowsko przeprowadzonych przeszukań”, ale nie radził „bić w twarz”. Wzywał popleczników, aby „wzięli w taki „sztos” ukraińskie wsie, żeby „sami chłopi odkrywali doły”. Obiecywał „amnestię” tym, którzy dobrowolnie przynosili ziarno, a dla reszty – naciskać „jednolitym systemem, jednolitą prasą” bezlitosnych represji. Zaproponowana przez niego zasada dobrowolności wyglądała cynicznie: „inaczej nie wystarczy nam sił, by przekopywać całą ziemię”. Obserwowano dążenie do wysłużenia się przed Stalinem, zdobycia sławy pierwszego zwycięskiego „Żukowa skupu zboża”. W styczniu-lutym 1933 r. Kaganowicz przyjechał na Kubań z inspekcją rządową. Usłyszał od miejscowego kierownictwa o przypadkach masowego głodu, ale znów przerzucił winę na plotki „klasowego wroga”. Ustalona tradycja rosyjskiego wielkomocarstwowego szowinizmu – wymyślać wrogów: ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów, choć na Ukrainie nie było ukraińskiej narodowej burżuazji, „ukronazistów”, „faszystów”, uciekając się do otwartego ludobójstwa w XXI w. Zbrodniarz nie wraca na miejsce popełnienia zbrodni dwukrotnie. Kaganowicz uważał się za działacza politycznego, a nie zbrodniarza, dlatego bez zastrzeżeń przyjeżdżał na Ukrainę. W kwietniu 1933 r., kiedy rękoczynny Hołodomor zabrał miliony istnień Ukraińców, przyjechał na Ukrainę w celu sprawdzenia stanu przemysłu węglowego i metalurgicznego. Ani wyrzutów sumienia, ani skruchy, ani poczucia winy, ani „konwoju pomocy humanitarnej” dla Donbasu. Miesiąc później zmarła jego matka – Genia Josypiwna, która przeżyła 72 lata. Pochowano ją z honorami 15 maja 1933 r. w kijowskim Parku Ofiar Rewolucji. Miliony ukraińskich kobiet i dzieci poległy bez wieści na ulicach miast i wsi od Hołodomoru, którego twórcą był jej syneczek Łazar. Ani grobów, ani procesji żałobnej. Jedynie ziemia z pokorą osiadła na bezimiennych mogiłach, pokrytych zielonym kocem...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Stalinowski satrapa Łazar Kaganowicz: „ofiary są konieczne”

Mojżesz zwalczał pragnienie i głód potrzebujących, a Łazar Mojsejewicz Kaganowicz zabierał chleb ukraińskim chłopom. Zbawiciel rzucił wyzwanie imperatorowi, poświęcając siebie dla ratowania ludzkości. A „wierny uczeń Stalina” poświęcał innych, by przypodobać się władcy. Chłopskie posłuszeństwo i fanatyczne oddanie wkradły się w jego słowa – „uczymy się od was codziennie”. Nic nie zmieniło się w Rosji do dzisiaj. Rosyjska polityka wielkomocarstwowego szowinizmu przesiąknięta jest nienawiścią do bliźniego, która zniewoliła społeczeństwo, podporządkowała cerkiew prawosławną, błogosławi zabijanie „braci i sióstr”. Pokłon, a tym bardziej służenie szatanowi – to wielki grzech. Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych, profesor, honorowy przewodniczący Narodowego stowarzyszenia badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców Fenomen nomenklaturowy Kaganowicza to całkowita zagadka. Urodził się w 1893 r. (wieś Kabany w guberni kijowskiej, obecnie rejon polski), a zmarł w 1991 r. w Moskwie. Urzędnik wysokiej rangi: sekretarz generalny KC KP(b)U, wielokrotny ludowy komisarz różnych gałęzi przemysłu, sekretarz Komitetu Moskiewskiego WKP(b), członek Biura Politycznego KC WKP(b). Przeżył 98 lat bez trosk i wyrzutów sumienia. Bóg daje ludziom długie życie w dwóch przypadkach: aby cieszyli się swoimi sprawiedliwymi czynami, a także odkupili w modlitwach odstępstwo. Wojujący bezbożnik Kaganowicz nie przejmował się zbrodniami przeszłości, ponieważ miał stalinowską odporność na ludzkie cierpienie, nawet wobec bliskich krewnych (nie obronił brata Mojżesza przed represjami). Przyswoił sobie wypracowaną nomenklaturowo-polityczną dewizę: absolutna odpowiedzialność za partyjne polecenie wodza, nawet kosztem życia milionów, i pełna nieodpowiedzialność za skutki. Stalin wiedział, kogo wybierać i do siebie przybliżać. Kaganowicz służył mu wiarą i prawdą, wykonywał za niego „czarną” robotę. W latach 1925–1928 stanął na czele KC KP(b)U, aby skierować ukrainizację na pożądane ideologiczne tory. Mistrz gabinetowych intryg, wirtuoz politycznego szkalowania i hojnego przypinania wszelkich łatek, okazał się potrzebny Stalinowi na Ukrainie. Wystarczyło, że Mykoła Chwylowy zwrócił się twarzą ku Europie, a od razu pojawiło się nacjonalistyczne odchylenie – „chwylowizm”. Kaganowiczowi nie spodobała się postawa buntowniczego ludowego komisarza oświaty Ołeksandra Szumskiego, który domagał się przejścia od formalnej aparatowej ukrainizacji do „ukrainizacji partii”. Stalin osobiście wydał Kaganowiczowi komendę „fas”. 26 kwietnia 1926 r. wódz obawiał się, że oświadczenie Szumskiego „może nabrać miejscami charakteru walki przeciwko „Moskwie” w ogóle, przeciwko Rosjanom w ogóle, przeciwko rosyjskiej kulturze i jej najwyższemu osiągnięciu – leninizmowi”. Ale bezkompromisowy ludowy komisarz oświaty Ukrainy Szumski obstawał przy swoim: „Partia musi zacząć mówić po ukraińsku”. Kaganowicz na wszelkie sposoby obrażał Szumskiego na Biurze Politycznym i plenum KC partii, napomykał o jego chłopskim pochodzeniu, a ten śmiało odpowiadał: „Jeśli mój ojciec jest chłopem, to twój – drobnym kramarzem”. Niepokornego komisarza zwolniono w 1927 r. z łatką ideologa „szumskizmu”. Nienawiść do wszystkiego, co ukraińskie, to mentalna i genetyczna cecha charakteru Kaganowicza. Zakończył rozpoczętą „deukrainizację”. 14 grudnia 1932 r. KC WKP(b) i Rada Komisarzy Ludowych ZSRR zobowiązały kierownictwo partyjne na Ukrainie do „zwrócenia poważnej uwagi na prawidłowe prowadzenie ukrainizacji”, wypędzenia z instytucji oświatowych „petlurowskich i burżuazyjno-nacjonalistycznych elementów”, a także ustanowienia „partyjnego kierownictwa i kontroli nad prowadzeniem ukrainizacji”. Na Kubaniu, który w listopadzie osobiście terroryzowała „grupa Kaganowicza”, kancelarię, gazety i czasopisma przeniesiono „z języka ukraińskiego na rosyjski jako bardziej zrozumiały dla Kubańczyków”. Kaganowicz ostrzegał przed uchodźcami z Ukrainy, którzy opowiadali o własnych cierpieniach, „zwłaszcza na Kubaniu, gdzie jest język ukraiński”. Lubił wtrącać ukraińskie słowa, nawet w służbowej korespondencji, czasami zakładał wyszywaną koszulę, jak jego poplecznik Pawło Postyszew, jakby wstydził się swojego żydowskiego pochodzenia. 23 czerwca 1932 r. w liście do Stalina dodał: „Dobrze byłoby usłyszeć Pana opinię, jak to mówią na Ukrainie”. Chodziło o utworzenie „obwodów donieckiego i czernihowskiego”. W odniesieniu do pierwszego Kaganowicz nie miał żadnych wątpliwości, bo „KC proponował to od samego początku”, a oto czernihowski „w przededniu skupu zboża” budził zastrzeżenia. Członkowie Biura Politycznego KC WKP(b), do których od 1930 r. dołączył Kaganowicz, należeli do elity politycznej kraju. Zbierali się nocami, niczym wampiry, które wybierały kolejną ofiarę. Polowanie na ukraińskich rolników trwało w dzień i w nocy, wyczerpując siły i pozbawiając życia miliony chłopów. Fanatycznych pełnomocników ds. skupu zboża nagradzano orderami i awansami, a słabodusznych nazywano „sabotażystami”. Kaganowicz znał roczne zobowiązanie Ukrainy – wywieźć do państwowego spichlerza 510 mln pudów zboża (ponad 8 mln ton). Pozbawianie chłopów chleba towarzyszyło sądowym represjom, samowoli, otwartemu terrorowi, których ideologiem i zwolennikiem był Łazar-Mojżesz. Masowy głód objął co najmniej jedną trzecią rejonów USRR w pierwszej połowie 1932 r. z populacją 11 mln osób. Przerażeni urzędnicy Ukrainy Włas Czubar i Hryhorij Petrowski wysłali Stalinowi listy z wyrazami skruchy z 10 czerwca: mówiąc, że wiedzieli, iż plany są nierealne, ale była „dyrektywa KC WKP(b) o wykonaniu, prosili o przejrzenie planów”. Petrowski, choć nie był elokwentnym mówcą, przeforsował tezę o „sztucznym głodzie” na Ukrainie. 12 czerwca Kaganowicz przesłał ich listy Stalinowi, który wypoczywał w Soczi. W liście przewodnim dodał pieprzu, oskarżył Petrowskiego o „odmowę skupu zboża w tym roku, co jest całkowicie niedopuszczalne”. Na pytanie o pomoc Ukrainie wahał się: można dać, ale „pytanie w jakich rozmiarach”. Handlował życiem ukraińskich rolników, jak kożuchami na Kureniówce w młodzieńczych latach. Oburzenie Stalina nie znało granic. Zamierzał zwolnić cały skład ukraińskiego kierownictwa, radził się specjalisty od „spraw ukraińskich” – Kaganowicza. Wniosek kategoryczny: żadnej pomocy nasiennej, żywnościowej, pełne i całkowite wykonanie rocznego planu. Żniwa smutku z ich głodnym koszeniem nie obchodziły głównego kremlowskiego agronoma i jego pomocnika na Ukrainie. Kaganowicz przejmował się czymś innym: jak wykorzenić „rozważania o nierealności planu”, które głęboko zapadły w głowy „części aktywu partyjnego”. Obawiał się ich rozprzestrzenienia na „politykę partii”. Niepewność i zagubienie oraz „formalne wykonanie” państwowej daniny w naturze uważał za „główne zarazki”, które „trochę” (wstawka Kaganowicza) zatruwały także wierzchołek. 6 lipca 1932 r. osobiście przyjechał na Ukrainę, zebrał Biuro Polityczne KC KP(b)U i konferencję partyjną, złamał opór wobec skupu zboża. Potępił „teorię”, którą rozpowszechnili poszczególni członkowie KC, że „my, Ukraińcy, jesteśmy niewinnie poszkodowani”. Stalin, Mołotow, Kaganowicz mieli historyczną szansę – anulować tempo skupu zboża, udzielić systemowej pomocy żywnościowej i nasiennej Ukrainie, ale wybrali „decydyjący przełom” (fraza Kaganowicza) – Hołodomor. 16 sierpnia, czyli w samym środku żniw głodowej rozpaczy, Kaganowicz przystał na propozycję Stalina, by stanąć na czele ukraińskich komunistów. Wyraził wojowniczą gotowość „namiąć boków” (dać w kość) zdezorientowanemu „ukraińskiemu aktywowi”. Jego służalcze nomenklaturowe poddaństwo cieszyło Stalina. „Macie nie tylko oficjalne polityczne, ale i towarzysko-moralne prawo rozporządzać tym, – podkreślał wtedy Kaganowicz, – kogo uformowaliście jako działacza politycznego, czyli mną, Waszym uczniem”. Pozostawał stalinistą do śmierci, dlatego wystąpił przeciwko „destalinizacji” za rządów Nikity Chruszczowa. W listopadzie 1932 r. Kaganowicz dwukrotnie odwiedził rejony Kubania w celu przełamania „sabotażu siewu i skupu zboża”. Te ostatnie oznaczały systemowe pozbawianie chłopów upraw zbożowych i paszowych, czyli poświadczały politykę Hołodomoru, tworzenie warunków, które doprowadziły do masowej śmierci co najmniej 1,4 mln „Kubańczyków”. Po co zapraszać do skupu zboża zastępcę ludowego komisarza spraw wojskowo-morskich Jana Hamarnika, zastępcę przewodniczącego OGPU Gienricha Jagodę, jakby byli dyplomowanymi agronomami? Obecność wśród popleczników Kaganowicza ludowego komisarza zaopatrzenia Anastasa Mikojana jest zrozumiała i „usprawiedliwiona” – operacyjnie kierować zabrane zboże zgodnie z przeznaczeniem. Główny komsomolec ZSRR Ołeksandr Kosariew miał zapalać własnym przykładem gorliwych aktywistów. Przyjechali na Kubań, gęsto zaludniony przez etnicznych Ukraińców, aby „wzmocnić skup zboża” i zapewnić „wykonanie planu siewu”. Absurdalne zadanie. Moskiewska specjalna brygada na czele z Kaganowiczem zorganizowała „przełom” w skupie zboża poprzez otwarty pogrom wsi, stanic i rejonów Kubania. Odbywały się one w warunkach masowego głodu chłopów. Główny pogromca osobiście opracował „środki” wpływu na rolników: pozbawiać przydomowej ziemi, „przetrzepać” lokalnych komunistów, wpisać na „czarną listę” 3-5 stanic (blokada społeczna i żywnościowa), zakazać handlu we wsiach, zastosować „sądowe represje” i rozstrzeliwania, „rozpowszechnić plotki” o przesiedleniu na kubańskie ziemie chłopów z północnych rejonów, którzy będą lepiej pracować, zwrócić zboże, które zostało wydane na dniówki powyżej 10-15% wymłóconego ziarna itp. Moskiewski szpieg osobiście zaglądał do ksiąg rachunkowych kołchozów, ale po „spichlerzach nie chodził”. Mocno łajał „złych komunistów”, którzy „legitymacją partyjną uświęcają, błogosławią kułackie nastroje”, nie zauważają chłopów, którzy „nocą niosą worki ze ściętymi kłosami”. Zakazał Kubańczykom jeździć na Ukrainę w celu wymiany pszenicy jarej na żyto ozime. W oparach klasowej i mentalno-etnicznej nienawiści do „Kubańczyków”, uświadamiając sobie bezkarność, Kaganowicz uznał za nieuniknione tragiczne skutki swojej działalności – „ofiary są konieczne”. Nie zatrzymały go straszliwe okoliczności: połowa kobiet z powodu wycieńczenia nie wychodziła w pole do pracy, 70% traktorów MTS nie pracowało, kołchozy z powodu braku nasion i rąk do pracy przerwały siew. Ręczny „przełom” uważał za „kułacki sabotaż”, a dlatego w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

„Obowiązkiem połtawian jest stworzenie tematycznego muzeum Michnowskiego i Rusowych”

31 marca minęło 150 lat od dnia urodzin Mykoły Michnowskiego – ideologa nurtu niepodległościowego w ukraińskim ruchu początku XX wieku, autora dokumentu programowego Bractwa Tarasowców „Credo młodego Ukraińca” oraz broszury „Samostijna Ukraina”. Z tej okazji patriotyczna społeczność przy udziale Połtawskiego biura Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej zorganizowała wiec pamięci dla uczczenia tego wybitnego Ukraińca. Nieobojętni mieszkańcy zebrali się przy domu Rusowych na Woznesenśkim Uzwozie w Połtawie, przy tablicy pamiątkowej ustanowionej ku czci Michnowskiego. Wszak to właśnie w tym domu 19 lutego 1900 roku odczytał on manifest „Samostijna Ukraina”. W nim, z zastosowaniem postulatów prawnych, Mykoła Michnowski argumentował konieczność budowy samodzielnego sobornego państwa ukraińskiego, nazwał jego głównego wroga – rosyjski imperializm – i wezwał Ukraińców do wywalczenia z bronią w ręku „jednej, jedynej, niepodzielnej, wolnej, samodzielnej Ukrainy od gór Karpackich aż po Kaukaskie”. W wiecu pamięci wzięli udział pracownicy Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, obwodowego muzeum krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego na czele z dyrektorem Ołeksandrem Suprunenkiem, działacze OUN, zastępczyni przewodniczącego rady obwodowej Lilija Rurojewa, radne rady miejskiej Julija Horodczanina i Oksana Druk. Również na edukacyjne zgromadzenie przybyli aktywiści Połtawskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki na czele z radnym rady obwodowej Mykołą Kulczynskim. Oświadczył on: „Obowiązkiem połtawian jest stworzenie w tym domu muzeum, aby uczcić pamięć zarówno rodziny Ołeksandra i Sofiji Rusowych, jak i Mykoły Michnowskiego”. Uczestnicy wiecu jednogłośnie poparli tę inicjatywę. Moderatorem wiecu pamięci był regionalny przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. „Dzisiaj wielki dzień w historii Ukrainy i w historii Połtawszczyzny. 150 lat temu urodziła się osobowość, którą nie bez podstaw nazywamy apostołem ukraińskiej państwowości. Michnowski sformułował ideę państwowej niepodległości Ukrainy” – podkreślił Ołeh Pustowhar. Opowiedział on o miejscach pamięci Mykoły Michnowskiego na Połtawszczyźnie i zacytował fragmenty manifestu „Samostijna Ukraina”: „Jak nie można zatrzymać rzeki, która, łamiąc lód na wiosnę, burzliwie pędzi do morza, tak nie można zatrzymać narodu, który łamie swoje kajdany, przebudziwszy się do życia”. O drodze życiowej Mykoły Michnowskiego, w szczególności w Połtawie i Łubniach, mówił znany połtawski historyk, szef miejskiej „Proświty”, zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego Taras Pustowit. Ihor Procaj, radny Połtawskiej rady obwodowej, jest przekonany, że popularyzacja państwowotwórczych idei Mykoły Michnowskiego jest obecnie ważna jak nigdy: „Jest to ważny składnik ukraińskiego frontu historycznego, szczególnie teraz – podczas narodowej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Wszak naród ukraiński heroicznie stawia opór rosyjskim okupantom, po raz kolejny w swojej historii broniąc swojej odrębności i Niepodległości”. Wydarzenie zakończyło się poezją poetki Ludmyły Ponomarenko, która odczytała słowa dedykowanej Michnowskiemu autorskiej pieśni „Kajdany ducha”. Połtawskie biuro UIPN (na podstawie materiałów z portali społecznościowych) i w Kołomyi – w 1938 r. przez wydawnictwo „Żinochoji doli”. Każdy wiersz Ulany Krawczenko to jej stała uwaga poświęcona głębokim przeżyciom religijnym, które rodzą w duszy człowieka zainteresowanie życiem tych chrześcijańskich świętych, którzy złożyli je na ołtarzu humanistycznych idei, a dlatego są zdolni wychować w człowieku poczucie dobra, zdolność do humanitarnych relacji. Duszą objąłem was, miliony, objąłem wszystkich... Wy wszyscy w duszy mojej – w mojej duszy wszyscy, – a ja w czyjej? Co wiecie o miłości, co wiecie o bólu duszy mojej? W walce ciężkiej – jakiż ja samotny... („Gethsemane”) Właściwie świętu Paschy w zbiorze „Caritas” poświęcono kilka utworów, różnych pod względem sposobu reprezentacji kluczowej w chrześcijaństwie tajemnicy Zmartwychwstania, która nie tylko odróżnia je od wszystkich innych religii świata, ale i daje ludzkości unikalną możliwość osiągania stanu odrodzonego ducha. Dziękujemy studentom Kołomyjskiego instytutu naukowo-dydaktycznego za pełne uczuć odczytanie Drogi Krzyżowej, szczere podziękowania dla ojca Wołodymyra za cenną naukę dla młodzieży w czasie Wielkiego Postu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Młodzieżowa Droga Krzyżowa

Halyna WOŁOSZCZUK, członkini Proświty, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego. W Kołomyjskim Instytucie Naukowo-Dydaktycznym przeprowadzono młodzieżową Drogę Krzyżową. Stacje czytali studenci kierunków „Edukacja wczesnoszkolna”, „Edukacja średnia (język i literatura ukraińska)”, „Edukacja średnia (wychowanie fizyczne)”. Młodzieżowej Drodze Krzyżowej przewodniczył duchowy opiekun młodzieży studenckiej ksiądz Wołodymyr Humeniuk. „Miałam dawne marzenie: przeprowadzić Drogę Krzyżową, złożoną z wierszy pierwszej galicyjskiej poetki Uliany Krawczenko (18 kwietnia 1860 r., m. Mikołajów w obwodzie lwowskim – 31 marca 1940 r., m. Przemyśl). Marzenie wreszcie spełniło się tej wiosny” – opowiedziała docent katedry filologii Halyna Wołoszczuk. Drogę Krzyżową ze zbioru poezji religijnej Uliany Krawczenko „Caritas” dobrał i uporządkował ksiądz Pawło Potoczny, książka ukazała się w 2012 roku w Przemyślu (wydawnictwo „Sofia”) z okazji 65. rocznicy odejścia do wieczności Uliany Krawczenko. „Jezus Chrystus – Syn Boży po to stał się jednym z nas i połączył naszą ludzką naturę ze swoją, tym samym zjednoczył się z każdym z nas. Droga Krzyżowa zawiera w sobie motywy antropologiczne i egzystencjalne. Pięknie opisuje to nasza wielka poetka Uliana Krawczenko na niwie głębokich słów w swojej poezji. Modląc się słowami Uliany Krawczenko, której życie nie szczędziło bólu i cierpienia, macie możliwość choć w części poczuć tę trudną drogę zmagań o szczęście, a na końcu zakończyć ją, zgodnie z naszą wiarą, Zmartwychwstaniem” – zaznaczył we wstępie do zbioru Uliany Krawczenko „Droga Krzyżowa” arcybiskup Iwan, metropolita przemysko-warszawski. Nazwa zbioru „Caritas” Uliany Krawczenko pochodzi oczywiście od łacińskiego przysłowia: „Deus caritas est” („Bóg jest miłością”). Zbiór „Caritas” został wydany w 1935 r. nakładem „Biblioteki Generalnej” początkowo we Lwowie w drukarni „Biblos”, a później

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W New Jersey uczczono obrończynie Ukrainy, więźniarki rosyjskich okupantów

Walentyna SZEMCZUK, członkini Związku Ukrainek Ameryki, m. Nowy Jork. Zdjęcie Oksany Sorochan W mieście Vipany w stanie New Jersey odbyło się zebranie „Dowody i doświadczenie przemocy Rosji w wojnie przeciwko Ukraińcom: aktywistyczne stanowisko”, na którym zeznawały cywilne jeńcowe: Iryna Dowhań – kierowniczka sieci SEMA Ukraine, Ludmyła Husejnowa – członkini zarządu Global Survivors Fund oraz Anna Olsen – wojskowa, starsza medyczka bojowa 36. Brygady Piechoty Morskiej, jeniec rosyjskich okupantów. Wydarzenie, zorganizowane przez Okręg New Jersey Związku Ukrainek Ameryki oraz Światową Federację Ukraińskich Organizacji Kobiecych, otworzyła przewodnicząca Okręgu SUA Oksana Konyk, moderowała zaś główna przedstawicielka SFUOK w Radzie Gospodarczo-Społecznej ONZ doktor Marta Kebało. Zwrot do uczestników zebrania wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej Ukrainy, szefowej delegacji Rządu Ukrainy na 67. sesji Komisji ONZ ds. Statusu Kobiet Olhy Stefanisziny przedstawił kierownik Służby wicepremiera Ukrainy Dmytro Kaplun. Prelegenci podkreślili krytyczną potrzebę utworzenia specjalnego międzynarodowego trybunału do ścigania zbrodni Rosji: agresji, przemocy ludobójczej oraz okrucieństwa, jakim jest użycie gwałtu jako broni wojennej. Ten temat stał się główną osnową wystąpień Kateryny Lewczenko – Pełnomocniczki Rządu ds. polityki równości płci, Ołeksija Hołubowa – Generalnego konsula Ukrainy w Nowym Jorku, Marijany Tretiak – referentki ds. adwokacji SUA. O złożonych przesłankach uznania przemocy seksualnej w warunkach wojny za zbrodnię opowiedziała doradczyni ds. gender Głównodowodzącego Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy Oksana Hryhorjewa. Po jej wystąpieniu odbyła się pierwsza w USA projekcja filmu „Przemoc seksualna armii rosyjskiej w Ukrainie”, stworzonego przez Centrum Młodzieżowe Rady Atlantyckiej Ukrainy, Narodową Akademię Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz Dowództwo Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Słowa głębokiego szacunku dla obrończyń Ukrainy przed rosyjskimi okupantami, byłej jeńcowi wojskowej Annie Olsen oraz cywilnym Ludmyle Husejnowej i Irynie Dowhań wygłosiła zasłużona pracownica kultury Ukrainy Walentyna Szemczuk i poświęciła je oddanym córkom Ukrainy po- Podczas dyskusji panelowej Anna Olsen (po lewej), Walentyna Szemczuk, Ludmiła Huseinowa oraz akcja „Zasłoń sobą niebo błękitne!”. Kwiatami powitali obrończynie Ukrainy organizatorzy. Przyjazd Ludmiły Huseinowej i Anny Olsen do Stanów Zjednoczonych z celem adwokacyjnym ułatwiła Medialna Inicjatywa na rzecz Praw Człowieka. Iryna Dowhań weszła w skład delegacji rządowej. W zebraniu wzięli udział członkowie delegacji Rządu Ukrainy: Uliana Tokariewa – zastępczyni ministra polityki społecznej Ukrainy, Tetiana Bereżna – zastępczyni ministra gospodarki Ukrainy, Zorian Kisz – drugi sekretarz departamentu organizacji międzynarodowych MSZ Ukrainy, Olha Pierunowa – zastępczyni naczelnika Zarządu Monitoringu Przestrzegania Praw Człowieka MSW Ukrainy, Jewhenija Krawczuk – zastępczyni przewodniczącej komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki humanitarnej i informacyjnej, Jana Lubymowa – zastępczyni kierownika Sekretariatu Pełnomocnika Rady Najwyższej Ukrainy ds. praw człowieka, Jarosława Soczka – pierwszy sekretarz Stałego Przedstawicielstwa Ukrainy przy ONZ, Olha Herasimiuk – przewodnicząca Narodowej Rady Ukrainy ds. telewizji i radiofonii, Halina Żukowska – starszy referent Aparatu Pełnomocnika Rządu ds. polityki równości płci, Kateryna Pryjmak – zastępczyni przewodniczącej organizacji społecznej „Kobiecy Ruch Weteranów”, Halina Meszcziakowa – specjalistka programowa ONZ – Kobiety w Ukrainie, Pawło Zamostian – zastępca przedstawiciela Funduszu ONZ ds. ludności na Ukrainie oraz eksperci Funduszu Jewhenija Łuk'janczenko i Serhij Niżynski. Zebranie w Wypanie po raz kolejny oznajmiło światu o zbrodniach rosyjskich okupantów w Ukrainie i wezwało do ukarania agresora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Arystokratka ducha – katorżniczka. Za co aresztowano młodą artystkę Chóru Bukowińskiego i jak zapłaciła moskwie za swoją „zbrodnię”

Tej wiosny mija 100 lat od dnia urodzin Nadiji Łukasz z malowniczej bukowińskiej wsi Banyliw nad Czeremoszem koło Wyżnicy – utalentowanej artystki Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca, którą w 1948 roku, zamiast na występy do Kijowa, wysłano na Sybir. Na dożywotnie zesłanie, bez prawa powrotu do rodzinnych stron. Jedna z milionów młodych doli, zniszczonych przez komunistyczno-bolszewicki system pod hasłami „radziecyzacji”, „komunizacji” oraz „denazyfikacji”. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz Niesłyszani, niepoznani, nieuszanowani. W czasach radzieckich wobec wszystkich, których oskarżano o związki z OUN-UPA, władza poprzez swoje środki masowego przekazu kształtowała jednoznacznie negatywny stosunek. I kiedy ci śmiałkowie, odsiedziawszy na katordze swoje, w większości ćwierćwieczne, wyroki rzekomej własnej pokuty oraz nieprostymi drogami, jak w przypadku bohaterki tej opowieści, wracali wreszcie do domu, opinia publiczna nie była gotowa, by po ludzku ich przyjąć. Choćby zrozumieć, wysłuchać, pomóc. Nie okazała się gotowa w porę poruszyć tego tematu także nasza tak zwana narodowa dziennikarstwo epoki oligarchicznej, z której poprzedni właściciele uparcie i systemowo wyciskali wszystko, co narodowe, patriotyczne, prawdziwe. Z pewną dozą spóźnionej skruchy przed bohaterką tej opowieści, z którą podczas kilku krótkich przyjazdów na Bukowinę udało mi się porozmawiać, czynię to teraz. Żałuję, że nie znalazłem czasu, póki Nadija Matwijiwna żyła i była w pełni sił umysłowych, by wypytać o szczegóły jej życiowej epopei. Szereg nieznanych faktów i szczegółów udało się ożywić dzięki opowieściom jej najmłodszego brata Ostapa. Jemu w czasie zesłania ojca i starszej przyrodniej siostry, w 1947 roku, był zaledwie rok. Lecz on, już jako dorosły, usłyszał i sercem przyjął ich spowiedzi. Właśnie dzięki temu nić rodu nie została przerwana. Swoje urywkowe wątki z tamtej młodości zazwyczaj wykładała cicho, w wyrazistych obrazach, z ledwo zauważalnym posmakiem żalu i smutku. Ale nie było na jej twarzy ani gniewu, ani zgorzknienia, ani żalu, ani potępienia. To przemawiała arystokratka. I tego wspaniałego ducha, odziedziczonego genetycznie po równie wielkich, prawdziwie arystokratycznych rodzicach, nie mogli wytruć, zmiażdżyć intelektualnie ubodzy, narodowo wykastrowani komuno-bolszewicy – nosiciele niszczycielskiego świata. Aresztowanie w przeddzień występów. „Aresztowali Nadię Łukasz!” Ta wiadomość, jak nagły trzask wiosennej burzy na błękicie Drogi Mlecznej, oszołomiła salę prób Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca w kwitnącym okresie końca maja 1948 roku. Nikt w nowym zespole twórczym, który dopiero się formował, nie dawał wiary. Byli pewni, że zaszła przykra pomyłka, że Nadia jeszcze zdąży na próbę generalną. Przecież za parę dni zespół wyruszał na pierwsze, szczególnie odpowiedzialne występy – do Kijowa. Lecz jakże bez tej, która miała prawdziwie głos od Boga? Ona przecież tak marzyła, by odwiedzić ukraińską stolicę… Odkąd tę niebieskooką piękność o jasnych włosach z wyżnickiego Banylowa zaproszono do nowo powstałego profesjonalnego zespołu, swoją przyszłość przymierzała do rytmu życia tego kolektywu. Cieszyła się z tego, że będzie wśród nielicznych, którzy w całym obwodzie, republice, a nawet w całym ZSRR będą reprezentować obraz osobnego na Ukrainie bukowińskiego kraju. Tego, który emocjonalnie i barwnie wyłania się przed widzem i słuchaczem z pieśni i tańców, zrodzonych w tym ziemskim raju pięknych młodzieńców i dziewcząt w dziwnych strojach narodowych. W czasie koncertów w miastach i wsiach obwodu zdążyła już zauważyć, jak sala widowiskowa zdaje się być namagnesowana jakąś dziwną energią, jak jaśnieją twarze tych, którzy przychodzili lub przyjeżdżali popatrzeć na to niepowtarzalne widowisko piękna i talentów Bukowiny. …Nadiji Łukasz w chwili aresztowania kończyło się 25 lat. Pierwsza pamiętna data rozkwitającej młodości. Pierwszy samodzielny odcinek dziewczęcej doli. Lecz nagle z otwartych na oścież drzwi w tym czasie jej los stanął nie w odnowionym przed występami barwnym bukowińskim stroju, a w brudnym ubraniu katorżniczki. Z napisanym w obcym języku urzędowym zaświadczeniem „wroga ludu”, z przerażającym każdego napotkanego statusem dożywotniej zesłanki-wygnańczyni z rodzinnego domu, bez prawa powrotu kiedykolwiek na Ojczyznę. Kim jest Nadija Łukasz? Za co „zawiniła” przed radziecką władzą? Dlaczego taka „dożywotnia nagroda” od państwa? Lekcje życia w patriotycznej rodzinie. Po linii matki Nadia Łukasz pochodzi z domu znanych w całym powiecie wyżnickim Szandrów. Ich wielkie gospodarstwo z przestronnym domem jeszcze z czasów austriackich, z ogrodem, polem i lasem wokół Szklanej Góry malowniczego Weławczego (przemianowanego przez władzę radziecką w 1946 roku na niezdarną nazwę Korytne) od dawna pokazywało się tylko z dobrej strony. Tylko dobrze słyszano o gospodarzach i dzieciach tego majątku. Babcia mamy, Maria, pochodziła ze spolonizowanej polskiej szlachty. Jej brat Wołodymyr był znanym fachowym inżynierem. Nie na darmo przez wiele lat korzystał z apartamentów dla całej rodziny na górnym piętrze znanego dworca kolejowego w Stanisławowie, bo był naczelnikiem całego oddziału stanisławowskiej kolei. Wujowie mamy Olgi, Denys-Deonizij i Zybko-Jewzybij Szandrowie, w stopniu oficerów armii austriackiej przeszli całą I wojnę światową. Rodzina Szandrów zawsze była przychylna ukraińskim stowarzyszeniom społecznym i patriotycznym, w szczególności „Proświcie” i „Czarnomorcom”. Mężczyźni z tej rodziny byli aktywistami i sponsorami oddziałów tych organizacji w Wyżnicy i Waszkowcach. Patriotyczny ukraiński duch za wszystkich władz kraju zawsze żył w rodzinie linii ojca. Łukaszowie z kicmańskich Iwankowiec od wieków byli chłopami. Ale, mówiono we wsi, chłopami szczególnymi. Bo ich najmłodszy syn Matwij (przyszły ojciec Nadiji) dzięki swoim zdolnościom i nieustannej pracy osiągnął niespotykane dotąd we wsi – ukończył Uniwersytet Wiedeński, otrzymał tam dyplom na kierunku „filologia niemiecka”. A że kochał bezgranicznie swój kraj, nie chciał skorzystać z propozycji kontynuowania kariery naukowej w Wiedniu, lecz wrócił na Bukowinę. Zaczął nauczać w okolicznych wsiach. Najdłużej – w Dolisznim Szepocie, później – w Banylowie, gdzie wkrótce mianowano go dyrektorem szkoły. Tam też założył rodzinę, żeniąc się z Olgą Szandro z sąsiedniego Weławczego. Można tylko wyobrazić sobie, jakie wychowanie otrzymywała w tej rodzinie trójka dzieci Matwija i Olgi Łukaszów, z których najmłodszą była Nadija, urodzona w 1923 roku… Mama Nadiji zmarła młodo. Ale zdążyła przekazać swojemu trzeciemu dziecku nie tylko dobre maniery, ale i inne cnoty rodu, wśród których – poczucie dumy i odpowiedzialności. Przed rodziną i Ojczyzną. Po raz drugi ojciec ożenił się przed wojną i rodzina wkrótce powiększyła się o jeszcze troje dzieci. Oczywiście, że Nadia stała się dla nich i siostrą, i nianią. Zatem w trudnym czasie była gotowa poświęcić się wielkiej rodzinie. Lecz los rozporządził inaczej. Fraza wzięta za podtytuł tej części eseju pochodzi z „Odezwy walczącej Ukrainy”. Jest to jeden z rzadkich obecnie dokumentów podziemnych OUN-UPA, który na początku II wojny światowej był potajemnie przekazywany z rąk do rąk na okupowanych przez Niemców terytoriach ukraińskich, a po zakończeniu wojny, w nowej redakcji, rozpowszechniany był już zarówno na emigracji, jak i na terenach radzieckiej Ukrainy. Na początku wojny przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów umiejętnie budowali sieć podziemnej poczty, do której angażowali przede wszystkim dziewczęta. Niemcy prawie nie mieli wobec nich podejrzeń, bo jak wyobrazić sobie kruche dziewczę z automatem czy granatami w rękach? Nadija Łukasz po raz pierwszy dowiedziała się o sposobie rozpowszechniania tajnego łańcucha informacji, który zasilał skoordynowane działania podziemnych bojowników poprzez lokalnych łączników, od starszego brata Oleha. Zapisał się on w szeregi OUN jeszcze przed wojną i wkrótce stał się jednym z rejonowych przywódców tej autorytatywnej wśród miejscowej ludności organizacji. Zaproponowała od razu swoje usługi. Od małego nazywano ją na dzielnicy śmiałą, niebojącą się, do tego potrafiła być i przekonująca, i pomysłowa. Oleh, po długich wahaniach, wprowadził młodszą siostrę w sprawy, ale w ogólnych zarysach – bez nazwisk, adresów, treści szyfrogramów. Jednak główną zasadę musiała przyswoić na całe życie: w każdych okolicznościach, nawet w obliczu groźby śmierci czy nieludzkich tortur, nie wydawać swoich, nie podawać żadnego prawdziwego nazwiska. Tak została łączniczką OUN-UPA. Jedną z niewielu Bukowinek, przez które odbywała się stała wymiana informacji i uzgadnianie działań podziemnych oddziałów między Bukowiną a Galicją. Przyswoiła wszystkie szczegóły niebezpiecznych przejść przez Czeremosz. Jedno było oficjalne – przez kontrolowany przez Niemców most między Wyżnicą a Kutami, drugie bardziej ryzykowne – w bród między bukowińskim Banyłowem a kosowskimi Popelnikami. To ostatnie było prostsze w suchą porę, kiedy zawsze narowisty Czeremosz słabł z powodu niskiego stanu wód. Legenda dla niemieckiej komendantury „idę do krewnych” dobrze sprawdzała się, gdy ojciec przeniósł się z Banyłowa do Popelników – pracował tam przez pewien czas jako tłumacz z niemieckiego. Po pierwszych „czysto” wykonanych zadaniach Nadiji zaczęto powierzać „transportowanie” także ważniejszych doniesień i na dalsze odległości. Za rekomendacją brata włączono ją do składu jednej z grup marszowych OUN-UPA na wschodnią Ukrainę. Najdalej na wschód poza Dniestrem, dokąd rzucił ją los w 1943 roku, był rejon murowanokuryłowiecki w obwodzie winnickim. Wtedy nie mogła wiedzieć, że po wojnie będzie tam ratować się przed prześladowaniami władzy radzieckiej macocha z trojgiem młodszych dzieci. Gospodyni tego domu, której syn pracował po wojnie jako milicjant w rejonowym oddziale, nie mogła nawet domyślać się, że uciekinierka z Bukowiny to żona zesłanego w niebyt „wroga władzy radzieckiej”. Droga ojca Przez całą wojnę anioły stróże były dla Nadiji ratunkową osłoną jej ryzykownej misji. Po wojnie przez pewien czas unikała częstego wychodzenia do ludzi. Aż do momentu, gdy przeczytała w lokalnej prasie ogłoszenie o konkursowym naborze do chóralnej kapeli „Bukowyna” młodych i utalentowanych dziewcząt i chłopców. Władza czyniła próbę przywrócenia temu zespołowi twórczemu statusu zespołu pieśni i tańca, na co oficjalny Kijów dał zezwolenie jeszcze w 1940 roku. Wtedy Nadija odważyła się wyjść z cienia i spróbować sił jako artystka. Łatwo przeszła i trzy profesjonalne tury naboru, i sprawdzenie przez lokalne NKWD pod kątem lojalności. Początkowo nawet nie wierzyła, że przyjęto ją na etat. Zaczynała się nowa strona jej młodego życia, w której nie powinno być miejsca na niepokoje i strach przed przyjściem nocnych gości. Jednak stało się inaczej… W tamtych realiach historycznych podziemny narodowowyzwoleńczy ruch młodych ukraińskich patriotów, na który władza nałożyła przerażające piętno „banderowski”, był z góry skazany na porażkę. Pierwszy sygnał o pojawieniu się ciemnej smugi, która rozszerzała się w oczach, rozbrzmiał jesienią 1947 roku. Aresztowano ojca. Nadija Łukasz w kamieniołomach w Magadanie. Lata 60. Rodzice Nadiji – Matwij i Olha Łukaszowie (piąty i szósta od lewej do prawej) wśród patriotycznej młodzieży na Szklanej Górze Weławczego. Lata 20.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Władza postawiła za zarzut wieloletniemu dyrektorowi szkoły w Banyliwie, nauczycielowi cieszącemu się autorytetem w całym rejonie i ojcu sześciorga dzieci, współpracę z Niemcami. Za to, że był u nich tłumaczem, i za to, że ukochaną jego specjalnością na całe życie stały się język i literatura niemiecka. Rozpoczęła się seria przesłuchań. Ponieważ poza pracą tłumacza i nauczyciela z dziećmi i chłopami nie było za Matwijem Łukaszem nic więcej kompromitującego, „nie figurowało”, enkawudziści sięgnęli po sprawdzoną metodę zastraszania i karania wolnościowo myślących mieszkańców Bukowiny. Żądali od niego niewiele: po prostu podania 30 nazwisk mieszkańców wsi i okolicy, którzy nie byli lojalni wobec sowieckiej władzy. Obiecywali za sporządzoną listę zwolnić. Można jedynie się domyślać, co czekałoby na rodziny, których nazwiska by podał. Z takich właśnie systematycznie układano listy do wysiedlenia na Syberię. Inteligent w pierwszym pokoleniu, intelektualista z zawodowym wykształceniem jednego z najbardziej autorytatywnych uniwersytetów Europy, wychowany na najlepszych wzorach światowej literatury klasycznej, Matwij Łukasz nie mógł tego zrobić. Podczas pierwszego, drugiego i trzeciego przesłuchania nikogo nie wydał. Za taką samodzielność w zachowaniu bolszewicka władza karała szczególnie surowo. Dwadzieścia pięć lat syberyjskich obozów wydało się sądowej feremidzie za mało wobec tego „wyrafinowanego inteligenta”. Postanowiła zabrać się za jego córkę. Tym bardziej że właśnie wtedy imię Nadiji Łukasz pojawiło się w jednym z zeznań „dwudziestki” z ust jej koleżanki, która trafiła do katowni NKWD i załamała się. Nadija, przestrzegając zasad postępowania członka OUN przekazanych przez brata, podczas wielokrotnych przesłuchań nie uległa. Nie wskazała żadnego łącznika ze swojego otoczenia. Nie dała się skusić obietnicom enkawudzistów o ułaskawienie po sporządzeniu „listy trzydziestki”. Dla ojca i córki procedura skazania i wysłania na Syberię była taka sama i odbywała się z kilkutygodniową różnicą w czasie. Trasa również była jednakowa: z czerniowieckich kazamatów NKWD na dworzec kolejowy. Tam już od 1940 roku z zazdrośnie regularną częstotliwością formowano transporty (również ze Stanisławowa, Lwowa, Równego). Miejscowi nazywali te pociągi „bydlęcymi wagonami”. Kierunek również był dla nich wspólny – po kilku postojach na syberyjskie zmarznięte bagna, aż do Magadanu. Były jednak dwie różnice. Pierwsza. Ojciec otrzymał 25 lat obozów o zaostrzonym rygorze, z szansą, że jeśli przeżyje, wróci na starość – w nadziei zobaczenia żywych swoich dzieci. Wyrok zaś dla Nadiji to dożywotnie zesłanie do Magadanu, bez prawa powrotu w rodzinne strony. Druga. Na dworzec odprowadzała Matwija Łukasza żona z trojgiem małych dzieci: najmłodszy, Ostap, miał wtedy zaledwie rok, Zirka – trzy, a Daryna – pięć lat. Nadiji na syberyjskie „zasiewy” nikt nie odprowadzał: starsza siostra Orysia zmarła kilka lat przed tymi wydarzeniami podczas porodu, o losie brata Olega nie wiedziała wtedy nic… W tej części opowieści o Nadziei Łukasz unikam odtwarzania nawet najmniejszej części tego przybytku nikczemności, amoralności, goryczy i łez rozpaczy w Magadanie – swoistej stolicy poniżonych, upokorzonych, oczernionych, niesprawiedliwie skazanych przez komuno-bolszewicką klikę, ale nigdy nieujarzmionych osobowości. Przeważająca ich większość pochodziła z Ukrainy. „Zbrodnie” tych ludzi wobec nowej władzy polegały na tym, że mieli godność i honor, że nie mogli działać wbrew własnemu sumieniu, że pamiętali testamenty swoich ojców, że kochali swój rodzinny kraj, pozostawali wierni językowi i wierze swoich przodków. I jakby w odpłacie za przeżyte, wraz z nadejściem chruszczowowskiej odwilży los daje Nadiji Łukasz szansę przejścia ze statusu „skazanej” do statusu „wolnej osadniczki”. Stawało się to możliwe w przypadkach, gdy młodą więźniarkę chciał poślubić ktoś z wolnonajemnych. Takim okazał się były pilot wojskowy z obwodu stalingradzkiego Jurij Nikulin. Po demobilizacji pojechał do Magadanu zarobić pieniądze. Zatrudnił się jako buldożerzysta na jednym z magadańskich odcinków zrębu lasu, przydzielonym wysiedlonym Ukraińcom. Tam spotkał Nadiję. Koniec magadańskiej historii Magadańska historia jej życia trwała aż do końca lat 70. Od tamtej pory żyła marzeniem o powrocie na Bukowinę. I to marzenie stopniowo, kilkoma etapami, rzeczywiście nabierało realnych kształtów. Na początku zaczepiły się w obwodzie rostowskim, gdzie mieszkała matka Jurija. Jednak przebywali tam niedługo: teściowa kategorycznie nie zaakceptowała synowej. I to przyspieszyło nowy odcinek życiowej drogi – ukraiński Donbas. To było jedyne miejsce, gdzie władza pozwoliła byłej banderowczynce i jej mężowi-Rosjaninowi kupić mieszkanie spółdzielcze. Tak więc na ponad dziesięć lat miejscem nowego zameldowania stał się Kramatorsk. A już po rozpadzie ZSRR, na początku lat 90., udało się dzięki potrójnemu wariantowi (Kramatorsk – Tarnopol – Czerniowce) powrócić w rodzinne strony. Chociaż mąż na wszelkie sposoby opierał się przed wyjazdem na obcą sobie stronę… Na zmierzchu lat los zdążył sprawić Nadiji Matwijiwnie jeszcze jedno, dość mocno radosne emocjonalne przeżycie – wyprowadził na żywy ślad jej ukochanego starszego brata Ołeha. Przez pół wieku nic o nim nie wiedziała, od tamtej pory, kiedy widziały się po raz ostatni w lokalu konspiracyjnym w Kutach na początku 1944 roku. Wtedy prawie siłą ciągnął siostrę za sobą – na zachód, by razem wkroczyć na niepewne, ale w tamtych okolicznościach ratunkowe drogi emigracji. Oczywiście ona kategorycznie odmówiła, bo przed oczami stanęły zupełnie małe, zrodzone razem dwie siostrzyczki i właśnie urodzony braciszek Ostap. Kto im pomoże? Ostatnie proroze słowa brata przez dziesięciolecia paliły jej duszę: „Nadziu, Sowieci i tak cię zdemaskują. I nigdy nie wybaczą. Uciekajmy razem!” Przez wiele lat szczerość i ciepło brata, miłość i opieka ogrzewały duszę, często skostniałą od srogich magadańskich mrozów. Przetrwał on jednak tę straszną walkę kilku oddziałów enkawudzistów, uzbrojonych po zęby, i garstki wojowników UPA, opętanych ideą niepodległej Ukrainy, pod jedną z ostatnich kryjówek pod Wyżnicą. Po miesiącach tułaczki zniszczonymi wojennymi drogami Europy Ołeh Łukasz znalazł się w jednym z obozów DP w amerykańskiej strefie okupacyjnej w bawarskiej Bawarii. Pod koniec lat 40., gdy te obozy, pod opieką ONZ, zaczęto rozformowywać, myśl o możliwości powrotu do domu ostatecznie zgasła. Przed nim rysowały się zarysy zaledwie dwóch zamorskich brzegów: jednego amerykańskiego i drugiego – australijskiego. Wybrał on jakoś drugi... Dowiedziawszy się przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż o losie siostry, Ołeh Łukasz przez lata formalnej niepodległości Ukrainy nie odważył się przyjechać do Ukrainy, ale zdołał „załatwić” zaproszenie i opłacić podróż do siebie dla Nadiji. Ona rzeczywiście odbyła tę długą, trzymiesięczną, niemal dookólną podróż morską. Zdążyła zobaczyć żywego brata i nagadać się z nim… „Jestem silniejsza, niż można było sądzić…” Z okna jej nowego mieszkania na starej ulicy Ruskiej w Czerniowcach roztaczały się szerokie wyrwy zalewowe rwącego Prutu, przecinane zielonymi pasmami zarośli wierzbowych, do którego powyżej Waszkiwiec wpadał zimnym strumieniem wolnolubny duch rzeki jej dzieciństwa – legendarnego Czeremoszu. I ona czuła ten duch skrajem swojego zbolałego serca, które jakby mocniało, młodniało, bo przyspieszone krew, pobudzona strunami młodości, krążyła szybciej. Nie mając własnych dzieci (jej zdrowie kobiece zgubił znienawidzony Magadan), pani Nadija swoją niezrealizowaną macierzyńską miłość przelewała na siostrzenice, córki brata, Oksanę i Olenę. Cieszyć się jednak niewiarygodnie urzekającymi pejzażami z własnego, od dawna wymarzonego domu na rodzinnej Bukowinie musiała krótko. Najpierw zmarł mąż Jurij, a potem zaczęło podkopywać jej siły ciało, poszarpane syberyjskimi mrozami. Stopniowo opuszczał ją wzrok, aż wreszcie całkiem oślepła. Potem odmówiły posłuszeństwa nogi… Pieniędzy na drogie leki ani na przyzwoite sanatoria nie miała. Nigdy też nikt jej nie zaprosił na żadne publiczne spotkania – ani do szkół, ani do zakładów pracy, ani na jakiekolwiek inne imprezy nowych ukraińskich świąt. Nikt o nic nie pytał, niczego nie zapisywał, nie fotografował. Taka chodząca encyklopedia ludzkiego ducha, taka nieodkryta magnetyczna skrzynia patriotyzmu, dobroci i człowieczeństwa okazała się w naszym tak bardzo zpragmatyzowanym i obojętnym środowisku niepotrzebna. Do takich, którzy na oczach odchodzą w zapomnienie, nieznani, nieuszanowani, nieosławieni, państwu ręce wciąż nie dochodzą… *** Swego czasu siostra Nadiji Matwijiwny, również dawna łączniczka OUN-UPA i również ćwierćwieczna więźniarka obozów GUŁAGu, Galicjanka Iwanka Maszczak-Pszepiurska, na pytanie, czy nie żałuje tego, że tak ułożyło się życie, powiedziała w jednym z wywiadów: „…Proszę nie żałować naszej zmarnowanej młodości. Sami wybraliśmy taką drogę i cierpliwie ją znosimy. Nigdy nie żałuję tego, czego nie mogę cofnąć. Tu zobaczyłam i zrozumiałam, czym są życie i trud człowieka… Jestem silniejsza, niż można było myśleć…”. Jestem przekonany, że pod tym treściwym i wymownym cytatem mogłaby się podpisać również dawna artystka Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca, łączniczka OUN-UPA i więźniarka stalinowskich obozów GUŁAGu na Magadanie, a faktycznie, nie formalnie, wybitna dziś Bukowinka Nadija Matwijiwna Łukasz. Wieś Welawcze, rejon wyżnicki na Bukowinie – Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Lis Mikita”, „Osa” i „Chrin”: humor OUN i UPA jako broń propagandowa

Ukraiński ruch narodowo-wyzwoleńczy lat 40. i 50. XX wieku w dużym stopniu wykorzystywał nie tylko broń, lecz także słowo, propagandę i humor. Nawet w ekstremalnych warunkach powstańcy nie zapominali o żartach. W szczególności upowcy aktywnie wykorzystywali humor jako materiał agitacyjny. „Pod ziemią wyrasta, kogo trzeba przypiecze” W latach 40. i 50. XX wieku ukazywało się wiele wydawnictw ukraińskiej satyry podziemnej. „Osa” – taki tytuł nosiło humorystyczne wydawnictwo kierownictwa Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) na ziemiach zachodnioukraińskich. Ukazało się w listopadzie 1942 roku. OUN na tym terenie Podola w latach 1947–1949 wydawała satyryczno-humorystyczny magazyn „Chrin”, na pierwszej stronie którego widniał podtytuł: „Pod ziemią wyrasta, kogo trzeba przypiecze”. W 1949 roku OUN wypuściła i rozpowszechniła dwa numery zbioru humoresek „Dwyhnem”, a w 1948 roku ukazał się kwartalnik satyryczno-humorystyczny „Żurnal” oraz humorystyczne pismo „Żorna”. Pod redakcją pochodzącego z Połtawy, z ziemi perejasławskiej, Petra Własowycza Wasylenka-„Wołosza” i jego współpracowników w latach 1945–1946 dla oddziałów Ukraińskiej Armii Powstańczej (UPA) na Zakerzonniu wydawano satyryczno-humorystyczny magazyn „Lisowyk”. W czasopiśmie kurenia UPA „Żurby”, zatytułowanym „Powstańcze kropidło” (grudzień 1944 – styczeń 1945), oprócz dowcipnych karykatur i satyrycznych rysunków publikowano korespondencje i wiersze. Ukraińska Służba Informacyjna wydawała pismo „Szczodenni wisti”, także dobrze ilustrowane karykaturami. Czasopismo satyry politycznej „Lis Mykyta” Tę bohaterską i twórczą sztafetę najlepszych podziemnych ukraińskich publicystów i satyryków spod sztandaru OUN i UPA podjęli w latach powojennych wydawcy, pracownicy, redaktorzy i karykaturzyści w słynnym czasopiśmie satyry politycznej „Lis Mykyta”. Kontynuowało ono chlubną tradycję satyry politycznej czasów drugiej wojny światowej na Ukrainie, która później została przeniesiona przez czołowych działaczy zorganizowanego ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego spod sztandaru OUN, UPA i Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) wraz z misjami zagranicznymi i wyprawami tych ugrupowań na Zachód. W czasie drugiej wojny światowej i przez pierwszą dekadę powojenną OUN, UPA i UHWR wydawały łącznie około 90 wydawnictw periodycznych i nieperiodycznych, z czego dziewięć można zaliczyć do profilu satyry politycznej. „Lis Mykyta” jako ukraiński czasopismo satyry politycznej, już na emigracji, miał stosunkowo dużą liczbę prenumeratorów, a poziom jego artystycznej oprawy graficznej i jakości prezentowanych materiałów był taki, że nie tylko czytelnicy, ale i specjaliści śmiało zaliczaliby go do najlepszych światowych wydawnictw tego typu. Co więcej, poszczególne artykuły, pamflety, szarże, anegdoty i karykatury z tego czasopisma przedrukowywały nie tylko ukraińskie wydawnictwa emigracyjne, ale także poważne zagraniczne czasopisma i gazety z Wielkiej Brytanii, Francji, Holandii, Polski, Niemiec, Włoch. Do karykatur dołączano artykuły o Ukrainie, jej heroicznej walce i kulturze narodowej. Czasopismo zdołało nawiązać żywe kontakty z demokratyczną prasą zagraniczną i w ten sposób w stosunkowo krótkim czasie zrobiono wiele dla propagowania ukraińskiej sprawy wyzwoleńczej za granicą. Ostatnie numery czasopisma ukazały się już w 1990 roku. W Monachium ukazało się aż 26 numerów czasopisma „Lis Mykyta”. Połtawski oddział UINP (na podstawie książek i publikacji Ołeksandra Panczenki, doktora prawa, docenta prywatnego Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, Monachium). Zdjęcia z archiwum Ołeksandra Panczenki. Na zdjęciu: „Lis Mykyta” w prasie światowej. Monachium, 1948 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

to pewnie, bo ludowe przysłowie potwierdza: szczęście zamieszkuje w tej chacie, na której bocian uwił gniazdo. Bociany spełniają nadzieję – przynoszą do rodziny niemowlęta, a szczęśliwa rodzina powinna być bogata w dzieci. „Przy nadziei” – tak właśnie w ludzie mówiono o kobiecie, która wkrótce zostanie matką. Wiara w świętość bociana istnieje w naszym narodzie już od czasów trypolijczyków-pelazgów, i to szczególne traktowanie przetrwało do dziś. Ptaki śpiewały, kiedy morze było jeszcze tylko błękitne. Ludowi artyści tworzą świat, w którym rzeczywistość przybiera postać artystycznych obrazów. Co więcej – odwołując się do ukraińskiej natury widzów, twórca na podstawie wspólnego doświadczenia kulturowego wywołuje dokładnie te skojarzenia, które chce osiągnąć. Fantastyczne ptaki z kwiatami, zrodzone w wyobraźni ludowych twórców, prezentowane są w pracach wykonanych różnymi technikami. Właśnie techniczne cechy techniki mieszanej, opartej na akwareli o jej zmiennej przezroczystości, określają swoistość kompozycji I. Skicjuka „Fantazja”. Przedstawienie pawia na gałęzi pozostawia wrażenie lekkości i wirtuozerii w posługiwaniu się podstawowymi środkami wyrazu – dość dużym modułem pewnego pociągnięcia pędzla, dźwięczną graficznością linii i kontrastowymi barwami spektralnymi. W ukraińskiej tradycji ceramicznej wizerunek ptaka od dawna był jednym z najbardziej ulubionych, zwłaszcza w malowidłach talerzy, misek, tanżerów, gdy sam kształt wyrobów określa centralne miejsce dekoru, a kompozycja wpisuje się w okrąg. Podstawowym motywem jest ptaszek na gałęzi lub parzyste ptaki przy kwiecie. Powściągliwy koloryt, uogólnienie i śpiewna linia obrysu elementów są charakterystyczne dla podolskiej ceramiki. Zawsze jaskrawa i rozpoznawalna ceramika kosowska wnosi charakterystyczne barwy w różnorodność wystawy. Jest ona reprezentowana wyrobami znanych kosowskich mistrzów – P. Cwiłyk, M. Truszyka, I. Zajaczuk, J. Zaryckiej, I. Uhrynjuka. Niezwykły świat piękna, który jakby był pełen dźwięków ptasiego śpiewu, otwiera się przed widzem na polewanych talerzach i dzbanach, malowanych angobami w charakterystycznej żółto-zielono-brązowej gamie. A rzeźbiona naczynie na wino w kształcie koguta zdaje się, że zaraz ożyje, zaśpiewa i obwieści wschód słońca oraz początek nowego dnia. Fantastyczne obrazy bajkowych ptaków, zrodzone w wyobraźni ludowych mistrzów, przenoszą widzów w jasny świat dzieciństwa. Drobna plastyka F. Oleksijenki urzeka osobliwością form i bujnością barw. Jak dziwnie nazywa czasem swoje rzeźby – „Śnieguroczka-ptaszka” lub „Ptak – królowa-balerina”. W tych nazwach zawarta jest istota obrazów. Na wyrażenie charakteru pracują wszystkie środki wyrazu: kompozycja plastyczna, stosunek mas, detali, różnorodność faktur i uderzające pokrycie kontrastującymi polewami, dekoracyjność których podkreślają najprostsze motywy ornamentalne. Od dawna ptaki uważano za istoty święte, związane z niebiańskim i podziemnym światem, a ptakom wodnym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ptaszka przywołuję z ciepłego kraju…

Już ponad rok w Ukrainie trwa ostra faza strasznej rosyjsko-ukraińskiej wojny, w której nasz naród walczy o swoje życie na odwiecznej ziemi, o prawo do przyszłości swoich dzieci. Wierni synowie i córki Ukrainy ceną własnej krwi bronią Ojczyzny, na polu bitew tracimy najlepszych. Nadmierny wysiłek społeczeństwa, długotrwałe napięcie i zgromadzone w czasie wojny zmęczenie wyostrzają nasze odczucia. Ratuje nas niezachwiana wiara w Zwycięstwo Ukrainy. Wydaje się, że ma ono nadejść równocześnie ze zwycięstwem światła i ciepła nad zimnem i zimowym mrokiem. Oksana HORDIJEC, wiodąca pracownik naukowy Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego w Pyrohowie Zwycięska Wiosna Chyba jeszcze nigdy dzisiejsze pokolenia Ukraińców tak nie czekały na nadejście wiosny, na przebudzenie wszystkiego, co żywe, z zimowego snu. Niełatwa, pełna tragicznych kart historia Ukrainy przez wieki hartowała duch naszego narodu, lecz nie zniszczyła jego wrażliwej duszy. W ludowej wyobraźni rodziły się jasne, promienne obrazy, które inspirowały do życia i walki. Zwycięska Wiosna przedstawiana była jako piękna dziewczyna w wianku z kwiatów, z kwiatami w dłoniach, otoczona ptakami. Czekają na nią: dziewczęta wzywają ją pieśniami-wiosnankami, dzieci witają ją obrzędowym pieczywem w kształcie skowronków, ptaki zwiastują swoim śpiewem jej przyjście. Kalendarzowa obrzędowość cyklu wiosennego składa się z obrzędowych czynności, mających sprzyjać nadejściu wiosny. W ludzie zawsze szczególnie oczekiwano powrotu ptaków przelotnych z Irію-Raju, gdzie przebywają święte dusze dziadów i pradziadów, dokąd odlatują jasne dusze Bohaterów. Obdarzone przez Boga nadprzyrodzonymi siłami, zdolnością pokonywania przestrzeni i czasu, a także granicy między Świetnym a Nawią światami, ptaki przynoszą ludziom błogosławieństwo przodków, zapowiadają im obfite zbiory, przypływ, dobro, zdrowie i radość spokojnego bytu. Dźwięcznie, zgodnie rozbrzmiewają nad ziemią odwiecznych chliborobów dziecięce głosy: Ptaszki wzywam z ciepłego kraju. Lećcie, słowiki, na naszą ziemię. Pośpieszcie, jaskółeczki, paść krówki… Obraz ptaka w ukraińskiej sztuce ludowej stał się przewodnim motywem przy tworzeniu ekspozycji wystawy, do której weszły eksponaty muzealne od drugiej połowy XIX w. do czasów współczesnych z kolekcji fondowej Narodowego Muzeum Architektury i Bytu Ludowego Ukrainy. Te obrazy, ręczniki, komplety strojów, wyroby z gliny, drewna, słomki, pisanki przedstawiają całe bogactwo rodzajów zdobniczo-użytkowej sztuki, jej wysokie piękno i symboliczne znaczenie, bogactwo ozdób i mistrzostwo wykonania. Przeciętny człowiek XXI w., który stale koncentruje się na swoim życiu, jeszcze rok temu jakby nie zauważał ptasiego śpiewu wokół. Dziś natomiast, gdy nie rozbrzmiewa syrena alarmu lotniczego, gdy nie słychać wybuchów, ptasi świergot przywraca do życia, napełnia serce radością. W ekspozycji wystawy cała przestrzeń poświęcona jest ptakom i przy ich pomocy tworzy się szczególny, Oksana Hordijec (z prawej) z córką Ołeksandrą emocjonalnie zabarwiony nowy wymiar, w którym jest miejsce dla odwiecznych wyobrażeń naszego narodu, urzekającej ukraińskiej przyrody i współczesnego człowieka, spragnionego pozytywu i zmęczonego wojną. Ptaki wypełniają życiem błękit nieba w naiwnych scenach „Święto Słońca” i „Bocian przyniósł” autorstwa I. Łysenki, malarza-amatora z Czerkaszczyzny, z których wyłaniają się obrazy wiosennych obrzędów. W pracy M. Tymczenko „Gęsi w Sedniowie”, gdzie, zdawałoby się, sama nazwa wiąże ją z miejscem istniejącym na mapie Ukrainy, przez które przeszła raszystowska horda, nagle następuje błyskawiczne oderwanie od rzeczywistości – i widz trafia do idealnego Świata, stworzonego przez nieokiełznaną fantazję artystki. Gęsi, tańczące godowy taniec wśród kwiatów na polanie nad jeziorem, ożywiają przestrzeń baśniowego wiejskiego pejzażu, którego wszystkie składowe, splatając się w niezwykły ornament, śpiewają hymn życiu. Wrażenie wzmaga majorowe brzmienie jaskrawych barw i mistrzowskie zdobienie każdego elementu kompozycji. I już słyszymy znajomą melodię ludowej pieśni: „Gąska gąskę dogania, każda sobie parę ma…”, a w świadomości pojawiają się obrazy, urywki myśli i wspomnień, związane z miłością, wyborem pary, wymarzonym życiem we dwoje wśród piękna doskonałej przyrody. Podobne emocje i stan zachwytu daruje widzom zapoznanie się z twórczością F. Panki, a mianowicie – całym ptasim stadem w jego pracach. Już same tytuły obrazów mówią same za siebie: „Łabędzia wierność”, „Kwitnie tarnina”, „Słoneczniki i ptaki”. Autor maluje ptaki i kwiaty. W jego jawnie dekoracyjnym języku artystycznym mieści się wielka paleta środków służących realizacji zamysłu. Białą gołębicę, która uosabia czystość i jakby promieniuje blaskiem, artysta przedstawia na kwiecistym tle w kolorze niebieskiego nieba, ograniczając się do przejścia od bieli do nasyconego błękitu. W innych pracach artysta używa dużej skali przedstawień, kontrastowych, majorowych barw, śpiewnej linii konturu oraz dodatkowej ornamentyki w obrębie lokalnych płaszczyzn. Tańczy, splata się długimi, wdzięcznymi szyjami para łabędzi i, jak zawsze, obwieszcza światu piękno, miłość i wierność. W pejzażowej pracy „Chata moja, biała chata” autorowi za pomocą skojarzeń udało się stworzyć odwieczną formułę przytulności dla Ukraińców. Stoi białe chatka, jakby w Raju. Wszystko dookoła składa się z mnóstwa kwiatów i gwiazdek: Niebo, Ziemia – cała przestrzeń. Tam żyje szczęśliwa rodzina, wiemy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Lećcie, słowiki, na naszą ziemiczkę”

W Muzeum Historii Kijowa otwarto wyjątkowy projekt „Ptaszki wzywam z ciepłego kraju”, stworzony na podstawie zbiorów Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Obyczaju w Pyrohowie. Wystawa stała się znaczącym wydarzeniem w kulturalnym życiu Kijowa i codziennie gromadzi dużą liczbę zwiedzających. Projekt planowano przed kilkoma laty, nawet podano już daty otwarcia. Jednak najpierw przeszkodziła pandemia, a w zeszłym roku – początek Wielkiej wojny. Mimo to pragnienie pokazania ludziom bogatego świata ukraińskiej warstwy kulturowej, związanej z ptactwem, w końcu się spełniło! „Teraz zauważamy rzeczy, których wcześniej nie dostrzegaliśmy. Uważniej słuchamy ptaszków i serdeczniej reagujemy na piękno. Głębiej odczuwamy radość z obcowania z przyrodą i sztuką” – dzielili się wrażeniami zwiedzający wystawę, którzy specjalnie przyszli w ubiegłą niedzielę na autorskie oprowadzanie badaczki kultury ludowej, kuratorki tego niezwykłego projektu Oksany Hordijec. Przewodnim motywem ekspozycji wystawy jest wizerunek ptaka w sztuce ludowej. Można tu zobaczyć przedmioty z kolekcji funduszowej NMNAP Ukrainy – od drugiej połowy XIX w. do czasów współczesnych, które nigdy nie były eksponowane. Z zachwytem słuchaliśmy opowieści przeplatanej pieśnią w wykonaniu pani Oksany i z radością odkrywaliśmy ogromny świat ukraińskiej kultury związanej z ptakami, dawną tradycję przywoływania ptaków z wyraju, pieczenia „żajworonków”, czczenia ptactwa i tworzenia wokół piękna z ptaszkami – na ręcznikach, obrazach, naczyniach, koszulach, zabawkach, pisankach. „Ludzie, którzy tworzą takie piękno, są świętymi. Bez nich bylibyśmy niewolnikami. A Mistrzowie trzymają nas w pragnieniu bycia Ukraińcami. I życia wzniośle” – podkreśla pani Oksana. I rozumiemy, że życie wzniośle oznacza tworzenie pięknego. „Bo nie kocha serce, które nie dostrzega piękna” – mówił nasz mądry Skoworoda. Z wielką miłością do Ukraińskiego Światu i Rodu została stworzona i przemyślana do najmniejszego szczegółu przez panią Oksanę Hordijec ta różnorodna wystawa. Tworzy ona wrażenie idealnej przestrzeni, w której wszystko jest Rodzime. W której swobodnie lata się ptakom i szczęśliwie żyje ludziom. W której zebrał się cały nasz Ród, oczekując ptaków z dalekiej drogi. Ta wystawa ładuje energią słońca i miłości, którą włożono w każdy eksponat, który ożywa, przywołując wiosnę i nasze Zwycięstwo. Dziękujemy organizatorom! Dziś proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” wersję autorskiego oprowadzania pani Oksany Hordijec, która stała się podstawą katalogu wystawy. Zaznaczamy jednak, że żadne oprowadzanie nie powtarza się, za każdym razem wplatane są w nie nowe motywy i nowe ciekawe przykłady. Bo Ukraińskie Drzewo Bytu jest niewyczerpane! Podobnie jak wiedza, którą przekazuje nam pani Oksana, natchnienie organizując podobne wystawy, na przykład „Kochajcie się, czarnobrewi…”, o której opowiadał nasz tygodnik. Prawda życia tkwi w twórczości – uważali nasi przodkowie. I z natchnieniem zdobili nawet jarzma dla wołów. Z prawdy twórczości żyje natura, nikogo nie pytając, jak ma tworzyć. I rozbija lód rybą-szczupakiem, i przynosi ciepło na skrzydłach modrookiej jaskółki, i Jaryłą ogrzewa ziemię dla ziarenka. Oksana Hordijec uważa ukraińską kulturę za prawdziwy świat jako Księgę Bytu. Według jej prawdy – nie na pokaz i nie podrobnie – żyje pani Oksana. W metropolii piecze pachnące „żajworonki”, wraz z zespołem „Rodzima pieśń” od ponad 30 lat śpiewa piękne pieśni, w których barwinek się ściele, orzeł lata, a woda wyznaje kozakowi miłość. Czyta haft i pisankę jak alfabet Wszechświata i przekonuje po raz kolejny, że malowane jajko czy haftowany ręcznik to zakodowana mądrość naszego dawnego Rodu. Którego nie wolno się wyrzekać. Od którego nie wolno się odrywać grzechem. Który trzeba znać i kochać, jak Ukrainę! I wierzymy jej, jak w Zwycięstwo! Halina DACIUK, dziennikarka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...została jeszcze podporządkowana żywiołowi wody. Wizerunek ptaków wodnych jest najbardziej charakterystyczny dla przedmiotów codziennego użytku związanych z wodą, którym tradycyjnie nadawano odpowiedni kształt, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne. I dziś ludowi rzemieślnicy zgodnie z tradycją wykonują drewniane kubki i czerpaki w kształcie kaczki, która uosabia kobiecy żywioł wody i jej życiodajne właściwości. Doprowadzona do absolutnej doskonałości forma nie zawiera niczego zbędnego, a zarazem tworzy pełny obraz, odpowiada funkcji przedmiotu użytkowego. Niemal brak zdobienia, wyeksponowana faktura drewna – minimalizm środków w pracach M. Zacerkwianego, W. Rudkiwskiego oraz wysoka mistrzowskość wykonania, które realizują zadania sztuki dekoracyjno-użytkowej, ukierunkowanej na estetyczno-artystyczne kształtowanie środowiska człowieka. Prawdziwy mistrz potrafi stworzyć dzieło sztuki nawet z czysto utylitarnego przedmiotu, czego potwierdzeniem są drewniane formy do wypieku pierników A. Kołoszy i W. Markarjana. Ukraińcy zawsze subtelnie odczuwali piękno i byli bardzo wymagający oraz stylowi nawet w najdrobniejszych drobiazgach swojej codzienności. Ptak jest symbolem nieśmiertelnej duszy, boskiego przejawu, duchów przodków. Na podwórze rodziny, w której właśnie urodziło się dziecko, przylatują ptaki i przynoszą niemowlęciu przyszły los. Ile szczęśliwych losów przynieśli Ukraińcom gołębie I. Prychodźki, policzyć by można? Jego ptaki łatwo rozpoznać po lakoniczności, prostocie formy i malowaniu, które jakby oplata tę formę, taktownie ją podkreślając. W ukraińskiej kulturze etnicznej z ptakami związana jest ogromna liczba ludowych legend, bajek, wierzeń, przysłów i porzekadeł. Dawna mitologia poświadcza wiarę w to, że ptaki stworzyły świat. Nienarodzone przez nikogo, istniały już wtedy, gdy nie było ani nieba, ani ziemi, a było tylko sine morze… Z wierzchołka Pierwszego Drzewa nurkowały one w głębiny morza, wynosiły stamtąd złoty kamień, złoty piasek, siały je, i z tego powstały Ziemia, Niebo i Słońce, Księżyc, Gwiazdy. Drzewo Świata z ptakami jest opiewane w kolędach, przedstawiane na pisankach, kilimach, ręcznikach, w malarstwie i zdobieniach ceramicznych wyrobów. Często porównuje się ptaka do Słońca, nazywa się go „dwukrotnie narodzonym”; niesie on na sobie echo kosmogonicznego mitu o powstaniu Wszechświata z kosmicznego jaja. Tak więc w wiosennym obrzędzie pisanka występuje jako główny symbol święta Wielkanocy. Początek tradycji wykonywania wielkanocnych pisanek ginie w głębi wieków, gdy była to czcią dla praojca świata – Roda, którego wyobrażano sobie w postaci sokoła. W prawiecznych czasach Sokół-Rod zniósł złote jajo, a z niego narodził się Wszechświat. Tradycja chrześcijańska otoczyła zwyczaj pisania pisanek nowymi poetyckimi legendami, co pozwoliło tradycji rozwijać się nieprzerwanie. Pisanka, będąca symbolem Zmartwychwstania, niesie na sobie znaki-symbole, jakimi dawni Ukraińcy odzwierciedlali wielorakie przejawy życia i swoje rozumienie Wszechświata. Charakterystyczna dla pisankarstwa konwencjonalność i wysoki stopień uogólnienia cechują liniowe profilowe wizerunki ptaszków na pisankach z Winnicczyzny i Mikołajowszczyzny; ptaki – twórcy Świata widzimy w symetrycznej parzystej kompozycji przy Drzewie Życia na pisance z Mohylewa Podolskiego. Na huculskich pisankach, o ich złożonej trójdzielnej budowie, ptaki znajdujemy w pasowych ornamentach, które obramowują centralną część pisanki, lub w środku figur rombowych czy krzyżowych, z których się ona składa. Znak ptaka może stać także na każdym z wierzchołków jajka. Zgodnie z dawnym modelem świata dół na pisance to „Nav” – podziemny Świat, środkowa część – Jawny Świat ludzi, góra „Prav” – Świat duchowy, boski, niebiański, a ptaszek jednakowo należy do wszystkich tych trzech Światów i łączy je ze sobą. Pisankarstwo można uważać za najpowszechniejszy rodzaj ludowej sztuki, ponieważ tradycyjnie ukraińskie kobiety i dziewczęta doskonale władały tajnikami sztuki wykonywania wielkanocnych pisanek. Wierzyły, że ptaki wiedzą więcej niż one, władają tajemnicą życia, bo w sobie noszą Czerwone Jajeczko – symbol zmartwychwstania. W pisance zawarta jest święta magiczna siła, obdarzona wyjątkową zdolnością przynoszenia dobra, szczęścia, miłości i dostatku. Z pisankami związana jest ogromna liczba legend, podań, obrzędów i magicznych działań. Nanosząc na jajko popularny ornament „40 klinów”, pisankarki wierzyły, że w ten sposób sprzyjają powrotowi z Wyraju 40 ptaków, które przyniosą ze sobą klucze, by otworzyć Wiosnę. W ludzie zawsze mówiono: „Na świecie będzie istniało dobro tak długo, jak długo ludzie będą pisać pisanki”. Ręcznik – symbol połączenia dwóch serc. Drzewo Życia z parą ptaków przy nim – centralny motyw ślubnych ręczników. Wyszywając ręczniki, dziewczyna wkładała w pracę wszystkie swoje marzenia o szczęśliwym kobiecym losie, o ukochanym, o szczęściu w małżeństwie i o przedłużeniu rodu. Ręczniki odgrywały szczególne miejsce w święcie zaręczyn. Zbadano, że na Czerkaszczyźnie używano ich podczas wesela około dwudziestu razy. Zwyczaj przewiązywania starostów ręcznikami na znak zgody dziewczyny był rozpowszechniony na całym terytorium Ukrainy. Przewiązywano także swatów, druhna, bojar oraz innych członków orszaku weselnego obdarowywano ręcznikami; na ręczniku stawiano hilce, kładziono chleb, nim brano ikony, na nim podawano okup, na ręczniku stały młode pod wieńcem. Ręcznik był symbolem małżeństwa – połączenia dwóch serc. Jako symbol niebiańskiego błogosławieństwa trzymano go nad głowami młodej pary podczas ceremonii ślubnej, jako symbol długiej wspólnej drogi – rozkładano go pod ich stopami. Przygotowywanie ręczników oznaczało więc przygotowania do ślubu. Podobnie jak cały posag, każda dziewczyna wykonywała je собственноręcznie z wyprzedzeniem. Skrzynia z posagiem w orszaku weselnym demonstrowana była całemu światu jako potwierdzenie umiejętności i pracowitości młodej. A już w poniedziałek rano, krzątając się w nowym domu, młoda gospodyni miała zamienić wszystkie ręczniki na własne. Kukułka i słowik najczęściej przedstawiane są na dziewczęcych ręcznikach. Te ptaki wyszywa się na gałęzi kaliny, co symbolizuje kontynuację rodu. W centralnej kompozycji ślubnych ręczników para ptaków może mieć cechy konkretnego gatunku lub uogólnione rysy albo znamiona mitologicznego ptaka. Warianty przedstawienia Drzewa Życia pokazują różnorodność – od lakonicznego schematu po rozwinięte rozwiązanie barokowe, gdzie Drzewo – Kwiat – Wazon ujęte są jako bogato zdobiona waza z bukietem kwiatów. W każdym przypadku język obrazowy dyktowany jest wybraną techniką wykonania. Ścieg tamborkowy lub łodeczkowy ręczników „po malowanemu” charakteryzuje się płynnymi liniami rysunku i dużą liczbą różnej wielkości elementów dekoracyjnych. Białe koronki z podkładami na siatce tworzą wykwintny ażur haftu, ale wymagają większego uogólnienia motywów ornamentalnych. Bardziej znajome dla przeciętnych odbiorców są czerwono-czarne ręczniki wyszywane krzyżykiem. Właśnie ta dość późna technika haftu pozwala przybliżyć symbole niebiańskich światów do znanych obrazów ziemskiego świata i nadaje im bardziej określone cechy i formy. Żaden obraz w folklorze nie ma jednoznacznego odczytania. Uniwersalność najbogatszego systemu artystycznego tego rodzaju sztuki polega właśnie na tym, że symboliczne obrazy odgrywają zarazem rolę podstawy, sposobu tworzenia i celu końcowego – szczytu twórczości. Ich odbiór z poziomu codziennego powinien wznosić się ku odczytaniu estetycznemu, psychologicznemu, filozoficznemu i sakralnemu. Światopogląd, talent i poetycka dusza narodu przez wieki tworzyły tradycyjny strój ludowy. Niezwykle arystokratycznemu ludowemu ubiorowi Ukraińców właściwe są piękno zdobienia, naturalność i funkcjonalność. Szczególne miejsce ptaka w zdobnictwie odzieży wiąże się z mitopoetycznym myśleniem ukraińskich kobiet, z których każda była mistrzynią w tworzeniu stroju. Rękawy weselnej koszuli z rejonu tetiowskiego na Kijowszczyźnie zdobią wyszywane krzyżykiem kukułki na gałązkach winorośli. Ten ptak jest wysłannikiem królestwa dusz, jest symbolem niewygasłej miłości i pamięci, a winorośl w świadomości Ukraińców kojarzy się z pełnią i rozkwitem życia. Jaskrawa czerwono-czarna haftka koszuli nadaje majestatyczne, uroczyste brzmienie całemu zespołowi odzieży. Wielobarwne hafty zachodniej Ukrainy jakby promieniują blaskiem wiosennego słońca. Wygodnie usadowiła się para ptaszków pod główną geometryczną haftką na przodzie weselnej męskiej koszuli z Kosowszczyzny, a rękawy bukowińskiej kobiecej koszuli, hojnie ozdobionej wizerunkami ptaszków w wianuszku oraz parami ptaków po obu stronach stylizowanego kwiatu, mienią się ciepłymi barwami. Inne ornamenty z wizerunkami ptaszków, wykonane techniką mereżki, działają jednak dzięki przezroczystości ażurowego pola haftu, na którym ujawnia się konturowy wizerunek ptaków. Przyjrzyjcie się – a zobaczycie, jak na ustawkach koszuli z rejonu perejasławsko-chmielnickiego rozpostarły ogony przedziwne pawie. Lśniące przykłady wykorzystania ptasich motywów do zdobienia elementów odzieży prezentują tkane bukowińskie namitki z końca XIX – początku XX wieku. W tym czasie używano ich przede wszystkim w obrzędowości weselnej, dlatego szczególne znaczenie przypisywano wykwintnej ozdobie i jej symbolicznemu znaczeniu. Dla namitek z buruńczukowymi wzorami charakterystyczne jest użycie różnych faktur tkania, połączenie białego i jasnobeżowego koloru nici, z których rodzą się przedziwne ornamenty. Zachwyca zdobienie końców zawojów dużymi pionowymi kompozycjami. Jedna z nich buduje się wokół Drzewa Życia, przedstawionego w postaci „łamanej gałęzi”, przy której w czterech piętrach umieszczone są parami ptaki, zwrócone naprzemiennie ku sobie, co jest symbolem trwania w parze, albo od środka na boki, co symbolizuje strażników Rodu. Z powtarzania rapportu rodzi się poczucie nieskończonej prawidłowości, którą można wyjaśnić w następujący sposób: aby Drzewo Rodu rozwijało się i umacniało, trzeba żyć w parze, kontynuować Ród, lecz Życie należy chronić, dlatego ochrona Rodu jest świętym obowiązkiem członków Rodu. Podobne zabiegi kompozycyjne tradycyjnie stosowano w kilimiarstwie. Współcześni mistrzowie również kontynuują tę linię. Przykładem może być gobelin „Droga Mleczna” L. Piliuginy z Reszetyłówki obwodu połtawskiego, który w nowoczesny sposób wykorzystuje zabiegi połtawskiego kilimiarstwa. Warto zwrócić uwagę na centralną asymetryczną kompozycję – Drzewo Życia z kwiatami i ptakami, gdzie każdy element prawej części jest zrównoważony odpowiednim elementem lewej części wizerunku. Poczucie doskonałości i harmonii tworzą wyraziste rytmy wielobarwnego ornamentu na białym tle oraz równowaga mas elementów. Gobelin „Nocny chłód” M. Bannyk-Puchlak z Kijowszczyzny wychodzi z tradycji pryiaszlickiego malarstwa, a jednak odbierany jest niezwykle współcześnie. Na czarnym tle, dzięki kontrastowi, działa jaskrawa czerwono-biała abstrakcyjna plama. Lecz przyjrzawszy się, odgadujemy w jej zarysach uogólnione wizerunki ptaków, które już zatrzepotały skrzydłami i w tej chwili gotowe są rozlecieć się na cztery strony świata. W gęstej koronie Ukraińskiego Drzewa Życia wiją gniazda przedziwne ptaki, tam wyprowadzą pisklęta i do Iraju polecą już wszystkie razem z naszego wspólnego Domu. A wracając następnej wiosny, przyniosą wieść od naszych Praojców i pokrzepią nas swoją siłą. W ten sposób ptaki jakby zamykają krąg nieskończonego rozwoju. Od korzenia (praszczurów), przez pień (obecne pokolenie) aż do korony (naszych potomków) unosi się w górę energia Drzewa Rodu. Tę energię w nas wzmacniają ptaki, które na ręcznikach, malowidłach, rysunkach lecą do naszego wspólnego drzewa, niosąc na skrzydłach zwycięstwo Wiosny, Słońca, błogosławieństwo Przodków i tak upragnione Zwycięstwo Ukrainy. Wystawa trwa do 16 kwietnia pod adresem: Kijów, ul. Bohdana Chmielnickiego, 7. I musicie to zobaczyć!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jak Ukraina ma rozmawiać z Europą, czyli po co tłumaczyć klasyków?

Pytania, które coraz częściej formułują ukraińscy humaniści (zarówno ci w Ukrainie, jak i ci przebywający poza jej granicami) – o konieczność zmian w zachodniej, w szczególności europejskiej, slawistyce (de facto przekształconej w rusycystykę), a także zachodniego spojrzenia na ukraińską historię, kulturę i literaturę, które dotąd rozpatrywano w większości przez rosyjskie okulary (i nawet rozpętana przez Rosję wojna, niestety, nie zmusiła wielu zachodnich intelektualistów do zdjęcia tych okularów) – są oczekiwane i naturalne. „Ukraiński rachunek” wobec Zachodu jest wielki i nie liczy się w jednym stuleciu, podobnie jak dług zachodniej slawistyki wobec ukraińskiej historii i literatury. Wadym WASYŁENKO, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jednakże, stawiając pytania (a nierzadko i narzekając) do zachodnich slawistów, czy nie musimy zapytać samych siebie: jak, na przykład, literatura ukraińska przez wszystkie trzydzieści trzy lata z rzędu wychodziła do ludzi? Stan ukraińskiej humanistyki, przede wszystkim nauki o literaturze, jest bez przesady krytyczny, a jej status, jak nigdy dotąd, obniżony (jeśli nie sponiewierany): zlikwidowane czasopisma i wydawnictwa, zdyskredytowane lub na wpół zrujnowane instytucje – to daleki od pełnego wykaz problemów, które dają o sobie znać coraz bardziej (i o nich również trzeba mówić). Myśl o tym, że ukraińska obecność w świadomości kulturowej Europy jest ważna (przy założeniu, przyznajmy, dość nieznacznej obecności współczesnej Europy w świadomości narodowej – raczej na poziomie haseł niż praktyk), jest oczywiście sprawiedliwa. Ale motywacja tego, po co i dlaczego, jest wątpliwa. Fakt, że Europejczyk ma zainteresować się literaturą ukraińską tylko dlatego, że ukraińskie miasta są zbombardowane, a miliony Ukraińców spotkał los uchodźców, jakkolwiek przykro by to nie brzmiało, jest nieprzekonujący. Pasek wiadomości o ukraińskich stratach nie zastąpi sobą jakościowych przekładów ukraińskich klasyków (w szerokim znaczeniu tego słowa), a zapoznanie się z problemami współczesnej Ukrainy, przede wszystkim ekonomicznymi i politycznymi – z jej doświadczeniem kulturowym. Fakty cierpień poszczególnych ludzi, a nawet całych narodów (a także ich wyniszczanie) stawały się czynnikiem kultury tylko wtedy, gdy naród, tak jak poszczególna osoba, miał rozpoznawalne, o wyraźnych rysach, oblicze (biografię kulturową). A to oblicze (biografia) nie formuje się przez rok. Ten argument, czy wręcz żądanie, że Europa ma zapoznać się z ukraińskim dorobkiem i liczyć się z nim tylko dlatego, że Ukraińców zabijają, nie zadziała. Niestety, w ciągu minionego, XX, i już tego, nie mniej krwawego, stulecia Europa przełknęła śmierć niejednej kultury, nigdy tak naprawdę nie zainteresowawszy się nią. Oprócz kilku faktów, raczej przypadkowych niż wynikających z prawidłowości (na przykład niedawne przekłady na język niemiecki powieści „Miasto” Waleriana Pidmohylnego oraz „Dziewczynka z misiem” Wiktora Domontowycza), literatura ukraińska przez rok wojny, niestety, niewiele powiedziała o sobie europejskiemu czytelnikowi. I ci liczni, czy też nie (statystyki o życiu ukraińskich książek – ani wewnątrz, ani na zewnątrz – nikt u nas nie prowadzi) europejscy czytelnicy, którzy przyglądają się wydaniom o Ukrainie, natrafiają przeważnie na książki kilku skutecznie wypromowanych współczesnych autorów. Dwa lata temu Ukraiński Instytut Książki opublikował listę 90 książek, których przekładowi na inne języki zamierzał sprzyjać, i do nich – do pierwszej dziesiątki – z klasyków (jakimś cudem?) trafiła tylko Łesia Ukrainka z jej „Pieśnią lasu” (i to w języku azerskim!). Przekłady współczesnych, oczywiście, są potrzebne, ale problem w tym, że one (jeśli takim przekładom nie poprzedzają klasyki!) zawsze – i niezależnie od gatunku, stylu czy poziomu kunsztu artystycznego pisarza – postrzegane są nie inaczej niż jako obszerne komentarze do paska wiadomości, wyjaśnienia tych czy innych ukraińskich katastrof społecznych i politycznych (same zaś te katastrofy stają się jakby lustrami, w których ukraińska kultura „odbija” – często błędnie i w krzywym zwierciadle – własną „istotę”). A biblioteki literatury ukraińskiej muszą przemówić – nie jednym, a wieloma różnymi głosami i językami do świata zachodniego, którego uznania (kulturowego i politycznego) (jak i broni!) Ukraina pragnie, inaczej nigdy nie wejdzie do tego świata jako równa wśród równych (a kulturowej prowincjonalizacji Ukrainy musimy uniknąć za wszelką cenę!). Oczywiście, to kwestia instytucji, polityki kulturalnej państwa, ale te instytucje (jak choćby wspomniany nadaremnie Ukraiński Instytut Książki), do których obowiązków należy opowiadanie światu o Ukrainie (i głosami klasyków – przede wszystkim!), tego obowiązku nie to że nie wykonują – on ich nie obchodzi, a o polityce kulturalnej nie to że trzydziestu trzech, a ostatnich niepełnych trzech lat lepiej przemilczeć. I rzeczywiście, byłoby dziwne, gdyby, przeistniawszy ponad trzy dziesiątki lat według zasady jednego radzieckiego sekretarza generalnego-długowiecznego „Będzie chleb – będzie i pieśń”, państwo w osobie swojego niezliczonego aparatu urzędniczego (i to jeszcze w rozkwicie wojny!) łamało sobie głowę nad wypracowaniem strategii narodowej polityki kulturalnej (literackiej w szczególności!) i jej wcieleniem (O co walczymy? – zapytajcie. – Nie o książki przecież?). Oczywiście, literatura ukraińska może istnieć i bez należytej opieki państwowej (ona zawsze, od samego początku, tak istniała, nawet inaczej: wbrew państwu), i być może to było na lepsze, bo ta opieka najczęściej przychodziła w „żelaznych rękawicach”. Ale słowo „istnieć” ma swoje niuanse: jedną rzeczą jest to, jak literatura ukraińska mówi do czytelnika „wewnątrz”, a inną rzeczą – „na zewnątrz”. Mówić o literaturze ukraińskiej światu – to obowiązek państwa. Bezpośredni i nieuchronny. I tego obowiązku ono, niestety, nie wypełniło, uchyliło się od niego. O literaturze ukraińskiej, z nielicznymi wyjątkami, na świecie nie wiedzą (choć chcą i potrzebują wiedzieć). To nas boli, wszak ona ma co temu światu opowiedzieć – o sobie i o nim. To nam szkodzi, bo kiedy zwracamy się do świata, nie zawsze, nie wszędzie nas słyszą i rozumieją. Co zdoła literatura ukraińska powiedzieć o sobie w tym krótkim czasie, kiedy zwrócono na nią uwagę świata, – wygląda na to, że zależy (niestety, nie po raz pierwszy) tylko od tych, którzy tę literaturę tworzą: sami o sobie („martwi” przecież pisarze nie mogą mówić). Oczywiście, powiedzą mi: momentem uznania – kiedy literatura staje się widoczna i zauważalna – są jej noblowscy laureaci (jeszcze jedno bardzo bolesne miejsce literatury ukraińskiej – od Iwana Franki aż po Wasyla Stusa). Być może, innym razem spierałbym się z tym, ponieważ kolekcja nagród literackich (a wielu współczesnych ukraińskich pisarzy jest obsesyjnie nastawionych na wszelkiego rodzaju nagrody i wyróżnienia bardziej niż na samą twórczość) mówi raczej o rozpoznawalności i popularności (ze szlakiem odpowiednich przywilejów kultury konsumpcyjnej), aniżeli o oryginalności (i, biorąc pod uwagę serię skandali, z seksualnymi włącznie, stosownie jest zapytać: czy potrzebujemy naprawdę tej zdyskredytowanej nagrody?). Ale noblowskie uznanie literatury ukraińskiej oznaczałoby dla niej przede wszystkim uznanie międzynarodowe – możliwość zwrócenia uwagi świata na ukraińską kulturę, język i sztukę. Bo, poza wszystkim, ona jest tego warta. A ta uwaga jest nam potrzebna jak powietrze. Jednak w tym przypadku (znów nie po raz pierwszy) natrafiamy na, zdawałoby się, nieprzekraczalną barierę, która nazywa się „przekładem na inny język”, bez którego nie sposób wyrobić sobie wyobrażenia i ocenić skalę oraz głębię tego czy innego dzieła literackiego lub zjawiska. W odróżnieniu od potoku przekładów z innych języków na ukraiński, z przekładami pierwszorzędnych ukraińskich autorów na inne języki (zachodnie przede wszystkim) nam się nie poszczęściło. Być może, w najlepszym położeniu wśród wszystkich ukraińskich pisarzy minionego stulecia był Wołodymyr Wynnyczenko – jeszcze jeden niezrealizowany noblowski laureat z ukraińskim nazwiskiem, choć międzynarodowe uznanie (dzięki przekładom na francuski) przyszło do niego zbyt późno, aby jego imię weszło do placówek, i na linii frontu. „Wiersze tej wojny” będą prowadzić swoją realną walkę na froncie, wszak tam pracować będą datki, zebrane podczas prezentacji: dzięki trosce mieszkańców Nowodniestrowska 14975 hrywien przekazano na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Anastasija ŻALUK, członkini NSŻU weszło do europejskich encyklopedii literackich. Swego czasu w „polemice bez osób”, nazwanej symbolicznie – „W obronie wielkich”, Jurij Szerech wyraził taką myśl: „Kiedy porównuję literaturę ukraińską z literaturami zachodnioeuropejskimi, jestem głęboko przekonany, że, powiedzmy, „Miasto” W. Pidmohylnego, „Jeźdźcy” J. Janowskiego, „Podróż doktora Leonardo” Majka Johansena mogłyby odnieść u europejskiego czytelnika niemały sukces, gdyby ukazały się w rzeczywiście adekwatnym tłumaczeniu, a utwory, na przykład, Szewczenki, Osmaczki, Stefanyka, Barki mogłyby być prawdziwą rewelacją, z którą nie równałby się sukces takiej sobie noblistki Gabrieli Mistral”. Konieczność tłumaczeń najważniejszych, podstawowych (i nie tylko artystycznych, ale też historycznych, filozoficznych, politologicznych i innych) prac, które samym faktem swojego istnienia potwierdzają obecność w literaturze ukraińskiej pełnowartościowych, lecz niedocenionych, a często należycie nieuświadomionych jako zjawiska i fakty utworów, od tamtego czasu nigdzie nie zniknęła. Przeciwnie, wzrosła. Wielokrotnie. Wzorcowymi pod względem ideowym i estetycznym dla Jurija Szerecha, jak i jego współczesnych, były w tamtym momencie lata 20. XX wieku – wybuch i rozkwit literatury ukraińskiego modernizmu. Sztucznie przerwanego. Niezrealizowanego. Obecnie za nami – kilka pokoleń literackich, o których od początku Niepodległości zdążyliśmy już opowiedzieć samym sobie (przynajmniej językiem nauki), lecz jeszcze nic nie powiedzieliśmy światu. Należy podkreślić: literatura ukraińska nie musi zdobywać sobie autorytetu w światowym, w szczególności europejskim, piśmiennictwie ani udowadniać europejskiemu czytelnikowi, że nie jest w niczym gorsza od ich własnych – ten etap został już przejrzany. Lecz potrzebuje ona, aby o niej opowiedziano (w szczególności poprzez przekład). Niechby i z opóźnieniami – o dziesiątki, a może i setki lat. Pokusa wyodrębnienia tych – pod względem ideowym i estetycznym – najważniejszych utworów ukraińskich pisarzy, które powinny wejść do kanonu europejskiego tak samo, jak Ukraina – do rodziny państw europejskich, jest wielka. Z różnych okresów. W różnych gatunkach, stylach. I na różne tematy, z różnymi ideami. Lecz, jasna sprawa, taka lista, jak żadna inna, nigdy nie będzie niepełna. I nie wyczerpie literatury ukraińskiej. Ale czy taka lista jest potrzebna? – zapyta ktoś. I będzie miał rację, bo w normalnych warunkach taką listę tworzą nie poszczególne osoby, instytucje – tworzy ją (wyrzuca na powierzchnię) samo życie. Ale nasze warunki nie są normalne, lecz ekstremalne. Być może ten problem wyda się ogólny (czy nawet specjalny), ale w swojej istocie jest on konkretny. Żywotnie niezbędny. Od jego rozwiązania w znacznej mierze (a może i przede wszystkim) zależy to, jak będą rozpoznawać Ukrainę na świecie. Co będą o niej myśleć. Jak będą ją postrzegać. Czy jako narzuconą (możliwe, przyjmijmy takie założenie, wynagrodzoną za własne niepowetowane ofiary – ceną męki i walki) daleką krewną, czy jako równą (przeważnie, bądźmy szczerzy, znacznie młodszym i – idźmy w swojej szczerości jeszcze dalej – skromniejszym w swoich dorobkach) literaturom europejskim?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Wiersze tej wojny”: Inna Honczar zaprezentowała siódmy tomik poetycki

Krwawa wojna przekroczyła próg 2 po 200 dni pełnoskalowej inwazji. Ponad 400 dni Ukraińcy żyją w niewypowiedzianym napięciu, wynikającym z ofiar i zagrożeń, z niepewnością jutra, ale z głęboką wiarą i pewnością Zwycięstwa. „Wiersze tej wojny” to poetycki dziennik, w którym wrażliwa dusza nowodniestrowskiej poetki wyraziła przeżycia: własne oraz znajomych i nieznajomych Ukraińców, którzy stali się bliscy w wirze obecnych wydarzeń. Wieczór prezentacji upłynął w gronie najbliższych wielbicieli: przyjaciele i koledzy czytali poezję, która przywoływała najjaśniejsze wydarzenia historii rosyjsko-ukraińskiego konfliktu, osobiste przeżycia autorki i gości, ponieważ szczególnie bolesne są dedykacje poległym za Ojczyznę rodakom... Podczas spotkania wiele było łez, ale każda chwila była przepełniona wdzięcznością wobec naszych obrońców i wiarą w Zwycięstwo. Dzięki wsparciu sponsorów wydanie nie jest sprzedawane, lecz rozdawane. Autorkę cieszy, że jej poetyckie dziecko czytają już w różnych zakątkach Ukrainy, w szczególności także w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nieprzemijające to, co sercem porusza… Michałowi PASICZNIKOWI – 70!

Pastusze dzieciństwo Lekka w locie i w robocie, Pszczoła – jak nerw żywego słońca... Kora z wierzby – gwizdek w ustach I dwadzieścia siedem krówek w oku. Odciska nogi kirza ojcowska, Kiedy pilnuję ja ogrody, Kołysze karawan mleczny Olszynową kładkę przez wodę. Skrzypią pod bucikami deski, (Nie tak lekko stąpisz – można upaść), I dzień, dla mnie czy nie najdłuższy, Gaśnie na dziecięce szczęście... Ona mnie wybaczyła... Do stodoły kładła motykę i grabie, I za bramę szła: przyjedzie Misza... Czekała na tej ulicy we wsi, Która dla mnie do dziś najmilsza. Stuptałem ja tę miejscowość ślad w ślad, Ona najlepsza na świecie – co tu gadać, Ta ulica ciągnęła się na wschód, Ta ulica ciągnęła się na zachód... Zostawiała matka przędzę i szycie, Na siebie coś czyściejszego wkładała, I na jednej tej ulicy życie Ona i odprowadzała, i wyczekiwała. Przede mną słały się drogi, Które pokonywałem prawdziwym mężczyzną, A matkę ja tylko raz jeden w życiu Przeprowadziłem tą drogą w inny świat na wieki... Bywa, duszę myśl rwie jedna: Prosić o wybaczenie u mamy, że jedyna. ...Ona przecież mnie wybaczyła – serce wie – Za wszystkie moje (jeszcze na zapas!) winy... Nie wystarcza podwózki Wszystko, co mi było pisane, – znalazłem, Ani trwogi w duszy, ani smutku... Lecz mimo wszystkich dostatków znowu i znowu Nie wystarcza w życiu... podwózki. Zapewniają pociechę sad, ogród i dom, Lecz jak by one mocno nie trzymały, Mnie brakuje drogi, na której Romantyka moja autostopowała... ...Do trasy wyjdę znowu młody I zatrzymam samochód na rogu. Kierowca zapyta uprzejmie: – Dokąd? – Dokąd? Nie wiem... Określę się w drodze... W słowie “sad”... Nie zauważam, że w nim ja sam, Ani smutku z nim, ani rozpaczy, ani bólu... Mój duchowny, błogosławiony mój sad – Metropolita od mięty i maciejki. Elitarna śliwa mlekiem spływa, Pigwa nie zgasiła jeszcze lampek, Z nim solidarna siwa głowa – Mój sad kwitnie, to znaczy: wszystko w porządku. Ten sad nie tak dawno ja tu sadziłem W szuwarach, w nizinach wielowodnych... Podciągnięte do niego przewody Niebieskich sił i cudów wysokonapięciowych. Tu nieład obraca się w ład, Tu szczególna w maju Boża łaska. W jednym słodkim słowie – słowie “SAD” – Zmieściło się wszystko, co zostało... Patrząc na muzealne żarna... Kręgi ich – ziarniste, A w otworach – czarno. One jeszcze mąką pachną przez czas... I Ziemię, i Wszechświat kręciły te żarna, Karmiąc nas i ratując nas. Ich wiek kamienny z namielonego dumny, O ile nad nimi trudziło się rąk! Ja zarośla pamięci cicho przegarnę, Ja ród swój zobaczę w mące mąk... Ten krąg w nasz czas nie martwi nikogo – Leży w muzeum nieskromnym gdzieś, Choć ma historię nie kamiennego, A wieku dwudziestego... Niech go diabli... Słodki smutek samotności ...I przysiądę skraju raju, Gdzie bezludzie niema. (Konie głowami w trawy, Grzywami w mgłę). I pomyślę o wiecznym, O takim swoim! (Tam strumyk prosto w rzekę Srebrną wodę leje). I spotkam miłe lato W smutku samotności... (Tam łopian do eukaliptusa Pragnie dorosnąć). I otrzepię wszystkie stresy Na strasznej ziemi... (Tam mrówki krzyżowym Idą pochodem w las). I zapomnę jakość czasu Przesuwać lata... (Trzmiel tam czarno kontrabasuje, Kwiatkiem chwieje). Obejdę niziny i wzgórza, Nisko im pokłonię się, I źrenicą do gwiazdy Pierwszej dotknę... Sąd kapturowy Idzie sąd kapturowy... Na nim świadczę ja Przeciwko sobie w chwili tej: Rozczarowań na granicy rozpaczy Było wystarczająco w życiu. W bezwietrzną epokę breżniewowską Nie udało się Stusem stać, Byłem niezdecydowany, ostrożny byłem, Milczałem, gdzie powinienem był gardło rwać! Podwładny szaremu i ogólnemu, W detalach ja nie rozbierałem się, A jasny duch narodowego Już w genach budził się! A burze już toczyły się grzmotem, Ich prąd przenikał do podeszew... ...Tylko jedno pociesza: z mankurtami W jednej kolumnie ja nie szedłem... Liryczny zaśpiew Ledwie zakwitło – a już gaśnie, Ku dołowi opada kwiat... Jak szybko młodość mija! Jak szybko młodość mija... Za nią – dojrzałość ślad w ślad. Błysnęło ledwie – a już krąży, W czuprynę znienacka zalatuje... Jak szybko młodość przekwita! Jak szybko młodość przekwita... Tak tylko szczęście przekwita. Ledwie z pąków – a na ramiona Lecą przeczyste płatki... Jak szybko latka młodzieńcze, Jak szybko latka młodzieńcze Spływają w lata i lata! I tego już nie zatrzymać Ani tobie, ani mnie: Zostaje jedno – kochać! Zostaje jedno – kochać Tak, jak przyjęte w rodzinie... Nam wyszywał los koszule... Należymy do tego my narodu, Co przenosił tęsknotę przez wieki. Czarno-czerwonym kolorem wolności Nam wyszywał los koszule. My zgięci szliśmy, lecz myli nogi prawdzie, Uwalniając się od pęt, zniewag i klęsk, Nam kosy-widły nie tylko narzędziem, A i bronią powstańczych rąk były! Swoje rodzinne chronimy żarliwie, W igłę nawlekając ogień: Czerwono-czarne nie tylko na drzewcach – Na piersiach dumnie nosimy je! Znacząca chwila... Słońce za horyzontem. Kropka. Kurtyna. Jeszcze jeden dzień przemknął, minął... Wieczór sumiennie gwiazdozbiory rozwiesił, Żadnej gwiazdeczki w nich nie zapomniał. My już do zmian nieuchronnych tych przywykli – Ani odwołać, ani spowolnić ich, Dzień pozwijał dekoracje jasne, Noc rozkłada (tak, ciemne) swoje... Płynnie w przyszłość ślizga się przemijające, Mrok pokrywa zagwieżdżoną dal. ...Chwila, co roztopiła się za słońcem, znacząca Tylko dla punktu moich spostrzeżeń... Czy odczuwa czas sam Czas? Co nie wydarzenie, co nie krok – Czas rozdaje nam bonusy... ...Czy odczuwa czas piasek – Ten, co strumieniuje w konusach? Czas naśmiewa się z nas, Kiedy my szybciej chcemy... ...Czy wskazówki odczuwają czas – Banalne i pozłacane? Czas w tarcze zegarowe wcisnął świat, Czas gwiazdami błyska... ...Czy odczuwa czas granit, Woda, powietrze, błyskawica? Czas chroni nas od nieszczęść, Czas kierunki nam wskazuje... ...Czy odczuwa czas sam Czas, Który wszystkim siebie narzuca?! “Michał Pasicznik – żytomierski poeta...” Często piszą o mnie środki masowego przekazu, krytycy i koledzy-poeci... Niedomowym zmęczeniem zmęczony, Nie przyjąłem się w nim, niestety: Ja nigdy nie żyłem w Żytomierzu – Lat ze dwadzieścia tam dojeżdżałem... Byłem poetą ja, byłem dziennikarzem, Z wysoką sztuką przyjaźniłem się, – Byłem aż dwukrotnie odrzucony miastem, Które mimo wszystko młodym kochałem... Wszystko jasne zakoczyło się za horyzont, Zamilkło z klekotem późnych bocianów... I bez niego mi teraz dobrze, A jemu i beze mnie nieźle... Ja cierpiałem ten smutek mimo honoru swego, Z epitetów tych tylko śmiałem się... ...Nie przypinajcie do mnie “żytomierski”, Połowiecko-berdyczowski ja! Myśląc o nieuchronnym... Wszystko, co obficie w losie wyrośnie, Upadnie w sadzie, Tak, jak słoneczko zachodzi, I ja odejdę. Nasiona w garściach ścisną kwiaty W łąkach-gajach, Tak, jak cichnie w gwiazdach wiatr, Zamilknę ja... Tam, gdzie głęboko i tam, gdzie płytko Chodziłem ja sam, W poziomie położą się fale Kardiogramów... Przychodzi czas... Codziennie emocjami naszymi Ktoś rządzi w nurcie dni i lat: Przychodzi czas – i inaczej My rozumiemy ten świat. Ją przychodzi nam wystękać, Wymyć z przypadkowych fraz, – Przychodzi czas – i surowa prawda Lekkim skrzydłem dotyka nas... Rozmyślanie starzejącego się poety Przyszło twoje jutro w niepewne dzisiaj. Ty przecież rwałeś się do niego codziennie w życiu! Jeśli ty stary – to i w rodzinie ty samotny I rady nie ma już tej samotności. Zamknąłeś się na klucz ty od ludzi i świata W zwiędłości iluzorycznych osiągnięć-zwycięstw. (Gdzie i ojca gromadnie nie zbierają się bić – Bywa mu boleśnie i bez bicia)... ...Wy mój pesymizm ten weźmiecie na kpiny. Ja i sam zawahałem się: o czym ten wiersz? O tym, że wymiana kolan w pokoleniach, – Nie zmiana listków na drzewach. Coś więcej...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Mistyczna siła głosu Kwitki Cisyk. Na 70-lecie urodzin

Nazwę ulicy „Czerwonofłocka” w Połtawie fala dekomunizacji zmyła jeszcze w 2016 roku. Wtedy, zgodnie z rozporządzeniem obwodowej administracji państwowej, ulicę przemianowano na cześć operowej i bluesowej piosenkarki, wykonawczyni ukraińskich pieśni ludowych i popularnych, Kwitki Cisyk. A w 2022 roku, w ramach procesów dekolonizacji w Łubniach, w niebyt odeszła również nazwa ulicy Nadieżdy Kurczenko. Radni wspólnoty poparli inicjatywę sekretarz rady miejskiej Margaryty Komarowej, by przemianować ją na cześć wybitnej piosenkarki, więc decyzją sesji rady miejskiej w Łubniach również pojawiła się ulica Kwitki Cisyk. Tak na Połtawszczyźnie uczczono pamięć piosenkarki o ukraińskich korzeniach. 4 kwietnia przypada 70. rocznica urodzin Kwitosławy-Orysi Cisyk. Samo imię Kwitka już wywołuje pozytywne emocje, a kiedy jeszcze usłyszy się w jej wykonaniu „Dwa kolory”, to serce zamiera niczym małe ptaszę, chce ono ze wszystkich sił wzlecieć w przestworza i pozostać tam na zawsze. Ciekawe, jasne, nieprzeciętne, ale i krótkie życie podarował jej los. Znana całemu światu Ukrainka miała rzadką barwę głosu – koloraturowy sopran, najwyższy śpiewaczy głos kobiecy. Z łatwością eksperymentowała ze stylami – od jazzu po klasykę, współpracowała z Whitney Houston i Michaelem Jacksonem. Odnosiła wielkie sukcesy zarówno w wykonywaniu piosenek popowych, jak i w śpiewie operowym. W Ameryce jej głos rozbrzmiewał w każdym domu, była rozchwytywaną wykonawczynią krótkich dżingli. Kwitka potrafiła również śpiewać „białym głosem” – jest to technika śpiewu folklorystycznego, rozpowszechniona w Karpatach. Ukraińcy nazywają taki głos wewnętrznym, płynącym z głębi duszy. Niepowtarzalne połączenie czyniło głos wokalistki zaiste unikalnym znaleziskiem dla sceny operowej, ale los rozporządził inaczej. Przyszła wykonawczyni urodziła się w 1953 roku w nowojorskiej dzielnicy Queens w rodzinie Iwanny i Wołodymyra Cisyków – powojennych emigrantów z Ukrainy Zachodniej. W wieku czterech lat utalentowana dziewczynka wzięła do rąk skrzypce, a jej słynny ojciec, współzałożyciel Ukraińskiego Instytutu Muzycznego (UIM) w Nowym Jorku, uczył córkę. Choć Kwitka miała mnóstwo talentów: grała w teatrze, tańczyła, wspaniale śpiewała, ostatecznie wybrała dla siebie śpiew. W rodzinie Cisyków muzycznie uzdolnione były obie córki. Od dzieciństwa rodzice uczyli Kwitkę i jej starszą siostrę Marię gry na skrzypcach i na fortepianie. Maria została znaną pianistką, była dyrektorem konserwatorium w San Francisco. Kwitka zaś, oprócz gry na skrzypcach, zgłębiała sztukę sceniczną w szkole baletowej znanej baletnicy Romy Pryjmy-Bohaczewskiej (główna rola w balecie-baśni „Kopciuszek”, 1967 rok; scena baletowa opery „Anna Jarosławna” w Carnegie Hall, 1969 rok), śpiewała w chórze, zajmowała się wokalem. W chórze Kwitka często śpiewała z małym Michaelem Jacksonem. W dni powszednie Kwitka Cisyk uczyła się w zwykłej amerykańskiej szkole, a w soboty udawała się do „Szkoły ukrainoznawstwa” (Ozone Park), do której zapisali ją rodzice. Oprócz tego większość ukraińskiej młodzieży emigracyjnej przebywała w szeregach płastunów, gdzie ich mentorzy kontynuowali wychowywanie i kierowanie podopiecznymi w miłości do Ukrainy. Niezależnie od tego, jakie zarobki miała ukraińska rodzina na emigracji, sprawą honoru było odłożenie środków na letni obóz dla dziecka. Od 7 do 16 roku życia płastunka Kwitka uczęszczała na te trzytygodniowe obozy: tam wszyscy mieszkali w namiotach, co wieczór zbierali się wokół wielkiego ogniska, uczyli się ukraińskich pieśni, poznawali obrzędy i zwyczaje ojczystego narodu. W 1967 roku zorganizowała z dziewcząt 30. kurenia imienia „Sofii Hałeczko” w Nowym Jorku grupę śpiewaczą „Sołowiejky”, którą kierowała przez trzy lata. Kwitka Cisyk występowała z grupą na obozach płastowych, różnorodnych wielkich wydarzeniach kulturalnych ukraińskiej społeczności. Ale przez swoje ciągłe zajęcie Cisyk stopniowo opuszcza „Płast”. Lecz wszystko to w dojrzałym wieku przyniosło swoje owoce, gdyż odegrało niemałą rolę w kształtowaniu twórczej natury piosenkarki. Po ukończeniu w 1970 roku Wyższej Szkoły Muzyki i Sztuki w Nowym Jorku Kwitka Cisyk przez rok uczyła się w Harper College – części składowej Uniwersytetu Stanu Nowy Jork w Binghamton, gdzie w tym czasie wykładała grę na fortepianie jej starsza siostra. Wtedy miała już kilka nagranych własnych piosenek. W styczniu 1971 roku przez komitet inicjatywny, składający się głównie ze studentów Harper College, na Dzień Jedności Ukrainy stworzono program telewizyjny „Myśli o Ukrainie”, który wieczorem 22 stycznia wyemitowano na antenie WINR-TV. W nim również zabrzmiały pieśni w wykonaniu Kwitki Cisyk, przy akompaniamencie gitarowym Bohdana Sochania (studenta z Nowego Jorku) i Jurija Turczyna (studenta Uniwersytetu Rutgersa). Lipiec-sierpień 1971 roku Cisyk spędziła w Belgii na sześciotygodniowym seminarium „Opera Europejska”, wygrywając stypendium SUNNY na staż w Konserwatorium w Gandawie za role w studenckich inscenizacjach operowych. Po powrocie z Belgii kontynuowała naukę w Mannes College w Nowym Jorku w klasie skrzypiec. Lecz piosenka zwyciężyła. Po roku Cisyk, porzuciwszy skrzypce, zaczęła uczyć się śpiewu operowego. Później Kwitka Cisyk w jednym z wywiadów tak skomentuje swój postępek, oddając hołd swojemu ojcu: „Miałam jego palce i technikę, ale marzyłam, by śpiewać, i do dziś czuję się winna, że porzuciłam skrzypce…”. Uczyła się u znanego kustosza i popularyzatora wiedeńskiej tradycji operowej Sebastiana Engelberga, w 1974 roku ukończyła Mannes College. W 1971 roku, po śmierci ojca na udar, potrzeba zarabiania pieniędzy na życie skierowała siedemnastoletnią śpiewaczkę operową w świat dżingli. Za pomocą jej wyrafinowanego śpiewu swój wizerunek tworzyły korporacje ABC, NBC, CBS, Burger King, McDonald’s, Airlines Delta oraz Air Lines, Coca-Cola, Pepsi Cola i inne. Od początku lat 80. Cisyk stała się jedną z najdroższych i najpopularniejszych wykonawczyń dżingli w USA – motywów reklamowych dla radia i telewizji. W 1981 roku nagrała dla firmy „Ford Motor” dżingiel „Have You Driven a Ford Lately?”. Od tamtej pory aż do śmierci pozostawała jedynym głosem tej firmy samochodowej. W 1987 roku „Ford” obliczył, że łączna liczba odsłuchań produktów reklamowych Cisyk wyniosła ponad 20 miliardów słuchaczy – prawie cztery razy więcej niż populacja Ziemi w tamtym czasie. To światowy rekord dla solisty korporacyjnego. Firma „Ford” jeszcze z nikim z wokalistów nie pracowała tak blisko i tak długo, jak z Kwitką, więc corocznie darowała jej nowy model auta. Ale Cisyk, miłośniczka szybkiej jazdy, kochała tylko swojego czerwonego „Jaguara”, wykonywała także dżingle dla Chevroleta, Cadillaca, Toyoty. Jeszcze jako studentka, przyjmując pseudonim Casey – od pierwszych liter jej nazwiska i imienia, dziewczyna nie odczuwała żadnych trudności w różnych stylach muzycznych. Zaczęły ją zapraszać gwiazdy jazzu, popu i rocka. Cisyk pomagała Robercie Flack, Bobowi Jamesowi, Davidowi Sanbornowi, Michaelowi Boltonowi, Carly Simon, Lindzie Ronstadt, a także Quincy’emu Jonesowi, który odkrył fenomen Michaela Jacksona. Pracowała nad nagraniem ścieżek dźwiękowych do filmów fabularnych i brała w nich udział jako aktorka. Co ciekawe, piosenka „You Light Up My Life”, którą wykonała Kwitka Cisyk w filmie o tym samym tytule w 1978 roku, otrzymała Oscara i Złoty Glob. Piosenka była również nominowana do Grammy w kategorii „Piosenka roku”, ale nazwisko Kwitki zostało bezlitośnie wycięte z napisów końcowych z powodu konfliktu z reżyserem. W latach 1969–1970 została nagrana i wydana pierwsza płyta winylowa „Ivanku”, na której można usłyszeć głos Kwitki Cisyk. Pełna nazwa – „Iwanku i inne ulubione piosenki młodych Ukraińców”. Zbiór ukraińskich piosenek ludowych i popularnych nagrany przez orkiestrę i śpiewaków Ireny Biskup z udziałem Kwitki Cisyk i Waldimira – Wołodymyra Starosolskiego. W 1983 roku wraz z matką odwiedziła Ukrainę – była we Lwowie i innych miastach Zachodniej Ukrainy. Był to nieafiszowany i pierwszy (i ostatni) raz, kiedy Kwitka odwiedziła historyczną ojczyznę. Wtedy jeszcze jej piosenki znajdowały się pod zakazem na Ukrainie. Wizyta ograniczyła się do gościny w prywatnych mieszkaniach, o koncertach nie mogło być mowy. Pierwszy dysk z ukraińskimi piosenkami „Kvitka” lub „Songs of Ukraine” („Pieśni Ukrainy”) nagrany w 1980 roku, drugi „Two colors” („Dwa kolory”) – w 1989 roku. W okresie między nagraniami Cisyk rozwodzi się z pierwszym mężem, kompozytorem i aranżerem Jackiem Courtnerem, i wychodzi 11 czerwca 1983 roku za inżyniera dźwięku Edwarda Rakowicza, rodzi syna. Jednak zarówno były, jak i nowy mąż razem pracowali nad oboma ukraińskimi albumami, w których powstaniu szczególnie pomógł Rakowicz. Dzięki swojemu profesjonalizmowi, wrażliwej naturze i hojności (na nagranie obu albumów wydała 200 tysięcy dolarów) Cisyk zebrała do ich nagrania 40 najlepszych instrumentalistów studyjnych Nowego Jorku, tych, na których nie mogli sobie pozwolić znani gwiazdorzy popu w USA. Partię fortepianu wykonywała starsza siostra Mariczka. W rezultacie – dwa albumy lekkiej ukraińskiej muzyki. Według słów samej Cisyk, te albumy nie były projektami biznesowymi, a raczej sprawą rodzinną, był to prezent dla wszystkich Ukraińców, niezależnie od tego, w jakiej części świata mieszkali, muzyka dla duszy i pamięć o swojej ojczyźnie. Wiktor Miszałow (Australijczyk ukraińskiego pochodzenia), z którym Kwitka uczyła się w konserwatorium, przyjeżdżając na Ukrainę, przywiózł pierwszy dysk z ukraińskimi piosenkami, album krążył na kasetach, szpulach, ludzie przesyłali go sobie, słuchali, zachwycali się i bardzo chcieli zobaczyć samą Kwitkę. Swego czasu Ołeksandr Hornostaj zapraszał Cisyk na Ukrainę, by wzięła udział w festiwalu „Czerwona Ruta” w 1989 roku, a w 1992 roku w koncercie z okazji pierwszej rocznicy niepodległości Ukrainy. Niestety, z koncertem ani razu nie mogła przyjechać, chociaż bardzo tego pragnęła, nawet wbrew swojemu strachowi przed dużą publicznością, gdyż zawsze pozostawała śpiewaczką kameralną, studyjną lub śpiewaczką chórków. Ale to pragnienie nie miało się spełnić, najpierw z powodu wielkiego natłoku zajęć, później z powodu choroby. Śpiewaczka i jej pierwszy dysk zebrały w 1988 roku wiele nagród na festiwalu w Kanadzie, a w 1990 roku oba albumy zostały nominowane do nagrody Grammy w kategorii „Contemporary folk”. Kwitka planowała wydać trzeci album z kołysankami lub współczesnymi piosenkami, ale jej życie przedwcześnie się urwało. W 1992 roku u Kwitki zdiagnozowano raka piersi. Rozpoczęła się bolesna siedmioletnia droga terapii. Wbrew chorobie Cisyk kontynuowała wytrwale pracować: ostatni profesjonalny dżingiel zaśpiewała na kilka miesięcy przed śmiercią. Jedyny wywiad wideo z Cisyk w języku ukraińskim nagrał ówczesny kierownik zespołu muzycznego „Czerwona ruta” Ołeksandr Hornostaj. W 1992 roku podczas wizyty w USA nadarzyła mu się okazja spotkać się z nią. „Jeszcze nikt i nigdzie tak nie zaśpiewał piosenki mojego przyjaciela Wołodymyra Iwasjuka, jak zrobiła to Kwitka” – powie potem Nazarij Jaremczuk. 29 marca 1998 roku w Nowym Jorku, nie dożywszy 5 dni do 45. urodzin, Kwitka Cisyk zmarła w domu w otoczeniu rodziny. Ostatnią piosenką, którą nagrała śpiewaczka, były „Żurawie” do słów Bohdana Łepkiego, ona niejako wyznaczyła tragiczny los Kwitki. Wiosną 2009 roku Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy zaprezentowało w USA w ramach III Festiwalu Kultury Ukraińskiej konkurs piosenki ukraińskiej pamięci Kwitki Cisyk „Kwitka”. Na amerykańskiej ziemi w znaku pamięci o jej nieprzemijającym talencie założono Fundusz wsparcia uzdolnionych muzycznie dzieci oraz w pamięci o Marii (siostrze Kwitki) fundusz – „Bo życie jest piękne” (akumuluje zakup sprzętu mammograficznego dla Ukrainy). Kto choć raz usłyszał głos Kwitki, już nigdy go nie zapomni, jakby wyjawiła jakąś głęboką i nieogarnioną tajemnicę, która staje się współbrzmiąca dla każdego ludzkiego serca. Jej głos ma mistyczną, niepojętą siłę, oczarowuje i goi nawet głębokie rany duszy. Niech i ulice, które noszą imię Kwitki Cisyk w Połtawie i Łubniach, brzmią melodiami ukraińskich piosenek, wykonywanych przez śpiewaczkę, przypominając o niegasnących wartościach, które trzymają pokolenia naszych przodków i sięgają daleko w głąb wieków, aby wzrastać nie tylko na Ukrainie, ale i na innych kontynentach. Przygotowała Julia NOWOSELECKA, bibliograf Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży im. O. Honczara w Połtawie. Zdjęcia: oficjalna strona Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nią. Dlatego też przyroda w grafikach i akwarelach Stratiłata nie jest odosobniona, a zwrócona ku człowiekowi. „Świecie cichy, kraju miły, moja Ukraino…” – to ostatni album artysty, w którym przedstawił swoją Szewczenkianę, swojego Świętego Tarasa, a także wykonał kilka grafik na podstawie rysunków ołówkowych Szewczenki. Wśród nich – „Monaster Międzygórski” oraz „W Wyszogrodzie”. Artysta Mykoła Stratiłat został odznaczony Orderem Świętego Mikołaja, jest to jego najcenniejsze wyróżnienie. Kto tylko nie bywał w jego pracowni!.. Pisarze, poeci, koledzy – artyści, aktorzy, po prostu przyjaciele, wśród nich także patriarcha Mścisław, który zaprosił go do USA na kilka miesięcy. Wszyscy tęsknimy za Mykołą Stratiłatem. Wieczna mu pamięć i Królestwo Niebieskie. Profesjonalni historycy sztuki będą jeszcze badać jego twórczość, grafiki, ekslibrisy, akwarele, będą mówić o jego niepowtarzalnym stylu. Ale najważniejsze dla nas wszystkich obecnie – to nasze zwycięstwo! A wtedy urządzimy pracownię-muzeum Mykoły Stratiłata na Andrijiwskim Uzwozie. Przyjaciele artysty książkę na osobne artykuły... Mówił, niech chociaż tak garstka nieobojętnych zapozna się z tym ogromem zdobytego, zupełnie nieznanego ogółowi materiału faktycznego, który nie dawał mu przez tę nieznajomość i nieopublikowanie spokojnie spać. Kto przyjdzie na zmianę takim gigantom w warunkach, gdy degradacji naszej nauki i edukacji tak nikt z często zmieniających się władców zatrzymać nie zdołał? Utrwaliła się, obrosła przerzutami korupcji atmosfera, kiedy nauka ze specyficznego cechu utalentowanych, opętanych i powołanych przez los znalazła się w środowisku sprzedajnej koniunktury, w rękach często nieprofesjonalistów i niepatriotów. Wiem, że Ołeksandr Andrijowycz wprowadził do nauki nie jeden tuzin kandydatów i doktorów nauk. Ze swoimi wycierpianymi tematami, swoją szkołą naukową, swoimi zasadami moralnymi. Komu jak nie im zadbać o to, aby ta wymarzona monografia mimo wszystko ujrzała światło dzienne? Jako pomnik swojemu Nauczycielowi. Jako niespłacony dług za nieocenione lekcje życia szlachetnej, niepowtarzalnej Osobowości. Jeśli mierzyć dorobek takiego człowieka, jak ten wybitny wołyński folklorysta, to w pierwszej kolejności należy pamiętać o tym, że wszystko robił jakby dla własnej przyjemności, nie żądając i nie prosząc ani o honorarium, ani o jakąkolwiek inną nagrodę, był niczym Boży ptaszek, który nie myśli o dniu jutrzejszym. Nie skarżył się na chorobę, jedyne, na co się skarżył, to brak środków na wydanie książek, brak czasu, aby rozszyfrować wszystko zapisane podczas setek ekspedycji. Wszystko, co robił, z punktu widzenia naszej codzienności należy do Wieczności. Chciałoby się zobaczyć płaskorzeźbę O. Oszurkewycza, ulicę jego imienia w Łucku, nagrodę jego imienia. Mam nadzieję, że tę uwagę, której nie zdążyliśmy poświęcić mu za życia, ten skromny człowiek otrzyma, przechodząc do Wieczności. Łarysa KARPIUK, m. Kostopol obwodu rówieńskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięci artysty Mykoły Stratiłata

Mija czterdzieści dni, odkąd odszedł do wieczności znany artysta Mykoła Stratiłat. Zmarł 9 marca, dokładnie w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, którego twórczości i życiu poświęcił dziesiątki, jeśli nie setki prac graficznych. Mykoła Stratiłat urodził się 19 grudnia 1941 roku, w dniu św. Mikołaja, we wsi Makijiwka (rejon nosiwski) na Czernihowszczyźnie. Przeszedł niełatwą drogę do realizacji swojego powołania. Uczęszczał na kółko plastyczne w swojej szkole, które prowadził młody nauczyciel Stepan Muzyczenko, przyjaciel i mentor. To on poradził zdolnemu chłopcu, aby po ukończeniu dziesięciu klas pojechał do Kijowa w celu wstąpienia do Szkoły Rzemiosła Artystycznego. Tam uczono i kłaść płytki, i tworzyć mozaiki, i rysować. Potem – służba w wojsku, nauka w Instytucie Poligraficznym im. I. Fedorowa, praca w Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (pracował jako artysta w redakcji czasopisma „Narodna tworczist ta etnohrafija”). Bardzo lubił tę pracę: kochał wyjeżdżać na ekspedycje, podczas których odwiedził różne regiony Ukrainy, kochał jej historię, przyrodę, pieśń ludową, życie codzienne ludu. Ale najbardziej kochał Czernihowszczyznę i swoją wieś. Tutaj, w Makijiwce, na wiejskim cmentarzu, artysta zapisał się pochować. Romantycznego kierunku grafiki Stratiłata nie pomylisz z niczym. Album „Poezja w obrazach” pomieścił ponad 500 grafik. Jego cykle grafiki sztalugowej „Nokturn nad Desną”, „Świątynia – strażnik duchowości”, „Zniszczone zabytki Kijowa”, „Święta ziemia” zostały wyróżnione przez historyków sztuki jako dzieła wysokiej klasy. Mniej być może znane są jego wspaniałe akwarele. Grafika to żmudna praca, wymagająca pewnej ręki i ostrego wzroku, wszyscy graficy z czasem tracą wzrok. Dlatego w ostatnich latach Mykoła Stratiłat pracował w akwareli, która była jego pierwszą pasją, jego wspaniałe prace malarskie były eksponowane na wystawach na Ukrainie oraz w Czechach, Bułgarii, Macedonii, Polsce. Spokojna siła moralna to główna cecha osobowości artysty. Jego punkt widzenia na otaczający świat znajduje się zazwyczaj gdzieś w górze, a my patrzymy na ten świat jak na sferę życia duchowego człowieka, gdzie tak często to, co zwyczajne, codzienne, przeplata się z tym, co wysokie. Dla romantycznych grafik artysta wynalazł swoją kreskę, wybierając proste, bezpośrednie szrafowanie: wydawałoby się, że jest najprostsze. Ale to tylko na pierwszy rzut oka. Bezpośredniego szrafowania używali autorzy pierwszych ukraińskich miedziorytów. A u Stratiłata te kreski, dłuższe i krótsze, skierowane w różne strony, wibrują i mienią się, zwłaszcza na jego przedstawieniach wody, która wydaje się żywa i pulsująca. Lotny ruch pędzla, przejrzystość, poetyka skrytego smutku na jego akwarelach zmuszają do wspomnienia akwareli Tarasa Szewczenki. Artysta nie ucieka się do żadnych nowoczesnych technik. Jego kwiaty to nie konkretne rośliny, a błyski impresji. Głównym lejtmotywem jest dusza, która wierzy i kocha, nigdy nie bywa samotna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zraniona dusza szlachetnego profesora świętej pamięci Ołeksandra Halicza

niesprawiedliwości sercem… Jego łabędzimi śpiewami były zarówno czasopismo „Kijowska Starowina”, jak i wydawnictwo „Wik”. A do tego niepospolita postać Serhija Jefremowa. A do tego podręcznik teorii literatury… Chyba żaden z uczonych ukrainoznawców tak głęboko nie zbadał skomplikowanych, sprzecznych procesów oświatowego, prasowego i wydawniczego ruchu na Ukrainie pod młotem moskiewskiej ordy, w przededniu i po przewrocie październikowym. W ostatnich latach profesor boleśnie przeżywał zarówno stresy psychiczne i moralne, jak i materialną biedę. Wraz z żoną, także profesorką, Walentyną Halicz, w 2014 roku musieli opuścić jego rodzinny Ługańsk. Nie potrafił bowiem kategorycznie zaakceptować narzucanego czołgami agresora „russkiego mira”. Uciekali stamtąd w tym, w czym stali, zostawiając na pastwę losu to, co najcenniejsze – pełne ciepła i przytulności własne mieszkanie oraz cenną bibliotekę. Gromadzili ją przez dziesiątki lat, odkąd zostali profesorami tamtejszego uniwersytetu, tam otwierali i zatwierdzali specjalności „Wydawnictwo i redagowanie”, „Dziennikarstwo”, „Reklama i public relations”, faktycznie we dwoje, z garstką jednomyślnych, wyraźnie ukrainizując tę uczelnię imienia Szewczenki. Miał za zaszczyt wykładać tam w swoim czasie podczas wyjazdów dziennikarstwo i redagowanie jako profesor zaproszony z jego inicjatywy ze stolicy. Do Równego, gdzie oni od 1978 do 1998 roku wykładali w ówczesnym instytucie pedagogicznym, przeprowadzili się w nadziei znalezienia tam pracy po swojemu. Nie zawsze się udawało… Ołeksandr Andrijowycz za każdym razem podczas rozmów telefonicznych z goryczą w głosie dziękował za możliwość drukowania się, choćby w ten sposób, bezpłatnie. Od niego władze uniwersyteckie żądały publikacji „skopusowych”. Ale skąd miał wziąć na to martwotną, lecz narzucaną odgórnie dyrektywnie tysiąc dolarów? Bo właśnie za taką sumę obecnie można trafić do kręgu „wybranych” uczonych ukrainoznawców. Marzył o odrębnej monografii o Jefremowie i „Wiku”, lecz musiał dzielić już gotową do druku [pracę] inaczej… Bezkompromisowość pomogła mu zrobić wiele i profesjonalnie, ale nic nie zostawiała samemu uczonemu, jego życiu prywatnemu. Małe mieszkanie, podobne do biblioteki, zastawione książkami, szpulami z nagraniami, kasetami. Smutny i mądry uczony. Wielki samotnik. Smutny dlatego, że nie zdążył zrobić wszystkiego, co zamierzył. Opowiadał, że w czasach sowieckich podczas wypraw etnograficznych był pod nadzorem, że przez długi czas zawód folklorysty był wtedy wywrotowy. W twórczości ludowej jest coś magiczno-sakralnego, co dobrze rozumiał i czuł Oleksa Fedorowycz. Młodzieniec z Berestecznka, absolwent lwowskiej uczelni zdołał nie rozlać na swojej życiowej drodze ani jednej garści wody źródlanej, którą obdarowali go wykładowcy, jako romantyka i fanatyka w dobrym znaczeniu tego słowa, bo nie zapomniał ani rodzimego języka, ani kołysanki, ani historii Wołynia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oleksa Oszurkewycz – obywatel i rycerz honoru. 1 kwietnia skończyłby 90 lat

wydawało się: niemożliwe, by objechać prawie całą Wołyń i tak dokładnie poznać folklor rodzinnego kraju. A on robił to każdego dnia: zdążał zapisać, opracować, wydać coś koniecznie. I tak całe życie, od rana do późnego wieczoru, za własne skromne pieniądze. Wydawało się, że znałam go od urodzenia... I tak właśnie było: opowieści o romantyce podróży jednoklasisty mojego taty głęboko zapadły w duszę małego dziecka i nie zatarły się do dziś. Był mi bardzo bliski duchowo, bo to właśnie mój tata (Anatolij Karpiuk) wraz z Oleksą Fedorowyczem zainspirowali jeszcze zupełnie małe dziecko, by z czasem rozpocząć studiowanie duszy ludowej. On później zajmował się tym jako folklorysta, tata – jako filolog i regionalista, a ja zostałam etnopsychologiem. Taka oto swoista sztafeta. Szkoda, że odległość i kłopoty nie pozwalały nam widywać się częściej. A on już nie miał zdrowia, by przyjechać do Kijowa. Dla mnie osobiście pan Oleksa był i pozostanie przedstawicielem tej gałęzi ukraińskiej inteligencji, która żmudną codzienną pracą stworzyła dorobek godny tego, by Ukraina cała była nim dumna. Płakała sama ziemia po nim, płakało niebo, gdy go zabrakło... Lecz książki – to swoiste listy do wieczności, to zakochanie w Lesi Ukraince i Tarasie Szewczence, to poczucie Iwana Franki z Nahujewyczów. Także swoista sztafeta. I dlatego – wielka odpowiedzialność: czy zdołamy przekazać dalej tym, którzy stoją za nami, pieśni zapisane przez Klymenta Kwitkę, Olenę Pczilkę, Oleksę Oszurkewycza – ów duch Tytanów, czy nie zmałejemy i nie zmiałczejemy? Oleksa Fedorowycz stale o tym mówił, może w niektórych sprawach był nieustępliwy, ale on nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

było na pokuciu siedzi, a teraz u progu stoi”. Wydawcy chętnie przyjmowali utwory Hanny Barwinok, drukowano je w czasopismach „Osnowa”, „Literaturno-naukowyj Wisnyk”, „Ridnyj kraj”, „Ukrajinśka chata”. W 1903 roku w Połtawie na otwarciu pomnika Kotlarewskiego zebrało się niemal całe świadome narodowo towarzystwo. Przybyli pisarze z Galicji, poważni goście z Wiednia na czele z wiceprzewodniczącym parlamentu Austro-Węgierskiej monarchii Julianem Romanczukiem, Mychajło Starycki, Wasyl Stefanyk, Ołena Pcziłka, Łesia Ukrainka, Illa Szrah, Serhij Jefremow, Nadija Kybałczycz, Panas Myrnyj. Wśród nich była i Hanna Barwinok, rozpoznawano ją i okazywano szacunek. Gdyby Hanna Barwinok nie pozostawiła nam niczego, oprócz włożonego wysiłku w wydanie Biblii w języku ukraińskim, to i to zapewniłoby jej miejsce wśród najwybitniejszych działaczy ukraińskiej kultury. To właśnie ona zorganizowała Iwana Puluja i Iwana Neczuja-Łewyckiego, aby dokończyli tłumaczenie tych części Biblii, których nie zdążył przetłumaczyć Kulisz. Sprzedała chutor Motroniwkę na wydanie 20-tomowego zbioru dzieł utalentowanego pisarza, poety, filozofa, autora ukraińskiej pisowni, wydawcy utworów ukraińskich literatów (czasopismo „Osnowa”) Pantelejmona Ołeksandrowycza Kulisza. A sama ostatni rok przeżyła w cudzej chłopskiej chacie i odeszła do wieczności 23 lipca (st. st.) 1911 roku. Teraz chutor Motroniwka to część wsi Ołeniwka na Czernihowszczyźnie. Tam działa muzeum-rezerwat „Hannyna pustyń”. …W styczniu 1847 roku na chutorze Motroniwka Taras Szewczenko podarował Ołeksandrze Mychajliwnie swoje prace malarskie. Na odwrocie obrazu „Lichwiarz” Taras Hryhorowycz czerwonym ołówkiem pozostawił dedykację: „Mojej drogiej księżnej Ołeksandrze Mychajliwnie Kulisz od starszego drużby T. Szewczenki na pamiątkę”. Księżna i drużba jaśnieją jak jasne gwiazdy na firmamencie ukraińskiej literatury. 1 Zażory – rów, rowek. 2 Rozhoryty – budować. 3 Miroczok – miara ziarna. 4 Cjamrynka – cembrowina studni. 5 Domontar – domator. 6 Połownycja – poziomka. 7 Puha – bicz. 8 Parowycja – para wołów. 9 Hon – długość 60 sążni. 10 Nabihty tropy – znaleźć lepszy los. 11 Hrebowycja – grabienie siana. 12 Uzdwirky – pobocze. 14 Rozswine – świta. 15 Byrka – skóra owcza. 16 Skoren – szybki. 17 Jatir – pułapka na ryby. 18 Osnuwaty – robić osnowę. 19 Wytczemo – tkanie. 13 Prypil – poła spódnicy, w którą można włożyć złamaną kalinę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Княгиня оповідань із народних уст До 195)ліття від дня народження письменниці Ганни Барвінок

Анна СТОЛЯРОВА, краєзнавиця, просвітянка Відомий літературознавець Василь Яременко назвав передмову до збірки творів Ганни Барвінок “Забута тінь”. У цій статті ми доведемо, що вона не “тінь” і не “забута”. Народилась Олександра Михайлівна Білозерська (в літературі – Ганна Барвінок) 23 квітня (ст. ст.) 1828 року на хуторі Мотронівка на Чернігівщині в заможній козацькій родині, яка славилась демократичними поглядами. У родині було шестеро братів і три сестри. Це родове гніздо створило на Чернігівщині справжнє культурне вогнище і внесло досить помітний вклад у розвиток української історії, культури, літератури, громадської думки. Про кожного з дітей можна писати дослідження. Її брат Василь був членом Кирило-Мефодіївського братства. Зустрічі з Тарасом Шевченком, одруження з відомим письменником Пантелеймоном Кулішем, поїздка до Варшави, де були заарештовані чоловік і брат Василь, суд над кирило-мефодіївцями – події, що відбулися в стисненому часі і в надзвичайній перенапрузі фізичних і моральних сил, стали для Олександри Куліш–Білозерської порою важких випробувань у подальшому житті, а з ними і розбудження письменницького таланту. Вона створила тридцять оповідань із народних уст, чотирнадцять мініатюр, п’ять оповідань для дітей, дві драми, писала щоденник, робила переклади з французьких та англійських мов. Її сучасник, відомий письменник М. Ф. Чернявський відгукнувся так: “Світив місяць на нашому хмарному небі, де не взялась ясна криштально чиста зоря, і не потопла вона в могутньому сяєві князя- Місяця, не злякалась хмар темних, а засіяла рівним чистим своїм промінням і горить до цього часу. О, не погасай же люба, ясна зоре наша, і світи довго-довго над тихомрійною долиною Україною”. Відомий письменник і видавець ХХ століття Микита Шаповал дав яскраву характеристику творам Ганни Барвінок при прочитанні: “Мова тече як річка: вихлясто, з закрутами і вічними одхилами, широкими плесами, стоїть або вузенькою смужкою простягається. Краса вражень в їх контрастах”. Твори письменниці користувалися попитом, їх любили читати і люди прості, і освічені. Щире слово сказав вчений-літературознавець, публіцист і критик Сергій Єфремов, назвавши Ганну Барвінок “поетом горя і бідування жіночого”. Але вона писала не тільки про тяжке життя українського народу. Її твори – це найнадійніший сховок народних скарбів для люду прийдешнього – історія життя, традиції, звичаї, характер і поведінка людей, народна мова. Кожне її оповідання має фрагменти пісень, тужливих і жартівливих, приказки, порівняння, яскраві слова, які, на жаль, вийшли з обіходу. Її творами користувався Борис Грінченко при складанні словника. Її талант природний. Вона знала, що художня література виростає з народу, мову якого письменники беруть як засіб висловити свої думки, геній народний править голосом письменника. Ганна Барвінок вміла вибирати з-посеред людей “красномовну просту людину” і вміла вийняти з уст живе слово в неписьменного люду. Її творчість – справдешня поема української душі, вона перший творець світлого, народолюбного, етнографічного реалізму. Відповідно до своєї вдачі взяла собі псевдонім Барвінок – вічнозелена свіжа рослина, як і письменниця, випромінює привітність, сердечність, щирість, духовне тепло. Це ім’я підносило українську літературу в один ряд з найкращою європейською. Як засвідчує письменниця в “Щоденнику”, перше її оповідання було написане в 1847 р. у Варшаві під впливом безпосередніх волинських вражень від подорожі. Із “Щоденника” Ганни Барвінок: “В 1847 році виїхали ми з Києва у саму повінь. Коляска наша коливалася на всі боки, часто бурхала, заскакувала в зажори1 і четверо коней ледве її витягали. Я не звикла їздити по таких дорогах та без комфорту, бувши під крилом у матері. Ся подорож мені здавалась неприємними стосунками зо злою мачухою. Як тільки ми виїхали із Києва, дав мені Куліш зшиток і олівець в руки і умовляв, щоб я записувала – що побачу чи почую”. Перша зустріч із скопищем людських кривд настільки потрясла молоду Олександру Куліш–Білозерську, що рука мимоволі потяглася до пера і вперше змалювала “гірку долю”, якої досі не бачила і не чула, проживши свої дев’ятнадцять років на затишному українському хуторі, в культурному оточенні. Оповідання “Жидівський кріпак” вважається початком письменницької праці Ганни Барвінок, однієї з перших жінок-письменниць у новій українській літературі. В оповіданні “Восени літо” вона показує характер, а відтак і поведінку української людини. Герой оповідання, якому пощастило зустріти кохання, відразу починає думати про те, щоб робити добро іншим людям: “Живе коло мене убога вдова, розгорила2 собі мазанку з весни. Треба їй послати мірочок3 зо два житця на новосілля та цямринку4 в колодязь їй упустити. У неї тільки хата нова, а хазяйства ніякого”. В оповіданні “Домонтар”5 йдеться про людину, яка отримує велику насолоду від праці: “Був він собі чоловік такої вдачі, що у всьому кохався. Клепання кіс йому піснею здавалось, а важка трава, лягаючи покосами, шептала йому якусь предивну казку, мов дитині. Сполохнуть косарі перепелицю – і те його тішить, забавляє; почервоніє коса від половниць6 – він і тим веселиться, дякуючи в серці Богу святому за його благодать. Є такі душі на Вкраїні! Не вся вона сумом огорнена, не все їй попсовано ворожим духом нелюдським! Не до всього він добравсь, та й не добереться во віки”. Заробляли українці чумакуванням. Ганна Барвінок тривожно і сумно описує проводи чумаків, бо це було і важко, і небезпечно: “З’їхалось товариство; жінки кожного проводжали; дівчата деякі назирцем наглядали з левади: може у котрої й любий козак у тій валці. Помолившись до церкви, випили з жінками по чарці, бо в дорозі не велить закон більше пити; попрощались, промовили дружні останні речі, хто своїй матінці, хто своєму подружжю, хто й так зітхнув. Помолились іще раз, попрощались іще раз; замахнули пуги7, і рушили паровиця за паровицею8 з під холодочку, повагом – повагом, на широкий шлях. Од’їхавши гоней9 зо троє, зупинились чумаки коло Гандибер – могили. Був колись великий воїн Гандибер, що обороняв усю Вкраїну; то йому високу могилу насипано”. Не обійшла письменниця стороною тяжку рекрутську долю, описавши її в оповіданні “Треба набігти тропи”10, в якій герой розповідає, що бився він з турчином, був під Севастополем, де “куля мене таки черкнула добре; згадували своїх дівчат, і вулицю, і досвітки, й вечорниці, і купала, і колядки й щедрівки, усякі співи наші: і зажнивні, і веснянки, і гребовицькі11, і весільні, да так, так задумаєшся, так тяжко зітхнеться! Дівочих очей давно не бачив, ні чорних брів. Хоч і молодий був, і не закоханий ні в одну дівчину, а так свого рідного бажається. Своє сонце наче лучче світить і лучче гріє: Літа ж мої, літа, та ви молодії, Де ж я вас подів за часи малії? Охляв зовсім через ту службу та муштру: Вернітеся літа мої хоч до мене в гості. Сам знаю, що як не вхопити тропи, дак літа тебе великим тягарем до землі й хилять”. Були в рекрутах чоловіки по двадцять п’ять років, кому щастило залишитися живим, повертався змученим і хворим. В оповіданні “Квітки з сльозами, сльози з квітками” Ганна Барвінок з великим пієтетом описує працю і дозвілля українських жінок і дівчат: “Повиходили ми на уздвірки12. Берег Ворскли устлано полотнами. Дівчата всю весну білять полотна, там і сидять, і доглядають, і вишивають. Полотно частенько вмочають, співають пісень одну за однією, – мов річка ллється пісня за піснею, то з того, то з другого кінця. Тут же і сорочки шиють та вишивають. Удень берег Ворскли так біліє полотнами, мов снігом сполошений, а співи луною по всьому селу розлягаються: Ой давно, давно в батенька була; А вже тая доріженька терном заросла, Терном заросла, пилом припала, Червоною калиною позависала. А я той теренок ножем виріжу, Червоную калиноньку в припіль13 виламаю, До батенька до рідного в гості полину”. Оповідання “Святе Різдво на хуторі” носить божественний зміст: “Гарно, затишно. Дерево на свято одяглося в пишне, пушисте біле убрання, іноді вітерець легесенький повіне, осипле небо інеєм і освіжить тебе. Боже! Як гарно ж на світі, як розсвіне14, як солодко на душі, яка ніжність утоми обіймає твою душу під сим покровом поетичним святим і під сим надихом. І сам чоловік приближаєься до Божого лиця! Діти-звіздоносці співають щедрівку…” Усі твори Ганни Барвінок рясніють приказками, прислів’ями, народними висловами, порівняннями, премудрими словами. Приводимо деякі з них: “шапка в його була бирка15, зверху дірка, околиці дасть Біг”, “Господь хоч не скорен16, та влучен”, “батько каже: моя дочко, моя панночко! Я одкуплю тебе, на волю випущу, пряди мені на ятері17 – буду рибу тобі ловити; мати каже: моя дочко, моя пряшечко! Пряди на рушники, на хустки, оснуєм18 та витчемо19”, “не родись у платтячку, а родись у щастячку”, “сини принесуть, а дочки угли рознесуть”, “поживилась любощами, як собака мухою”, “як беруть, то сто коней дають, а як візьмуть, то й одного не дадуть”, “правда ржава тепер, то колись
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Narodowa Operetka – żegnaj, języku rosyjski!

W Narodowej Operetce Ukrainy pokazano odnowioną wersję „Zemsty nietoperza”. Od teraz bohaterowie słynnej operetki mówią i śpiewają w języku ukraińskim. Jeszcze w 1993 roku ówczesny szef teatru Serhij Smijan wraz z Ołeksandrem Wratariowem przetłumaczyli na ukraiński operetkę „Silva”, a dziś nasz widz wreszcie może słuchać wszystkich spektakli teatru w języku ojczystym. – Dyrektor generalny – dyrektor artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy Bohdan Strutynskyj pragnie, aby każdy spektakl był wystawiany w oryginalnej wersji naszego teatru – opowiada tłumaczka Jana Iwanicka. – Lubi, aby słowo było powiązane z działaniem, aby była to melodyjna ukraińska mowa, którą przyjemnie słyszeć ze sceny. „Zemsta nietoperza” to mój dwudziesty przekład dla teatru. Zaznaczę, że operetka ma bardzo dobre libretto. W niektórych inscenizacjach trzeba coś zmieniać, uzupełniać lub skracać. Nierzadko radzieckie przeróbki operetek były dość prymitywne. A tutaj prawie wszystko jest idealne. W naszym teatrze „Zemsta nietoperza” w ostatniej redakcji grana jest już prawie dwadzieścia lat. W perspektywie Bohdan Strutynskyj chce stworzyć nową wersję. A teraz zadaniem było zbliżenie ukraińskiego tekstu właśnie do tej inscenizacji. Aktorzy nauczyli się go dość szybko. I w istocie grają operetkę w tej samej inscenizacji, tylko w języku ukraińskim. Szczerze mówiąc, sama byłam zdumiona. Przecież oduczanie się jest znacznie trudniejsze niż uczenie od zera. Pamięć wybiera to, co śpiewano latami. Może po prostu wydać tekst na automacie. Wszyscy denerwowaliśmy się przed pierwszymi pokazami. Ale wrażenie jest takie, jakby tę operetkę cały czas grano i śpiewano właśnie w języku ukraińskim. Jestem bardzo zadowolona. W procesie pracy nad przekładem niezwykle ważne jest działanie w tandemie z reżyserem i dyrygentem. Najpierw tłumaczę tekst tak, jak go widzę. Bohdan Strutynskyj wprowadza swoje korekty, bo on jako reżyser czuje słowo, którego potrzebuje. Czasami dodaje jakieś wstawne monologi lub pragnie znaleźć trafną metaforę, która być może różni się od oryginału. Albo dobiera jakieś trafne ukraińskie słowo, można powiedzieć, że to jubilerska praca. A z głównym dyrygentem teatru Serhijem Didkiem pracujemy już nad techniką wokalną. Tekst musi być wygodny dla wokalistów. Dążymy do tego, aby, na ile to możliwe, wszystko składało się idealnie. Omawiamy tekst także z aktorami. Bywa, że wnoszą swoje propozycje i ważne jest, aby współgrały one z koncepcją inscenizacji. Uważam, że stworzenie dziś czegoś nowego to prawdziwy wyczyn. Obecnie wszyscy znajdujemy się w trudnym stanie, żyjemy w ciągłym stresie. Ale ludzie związani z teatrem muszą przez to przejść, zebrać się, wyjść na scenę i podarować widzom święto. A to, co mają w myślach, nie powinno dotyczyć publiczności. Przez częste alarmy przeciwlotnicze nie mieliśmy ani jednej pełnej próby generalnej spektaklu. Po raz pierwszy od początku do końca zagraliśmy go przy publiczności. Niski pokłon wszystkim i wdzięczność, jestem zadowolona z tego wysokiego poziomu, który zobaczyłam. Jak już wspomniałam wyżej, to moja dwudziesta praca jako tłumaczki. A zaczęło się wszystko w 2014 roku. Wtedy przygotowywano „Truffaldino z Bergamo”. Ukraiński tekst robił dyrygent Serhij Didok. Miał dużo równoległej pracy, po prostu nie zdążył na czas zrobić tego przekładu. Zwrócił się do mnie szef teatru Bohdan Strutynskyj, który wiedział, że zajmuję się twórczością literacką i mam wyższe wykształcenie muzyczne. Zaproponował mi przetłumaczenie drugiego aktu. Od tego czasu wszystko się zaczęło. Wszystkie te prace są mi bliskie. Przede wszystkim chciałabym wspomnieć znany utwór „Pół żartem, pół serio”. Bardzo kocha go publiczność. Zawsze z przyjemnością chodzę na ten spektakl. Ogólnie rzecz biorąc, miałam szczęście, gdyż Bohdan Dmytrowycz wybiera do repertuaru najlepsze perły. Oprócz „Zemsty nietoperza” tłumaczyłam operetki „Marica”, „Bajadera”, teraz w kolejce – „Silva”, czyli materiał, o którym można tylko marzyć. Wśród musicali lubię „Skrzypka na dachu”. Poza tym wystawiamy spektakle dramatyczne, w szczególności według utworów Gabriela Garcíi Márqueza. Ostatnią premierą był spektakl „Kwartet” według sztuki angielskiego dramaturga Ronalda Harwooda. Obecnie równolegle prowadzone są prace nad trzema tłumaczeniami. A premiera nowego musicalu zaplanowana jest na listopad. Myślę, że widzowie będą zadowoleni. Serhij Awdiejew, artysta ludowy Ukrainy, wykonawca roli Heinricha: – Po raz pierwszy zagrałem tę rolę około siedemnastu lat temu. To jedna z moich pierwszych ról w Narodowej Operetce Ukrainy. Przedtem w „Zemście nietoperza” śpiewałem księcia Orłowskiego. Historia mojego bohatera jest komediowa, wesoła, ale, biorąc pod uwagę całość, nierealna, tak w życiu nie bywa. Operetka „Zemsta nietoperza” to humor i przyjacielska ironia w towarzystwie fantastycznej muzyki Straussa. Właśnie za to widz tak gorąco kocha ten spektakl. Uważam, że jeśli człowiek nie odbiera ironii, jest podejrzany. Dlatego Heinrich jest mi bardzo bliską postacią, a rola – jedną z najbardziej ulubionych. Za każdym razem staram się znaleźć coś nowego. Tak dobrze nauczyłem się tej partii, że gdyby mnie obudzono w nocy, mógłbym bez próby ją zagrać. Ale przejście na język ukraiński wymagało pewnego wysiłku. Niektóre miejsca trzeba było uczyć na nowo. Mimo to miło było to robić, bo język ukraiński wniósł nowy koloryt w rolę. Niektóre epizody zyskały na ukraińskim, powiedziałbym, stały się „smaczniejsze”. W czasie wojny wszedłem w rolę księcia Wano Pantiaszwilego w spektaklu „Chanuma”. Ołeksandr Krawczenko, który wcześniej wykonywał tę rolę, niestety zmarł. Trzeba było dokonać pilnego zastępstwa. Praca była napięta, ale postać księcia jest niezwykle ciekawa, kontynuuję nad nią pracę. Jeszcze jedno zastępstwo – rola Bohdana Chmielnickiego w „Marusi Czuraj”. Kontynuuję także grę w „Maricy”, „Kantacie kawowej”, „Skrzypku na dachu” oraz innych spektaklach i koncertach naszego teatru. Ołena Arbuzowa, zasłużona artystka Ukrainy, wykonawczyni roli Rosalindy: – Na przygotowanie spektaklu w języku ukraińskim było mało czasu. Nie jedną dekadę w różnych inscenizacjach spektakl szedł po rosyjsku. Wszystkie mizansceny pozostały z minionej inscenizacji, a nowe tłumaczenie zostało dopasowane do naszej gry. Osobiście grałam w tym spektaklu około trzech lat. A moi koledzy mieli staż pracy w „Zemście nietoperza” w języku rosyjskim po osiemnaście lat. Dość skomplikowany materiał muzyczny, którego niełatwo było się oduczyć, ponieważ pamięć śpiewaków jest szczególna i wybredna. Osobiście dla mnie wielkim świętem było wykonywanie klasycznej operetki w Narodowej Operetce Ukrainy. Cieszę się, że w naszym repertuarze pozostała klasyka i ludzie chcą jej słuchać. Arsen Kurbanow, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Falka: – Już drugi rok w naszym kraju trwa wojna. Wszyscy jesteśmy skoncentrowani na jednym – czekamy na zwycięstwo. Ale jednocześnie oddalamy się od siebie i zamykamy w sobie. A takie spektakle jak „Zemsta nietoperza” rozpuszczają nasze serca. Są ważne w tak trudnym dla całego państwa i każdego Ukraińca czasie. Mimo wszystkich problemów teraźniejszości ludzie zaczynają się uśmiechać. Dla mnie te pokazy stały się premierowymi. Wcześniej rolę Falka wykonywał Serhij Jaciuk, który obecnie jest w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, i martwimy się o niego. A jeszcze grał ją doświadczony aktor Mykoła Butkowski. Wcześniej tutaj miałem rolę adwokata Blinda. Przyznam, nowa praca to wielka odpowiedzialność. Nie mam prawa zagrać gorzej niż moi koledzy. Jest jakaś poprzeczka, poniżej której nie można schodzić, musisz być na poziomie. Niektóre cechy swojego charakteru włożyłem w charakter bohatera. Ja też jestem wesołym człowiekiem, a Falk jest mi bliski duchem, w istocie to odzwierciedlenie mojej natury. Po każdym wyjściu na scenę analizuję i rozumiem, że można było lepiej. Dotyczy to nie tylko „Zemsty nietoperza”, a każdego spektaklu, w którym gram. Jak każdy aktor, mam wiele planów twórczych. Myślę, że z czasem widz się o nich dowie. Dziękuję Siłom Zbrojnym Ukrainy, dzięki którym możemy co wieczór wychodzić na scenę i tworzyć święto dla naszego widza. „Trzeba coś robić. Swoje emocje trzeba gdzieś wyrzucić”. Wreszcie zaczął pracować i tworzyć te prace. Powiem szczerze: początkowo nawet nie chciałam ich widzieć, bo rozumiałam – tam będzie chaos. Wszystko to, co było w nas wewnątrz, wylało się na te płótna. Chaotyczne są nie tylko prace, ale i sama ekspozycja. Jednak jestem wdzięczna Ołeksandrowi, że mnie posłuchał i wrócił do twórczości. – Dla mnie ta wystawa to absolutna sztuka w czystej postaci, kiedy jej nic nie przeszkadza – wyznał Ołeksandr Janowycz. – Nie było potrzeby jej planować. A nazwa pojawiła się w ostatnim momencie. Dla siebie nazwałem te prace notatkami. To moje własne życie, to, czym żyłem ostatnie dwa lata. Jedną z prac zaczynałem na daczy, kiedy raszyści byli od nas 20 kilometrów i ciągle ostrzeliwali. Ogólnie każda praca ma swoją historię. To historia mojej sztuki. Część prac nazywam „malarstwem bez malarstwa”. To wtedy, gdy swoje emocje po prostu wylewasz na płótno. Wystawa dla mnie jest niezwykle ważna, choć stała się dość spontanicznie. Ten okres życia zawsze będę wspominać. Wcześniej, kiedy mówiliśmy „wojna”, to mieliśmy na myśli II wojnę światową. A teraz mamy własną wojnę. Wojnę, którą żyjemy i w której nie ma pytania „Jeśli?”. Pytanie brzmi „Kiedy zwyciężymy?”. I jakkolwiek byłoby ciężko, musimy pamiętać nasze motto: „Dobrze tam, gdzie jesteśmy!” – Dawno znam rodzinę Janowyczów, razem bywaliśmy na wielu fantastycznych plenerach – wspomina malarz Ołeksij Małych. – Jako artysta Ołeksandr Janowycz stale twórczo rośnie. Dla niego zawsze radością jest pokazywanie nowych prac przyjaciołom-artystom. Kilka tygodni przed otwarciem wystawy zaprosił mnie do swojej pracowni. Opowiedział o przyszłej ekspozycji, pokazał nowe płótna. Zobaczone wtedy prace były zupełnie nie takie, jak przedstawione na wystawie. Wspaniale, że Sasza doprowadził je do takiego stanu emocjonalnego. Nie mogę patrzeć na nie obojętnie. Prace są różne, przecież wystawa nie była pomyślana jako jednolity projekt, ale wszystkie mi się podobają. Jestem pewien, że taka sztuka dzisiaj jest potrzebna Ukrainie. – W każdej pracy odkryłem siebie, swoje przeżycia, wysiłki bycia prawdziwym artystą – zaznaczył malarz Ołeksandr Liapin. – W płótnach kolegi zobaczyłem spontaniczność, wewnętrzny wybuch, który wylał się na obrazy. Każda z nich żyje własnym życiem, może, będzie dalej przekształcać się w coś innego. Widzę tutaj walkę dobra ze złem, także potężny język kolorów. Uważam, że wystawa Ołeksandra Janowycza zwiastuje nasze przyszłe Zwycięstwo! Stronę przygotował Eduard Owczarenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dobrze tam, gdzie jesteśmy

W Centrum Sztuki Współczesnej „Bilyj Swit” (Kijów) otwarto wystawę malarstwa Ołeksandra Janowycza „Diabelska tuzina”. Ekspozycję tworzy ponad 30 płócien poświęconych przeżywaniu nieszczęść i dramatów, które prześladują Ukrainę. Dramatów, ale nie tragedii. Ołeksandr Janowycz Wielka wojna, która spadła na Ukrainę, stała się głównym tematem sztuki dla większości ukraińskich artystów. Niektórzy z nich zaczęli przelewać na płótno swoje ciężkie doświadczenia dosłownie od pierwszych dni wojny, niektórzy zamarli i zaczęli „odmarzać” później, a ktoś w ogóle radykalnie zmienił działalność. Ołeksandr Janowycz, założyciel i kurator „Biloho Switu”, w 2022 roku był skoncentrowany na organizacji wielkoskalowych grupowych projektów artystycznych. Obecnie uwadze publiczności zaproponowano własne płótna Janowycza-malarza. Głównym tematem wystawy „Diabelska tuzina” jest bieda. Wirująca mieszanka Dżumy i Wojny, zaciśniętych pięści i zębów, nienawiści i nadziei, nietwórczej złości. Poczucie niemal absolutnej wartości Wolności w obliczu zagrożenia jej utratą. Wewnętrzny konflikt artysty, kiedy nie można pracować, ale nie można też nie pracować. Jak przezwyciężyć ten konflikt? Recepta Ołeksandra Janowycza jest (nie)prosta: Artysto – maluj! Skieruj na płótno i złość, i gorycz, i całą swoją ekspresję, i pragnienie zemsty, i żądzę wolności. Maluj nie dla innych, a dla siebie. Ponad 30 prac malarskich, stworzonych w latach 2021–2023, jest swoistym dziennikiem stanów wewnętrznych artysty, notatkami, próbą uporządkowania swojego świata. To doświadczenie jest zmysłowe, niewerbalne, dlatego też płótna są abstrakcyjne. „Diabelska tuzina” to nie rozpacz, nie tragedia i nie koniec. W biedę można popaść, ale można też z niej wyjść – jeśli nie przestanie się poruszać, mieć nadzieję i malować. – Nasza wystawa rozpoczęła się trzynaście miesięcy po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny rosyjsko-ukraińskiej, to trzynasta wystawa indywidualna Ołeksandra Janowycza, do tego kończy się dwa razy trzynaście lat naszej młodszej córce – zaznaczyła podczas otwarcia wystawy współzałożycielka CSW „Bilyj Swit”, żona Ołeksandra, Tamara Janowycz. – Nazwaliśmy ją „Diabelska tuzina”, ponieważ trzynaście miesięcy żyjemy w biedzie, ale nie zamierzamy się zatrzymywać i będziemy pracować dalej, aby ta bieda skończyła się jak najszybciej. Możliwe, że tej wystawy by nie było. Ołeksandr Janowycz miał taki okres, jak wielu z nas. Nie mógł wziąć do ręki pędzla, podejść do sztalugi i zacząć coś robić. A ja, przeciwnie, nie mogłam usiedzieć w miejscu, cały czas coś robiłam. Pewnego razu powiedziałam mu: „Ołeksandrze, idź maluj. Niekoniecznie trzeba malować po to, żeby zrobić wystawę. Ale pot-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kaplica na „Drodze życia”

Ołeksandr MOŁYBOHA, krajoznawca, obwód czernihowski Zdjęcie ze strony Nezhatin.com.ua 25 marca 2022 roku mieszkańcy wsi Anysiw, położonej na przedmieściach Czernihowa, gdzie mieszka autor tych słów, zapamiętali jako jeden z najbardziej tragicznych dni. Właśnie tego dnia miał miejsce wielki ostrzał wsi, podczas którego zginęli cywile. Pierwszy ostrzał Anysiwa miał miejsce 9 marca, również w dniach 19, 20 oraz 21 marca wroga awiacja przeprowadzała uderzenia na Anysiw. I w te dni ginęli cywile… Na początku marca wrogowie zajęli sąsiednie wsie: Łukasiwkę, Kołycziwkę, Iwaniwkę, Słobodę oraz Budy i stamtąd prowadzili ogień na Anysiw, gdzie przebywali nasi żołnierze. Ponieważ trasa z Czernihowa na Kijów została zajęta przez najeźdźców, ludzie z centrum obwodowego wyjeżdżali drogą polną przez Anysiw, którą później nazwano „Drogą życia”. Sam osobiście w te dni widziałem tysiące samochodów, które wiozły ludzi w bezpieczniejsze miejsca Ukrainy. 25 marca 2022 roku wrogie drony wykryły sprzęt Sił Zbrojnych Ukrainy w Anysiwie. Po pewnym czasie rozpoczął się ostrzał moździerzowy, który trwał około godziny. Pociski latały kilka metrów od budynków mieszkalnych. Ludziom drżały serca, myśleli, że rozpoczął się Sąd Ostateczny. Kiedy wrogom udało się trafić w nasz bojowy wóz piechoty (BWP), rozległ się głośny wybuch i ludzie pomyśleli, że domów już nie ma. W tym czasie ranny został znany dziennikarz Andrij Caplijenko, który przyjechał zrobić reportaż o „Drodze życia”. Dostał się również tego dnia pod ostrzał mer Iwano-Frankiwska Rusłan Marcinkiw, który wiózł pomoc humanitarną do Czernihowa. Powiem, że mieszkańcy Anysiwa wspierali naszych wojskowych wszystkim, czym mogli: gotowali jedzenie, dawali produkty spożywcze, ciepłe rzeczy, tytoń. Mężczyźni z Anysiwa, którzy w różnych latach pracowali jako kierowcy i mechanizatorzy, pomagali naprawiać sprzęt wojskowy. Moim zdaniem wnieśli oni ważny wkład w obronę rodzinnej wsi przed rosyjskimi drapieżnikami. Po wyzwoleniu Anysiwa, przy wsparciu mera Iwano-Frankiwska Rusłana Marcinkiwa, na „Drodze życia”, w miejscu wysadzonego BWP, zbudowano kaplicę Prawosławnej Cerkwi Ukrainy jako symbol niezłomności wsi. Podczas otwarcia kaplicy 1 czerwca 2022 roku, kiedy wykonywany był Hymn Państwowy Ukrainy, obecni zobaczyli na niebie bociana – ptaka świętego dla Ukraińców. I jest w tym coś symbolicznego, napawającego nadzieją…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Czystiak Dmytro — 2000 hrywien. 2. Naumowa Nadija — 500 hrywien. 3. Bałabko Ołeksandr Wasylowycz — 4000 hrywien. 4. Chałećka Lubow Serhijiwna — 500 hrywien. 5. Horak Ihor Stepanowycz — 1000 hrywien. 6. Łuń Jarosław Iwanowycz — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA R e d a k c j a Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Hiorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Halina DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn