Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №14 за 2024 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 14 (1249), 11—17 kwietnia 2024 Gratulujemy laureatom Komitet ds. przyznania Ogólnoukraińskiej Nagrody imienia Iwana Ohijenki, któremu przewodniczy prezes Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, wyłonił nowych laureatów. Są to między innymi: Metropolita Epifaniusz, Mychajło Sydorżewski, Andrij Kowalow, Wasyl Maroczko, Jurij Rabotin, Wasyl Krasiocha.

W Żytomierzu komitet ds. przyznania Ogólnoukraińskiej Nagrody imienia Iwana Ohijenki wyłonił nowych laureatów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nieco o podłości putinizmu (raszyzmu)

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Antyputinowski (antyrosyjski) temat niedawnego okrągłego stołu Proświty na Chreszczatyku zmusza do ciągłego wyodrębniania najistotniejszych treści naszej walki z „ruskomirowską” tyranią. Jak ważne w warunkach okrutnej wojny napastniczej moskala przeciwko Ukrainie jest uchronienie ludzi przed ordyńskim nieszczęściem, obrona prawdy przed fałszem. Przecież wojna ze strony Moskowii, mając charakter egzystencjalny, oznacza dla naszego narodu sens przetrwania – być albo nie być. Dlatego nie tylko fizyczne niszczenie, ale także duchowe, kulturowe, tożsamościowe, psychomentalne wykorzenienie ukraińskości, wydeptanie jej pamięci narodowej i odnarodowienie jest strategicznym składnikiem tej czysto ludobójczej agresji, którą kontynuuje zdziczała moskowszczyzna, ponieważ dla niej „nierozwiązaną” pozostaje kwestia ukraińska. Wkrótce minie 100 lat, odkąd D. Doncow w artykule „Ten pierwszy”, analizując imperialne dążenia moskiewskiego carstwa, zaznaczył, że „bez zabezpieczenia ukraińskiego zaplecza nie ma zwycięstwa na froncie europejskim, bez Połtawy – nie ma Petersburga, bez Ukrainy – imperium rosyjskiego”. Minęły trzy stulecia, a w mętnych głowach tego plebsu wraz z jego zarządcami nic się nie zmieniło, chyba że przybyło mętności. Inaczej być nie mogło, wszak nawet ich „najskuteczniejsi” nie potrafili zaszczepić, by się przyjęło, wolności z despotyzmem, a edukacji – z niewolnictwem. Jednak warto zaznaczyć, że mimo wszystko udało im się stworzyć swoistego zbiorowego mutanta-niewolnika, który woli milczeć i nie powstawać, zadowalając się, będąc wdzięcznym, tylko pokorą. Ale takie stworzenie, niestety, nie ogranicza się do niewolniczej uległości, służalczości, bezosobowości, klękania, ale także nietolerancji wobec „innego”, co przerodziło się w patologiczną nienawiść, być może właśnie za to niechęć „innych” do bycia „nimi”. Z czasem te wrzody nieludzkości w stosunku do człowieczeństwa stają się nie tylko ustaloną tradycją, przekazywaną przez pokolenia, stają się głównym składnikiem polityki państwowej moskali, podstawą ich kultury, literatury, edukacji, sztuki, całego systemu „wychowania”. I oto obdarzony takimi przywarami naród, którym rządzą despoci i nienawistnicy, od wieków otrzymując (i podtrzymując) w spadku państwo, które w żaden sposób nigdy nie sprzyjało tworzeniu „uczłowieczonego” człowieka, ni stąd, ni zowąd z rykiem pretensjonalnie ogłasza całemu światu o nowym mesjanizmie, szczególnej „prawosławno-diabelskiej” cywilizacji, wymyślonym i sfałszowanym „prawie” do kolonizacji (zagarnięcia) „swoich” historycznych ziem. Ta różnorodna masa etnograficzna, nie mając własnej i ukradłszy cudze historie, lubieżnie i wściekle próbuje, idąc drogą grabieży, morderstw i zniewoleń, ujarzmić i zniszczyć wszystkich i wszystko, co odmienne od ordyńskiego obrazu, nie chce i nie może upodabniać się do potwornie-kremlowskiego grymasu. Ale przy tym odbywa się nieustanna i zuchwała próba moskali pretendowania do złowrogiej roli globalnego „lidera” i „twórcy” nie stworzonego przez nich, na szczęście, świata, a jedynie skrojonego ich imperialną krwiożerczością. Cały ten satanizm, owinięty w „cyrylową” togę „świętej wojny”, jest zjawiskiem sprzecznym z naturą i antyludzkim, bo nigdy nie można stać się tym, czym z woli Bożej nie jest pisane być. Przypominają się mądre myśli J. Herdera w „Listach dla zachęty do humanizmu”, napisane przez wielkiego filozofa pod koniec XVIII wieku, kiedy na Ukrainie jeszcze szalała szalona Katarzyna II. W tych pisemnych przekonaniach jakby zawarte są przesłania dla obecnie żyjących, którym przypomina się, że „nadszedł czas, aby wszyscy zrozumieli, że stać się kimś można tylko w tym miejscu, w którym stoisz i w którym powinieneś być”. Rzeczywistość teraźniejszości jest taka, że raszystowski moloch usadowił się na krwi swojego ustalonego „miejsce straceń” na „czerwonym” placu, a więc jakimś innym już mu nie być do końca, tylko mordercą, maruderem, gwałcicielem. I płonne wydają się jego starania i próby (począwszy od agresji na Ukrainie, a kończąc na faryzejskim gadaniu w ONZ) wielkim kłamstwem i przemocą zmienić granice własnej podłości, bo kiedy ty (według Herdera) postępujesz jak uzurpator cudzych praw, grabieżca własności i dobra innych ludzi, zachowujesz się jak pyszny awanturnik, łupieżca, który lekceważy ich zwyczaje i... Kontynuacja na str. 2. W minionych dniach Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przeprowadziło kolejną konferencję z serii „Problemy bezpieczeństwa narodowego Ukrainy” na temat „Stworzenie antyputinowskiej koalicji – pilny problem teraźniejszości”. W dyskusji nad tym aktualnym tematem wzięli udział znani działacze społeczni i naukowcy: Pawło Mowczan, Ołeś Donij, Wiktor Żerdycki, Nazar Muchaczow, Wołodymyr Semystiaha, Heorhij Filipczuk, Serhij Prysuchin, Serhij Melnyczuk, Łeonid Mużuk, Petro Czerneha, Wasyl Maroczko, Witalij Jurczenko i inni. Rozważania Heorhija Filipczuka dotyczące poruszonych na konferencji problemów czytajcie w jego artykule. NINA HOŁOWCZENKO. JURIJ KOWALIW Z ROSY I WODY! WOŁODYMYR MELNYCZENKO. 12–13

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

cennościami, zamieniając sąsiada w niewolnika, narzucając mu swoich bogów, pozbawiając ich narodowych świętości i wartości w kulturze, języku, sztuce, religii, sposobie bytowania, siłą odbierając narodową pamięć, to „w każdym narodzie spotka wroga”. Filozofia wiecznej walki dobra i zła, humanizmu i nieludzkości, światła i ciemności. Jednak taka sprawiedliwa i samoobronna reakcja właściwa jest nie tylko narodom, które wywalczają swoje prawo do wolności, politycznej i duchowej suwerenności. Takie wrażliwe, moralne odczuwanie musi ogarniać wszystkich godnych nosić imię Człowieka. Nie dziwi, że w okresie kolonialistycznego rozboju wybitni oświeceniowcy narodów wzywali ludzkość, by pielęgnowała właśnie to wielkie poczucie sprawiedliwości i obywatelskiej odwagi, przekonując, że tylko „wraz z kultywowaniem podobnego uczucia niepostrzeżenie rodzi się związek cywilizowanych narodów, skierowany przeciwko każdemu agresywnemu państwu”. Tej stwierdzonej prawdzie ponad 230 lat, lecz z czasem stała się ona jedynie bardziej aktualna. Tak, zdaję sobie sprawę, że podobne „związki” jako antidota na wojownicze satrapy i despotie wykuwa się w wielkich i tajnych gabinetach, skąd często trudno doczekać się prawdy i nadziei. Jednak wierzy się, że nawet tam, często wbrew świadomości i woli ich panów, mimo wszystko zostaną zmuszeni podporządkować się Prawdzie, Dobru, Pokojowi i najwyższej wartości ludzkiego Życia. Bo wydaje się, że wszystkie myślące narody powinny już pojąć, że „wojna, jeśli nie jest wymuszoną samoobroną, lecz bezdusznym napadem na pokojowy sąsiedni naród, jest największą zbrodnią”. Właśnie taką zbrodnię dziś popełniają moskiewscy szowiniści w Ukrainie. Dlatego pilnie potrzebna jest skonsolidowana, poszerzona koalicja antyputinowska (antyrosyjska, antymoskiewska, antyrasistowska)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Nieco o podłości putinizmu (raszyzmu)», s. 1

Zakończenie. Pocz. na str. 1 Co nieco o podłości putinizmu (raszyzmu)

Wydarzenie zorganizował Żytomierski Obwodowy Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zapraszając do Żytomierza Wiktora Krupkę, pisarza, kandydata nauk filologicznych, docenta Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubyńskiego. Razem z nim na jednej scenie wystąpiła Jewhenija Jurczenko, poetka i działaczka Proświty. Czytanie wierszy harmonijnie uzupełniały piosenki przy gitarze w wykonaniu barda Jurija Iwancia, w bogatym dorobku twórczym którego znajdują się utwory do słów Wiktora Krupki, Jewheniji Jurczenko i Mychajła Żajworona. Performans otworzył Dmytro w imię zwycięstwa nad wszechświatowym złem. Przy czym musi ona być znacznie szersza i bardziej systemowa, wykraczać daleko poza granice sfery militarnej, skutecznie przeciwstawiać się despocie i terroryście, działając przeciwko agresywnej Rosji we wszystkich żywotnie ważnych dziedzinach: ekonomii, finansach, humanistyce, polityce informacyjnej, dyplomacji, rozwoju naukowo-technicznym itp. Należy brać pod uwagę to, że warto należycie przyswajać historyczne lekcje przeszłości. Przecież gdyby w czasach II wojny światowej nie doszło do zrozumienia i politycznej woli narodu oraz państwa, że pokonać faszyzm można tylko najaktywniejszymi działaniami, wspólnymi wysiłkami i bezpośrednim udziałem w walce przeciwko faszyzmowi, to obecnie świat mógłby mieć zupełnie inny wektor „rozwoju”. Dlatego też dziwi obecna sytuacja dotycząca błędnego i ugodowego stosunku wielu krajów do rosyjskiej agresji, kiedy nawet w ONZ nie widzą ludobójstwa Ukraińców, a niedawno przewodniczący niezależnej międzynarodowej komisji ONZ ds. badania naruszeń na Ukrainie Erik Møse oświadczył, że komisja nie posiada jeszcze wystarczających dowodów i nie doszła do wniosku, że na Ukrainie ma miejsce ludobójstwo. Ot, co. Ile więc jeszcze trzeba oddać niewinnych ofiar Ukraińców w paszczę krwiożerczego mołoha-Moskala, aby oenzetowskie „państwo” zlitowało się uznać zbrodnię – za zbrodnię, agresora – za agresora, zabójcę – za mordercę?! Bo w danej sytuacji prawomocna jest tylko jedna konstrukcja logiczna: jedno jest prawdziwe, drugie – nieprawdziwe, a trzeciego nie ma. Jest także jedyny wybór – Prawda albo kłamstwo. Na niedawno przeprowadzonej (05.04.24) w Centralnej „Proświcie” imienia Tarasa Szewczenki konferencji na temat „Stworzenie antyputinowskiej koalicji – naglący problem teraźniejszości” znany uczony-historyk, badacz Hołodomoru-ludobójstwa na Ukrainie Wasyl Maroczko (tegoroczny laureat nagrody im. Iwana Ohijenki) zaznaczył, że Rosja idzie od kłamstwa, z kłamstwem i dla kłamstwa, a Ukraina toruje swoją drogę od Prawdy, z Prawdą i dla Prawdy. Dzisiaj właśnie w tym etycznym podziale wód żyje Prawda – z kim, za kogo, w imię czego. Politycy wszystkich krajów i narodów, zwłaszcza najsilniejszych! Bądźcie z Prawdą, bo z nią (Ukrainą) Bóg! A kiedy „z nami Bóg, to kto przeciwko nam”. To powiedzenie często lubi powtarzać wszystkim obecnym Patriarcha Ukrainy Filaret, przypominając, że przeciwko Ukrainie i światu – diabeł, czyli Moskal, który już nigdy nie jest w stanie świata pokonać. Bo przecież powiedziano w Piśmie Świętym, że on „w prawdzie nie wytrwał, stał się kłamcą i zbuntował się przeciwko Bogu”. Ale nie wierzyć mu – to za mało, tylko pragnąć, żeby pokonać – też, trzeba działać. Dlatego dla bezpieczeństwa Narodu Ukraińskiego i Państwa, ochrony suwerenności i niepodległości, uniemożliwienia tragedii w przyszłości, które mogą oczekiwać Ukrainę i Świat ze strony raszystowskiej Rosji, opierając się na normie konstytucyjnej zgodnie z artykułem 1 Konstytucji Ukrainy („Ukraina jest suwerennym i niepodległym … państwem”), organizacje społeczne po raz kolejny podkreślają naglącą potrzebę stworzenia bardziej skutecznej międzynarodowej antyputinowskiej koalicji. Jej głównym celem musi stać się nie tylko ochrona suwerenności Ukrainy, ale i klęska Rosji. W tym celu niezbędne jest: - Ukraińskie Państwo i społeczeństwo obywatelskie mają działać w sposób skonsolidowany w interesie Narodu Ukraińskiego, zachowania i wzmocnienia Państwowości jako najwyższej wartości Narodu, dowodząc krajom Europy i zachodniej demokracji strategiczne znaczenie takiej decyzji. - Ukraina musi zaproponować partnerom w antyputinowskiej koalicji wieloaspektowy program w sferach bezpieczeństwa, obrony, ekonomii, finansów, polityki informacyjnej, społecznej i sankcyjnej, dyplomacji, rozwoju naukowo-technicznego. - Ważnymi wskaźnikami efektywności koalicji będą służyć takie zdecydowane kroki dla zapewnienia zwycięstwa nad państwem-agresorem: a) niezwłoczne przekazanie niezbędnej Ukrainie broni; b) przekazanie Ukrainie zamrożonych wielomiliardowych aktywów Rosji, które są rozmieszczone w Europie, USA, Kanadzie i innych krajach; c) zdecydowana wspólna odpowiedź koalicji na prowokacje różnego charakteru ze strony państwa-agresora; d) zapewnienie warunków dla działalności Międzynarodowego Trybunału (członkami którego jest już ponad 40 krajów świata) nad zbrodniarzami, winnymi krwawej zaborczej wojny przeciwko Ukrainie; e) całkowity zakaz na terytorium obcych krajów (przede wszystkim państw antyputinowskiej koalicji) jakiejkolwiek politycznej, ekonomiczno-biznesowej, kulturalnej, sportowej, naukowo-oświatowej, informacyjno-propagandowej działalności dla wszystkich osób prawnych i fizycznych z Federacji Rosyjskiej, które są zaangażowane w agresję wojskową lub w ten czy inny sposób ją wspierają; f) realizacja i zwiększenie efektywnej polityki sankcyjnej, skierowanej przeciwko terrorystycznej Moskwie, zwracając szczególną uwagę na niedopuszczalność funkcjonowania przestępczych schematów importowania materiałów i wysokotechnologicznych komponentów dla produkcji przez raszystów śmiercionośnej broni. - Polityka państw antyputinowskiej koalicji powinna koncentrować się na głównym priorytecie bezpieczeństwa dla Ukrainy i świata – stworzeniu w najbliższym czasie polityczno-prawnych, ekonomicznych, humanitarnych i socjokulturowych przesłanek dla uzyskania przez nią pełnoprawnego członkostwa w UE i, zwłaszcza, w NATO, które stanie się gwarancją pokoju i bezpieczeństwa nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie oraz na Świecie. - Ukraina, ze swojej strony, zobowiązana jest jak najszybciej wykonać wszystkie naglące „zadania domowe”, skierowane na konsolidację społeczeństwa, podstawą których jest: pełna koncentracja narodowych wysiłków i zasobów dla odparcia egzystencjalnego wroga; realna (nie udawana) deoligarchizacja finansowo-ekonomicznego i politycznego systemu kraju oraz walka z korupcją; pełna dekolonizacja światopoglądu; deokupacja informacyjnej przestrzeni narodowej, w szczególności pozbawienie zgubnego wpływu i obecności w przestrzeni publicznej oraz gabinetach władzy zarówno rosyjskich narracji, jak i wewnętrznych „piątokolumnowców”. Zasadniczą „ideologią” takiej narodowo-państwowotwórczej działalności, wewnętrznej i zewnętrznej polityki musi stać się zasada duchowego i politycznego ukrainocentryzmu, zbudowana na wartościach Wolności, Soborowości, Sprawiedliwości, Godności, Ukraińskości i Europejskości. W takich warunkach stają się możliwe szanse na pokonanie zła putinizmu (nazizmu, raszyzmu, terroryzmu) jako najbardziej podłego zjawiska XXI wieku. Aksjomat dla pryncypialnych i sumiennych (?) światowych polityków. Jednak jeśli z Łukaszenką w 2020 roku postąpiono sprawiedliwie i demokratyczny świat nie uznał jego prezydenckiej legitymacji, to po „wyborach” 17 marca w Rosji Zachód, jak i Świat, mimo wszystko postrzega i uznaje (głęboko „wątpliwie”) Putina faktycznie za „przywódcę” kremlowskiej szajki, tym samym jakby potwierdzając niemoralne „prawo” moskiewskiego bandytyzmu, że legitymowalny w Rosji jest zawsze ten, kto posiada siłę. Nieprzystojnie. Chce się wierzyć, że taka zniewaga sumienia potrwa niedługo, i wtedy „my naszą sławną Ukrainę, hej, hej, rozweselimy!” Heorhij FILIPCZUK to potężna broń. Dzisiaj brzmiała tak potężna broń, która może przebijać mury, przestrzeń, cokolwiek. Słowo, które dzisiaj tutaj brzmiało, jeszcze długo będzie odbijać się echem, szerzyć poza granice miasta i Ukrainy – jest przekonany Jurij Iwanec. Jewhenija Jurczenko czytała własne utwory. Wśród przeczytanych do głębi poruszył świeży wiersz w wykonaniu autorki „Oni przychodzili tutaj pisać wiersze”. Pani Jewhenija przeprowadziła również loterię fantową, odczytując kilka cytatów znanych ukraińskich poetów. Rozdawano książki. Performance „Natchnieni Słońcem” miał cel artystyczny i charytatywny. Wolontariusz i artysta Dmytro Mychajłowśkyj w każdy czwartek i niedzielę „leczy malarstwem” naszych rannych bojowników, tworząc razem z nimi obrazy. Zebrane podczas wydarzenia środki organizatorzy przekazali wolontariuszowi na zakup farb akrylowych. Ludmyła ŁOBACZOWA Zdjęcie z sieci

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Natchnieni Słońcem”

W twórczym zjednoczeniu i przyjacielskim kręgu odbył się literacko-muzyczny performans „Natchnieni Słońcem”. Miłośników słowa i dźwięku, wśród których byli członkowie Proświty, pisarze, dziennikarze, krytycy literaci, naukowcy oraz młodzież, gościnnie przyjął „Hnatiuk Art-Centrum”. Honczaruk, solista Narodowego Akademickiego Zespołu „Kijowscy Soliści”, aktywnie wspiera członków Proświty z Żytomierza, występując z wiolonczelą na ich wydarzeniach. Brzmiało słowo... Poezja, którą obdarowywano obecnych, była nowa, napisana w ostatnim czasie. Poruszała do żywego, nie pozostawiała obojętnym, jednoczyła serca, zmuszała do ocierania łez i wiary w Zwycięstwo. Gościom wydarzenia, poetce Olenie Kotyk, spodobał się wiersz Wiktora Krupki „Modlony Słońcem deszcz”. „Ten wiersz poświęciłem poecie Ihorowi Mysiakowi, przyjeżdżał on na żytomierski konkurs „Żytomierz TEN”. Ihor zginął na wojnie i ta śmierć tak bardzo mnie poruszyła, że napisałem ten wiersz. Mam kilka tekstów napisanych dla konkretnych osób. Dwoje już odeszło do wieczności i gdzieś tam rozumieją, że teksty są im poświęcone” – opowiedział Wiktor Krupka. Tworzyć, pisać, wzbogacać naszą ukraińską sztukę i rozbudowywać Ukrainę trzeba obecnie bardziej niż kiedykolwiek. Jest o tym szczerze przekonany Jurij Iwanec. – Musimy koniecznie wytrwać, trzymać się razem. Ukraina jest dzisiaj zjednoczona. Słowo – to

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na znakach i tablicach zamiast zdjętych drogowskazów z nazwami miejscowości w unisonie potwierdziła: “Rosyjski okręcie, idź w ch*j”. Nawet uczniowie i przedszkolaki z entuzjazmem, nie zważając na obecność pedagogów, powtarzali tę sakramentalną frazę. “Jakie życie – taka i mowa”, – przypomniało się czyjeś powiedzenie, którym zazwyczaj bronią się przeciwnicy puryzmu językowego. “Gdyby wszyscy tak zgodnie się modlili!” – krytycznie zauważali ludzie religijni. A mój filologiczny wpis na Facebooku z prośbą o bardziej powściągliwe podejście do używania wulgarnego słownictwa otrzymał rekordową dla mnie liczbę sprzecznych w treści opinii. Niektóre z inteligentek w komentarzach przeplatały psychologiczną terminologię tak barwnymi przekleństwami, że aż otwierałam ze zdziwienia swoje filologiczne usta. Nawet sam mer miasta odezwał się wyważoną, uspokajającą myślą. Na zatłoczonych ulicach przybyło wojskowych, a także – języka rosyjskiego, przyniesionego przez osoby tymczasowo przesiedlone. Niektórzy, przybywszy z ukraińskiego wschodu, dwóch ukraińskich słów nie potrafili powiązać ze sobą, jak na przykład moja nowa znajoma, która wcześniej pracowała jako bibliotekarka w ukraińskiej placówce w Mariupolu. Zważywszy na to, że kobieta w tym nieszczęsnym lutym straciła męża, dom, pracę – wszystko, czym żyła i napełniała duszę, ja tak i nie odważyłam się zapytać, jakże ona propagowała ukraińską książkę. “Oto zaśmiecili miasto tą kacapszczyzną!” – dzieli się wrażeniami moja sąsiadka i dalej z oburzeniem opowiada, jak jej znajoma przyjmowała uchodźców z Doniecczyzny, rodzinę z dwojgiem dzieci. Syn poszedł na wojnę, gdzieś na ich donieckim kierunku walczy, a ona jego pokój zaproponowała zrujnowanym poszkodowanym, pierożków im napiekła, potraw nawarzyła, pościel przygotowała i szczerze współczuła. Mieszkali oni u niej dwie doby przed tym, jak mieli ruszyć dalej, do Polski. A kiedy już zmieniała pościel po ich wyjeździe, pod poduszką znalazła zmiętą kartkę, a na niej napis: “Wy banderowcy winni jesteście, że u nas wojna. Nienawidzę”. Tak oto podziękowali… Nie wiem, po co ja w ogóle przypomniałam ten przypadek… Chyba po to, żeby jeszcze bardziej współczuć uchodźcom, przed którymi rozciągnęła się nie tylko egzystencjalna droga cierpienia, ale i droga mentalnego, duchowego powrotu do Ukrainy – a ona też nie jest prosta, u kogoś krótsza, u kogoś dłuższa – o tym są ich gorzkie rozmyślania, wyznania podczas różnych spotkań z miejscowymi. Przekonujesz się: ilu ciekawych, inteligentnych, pracowitych, życzliwych ludzi zasiliło społeczność regionu! I oni przede wszystkim potrzebują współczucia i pomocy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wojenne okruchy Inwazja. Początek

Pierwszy dzień pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę jest niepokojący i niepewny. Od rana przerażające doniesienia o wrogich bombardowaniach, ostrzałach, telefony do bliskich, znajomych… Ale my z mężem mimo wszystko postanowiliśmy pojechać do wydawnictwa „Wołyńskie oberehy”, aby odebrać moją właśnie wydaną książkę prozatorską. Wydawca Witalij Własiuk przywitał nas w biurze, skupiony, spokojny, rzeczowy. „Oto, odbierajcie „Szansę na ucieczkę” – podał nam stosiki zapakowanych książek. A ja pomyślałam: „Jakiż niestosownie dysonujący z moim, z naszym ogólnym nastrojem tytuł! Przed wojną słyszało się w nim zupełnie inne znaczenia”. „Dziękuję – odpowiadam – wierzę, że nie będzie potrzeby z niej korzystać”. Neonila DYBIAK, członkini NSPU, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Uczucia, odczucia, refleksje z początku wojny trudno wyrazić słowami. To nieoczekiwanie gwałtowne przejście w inną rzeczywistość – znacznie surowszą, mroczniejszą, w otwarcie agresywną, w której czujesz się zakładniczką, ofiarą okoliczności, celem, zwierzyną, na którą próbuje zapolować drapieżnik. To inne doświadczenie bytu, jego pojmowania i siebie w nim. I to wymaga innych modeli poznawania otoczenia i zachowania w nim. Jesteś zmuszona dokonać swoistej światopoglądowej „rewizji”, aby móc maksymalistycznie podzielić świat granicą: między dobrem a złem, między swoimi a wrogiem, używając jak najmniej odcieni, półcieni i półtonów. Bo tylko tak ty, która współczułaś robakowi, którego nakładają na haczyk wędkarski, oburzałaś się krwiożerczością myśliwych, którzy z atawistycznym głodem dla rozrywki wybijają nieszczęsne zwierzęta, będziesz mogła z satysfakcją słuchać, ilu rosyjskich chłopców, zombowanych trującą współczesną, a nie, wielowiekową szowinistyczną propagandą, użyźniło swoimi ciałami ukraiński czarnoziem. I w tym tkwi twoje nie tylko psychiczne, ale i, może się zdarzyć, fizyczne ocalenie. Władzy rzadko ufam, chociaż zapewnieniom prezydenta o tym, że pełnoskalowej wojny nie będzie (to on zobaczył w dobrych, spokojnych oczach rosyjskiego kolegi) – prawie uwierzyłam, bo i moja logika, bez służalczego przyglądania się geopolitycznym nastrojom, naiwnie mówiła: czyż odważy się sąsiad, który wciąż mówi o swojej braterskiej misji, na zbrodnie przeciwko ludzkości i człowieczeństwu, przeciwko Ukraińcom, z którymi, jeśli chcieć, to można znajdować wiele dyplomatycznych, ekonomicznych „węzełków”, wreszcie zwykłych korupcyjnych ścieżek do serc naszych możnowładców dla podtrzymywania wzajemnie korzystnych dobrosąsiedzkich stosunków. Jeśli chodzi o inne sfery, duchową, kulturalną, humanitarną, społeczną, orientację na Europę – stały się one u nas odrębne, właściwie ukraińskie, tak zarządziła historia, ściślej, tak my postanowiliśmy zarządzić historią. I nowe proeuropejskie ideały stały się organiczne nie tylko dla młodych pokoleń, ale i przekonujące dla nas, starszych, których dzieciństwo i młodość „kroiły się” według „wzorców” kompartyjnej ideologii formowania jednolitego narodu radzieckiego i kodeksu moralnego budowniczego komunizmu. Wygląda na to, że ukraińskie umiłowanie wolności, dążenie do niepodległego państwa – to jak trawa, która przebija sobą i kruszy „asfalt” cudzoziemskich tradycji, ucisku i brutalnych ideologii. Po co więc rozpętywać wojnę, która nie jest w stanie zdobyć naszej duszy, marzenia, wyobrażenia o szczęściu, niepowiązanego z rosyjskimi realiami i perspektywami? Ale te narodowe sentymenty, te subtelne duchowe materie, nieprzesiąknięte „ruskim duchem”, zdaje się, jedynie podwajają furię zdobywcy, który ruszył na nas piekielną falą, demonstrując wiarołomną gotowość bezlitosnego niszczenia twojego marzenia i pragnienia wolności wraz z twoją fizyczną istotą. Osobiście zagrożenie życia zbyt dotkliwie odczułam od pierwszych godzin rosyjskiej inwazji. Efemeryczny wcześniej egzystencjalizm – w działaniu. Z pragnieniem chłonęło się każde słowo programów telewizyjnych, informacji z internetu… Jak chronić siebie, swoją rodzinę? Co z pieniędzmi, produktami, ile, jakie są, jakie warto niezwłocznie kupić? Przypominało się dziadkowe doświadczenie II wojny światowej, które podpowiadało zaopatrzyć się w sól, zapałki, mąkę, słoninę, mydło, a reszta – nie jest ważna… A walizka alarmowa? Gdzie dokumenty, gdzie leki? O czym zapomniano zadbać? Gdzie się chować podczas ostrzałów? Do piwnicy, do swojej czy lepiej do sąsiadów? Nie, jak zawali – nie wyjść… W domu? Nie, może spaść dach, sufit… Tylko, pewnie, biec w pole. Upaść na zimną ziemię i grzać ją, cierpiącą, ciepłem swojego ciała, swojego serca. O, co to huczy za wieczornym oknem (skóra pokrywa się gęsią skórką): wiatr, kolumna techniki na obwodnicy, wrogi dron, rakieta?.. A jeśli na ulicach wsi pojawią się wrogie czołgi z lufami wycelowanymi w okna twojego domu, gdzie ty, bezbronna, bezradna, niechroniona i wrażliwie cielesna, zagubiona przyczaiłaś się. Ty – pisarka, z której wrogowie mogą w szczególny sposób zapytać, według praw Sandarmochu, gdzie ukraińskie słowo próbowano dusić kulą. Wszystkie twoje kropki nad „i”, nad rzadkim „ї” zostaną postawione seriami z kałacha, wszystkie twoje myślniki i wykrzykniki zaznaczą się smugaczami na łagodnym przed wojną twoim niebie. Dlatego, może, udać się bliżej zachodniej granicy czy za granicę? A co z nimi, moimi ośmiorgiem ogoniastych domowników? Czyż my z mężem możemy zostawić ich na pastwę losu? Jasne, że nie! Spojrzałam na Facebooka: o, ile portretów przyjaciół zniknęło ze stron, ilu z nich odłożyło pióra, klawiatury – mówiąc, że się nie pisze… Nie wypowiadam ani pół słowa potępienia: podejmowanie środków osobistego bezpieczeństwa zgodnie ze swoim progiem wrażliwości – jest naturalne i racjonalne. Ale przecież ktoś musi mówić o tym, że zabijanie naszego narodu – to straszna zbrodnia, że rzucanie w paszczę Molocha tylu Ukraińców, którzy niczym nikomu nie zawinili, na ich terytorium – to ludobójstwo, okrutne dzikie barbarzyństwo, niecharakterystyczne dla człowieka, jeśli nie jest maniakiem, nie jest złośliwym demonem. A mówić, nie, raczej krzyczeć o tym do świata, do Boga warto nie na zgiętych kolanach, nie z zakrytą maską anonimusa twarzą. Ołena Teliha szła w wrogą pułapkę, bo liczyła się z tym, jak odbiorą jej czyn ludzie, którzy jej zaufali, bo tak nakazuje obowiązek… i kiedy on nakazuje – trzeba iść, bo to już stało się ukraińską tradycją kulturowo-artystyczną, bo trudno i zliczyć, ilu ukraińskich pisarzy położyło głowy w konfliktach różnych czasów za ideały wolności, braterstwa, humanizmu. Otrzymałeś talent – to jest to twój dar, i powołanie, i misja… Więc bój się czy nie bój, ale trzymaj się. A mojemu dojrzałemu pokoleniu zbyt się bać – już jakoś i nieprzyzwoicie. Mężczyźni z naszego zakątka w pierwszym dniu wojny poszli do komisji wojskowej zapisywać się do wojska, do obrony terytorialnej. Tarasowi, synowi naszej jasnej pamięci koleżanki Marii Nemyry, Romanowi, dwóm Witalijom, Mykole, Mychajłowi, Serhijowi wojskowi kazali przybyć z niezbędnymi rzeczami do służby w ZSU. Mojemu mężowi odmówili, „wiekiem nie pasujecie” – powiedzieli, do służby biorą tylko do 60-tki. W dalszej kolejności swoją przynależność do obrony kraju mąż mógł potwierdzać jedynie datkami na wojsko i paczkami pierogów dla załogi OT na wjeździe do wsi za każdym razem, gdy wracał z miasta. Niebiesko-żółty sztandar, nasz starożytny herb, Siły Zbrojne Ukrainy stały się sakralnymi symbolami naszej heroicznej walki z agresorem – to uświadomienie przyszło nawet do apolitycznych wcześniej ludzi. Wiadomości o heroicznych czynach naszych obrońców radują i inspirują nawet pojedynczymi szczegółami i epizodami. Ilu ich, dzielnych, śmiałych, nieugiętych w miłości do Ojczyzny, stało się żywą ścianą przeciwko wrogiej nawałnicy, pilotami-mścicielami, duchami na niebie nad stolicą. Jak dumni byliśmy, kiedy młody żołnierz na Wyspie Węży śmiało posłał rosyjski okręt w ch*j. I cały kraj reklamowymi banerami, muralami, tablicami ogłoszeń, napisami na płotach- One wraz z nami odprowadzają mężów, synów na bitwę, witają ich z radością na rotacji i ze łzami „na tarczy”. One wraz z nami drżały od wybuchów rakiet, zastanawiały się, czym ogrzać zimne domy, kiedy te rakiety trafiały w infrastrukturę energetyczną, tuliły do piersi swoje dzieci, chowając się za dwiema ścianami lub w zimnych piwnicach, kiedy przejmująco i przerażająco zaczynał wyć „alarm”. Zrozumiałam, jak bardzo jesteśmy zależni od elektryczności. Idziesz przez miasto – ulice huczą generatorami od każdego sklepu, od każdej kawiarni, innych lokali, mniejsza o drogi benzynę. Przyjdziesz do domu – zimno. Otulasz się ciepłymi ubraniami, jak kapustę, zapalasz kuchenkę gazową, parzysz kwartę herbaty. Wieczorem stawiasz przed sobą świecę lub latarkę na akumulator. Dobrze temu, kto zdążył kupić białe świece po 7 hrywien, bo w ciągu kilku dni ich cena skoczyła do 17, 27 i 35 hrywien. Ale kiedy zapalić w świeczniku jednocześnie trzy takie świece, to przy nich można czytać, pisać gniewne wiersze, robić na drutach dla bojowników na froncie skarpetki, układać pasjans i przygotowywać kolację. Najgorzej czujesz się, zagubiona, zostawiona przez wszystkich dobrych ludzi, kiedy brakuje łączności telefonicznej. Zawsze z wdzięcznością wspominam wszystkie nasze służby komunalne, władze wszystkich szczebli, które od pierwszych godzin wojny zorganizowały funkcjonowanie kraju, poszczególnych miejscowości jasno i zgodnie. A wolontariusze! Ilu ich, nieustraszonych, z poczuciem Bożego planu w duszy, od razu rzuciło się pomagać tym, którzy znaleźli się w najgorętszych punktach, w okupacyjnych pułapkach! Jak piękny, patriotyczny, szlachetny i odpowiedzialny jest nasz naród! Czyż nie zasługuje on u Boga na przebaczenie grzechów, na szczęśliwy los?! Wierzę, że tak właśnie będzie, wszak mamy nie jedną linię obrony. Oprócz tej, która jest na Dzikich Polach, w stepach Donbasu, która przesuwa się to na zachód, to na wschód, w zależności od możliwości technicznych armii i wojennego szczęścia, jest jeszcze linia naszej mentalności, która budowała się tysiącleciami, są linie naszej moralności i duchowości, gdzie nawet nie wiesz, czego jest więcej – wiary w Boga czy zwyczajowej, intuicyjnie archetypowej wiary w swój naród, ród, w siebie. A przecież są jeszcze potężne wały obronne języka, kultury, literatury, sztuki, które na Ukrainie zawsze były narodowo-wolnościocentryczne. Nie było i nie ma takiej siły, która by je zniszczyła. Nawet ponad 70 lat agresywnej rusyfikacji nie pokonało tych granic. „Może złamać się ciało, ale nigdy – duch” – w słowach klasyka zawarte jest credo naszej Ukrainy. Dlatego bez wątpienia wierzę w nasze Zwycięstwo nad wrogiem! Sława Ukrainie! Bohaterom sława!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nowi, 27. laureaci nagrody im. Honczara – świeca ponad miastem miłości…

Dobrą tradycją stało się świętowanie w dniu urodzin Mistrza, 3 kwietnia, laureatów Międzynarodowej Niemiecko-Ukraińskiej Nagrody im. Olesia Honczara w gościnnych murach Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Już 27 lat z rzędu wręczane jest młodym autorom do 30. roku życia to wyróżnienie, ustanowione w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tetianę Kusztewską, Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Nagroda tradycyjnie przyznawana jest w kategoriach „Powieść”, „Mała proza”, „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara”. Na konkurs przyjmowane są zarówno wydane, jak i niepublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, którzy mieszkają na Ukrainie i za granicą. Dmytro Czystiak Zdjęcia Serhija Tereszczenki, NNIJF KNU im. T. Szewczenki Pomimo agresji wojennej jury, w skład którego wchodzą znani pisarze, naukowcy i działacze kulturalni Tetiana Kusztewska, Natalia Bjorner, Wałentyna Honczar, Lesia Honczar, Ołeksandr Bałabko, pod przewodnictwem Dmytra Czystiaka, starannie rozpatrzyło wszystkie nadesłane rękopisy, wśród których było niemało utalentowanych (dlatego mamy nadzieję na udział autorów w kolejnych latach) i podjęło jednogłośną decyzję o wyróżnieniu tych najbardziej utalentowanych. W przytulnej sali biblioteki Kolegium Hałahanów zebrali się liczni wielbiciele twórczości Ada Jełahina Olesia Terentijowycza – działacze kulturalni i społeczni, pisarze, naukowcy, dziennikarze, twórcza młodzież. Z poruszającym słowem powitalnym zwrócili się do nich żona pisarza Wałentyna Daniłiwna oraz wnuczka Lesia Honczar: „Od rodziny Honczarów, z kwietniowej Konczy-Ozernej – przekazujemy wam gorące pozdrowienia i gratulacje z okazji uznania. Choć nie fizycznie, ale wierzcie – jesteśmy obok i cieszymy się z was, z waszego sukcesu w tak niełatwych czasach. Wspieramy, jesteśmy dumni i obowiązkowo czytamy ponownie wszystkie teksty. Twórzcie, piszcie, „żyjcie pełnią duszy” (jak mawiał Oles Honczar). Trzymajcie Ukrainę w sercu! Światła, natchnienia i Zwycięstwa!”. Pokrzepiające słowo popłynęło także od mecenasów nagrody z Niemiec – od Dietera Karrenberga i Tetiany Kusztewskiej, w szczególności takie słowa: „Obecny czas wojenny szczególnie naznacza losy młodych utalentowanych ukraińskich autorów. Po rosyjskim ataku na Ukrainę świat porażają metamorfozy zachowania ludności postimperialnej, bliskiej rozpadu rosji, jej tchórzostwo, zwyrodnienie, zwierzęcość. Naukowcy i medycy muszą jeszcze odkryć, co stało się z tymi osobami w ciągu ostatniego stulecia, dlaczego znaleźli się w kafkowskim świecie absurdu i nie mogą przeciwstawić się mrocznym widmom, które przywłaszczyły sobie prawo nazywania się władzą. Groza ruskiego miru, który ukazał swoją nieludzką naturę – to jeden z tematów utworów młodych ukraińskich autorów, gdzie czuć wewnętrzny dramat – zderzenie świata harmonijnego i miłosiernego z nową, krwawą rzeczywistością. Niech więc starczy im odwagi, by przeżyć ten ciężki czas i napisać o nim maksymalnie uczciwie. Dieter Karrenberg, niemiecki przedsiębiorca, mecenas, zakochany w ukraińskiej literaturze i sztuce, pewnego razu w Kijowie zwrócił się do młodych laureatów naszej Nagrody: „Powołaniem mecenasów jest wspieranie i pielęgnowanie talentów. Piszcie! I niech wasze książki staną się latarniami w tym burzliwym oceanie czasu. Największą sławę narodowi zdobyli, zdobywają i będą zdobywać właśnie pisarze. Póki istnieją książki – nie odejdziemy w przeszłość!”. Te słowa powinny być zawsze aktualne. Dlatego piszcie, nasi młodzi, utalentowani ukraińscy przyjaciele! I niech świat was łapie, ale nie złapie, jak pisał pewien genialny ukraiński filozof z innego okrutnego stulecia. Życzymy wam zwycięstwa! I jesteśmy pewni – Ukraina zwycięży i w nadchodzących kilku stuleciach będzie niepokonana, potężna i kwitnąca! Sława Ukrainie!”. Nawiasem mówiąc, Tetiana Kusztewska właśnie zaprezentowała na Lipskich Targach Książki swoją książkę o wybitnych Ukrainkach – od księżnej Olgi po nasze współczesne, gdzie przedstawiono portret artystyczny także Wałentyny Daniłiwny Honczar, a wydanie odniosło niemały sukces u niemieckich czytelników. Dziękując pani Tetianie za tak ważną popularyzację ukrainiki za granicą, mamy nadzieję, że tak znaczący zbiór wkrótce ujrzy światło dzienne także po ukraińsku… Z dobrymi życzeniami do społeczności zwrócili się znaczący goście wydarzenia. Akademik, pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, znany uczony-kulturoznawca i działacz społeczny Wałerij Bitajew podkreślił szczególną rolę twórczości i działalności kulturalnej Olesia Honczara w budowaniu ukraińskiej państwowości, zwrócił uwagę na konsolidację sił związków twórczych w obronie rodzimej kultury, w szczególności w projektach międzynarodowych, gdyż ciężka walka toczy się właśnie o obronę naszej tożsamości. Dziękując organizatorom za ważną inicjatywę, która już tyle lat gromadzi ludzi o podobnych poglądach, zapewnił o dalszym wsparciu Wręczenie dyplomu Dmytrowi Koladence Wadym Zakorko wspólnych projektów. Honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, honorowy obywatel Kijowa, znany uczony i działacz kulturalny, profesor Jurij Mosenkis podkreślił potrzebę pomnażania i rozwijania badań nad twórczością Ołesia Honczara, poszerzania horyzontów krajowego i zagranicznego honczaroznawstwa, którego perspektywiczność potwierdza także literaturoznawcza nominacja Nagrody. Zauważył, że stworzenie Muzeum-Forum Ołesia Honczara z inicjatywy rodziny pisarza, a także założenie odpowiedniego tematu naukowego z inicjatywy akademika Stanisława Dowhego to ważne kroki dla centralizacji takich badań w synergii ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, jednocześnie podkreślając potrzebę dalszych poszukiwań naukowych. Znany dziennikarz, naukowiec, popularyzator dorobku licznych działaczy ukraińskiej kultury Maksym Heorhijowycz Rylski podzielił się ciepłymi wspomnieniami o Ołesiu Terentijowyczu jako sąsiedzie w legendarnym domu pisarzy „Rolit”, a także epizodami popularyzacji działalności społecznej pisarza w pracy dziennikarskiej, zapowiedział dalsze plany twórcze, w szczególności dotyczące wydania z hasłem Maksyma Tadejowyczego „Kochaj przyrodę nie jako symbol duszy swojej…”, gdzie ważną rolę przypisano także twórczości Ołesia Terentijowyczego. O niezapomnianym spotkaniu z Mistrzem z okazji wręczenia kazachskiego przekładu utworów opowiedział ukraiński pisarz, wieloletni redaktor wydawnictwa „Mołod” Łeonid Petrowśkyj, laureat tegorocznej „dorosłej” Nagrody imienia Ołesia Honczara Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy za autobiograficzną powieść „Okruszyny doli”, udzielając uczestnikom wieczoru cennych rad. Znana pisarka, redaktorka naczelna czasopisma „Kyjiw” Teodozija Zariwna opowiedziała o unikalnej pracy nad kręceniem programów telewizyjnych o Ołesiu Honczarze w jego rodzinnych stronach, o tej mistycznej atmosferze, która towarzyszyła ekipie filmowej i podziękowała jury oraz laureatom Nagrody za owocną współpracę z 40-letnim czasopismem literackim, które mimo skrajnie trudnego czasu ukazuje się drukiem i znajduje wdzięcznego czytelnika. O detektywistycznej historii z wydaniem powieści „Sobór” Ołesia Honczara oraz szeregu ciekawych epizodów wspólnej pracy z Mistrzem opowiedział znany pisarz i dziennikarz Ołeksej Mykytenko, obiecując przekazać rozszerzone wspomnienia do czasopisma „Kyjiw”. A znany ukraiński kinematograf, działacz kulturalny i pisarz, członek korespondent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Serhij Trymbacz zapewnił, że ma nadzieję wkrótce poświęcić książkę Ołesiowi Terentijowyczowi, gdzie w artystycznej formie przedstawi jego unikalną osobowość twórczą, która tak wiele zrobiła dla utwierdzenia niepodległej Ukrainy… Po tych niezapomnianych wystąpieniach Dmytro Czystiak i Ołeksandr Ba- Jewhen Żurakowśkyj łabko przedstawili tegorocznych laureatów Nagrody, a dyrektorka Muzeum-Forum Ołesia Honczara (które mieści się w murach Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki) Darija Biłokobyłśka wezwała wszystkich do odwiedzenia tej niepowtarzalnej placówki, w której gromadzą się liczne osobowości twórcze. Powieść „Nastyna mohyła” Anastasiji Tarkanij ze wsi Rokosowo w obwodzie zakarpackim to szerokie płótno epickie z czasów kozackich zmagań wyzwoleńczych i jednocześnie – zdumiewająca rekonstrukcja ówczesnego życia codziennego, zwyczajów, co wymagało od autorki nadzwyczajnej pracy naukowo-badawczej, opanowania różnorodnych spektrów stylistycznych, a to świadczy o wielkiej perspektywie twórczej. Powieść Ałły Kaczaniwśkiej (Serdiuk) z Zaporoża (obecnie autorka przebywa w Nowym Jorku, skąd nagrała dla uczestników wideowiadomość, prosząc również o przekazanie części pieniężnej nagrody na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy) „Manhettenska elehija” to utwór również różnostylo- Anastasija Tarkanij, Dmytro Czystiak, Darija Biłokobyłśka, Ołeksandr Bałabko wy, intelektualny, co świadczy o wyjątkowej znajomości przez pisarkę europejskich i amerykańskich tradycji kulturowych, ale jednocześnie odkrywa te tradycje kulturowe w synergii z ukraińskim kodem artystycznym, określając naszą kulturę jako organiczną część zachodniej cywilizacji. Tomik poetycki „Poloty nad prirwoju” Ady Jełahiny z Krzywego Rogu to dramatyczna rejestracja wojennej codzienności z historycznymi retrospektywami, z wyrazistą ekspresyjną metaforyką, z liryczną ostrością poprzez tragiczną epikę czasu, która z pewnością stanie się zjawiskiem w procesie literackim. Zbiór esejów „Spokusa widczuwaty” Jewhena Żurakowśkiego ze wsi Uhornyky w obwodzie iwanofrankiwskim poprzez tragedię czasu wojennego rozwija szeroką paletę refleksji filozoficznych, obserwacji dotyczących przemian społecznych i kulturowych, problemów kształtowania się osobowości twórczej – zadziwiająco szeroka paleta rozważań publicystycznych. A cykle prac literaturoznawczych Wadymy Zakorki z Sum i Dmytra Koladenki z miasta Berysław w obwodzie chersońskim rozpatrują liczne aspekty honczaroznawstwa – analiza oryginalnych tematów i motywów poetyki, przegląd współczesnych studiów filologicznych z wyróżnieniem perspektyw – potwierdzają żywą aktualność utworów Ołesia Terentijowyczego i pokazują pluralizm możliwych interpretacji… Ogólnie rzecz biorąc, jak zauważyli członkowie jury, zdumiewająca różnorodność tegorocznych prac świadczy o burzliwym rozwoju młodej literatury w dramatycznym, przełomowym czasie walki narodu ukraińskiego o przetrwanie i ratunek naszej kultury, a tegoroczni „honczariwcy” uświadamiają sobie swoją rolę w tej szlachetnej pracy. Zadziwiająco ciepłe okazało się uhonorowanie Ołesia Terentijowyczego i nowych „honczariwców” w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy – zauważyła zastępczyni dyrektora NMLU Raisa Sennykowa, wspominając rolę pisarza w tworzeniu kolekcji muzealnej i zachęcając wszystkich uczestników do odwiedzin za rok na już tradycyjnym wydarzeniu, które gromadzi różne regiony, różne pokolenia, zjednoczone miłością i szacunkiem do twórczości Mistrza – na przedwiośniu, z wiarą w zwycięstwo, z codzienną pracą dla niego. Wierzymy, że tak właśnie się stanie. I odbije się nam dobrą nadzieją młode słowo Ady Jełahiny: „esplanadna basajna chreszczatyk // a dali // chytajetśsia mist na hołczatych łapach // poczatok oazy ważka pidnebesna woda // biruzowi witryła – // werchiwja derew // i syhnał // pro twoji rukawy // jak husti pidweczirni obijmy – // ja idu na pryzemłennia // szczob na plecze pidchopyty // i małenku swiczu ponad mistom lubowy // nesty”…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ten czas zrobił wszystko możliwe dla popularyzacji 2189 dzieł patriotycznych ukraińskich artystów z różnych regionów naszego państwa. Zastanówcie się tylko: jesteśmy żywymi świadkami najbardziej ofiarnego artysty Ukrainy, którego, najprawdopodobniej, nie mają inne narody. Oto i powód do optymizmu. Swego czasu nawet Wiktor Juszczenko zrobił na katalogu ciepły wpis: “Wdzięczność szczególna młodym artystom, którzy podnieśli prawdziwą ukraińską historię. Chwała wam wszystkim!”. Artyści odtwarzają na płótnach tylko niektóre aspekty naszego życia. A iluż ludzi występuje w roli twórców owego ukraińskiego piękna! Jest ich więcej, niż wydaje się na pierwszy rzut oka. Pewnego razu patriotyczna nauczycielka z obwodu odeskiego poinformowała mnie o śmierci na froncie wojownika, ojca jedenaściorga dzieci. A po pewnym czasie od niej samej dowiedziałem się, że kijowski przedsiębiorca Wasyl Pecela, długo nie myśląc, wysłał tej rodzinie 5 tysięcy hrywien! Wasyl nie jest bankierem, nie jest naftowym magnatem, ma tylko drobny biznes. A oto pieniądze dla dzieci Bohatera od razu się znalazły. I nie dla jednego. Trzema dziesiątkami osieroconych potomków poległych wojowników opiekuje się ten szlachetny przedsiębiorca.*** Czasami wydaje się, że Rosja jest tak silna i zawzięta, a sytuacja na świecie tak nieprosta, że jakakolwiek praca na rzecz zwycięstwa wydaje się mało produktywna. Jednak są rozsądni i zmotywowani ludzie, którzy wytrwale przyspieszają rozpad Rosji. Nie brakuje też sceptyków: “Republiki narodowe Federacji Rosyjskiej są tak rozcieńczone Rosjanami, że rdzennej ludności bywa tam nie więcej niż 25-30%. To o jakim tworzeniu niepodległych państw może być mowa?”. Jednak każda systemowa praca jest skazana na pozytywne skutki. My czasami postrzegamy Buriatów jako pomioty piekła, nie rozumiejąc, że właśnie taka była strategia Putina: przyzwyczaić Ukraińców do myśli, że sojuszników spośród rdzennych narodów Rosji u nas a priori nie może być – tylko wrogowie! Ale konsekwentna praca licznych aktywistów przynosi swoje owoce. Opowiem historię o wyjeździe do USA kałmuckiego działacza opozycyjnego, członka Kongresu narodu ojrat-kałmuckiego Batyra Boromangnajewa. Przybył on do Ułan Bator z Kazachstanu, mając nadzieję na uzyskanie w Mongolii azylu politycznego. Ale w Kazachstanie specjalnie przetrzymali go o dwa dni dłużej, aż minął termin ważności jego rosyjskiego paszportu. Batyr ponad tydzień spędził na lotnisku w Ułan Bator, i w tym czasie lokalni aktywiści, którzy występują przeciwko wojnie w Ukrainie, wspierali go moralnie. Aż do momentu, gdy Liga Wolnych Narodów, która jednoczy ruchy narodowe kilku narodów Rosji, nie poinformowała, że sprawą Boromangnajewa zajęło się biuro Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców w Bangkoku. Działaczowi opozycyjnemu pozwolono wylecieć do USA pomimo przeterminowanego rosyjskiego paszportu. Po tym przypadku, w wyniku nacisku społeczeństwa obywatelskiego, Mongolia zgodziła się przyjmować Kałmuków, Buriatów i innych przedstawicieli narodów mongolskich z Federacji Rosyjskiej. I teraz jest tam ponad 250 tysięcy Buriatów w wieku poborowym! Czyż to nie jest złe dla Ukrainy?ra studentów i wykładowców z Politechniki Połtawskiej i Dnieprowskiej, Dniepropetrowskiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych, Dnieprowskiego Kolegium Zawodowego Radioelektroniki, uczniów Liceum Technologii Informacyjnych w Kamieńskiem oraz twórczą inteligencję Siczosławszczyzny. Serhij Tiutiunnyk, przewodniczący Siczosławskiej “Proświty”, podzielił się swoimi wrażeniami: “To było niezapomniane święto kulturalne w Dnieprze! Organizatorzy trafnie stworzyli format, który harmonijnie połączył żywe występy muzyczne, czytania literackie, wykonane z aktorskim kunsztem, oraz prezentacje osiągnięć placówek oświatowych, obdarowując wszystkich prawdziwie świąteczną i inspirującą atmosferą. Było mi niezwykle miło otrzymać zaproszenie od prośwician z Politechniki Dnieprowskiej, i wyraziłem szczere życzenia studentom i naukowcom, aby kontynuowali zachowywanie i pomnażanie ukraińskiego dziedzictwa, a także podziękowałem za ich niestrudzoną pracę w imieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Proświta im. T. Szewczenki”. Siczosławska “Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

I przeżyć, i zwyciężyć

Serhij ŁASZCZENKO Kiedy po raz pierwszy zobaczyłem obraz kijowskiego artysty Ołeksandra Melnyka „Zwycięstwo” (2023), byłem poruszony tym, jak bardzo przedstawione dzieło współbrzmi z moją wizją wojny. Autor wziął za podstawę rzeźbę Nike z Samotraki, która znajduje się w Luwrze. Przypomnę, że Nike została znaleziona na wyspie Samotraka w 1863 roku, ale... bez obu rąk i bez głowy. Mimo to wciąż uważana jest za arcydzieło, które symbolizuje Zwycięstwo. Istnieje wersja, że rzeźba powstała w II w. p.n.e. W sylwetce kobiety jest tyle życia, siły, dynamiki, jakby bogini stawiała czoła wiatrowi na dziobie statku. Na wzór Nike stworzono mnóstwo pięknych płócien i innych dzieł sztuki. Oto i Ołeksandr Melnyk, nawiązując do wizerunku Nike, ukazał okrutne ukraińskie realia. Niby zwycięstwo, ale... jednocześnie niemal porażka. Pod boginią Zwycięstwa leżą okaleczone części ludzkich ciał, które symbolizują straty. Czyli wysoką cenę zapłaconą za zwycięstwo. I nawet miecz bogini jest złamany. Przypomniały mi się słowa żołnierza, wypowiedziane w szpitalu jeszcze rok temu: „Straciliśmy tak wielu wspaniałych ludzi, że już samo to można uznać za porażkę – nawet w przypadku wyjścia na granice z 1991 roku”. Obraz „Zwycięstwo” datowany jest na 2023 rok, kiedy była nadzieja przynajmniej na powolne posuwanie się naprzód. A teraz nie wykluczam, że i tytuł byłby inny. Póki co tylko wojskowi odczuwają maksymalny ból z powodu straty towarzyszy broni. To oni najlepiej uświadamiają sobie, jak uboższe staje się społeczeństwo bez najbardziej odpowiedzialnych, najodważniejszych i najbardziej ofiarnych Ukraińców. Gorzko na duszy, kiedy giną walczące anioły... Jak Ukrainie bez nich żyć dalej? A oto u „tyłowej” części społeczeństwa wyobrażenia o wojnie są nieco zniekształcone, a i współodczuwanie jest znacznie mniejsze. Jeszcze pół roku temu media społecznościowe były przepełnione materiałami wideo, w których ludność współczuje młodzieńcom uciekającym przed przedstawicielami TCK (Terytorialnych Centrów Kompletowania). Albo nawet stawiającym opór siłowy. Zgodźcie się, nie świadczy to o dojrzewaniu narodu, a tym bardziej o przybliżaniu zwycięstwa. Z drugiej strony, czy absolutnie wszyscy mężczyźni muszą siedzieć w okopach lub chodzić na szturmy wrogich umocnień? Tego nie wymagano wcześniej i nie wymaga się teraz. Istnieje szerokie spektrum potencjalnie użytecznych działań. Ważne tylko, aby front i tyły stopniowo stawały się jednością. Czy są pozytywne precedensy? Tak, są i to całkiem sporo. Znam naukowca, członka rzeczywistego NTSz (Naukowego Towarzystwa im. Szewczenki), który od dawna pomaga rodzinie uchodźców z Zaporoża. Kocha współobywateli, jak to mówią, do „głębi własnej kieszeni”. Przy tym potrzeby i konsumpcję własnej rodziny musiał znacząco ograniczyć. To ten przypadek, kiedy rozpowszechnienie informacji o dobrym uczynku tylko zadziałałoby na korzyść naszego Zwycięstwa, ale naukowiec jest zbyt skromnym człowiekiem. *** Wszystkim wiadomo o ciągłych ostrzałach południa Ukrainy, ale nie wszyscy słyszeli o powstawaniu żywiołowych wysepek prawdziwego patriotyzmu. Powiedzmy, osiedle Dobrosław (dawne Kominterniwśke w obwodzie odeskim) nie tak dawno przeprowadziło zakrojoną na szeroką skalę dekomunizację. Tutaj pojawiły się ulice Stepana Bandery, Bohaterów UPA, Obrońców Mariupola, Romana Szuchewycza, Bohaterów 28. Brygady, Europejska itd. Jeszcze przed 2022 rokiem ustawiono tu Pomnik cyborgów, Wiaczesława Czornowoła oraz (uwaga!) Ukraińskiej Pieśni. A jeszcze jest tu park kultury bułgarskiej „Trakija”, założony na cześć pierwszych bułgarskich przesiedleńców w te strony. Czyli czysto europejskie połączenie patriotyzmu i internacjonalizmu. Nie bez powodu ulica Europejska też tu jest. Nie tak znowu źle jak na czarnomorski region! Dlatego dekomunizatorzy z innych regionów mogliby aktywnie wykorzystywać ten fakt. Jeśli ulica Stepana Bandery pojawiła się na Odesszczyźnie, to dlaczego by nie spróbować zrobić tego na Kirowohradszczyźnie, Czernihowszczyźnie, Sumszczyźnie? A na Mikołajowszczyźnie, Chersońszczyźnie, Charkowszczyźnie? Tam jest to jeszcze ważniejsze, bo przy okazji (i bardzo operacyjnie) można wszystkich „żduniów” (oczekujących na Rosję) wykryć. Jeśli doświadczenie Dobrosławia uda się powtórzyć, to nazwałbym to zjawisko „detonacją dobrych uczynków”. Ale żeby wiedzieć o specyfice Dobrosławia i innych miejscowości Ukrainy, trzeba długo przesiadywać w mediach społecznościowych, bo w telewizji pokazują nie wszystko. Praca w mediach społecznościowych – to także front, który może znacząco przyspieszyć nasze zwycięstwo, zwłaszcza jeśli wykorzystać ją jako jeszcze jedną możliwość do jednoczenia ludzi o podobnych poglądach. *** Łatwo nie będzie, a mimo to jest to znacznie łatwiejsze niż naszym chłopakom na froncie. Podam pozytywny przykład: w Kijowie jest organizacja „Majbutni” (Przyszli). Nazwa inspirująca, optymistyczna, a o sobie twórcy struktury opowiadają tak: „Robimy miejski obóz dla nastolatków, którzy szukają swojej roli w budowaniu Ukrainy. Myślimy o takim ukraińskim nastolatku, który chce włączać się w zmiany i wpływać na przyszłość, jednak nie wie, jak to zrobić konkretnie, poza tym, że chce być dobrym człowiekiem. „Co umiem i chcę? Komu może to być przydatne, biorąc pod uwagę moje talenty, możliwości i zainteresowania?”. Wydawałoby się, wszystko wspaniale. Niby wszystko wyjaśnione, ale mimo wszystko są tacy, którym nie dogodzisz. Była i taka reakcja „nieobojętnego” obywatela: „Wynajmują pomieszczenie w budynku, gdzie bezpłatnie korzystają z placów zabaw dla dzieci. A wszystko, co psują, mieszkańcy potem naprawiają na własny koszt. Na dodatek ich dzieci ciągle krzyczą pod oknami, jak mewy...”. Oto widzicie, zatrzymać korupcję tacy ludzie nie mogą, przyjść na sąd nad zwiadowcą Czerwinskim, żeby wesprzeć szlachetnego oficera, nie znajdują czasu, a powalczyć z nadzieją Ukrainy zawsze są gotowi. Jednak i obrona „Majbutnich” nie kazała na siebie czekać: „Zanim powiecie coś negatywnego, choćbyście zainteresowali się misją szkoły, być może przyszlibyście i poznali się z Ołeksandr Melnyk. „Zwycięstwo” wykładowcami, spojrzeli w oczy dzieci, które już tam są. Wtedy sami zobaczylibyście wartość tego, co robią ci ludzie!”. Zresztą sami „Majbutni” cierpliwie wyjaśniają społeczeństwu: „O konkretnych wynikach naszej edukacji można mówić w różnych wymiarach. Dla nas najważniejsze, że w dzieciach utwierdza się wiara w siebie i w Ukrainę. Pojawia się nieobojętność na to, co dzieje się wokół, zrozumienie skomplikowanego świata i braku prostych i łatwych rozwiązań w polityce. Z drugiej strony – widzenie ścieżek rozwiązywania problemów. Uświadamiają sobie ważność demokracji i jej składowych: podziału władzy, systemu hamulców i równowagi społeczeństwa obywatelskiego, wolnych mediów. Wszystko to przekłada się na konkretne własne decyzje naszych uczniów i absolwentów...”. Oto tak, w bólach, rodzi się w warunkach wojny prawda pedagogiczna. *** Trzeba powiedzieć, że Ołeksandr Melnyk ma wiele prac z jasnymi, optymistycznymi tytułami. I z taką samą jasną istotą. Powiedzmy: „Pora”, „Nadzieja”, „Marzenie”, „Krok” itd. W ogóle Ołeksandra Iwanowycza w myślach nazywam najlepszym artystą wszech czasów i narodów. Nie wiem, czy w innych państwach są tacy twórcy, którzy zajmowaliby się nie tylko popularyzacją własnych dzieł, ale także wsparciem informacyjnym wszystkich narodowych artystów, którzy z pewnością są warci uwagi, ale póki co nie są znani społeczeństwu. Ołeksandr Melnyk nie otrzymuje za to wynagrodzenia materialnego, a wręcz przeciwnie – dokłada własne środki. Aktywny uczestnik wszystkich Majdanów, już od 2008 roku organizuje ogólnoukraińskie wystawy artystyczne „Ukraina od Trypilla do współczesności”. Za

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czytania Honczarowskie

106 lat temu, 3 kwietnia 1918 roku, urodził się ukraiński pisarz, publicysta i działacz społeczny Ołeś Terentijowycz Honczar. Życie i twórczość klasyka są ściśle związane z ziemią siczesławską. W ciepły wiosenny dzień 3 kwietnia w Narodowym Uniwersytecie Technicznym „Politechnika Dnieprowska” odbyło się niezwykle treściwe i inspirujące wydarzenie – Ogólnoukraińskie Czytania Honczarowskie „Słowo Ołesia Honczara: głos pokoleń”. Wydarzenie, zorganizowane przez Centrum Kultury Języka Ukraińskiego imienia Ołesia Honczara oraz katedrę filologii i komunikacji językowej „Politechniki Dnieprowskiej”, zgromadziło wokół nieśmiertelnego słowa Ołesia Honcza-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Uhonorowanie jubileuszu turkmeńskiego poety i filozofa w Ukrainie

Niedawno Ambasada Turkmenistanu w Ukrainie wspólnie z biblioteką imienia Magtymguly’ego Centralnego systemu bibliotecznego „Swiczado” rejonu swiatoszyńskiego miasta Kijowa zorganizowały wydarzenie kulturalno-poetyckie „Rok 2024 — „Skarbnica mądrości Magtymguly’ego Pyragy””. Wydarzenie socjokulturowe odbyło się w ramach międzynarodowego uhonorowania 300-lecia Magtymguly’ego Pyragy pod egidą UNESCO. Nina HOŁOWCZENKO Na wydarzenie do biblioteki przybyli Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie Tojly Amanmuhammedowycz Atajew, pełniący obowiązki przewodniczącego Swiatoszyńskiej rejonowej w mieście Kijowie administracji państwowej Wasyl Hryhorenko, ambasadorowie Azerbejdżanu, Wietnamu, Kirgistanu, Mołdawii, Tadżykistanu, Uzbekistanu, dyplomaci z ambasad Kazachstanu, Turcji, przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, Izby Handlowo-Przemysłowej Ukrainy oraz inni goście. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie Tojly Amanmuhammedowycz Atajew w swoim wystąpieniu nakreślił znaczenie twórczości Magtymguly’ego dla kultur światowej i narodowej, wyjątkowość talentu poety oraz jego autorytet. W wydarzeniu wzięli również udział uczniowie i wykładowcy placówki ogólnokształcącej nr 235 im. W. Czornowoła w Kijowie, kijowskich dziecięcych szkół muzycznych nr 8, 22, 29. Wykonali oni kompozycje wokalne do słów Magtymguly’ego, Mollanepesa, turkmeńskie i ukraińskie pieśni ludowe. Turkmeńscy studenci, którzy również brali Tojly Atajew, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Turkmenistanu w Ukrainie udział w wydarzeniu, na narodowym instrumencie dutar wykonali kilka utworów, a także pieśń do słów z wiersza Narodowego Lidera narodu turkmeńskiego, Przewodniczącego Halk Maslahaty Turkmenistanu Gurbanguly’ego Berdimuhamedowa. Przedstawiciele twórczej inteligencji — znani poeci, prozaicy, tłumacze, naukowcy — w swoich wystąpieniach na spotkaniu w bibliotece nakreślili znaczenie spuścizny twórczej Magtymguly’ego oraz popularyzację jego twórczości w Ukrainie. Tłumacz wierszy Fragi’ego na język ukraiński, badacz historii literatury turkmeńskiej Ołeksij Kononenko, badacz twórczości Magtymguly’ego Jurij Pełeszenko, wydawca literatury turkmeńskiej w języku ukraińskim Wiktor Zełenski podkreślili dawną tradycję tłumaczenia i studiowania twórczości Magtymguly’ego w Ukrainie, pokrewieństwo jego losu i rozważań filozoficznych z twórczością ukraińskich artystów Hryhorija Skoworody i Tarasa Szewczenki. Warto zaznaczyć, że biblioteka imienia Magtymguly’ego od dawna jest ośrodkiem przyjaźni między narodami ukraińskim i turkmeńskim, centrum uhonorowania zwyczajów narodowych, tradycji i wartości duchowych, wysławianych w twórczości Fragi’ego. Magtymguly Magtymguly (turkm. Magtymguly Pyragy, pseudonim — Fragi; 1724, wieś Hadżygowszan — 1807, tamże) — turkmeński poeta, protoplasta literatury turkmeńskiej. Magtymguly Fragi (Magtymguly Pyragy) urodził się w 1724 roku (data i miejsce urodzenia są nieco umowne, ale w całości naukowcy je uzgodnili) we wsi Hadżygowszan, w dolinie rzeki Atrek u podnóża Kopet-dag, w południowo-zachodniej części Turkmenistanu. Pochodził z rodziny znanego poety-szachira Dowletmammeta Azadi, autora wielu gazeli, pieśni, poematów, które zachowały się do naszych czasów. Był trzecim synem w rodzinie. Uczył się w wiejskiej szkole islamskiej (mektebie), w której nauczał jego ojciec. Już od dzieciństwa nauczył się czytać po persku i arabsku, czemu sprzyjały lekcje ojca. Poeta zdobył gruntowne wykształcenie: uczył się w medresie Idris-baba (w aule Kyzył-Ajak, obecnie wilajet lebapski), w medresie Kokeltasz w Bucharze oraz w medresie Szirgazy w Chiwie (w tamtym czasie Buchara i Chiwa były stolicami zamożnych turkijskich państw średniowiecznych). Życie Magtymguly’ego przypada na czasy panowania okrutnego irańskiego szacha Nadira, na epokę rozłamu i wojen domowych między rodami i plemionami turkmeńskimi. W 1760 r. po śmierci ojca poeta powrócił do ojczyzny, gdzie długo opłakiwał także dwóch poległych braci. We wsi zajmował się gospodarstwem, pracował jako nauczyciel, mistrz wyrobów jubilerskich. Ale głównym jego zajęciem była poezja. Pierwsze pieśni, zgodnie z legendą, Magtymguly stworzył w wieku 9 lat podczas wypasu bydła. Niestety, rękopisy nie zachowały się. Spuścizna twórcza poety stanowi ponad 800 utworów lirycznych i kilka poematów-destanów. Ponad 100 zeszytów z odpisami utworów Magtymguly’ego w językach perskim i arabskim zachowało się, między innymi w Muzeum Brytyjskim. „Literaturoznawcy i historycy muszą korzystać już z odpisów jego utworów, odpisów niepełnych, a nawet zniekształconych”1, i naukowcy oraz tłumacze są tego świadomi. Utwory Magtymguly’ego rozpowszechniali również ludowi śpiewacy (bakszy). W Europie jego wiersze po raz pierwszy zostały opublikowane w 1842 roku: polski poeta A. Chodźko-Borejko wydrukował anglojęzyczne tłumaczenia trzech wierszy Magtymguly’ego oraz krótką notkę biograficzną o nim. Twórczość Magtymguly’ego w ciągu XIX–XX w. badali europejscy, rosyjscy i turkmeńscy naukowcy: A. Vámbéry, I. Bieriezin, F. Bakulin, M. Ostroumow, W. Bartold, O. Sa- Wiersze Magtymguly’ego Pyragy w tłumaczeniu Pawła Mowczana mojłowicz, B. Kierbabajew, W. Uspienski, B. Karrijew, J. Bertels. „Jedynym wiarygodnym źródłem życiorysu poety są jego wiersze, perły liryki turkmeńskiej, turkijskojęzycznej i światowej. Nie dają one możliwości dokładnego datowania biografii artysty, kolejności faktów i zjawisk w jego życiu, ale mają nieporównanie wyższą wartość niż po prostu źródła życiorysu autora. Są one skondensowanym wyrazem ducha narodu turkmeńskiego i ducha języka turkmeńskiego”, — zauważa współczesny ukraiński badacz twórczości Magtymguly’ego Pyragy Mykoła Waśkiw. Magtymguly wywarł potężny wpływ na kulturę swojego narodu. Udało mu się w znacznym stopniu zmienić turkmeński język poetycki, zbliżając go do języka potocznego Turkmenów, faktycznie stał się on założycielem współczesnej normy literackiej języka turkmeńskiego. Tak samo poeta odszedł od tradycyjnej metryki arabsko-perskiej, zastępując ją systemem sylabicznym, „zdecydowanie przeszedł od wersyfikacji ilościowej do jakościowej”2. Dzięki Magtymguly’emu, jak twierdzą naukowcy, „turkmeński język literacki uformował się o pół wieku wcześniej niż, na przykład, ukraiński, którego fundatorem stał się I. Kotlarewski”3. Poeta został pochowany w miasteczku Ak-Tokaj w północnym Chorasanie, w mauzoleum, które nosi imię Dowletmammeta Azadi. Ukraińskie magtymguliznawstwo zostało zapoczątkowane przez Ahatanhela Krymskiego, który wspomina o twórczości Magtymguly Pyragy w pracy „Turcy, ich języki i literatury” (1930). Naukowiec władał językiem turkmeńskim, dlatego jego twierdzenia są autorytatywne. A. Krymski w szczególności zauważał, że „gioklański Machtum-kuli”, „syn pobożnego mułły-poety Dowletmammeta Azadi” uważany jest za ogólnonarodowego poetę literatury turkmeńskiej drugiej połowy XVIII w. Inne ludy tureckie tak potężnego narodowego artysty w tamtym czasie nie miały. Tak samo A. Krymski zdementował opinię węgierskiego badacza A. Vambery’ego o tym, że zbiór pieśni Machtum-kuli jest „jedynym przykładem literatury turkmeńskiej” XVIII w. Uczony udowodnił, że szczytowe dzieła poety pojawiły się w okrutnych czasach, ale dzięki znacznemu rozwojowi literatury i kultury turkmeńskiej, ich „złotemu wiekowi”, który został przerwany przez podbój Turkmenistanu przez Imperium Rosyjskie (lata 80. XIX w.). Następną ważną pracą był poemat poety-frontowca, uczestnika II wojny światowej Jarosława Szporty „Słowo o Machtum-Kuli” (1954). Przez pewien czas J. Szporta mieszkał w Turkmenistanie, co dało mu możliwość poczuć swoistość kultury turkmeńskiej i twórczości Magtymguly. W stroficznej budowie jego poematu również czuć wpływ wschodniej maniery wersyfikacyjnej. W poemacie przedstawiono dramatyczne przeżycia Machtum-Kuli z powodu powołania — służenia swojemu narodowi Słowem, wszak twórcza służba nie zawsze jest należycie ceniona. Jednak uczciwa praca dla narodu, którego jest „synem”, miłość do rodzinnej ziemi z jej skromnymi urokami, wiosenne przebudzenie przyrody odradzają w duszy poety nowe twórcze źródła: Biorę sobie za cel / O młodości śpiewać złotej, / Co schodzi na ziemię w kwieciu, — / Niech młodość, wolność żyją. / Niech prochy Machtum-Kuli / Czekają w stepie ostnice, / Lecz gwiazdy, niczym trzmiele, / Państwem wiecznie żyją. O Machtumkuli pisała też Ahata Turczynśka, która przebywała w Turkmenistanie, w mieście Aszchabadzie na ewakuacji (1941—1943), i tak samo poczuła atmosferę tego kraju. W cyklu jej wierszy „Szewczenko i Machtumkuli” (1961) odbito poczucie ukraińsko-turkmeńskiej pokrewności. Poprzez uznanie obu poetów za szczyty kultur narodowych, poprzez ludową podstawę ich poezji, poprzez odbicie w ich twórczości mentalności narodowej swoich ludów, poprzez motywy miłości do rodzinnego kraju i dramatyczne historie miłosne itd. A. Turczynśka mówi o typologicznej pokrewności twórczości T. Szewczenki i Machtumkuli. Z okazji 225. rocznicy urodzin Magtymguly w 1960 r. notatki jubileuszowe opublikowali ukraińscy poeci Pawło Tyczyna i Łeonid Perwomajśkyj. P. Tyczyna w szczególności jako pierwszy oznaczył typologiczną pokrewność świata twórczego Magtymguly Pyragy i Hryhorija Skoworody. A Ł. Perwomajśkyj sformułował uogólniony obraz poety, zaznaczając co następuje: „Los Machtumkuli — to los jego ojczyzny. O czymkolwiek by nie myślał — o sobie oraz swoich destanach, o utraconej miłości i bliskiej starości, o bezsilności zwaśnionych plemion w obliczu najeźdźców czy o chciwości duchowieństwa, — on myśli o swojej ziemi i o przyszłości ojczyzny”. Pierwszy zbiór przekładów 46 utworów Magtymguly przy udziale 13 poetów-tłumaczy (W. Mysyka, M. Tereszczenki, W. Byczka, N. Zabiły, W. Sosiury, O. Nowyćkiego, I. Puczka i in.) w języku ukraińskim wyszedł drukiem w 1962 r. W słowie wstępnym do wydania Ł. Ponomarenko po raz pierwszy w Ukrainie systemowo scharakteryzowała biografię klasyka literatury turkmeńskiej, jego epokę i dorobek twórczy. W 1983 r. ujrzało światło dzienne 117 pieśni Magtymguly w przekładach poety Pawła Mowczana („Machtumkuli. Poezje”, wznowienie 2013, 2014 r.). W przedmowie do zbioru P. Mowczan gruntownie charakteryzuje dorobek poetycki turkmeńskiego poety. W szczególności zaznacza, że Machtumkuli był pierwszym, który połączył w literaturze turkmeńskiej „dwa żywioły” — ludowy i księgowy; jego wiersze szanowano nie tylko za treść, ale i za prostotę oraz lekkość formy artystycznej; treść pieśni Machtumkuli – przeważnie tradycyjno-pouczająca; jego twórczość rozszerzyła tematyczne i filozoficzne horyzonty „piśmiennictwa Turkmenii”; dominantą twórczości poety, w przekonaniu P. Mowczana, jest temat miłości, miłości jako sym-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

woli, duchowego ideału. Przekłady wierszy Magtymguly autorstwa Mowczana specjaliści oceniają przede wszystkim jako „maksymalnie dokładne odtworzenie treści oryginału”5… właśnie dlatego, że P. Mowczan miał styczność z językiem, kulturą i historią turkmeńską i sam jest wybitnym poetą. Tłumacz pracował na podstawie przekładu dosłownego, ale stale konsultował się z oryginałem w celu zachowania rytmiki utworów Machtumkuli. Jego przekłady wyróżnia także „dążenie do zsyntezowania turkmeńskich egzotyzmów z wykwintną, rdzennie ukraińską leksyką”6: …Czyś ty zaraza, czy święta przystań? Wino czy kielich, co po brzegi wlany? Czyś ty rok, czy dzień, czy noc szybkiego lata? Czyś ty słońce, księżyc, gwiazdy? Kimżeś ty? Powiedz, czyś ty piżmo, czy miodów woń słodka? Czyś ty lejce, czy koło w biegu? Wysoka fala? Ocean kipiący? Czyś ty wir kręty w morzu? Kimżeś ty?...7 Od 1991 r., po publikacji notatki A. Kondratiuka „Hryhorij Skoworoda i turkmeński poeta Machtumkuli”, w Ukrainie w pracach N. Rotowej i J. Pełeszenki zaktualizowano studia komparatystyczne dotyczące motywów twórczości i priorytetów wartościowych poetów. Tak więc w artykule J. Pełeszenki „Hryhorij Skoworoda i Machtumkuli Fragi (porównanie historyczno-typologiczne)” (2014) przeanalizowano źródła pokrewieństwa motywów, obrazów, symboliczno-duchowego wypełnienia utworów obu poetów. I J. Pełeszenko upatruje ich w filozoficzno-religijnych podstawach światopoglądu poetów: sufizmu dla Pyragy i hezychazmu dla Skoworody, których główne założenia zbudowane są na filozofii neoplatonizmu. Jednocześnie uczony konstatuje, że u poetów różnie brzmi temat patriotyzmu. J. Pełeszenko odnotowuje także różny stosunek poetów do języka: „Kiedy Machtumkuli odchodzi od książkowego języka türki i zaczyna pisać ludowym językiem turkmeńskim, to Skoworoda kontynuuje tworzenie w starym języku książkowym”8. 14 maja 2001 r. przy wsparciu Ambasady Turkmenistanu w Ukrainie, w Kijowie, w obecności prezydentów Turkmenistanu i Ukrainy Saparmurata Nijazowa i Leonida Kuczmy, odsłonięto pomnik Machtumkuli Fragi. Na ceremonii z czytaniami literackimi utworów poety występowali także czytelnicy biblioteki imienia Machtumkuli. Monument znajduje się w centrum stolicy Ukrainy, w skwerze przy ulicy Proriznej. Autorami pomnika są rzeźbiarz S. Artykmamedow i architekt W. Skulski. Brązowe popiersie poety ustawiono na szarym granitowym postumencie. Portret odtwarza rysy wyglądu Machtumkuli, przedstawionego w dojrzałym wieku. Prawą ręką poeta trzyma długie pióro, lewą przyciska do piersi książkę. Na przedniej stronie postumentu wyryto w językach ukraińskim i turkmeńskim imię oraz daty życia pisarza. Na dole na płycie znajduje się napis w dwóch językach: „Machtumkuli Fragi. Turkmeński poeta, myśliciel, filozof. 1724—1807. Tutaj braterstwo jest zwyczajem, a przyjaźń prawem dla sławnych rodów i potężnych plemion”. Rok 2014 – rok 290-lecia jubileuszu Machtumkuli – w Ukrainie został również zaznaczony szeregiem konferencji naukowych: „Dialog międzykulturowy: twórczość Tarasa Szewczenki i Machtumkuli Fragi” (Charków), „Turkmeńsko-ukraińskie stosunki kulturowe” (Kijów), „Machtumkuli Fragi i ogólnoludzkie wartości kulturowe” (Aszchabad). Z gruntownymi referatami na konferencjach wystąpili P. Mowczan, M. Waśkiw, L. Hrycyk, N. Biłokopytowa, a także wykładowcy i studenci Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego imienia Petra Wasylenki, Instytutu Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki, innych uczelni Ukrainy, Turkmenistanu, przedstawiciele międzynarodowej wspólnoty naukowej. Także w jubileuszowym 2014 roku w Ukrainie wydano książkę „Wielki poeta wielkiego narodu”, którą opracował tłumacz i poeta Ołeksij Kononenko. Wydanie jest swego rodzaju chrestomatią, w której autor podaje historyczny i literacki kontekst twórczości Magtymguly, a także własne przekłady 38 wierszy poety. W 2019 roku w Ukrainie wydano jeszcze dwie książki: Magtymguly Pyragy „Na wszystko spójrz, przemyśl wszystko…”. Pełny zbiór przekładów na język ukraiński; Mykoła Waśkiw „Magtymguly Pyragy (Machtumkuli Fragi): portret literacki”. W pierwszym wydaniu, przedmowę do którego napisał doktor nauk filologicznych, profesor Mykoła Waśkiw, przedstawiono wszystkie utwory Machtumkuli, które zostały przetłumaczone na język ukraiński. Poszczególne teksty przetłumaczono kilkakrotnie przez różnych tłumaczy i te warianty poddano analizie porównawczej. Na przykład tekst programowego wiersza Machtumkuli „Los Turkmenii” podano w interpretacji M. Tereszczenki, P. Mowczana, M. Moskałenki, O. Kononenki. Niektóre wiersze zbioru są unikalne tym, że mają jedyny wariant przekładu na język ukraiński. Na przykład „Twoje oczy piwne”, „Twoja piękna postać”, przekład Pawła Mowczana. W książce „Magtymguly Pyragy (Machtumkuli Fragi): portret literacki” profesor M. Waśkiw systematyzuje informacje o badaniach nad spuścizną twórczą poety w Ukrainie, podaje informacje o jego życiu i twórczości w kontekście historii i zwyczajów Turkmenów, wyważenie analizuje osiągnięcia i luki ukraińskiego magtymgulyznawstwa, a także przekłady jego utworów. Unikalność tej książki polega na tym, że M. Waśkiw obszernie i przystępnie wyjaśnia także osobliwości wersyfikacyjne utworów Magtymguly Pyragy, ich tradycyjne i innowacyjne cechy. Według stanu na 2024 r. książka M. Waśkiwa jest najbardziej obszernym i gruntownym przeglądem analitycznym twórczości turkmeńskiego poety, zaprezentowanym w Ukrainie. Biblioteka została założona (zarejestrowana) 1 kwietnia 1969 roku pod numerem 16 jako biblioteka dla dorosłych. Z czasem placówka została włączona do Centralnego Systemu Bibliotecznego „Swiczado” w rejonie swiatoszyńskim miasta Kijowa, którego sieć liczy 10 bibliotek publicznych. W 1972 roku, podczas dekady literatury i sztuki ukraińskiej w Turkmenistanie, ukraińska delegacja rządowa w Aszchabadzie, na cześć przyjaźni narodów ukraińskiego i turkmeńskiego, ufundowała pomnik T. H. Szewczenki. Wtedy też podjęto decyzję o nazwaniu jednej z bibliotek na Ukrainie imieniem wybitnego turkmeńskiego poety Machtumkuli. Ten zaszczyt, jako jednej z nowo zorganizowanych placówek, przypadł bibliotece w rejonie swiatoszyńskim miasta Kijowa, która mieści się pod adresem ul. Zodczych 6. Zgodnie z zarządzeniem rządowym w 1972 roku bibliotece nadano imię Machtumkuli. W 1972 roku z Aszchabadu, w ramach współpracy kulturalnej, do Kijowa przybyła delegacja bibliotekarzy z prezentami dla biblioteki imienia Machtumkuli. Z muzeum krajoznawczego w Aszchabadzie podarowano brązowe popiersie Machtumkuli. Biblioteka Turkmeńskiej Akademii Nauk oraz państwowa biblioteka republikańska przekazały kilka wydań utworów Machtumkuli w języku turkmeńskim. Dało to początek muzeum Machtumkuli, które zostało utworzone w bibliotece w 1975 r. W artystycznym wystroju lokalu brali udział rzeźbiarz Jewhen Nesposudnyj (gipsowy płaskorzeźba i cyzelowanie Machtumkuli) oraz artysta CSB „Swiczado” Władysław Podołanczuk (panele artystyczne). Ekspozycje muzeum zapoznają użytkowników z książkami o życiu i twórczości poety, z fragmentami jego utworów w językach turkmeńskim, rosyjskim i ukraińskim, z rycinami do każdego z nich, a także z wyborem czasopism, zdjęciami, portretami Machtumkuli podarowanymi przez Związek Artystów Turkmenistanu oraz wysokiej klasy portretem dywanowym Machtumkuli, wykonanym przez zręczne turkmeńskie tkaczki i podarowanym bibliotece przez nafciarzy z Turkmenistanu. Ambasada Turkmenistanu przekazała muzeum książki o kulturze i gospodarce kraju. Ekspozycja jest umownie podzielona na trzy działy: pierwszy poświęcony jest Machtumkuli; drugi — współczesnemu rozwojowi samego Turkmenistanu oraz stosunkom ukraińsko-turkmeńskim (są to książki, czasopisma, pocztówki, materiały przekazane przez pracowników ambasady oraz Przewodniczącego rady nadzorczej biblioteki Babadżanowa Nuri Dżumajewicza); trzeci dział poświęcony jest dziedzictwu kulturowemu narodu turkmeńskiego. Są to dzieła sztuki dekoracyjno-użytkowej oraz portret dywanowy Machtumkuli. Często ekspozycja muzealna prezentuje materiały Ambasady. W ostatnim czasie odwiedzający mieli okazję zapoznać się z kolekcją monet Turkmenistanu ze zbiorów Babadżanowa Nuri Dżumajewicza. Po wizycie Prezydenta Turkmenistanu Gurbanguly Berdimuhamedowa na Ukrainie (2012) muzeum przekazano jego książki, przetłumaczone i wydane w języku ukraińskim: „Lot niebiańskich rumaków”, „Achał-tekińczyk – nasza duma i sława”, „Wnuk, który ucieleśnia marzenie dziadka”. Imię Machtumkuli od 55 lat jest wizytówką działalności biblioteki. Co roku odbywają się tu spotkania, konferencje, festiwale literackie poświęcone twórczości Machtumkuli. W wydarzeniach biorą udział uczniowie ukraińskich szkół ogólnokształcących (nr 196, 281, 206, 235) oraz kijowskich dziecięcych szkół muzycznych (nr 8, 22, 29). Na festiwalach brzmi poezja Fragi w ukraińskich przekładach w wykonaniu uczniów szkół z mikrorejonu. Utwory wielkiego poety turkmeńskiego po raz pierwszy zabrzmiały w bibliotece w wykonaniu turkmeńskich kadetów, którzy studiowali na kijowskich uczelniach wyższych. Tak oto 10 maja 2023 roku Ambasada Turkmenistanu na Ukrainie, szkoła ogólnokształcąca nr 235 im. W. Czornowoła oraz biblioteka imienia Machtumkuli zorganizowały wydarzenie kulturalno-edukacyjne „Turkmenistan — Ojczyzna geniusza narodu turkmeńskiego Machtumkuli Fragi”. W budynku szkoły nr 235 im. W. Czornowoła turkmeńskiego poetę uczcili uczniowie, nauczyciele oraz przedstawiciele Biblioteki imienia Machtumkuli. W muzeum gromadzą się przedstawiciele społeczności turkmeńskiej, świętując Dni poezji Magtymguly Pyragy (corocznie w maju i czerwcu). Mile widzianymi gośćmi biblioteki są także partnerzy – Ambasada Turkmenistanu na Ukrainie, użytkownicy biblioteki oraz uczniowie studiujący twórczość poety. Wielką pomoc w pracy biblioteki zapewnia ambasada Turkmenistanu na Ukrainie. W 2024 r. do zbiorów muzealnych biblioteki Machtumkuli w Kijowie przekazano nowe eksponaty sztuki dekoracyjno-użytkowej oraz produkty książkowe od Ministerstwa Kultury Turkmenistanu. Dzięki temu muzeum wzbogaciło się o unikalne przykłady dziedzictwa intelektualnego narodu turkmeńskiego i jego tradycji duchowych. ___________ 1 Mowczan P. Śpiewne linie piasków / Machtumkuli. Poezje. Przeł. z turkm. i przedm. P. Mowczana. Wydanie trzecie. K. : WZ „Proświta”, 2014. S. 173. s. 10. 2 Waśkiw M. Magtymguly Pyragy (Machtumkuli Fragi): portret literacki. Kijów : AWIAZ, 2019. S. 42. 3 Waśkiw M. Machtumkuli Fragi i ogólnoludzkie wartości kulturowe. Słowo i Czas. 2014. nr 12. S. 60. 4 Waśkiw M. Magtymguly Pyragy (Machtumkuli Fragi): portret literacki. Kijów : AWIAZ, 2019. S. 107. 5 Waśkiw M. Magtymguly Pyragy (Machtumkuli Fragi): portret literacki. Kijów : AWIAZ, 2019. S. 121. 6 Waśkiw M. Magtymguly Pyragy (Machtumkuli Fragi): portret literacki. Kijów : AWIAZ, 2019. S. 135. 7 Machtumkuli Kim jesteś? Przeł. z turkm. P. Mowczana / Machtumkuli. Poezje. Przeł. z turkm. i przedm. P. Mowczana. Wydanie trzecie. K. : WZ „Proświta”, 2014. S. 173. 8 Pełeszczenko J. Hryhorij Skoworoda i Machtumkuli Fragi (porównanie historyczno-typologiczne). Słowo i czas. 2014. nr 12. S. 69. Szanowni goście wydarzenia kulturalno-poetyckiego „Skarbnica mądrości Magtymguly Pyragy”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tętno młodej wody Z przyszłej książki “Id quod actum est” (To, co zrobione) – na 75-lecie (13 kwietnia 1949)

Jurij KOWALIW *** Czy kukułka swoje wykuła? Czy nieodwracalny pociąg przemknął? Ileś wyleciał, niczym kula, W pozaprzestrzeń i w pozaczas I ciebie przywitała słota: Andegroundem zamieciono. Przez zaniedbane pustkowie Przerosła zdesperowana łodyga, Wpiła się cierpkim korzeniem W zapomniane przez wszystkich grunty. Niech tam co – ale nawet kamienie Nieuchronnie będą kwitnąć. *** …krew się przeleje… będzie morze krwi… Nie pytajcie: gdzie? dlaczego? kiedy? Nie wilki dzisiaj – łowcy ludzi Polowanie drapieżne zaczęli… 2019 *** Dotkniesz zwęglonych budynków i posypie się popiół W czarnym pyle przeklęte miasto utonie I nieważne co się stało co stanie się potem Czy według prawa jakiego jeszcze tam prawa Zachmurzone niebo ściekać będzie Bożą krwią Żółtkiem wytrzeszczonego oka na miasto spojrzy Być może ostatni raz gasnąc cicho powoli Dzień Sądny nadchodzi okrutny i nieubłagany 2021 *** próżno pukać do drzwi kiedy za drzwiami nikogo znikły drogi którymi biegłeś do drzwi owych spotkać puste okna nagle zamknęło się koło w skamieniałe wody w przedwczorajszy śnieg wiatr zawisł niczym kłaki wskroś cisza zgęstniała nie poruszy się nawet mrówka w bursztynie Dalej… jakie tam dalej? Dalej – całkowita pustka… O światowym smutku nie wspominajcie wy mi. *** Jęknęła czarna zima. Ile krwawych maków… Stała ziemia sztorcem I rozdarła się na pół. *** Los wziął i poszedł, Porzucił rodzinny dom. Kijów – teraz smoła, Grzęzną kijowianie w nim. Może, nie ma ich? Znikli… ale dokąd? (Sypie – niby – śnieg Czarnej czerni) Hej, kto żywy, odezwij się Z przeklętej głębi …wspomni skryptor kiedyś Kijów podczas wojny… *** B. Humeniukowi przed pożegnaniem Zostały tylko chleb i wino, I księga ziemi, nieprzeczytana jeszcze. Świeca przy świecy. Gwarzymy. O kamieniu, co w piersiach piecze i piecze. Jego nie odrzucisz. Trzeba przejść Przez niego. Przebić do światła tunel. A gdzież pobratymcy?.. Krzyże i krzyże I zgliszcze czarne zamiast domostw. Grzmią, jak arta, nieubłagane słowa. Jeszcze wcześnie dzwonić na parastas, Kiedy nie skończyły się nasze żniwa. Świta. W drogę zbierać się czas. *** Na czarnym czarne. Roztrzaskana obok czereśnia. Przez wybite drzwi niczyj pies biegnie. Nad lejem chaty zawisł jakiś nie stąd Błękit. Nie wierzy się: wczoraj tu bawiły się dzieci, Szczęśliwi rodzice gwarzyli o tym i owym… Pocisk majaczy. Czereśni chce się żyć – Kwitnie. Metamorfozy kamienia Wszystko względne: zbawienie, Niczym kamień na szyi. Jeszcze płynąć będzie kamień, Jeszcze woda skamienieje… Lecz w wieku straconym Jest śmiałek zawzięty, By kamieniem z procy Goliata pokonać – Tak zapisano w karmie, Tak zamierzone przez Wyższego, Bo wzgardzony kamień Ma stać się kamieniem węgielnym. *** …zimowy ten deszcz – niestosowny Asfaltem bezludnym błądzi. Czy znajdzie schronienie wreszcie, Jak znajdzie – to tylko już gdzie? Pomyliwszy lato i zimę, Błąkać się będzie wśród zimy, Dopóki dotrze do śniegu I rozbudzi w nim gromy. Postrzelany widnokrąg Zadrży, zaniepokojony, naraz: Wróżą gromy jak nie głód, To, może, oświecenia czas? *** i ciebie odpuścił Pan jak odpuszczają grzechy jak wypuszczają więźniów na wolność jak spuszczają psa z łańcucha teraz ty Adamie nagi jak bęben tocz się pod trzy wiatry na wszystkie cztery strony ciesz się Adamie teraz ty jesteś nikim *** Atrament? czy krew? – kipi na papierze. Trucizną wskroś przesiąkła ziemia. Przy każdym Mozarcie wije się salieri I rentgen okrada swojego Puluja. Szewczenko powstał – i dantowskie kręgi Dla niego murują na cały kos-aral. I pułapki gotują na Czornowoła… Gdzie zabójcy? – nikt ich nie ukarał. To nie tapety: wziął – przekleił (O, ile na świecie łudzących tapet!). Gdzie nie stąp – majaczy matwiejew I nie stygnie jego rewolwer. *** Nawet kamienie teraz nie rosną Na przeklętej przez Boga sierociej ziemi. Narodu – nigdzie. Nie pytajcie o to. Własnoręcznie powiesił się on. Z pętli Już nikomu zdjąć i wyciągnąć chip, Którego wszczepił mu zręczny chirurg Pod ryk karnawału i krwawych deszczy Ze wschodu na zachód – na cały widnokrąg. Zdeptaną ziemię szarga siermięga. Lecz wiary w nią nie stracono jeszcze: Przy szabli chichocze ostatni kozak I śmiech jego srogi smaga biczem. *** Wreszcie droga dobiegła celu Ile wysiłku i oto przed nami Trawa bez trawy woda bez wody Ziemia bez ziemi zera między zerami Jakie eldorado wokół atrapy Siebie połknęły sklonowane żołądki Śmietnik śmietników ani żywej duszy Ani Boga tylko Judaszowe pocałunki Nad pogorzeliskiem dzieci i ryb Zawisła błona tłusta i “przeczysta” …jaki reżyser dadaista sukinsyn Skleił ten pejzaż z martwego ciasta *** Tętno młodej wody. Stożek rozdarty światła. Wiśnia powinna kwitnąć – Drzewem Dnieprowym rozkwitła, Pełna niebieskich darów, Pewna korzenia ziemskiego. Patrzy stamtąd Swaróg. Stąd szukajcie Swaroga. Wszędzie on się tai i nigdzie, Ledwo narodzony umierając. Matka Wielka idzie: Świat zaczyna się pierwszy. Nieobecna obecność Spotkasz go codziennie: Biała ręka, jak czarna. Łódź płynie bez dna. Jutro płynie bez wczoraj. Kto on? Choć jak nazwij – Drzewem, rybą, ptakiem… W nim proste asy W ciemnych węzłach metafor. Stąpisz – głucha ściana. Stąpisz – nie widać końca. Wszędzie on – i już go nie ma. Kto on? – nikt nie wie. *** Dawno zapomniałem, jaki ten las, Gdzie rosłem razem z grzybami W objęciach dębu i brzóz. …ten las na opał porąbali. Spotkać się nie udało – Zawsze marne przeszkody. Dawno zapomniałem wzburzoną Roś …czyżby zakuta w betony, Jak i liny oraz karasie, I jerzyków niepohamowane stada, I ja, ochrzczony w rosie? …czyżby mnie nigdzie nie było… *** Tylko jęknie godzina trzecia: Słyszę, jak w głębi we mnie Bardzo ciężko wędrują drzewa I wzdychają w półśnie. One znikną i smutną prawdę Zabiorą w niebyt obcy… Ja obudzę się o szóstej rano… Lepiej bym nie budził się już! *** …zatem, świat pokruszony, niczym lód, I nurt niesie go dokądś… A dokąd? – nie powie żadna księga. Zresztą książki dawno się skończyły. Już gromada pnie się na gromadę: Zgrzyt rozpaczy przechodzi w krzyk. I tamę, zmiażdżoną na strzępy, Nieubłagany połknie potok. On wściekły. On nie zna wstrzymania, Wszystko zmiata na swojej drodze. …w internecie, w rubryce “wiadomości” zrzucą informację głuchą. *** Tutaj przemawia stal. Zgrzyt. Stalowa sól. Okiem przędzie samica Bój samobójców-samców. Zmienić nikt nie może Surowego ziemskiego prawa: Ma tylko zwycięzca Prawo na łono łon. Przyjmie ona z krzykiem W pochwę swoją miecza. Pochwyceni tańcem dzikim, Przez gąszcze oni popędzą. Doprowadzeni do wrzenia, Wybuchną, jak na to Jądrowe gęste nasienie W niej stalą wyrośnie. *** Nadpity kielich kryształowy. Gwiazdy zagrały w winie. Decydujące kroki królowej Obudziły schody kamienne. I drgnął dawny zamek, W cienkim przeczuciu zamarł: Czy on teraz pod niebiosami… Czy niebo na ziemi teraz… Nie ma znaczenia. Wokół Światy połączyły się na wieki. …i kielich spada na dół. …i rozsypują się gwiazdy. Dedykacje Jarynce Co deszcz nam przyniesie – Półzapomniany gość. Chociaż o tym, o owym Niespiesznie opowie Do rzeczy i bez sensu. Wspomni mimochodem, Że upragnione dziecię Pojawiło się w tej chwili Dla szczęścia czy biedy – Nie powie: co i jak. Brzmieć będzie zawsze Nad nim Pański znak. Przeczysta z nim także, I wiara, i miłość. …w wieczór pójdzie deszcz, Jak z wieczora przyszedł. *** Między siwymi księgami i wyblakłymi gazetami, Gdzie skamieniały gwar bezgłosia, Żył nieznany światu poeta. A, może, tak poecie się zdawało?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Niepokonana Charkowszczyzna walczy i się uczy

A może świat, znudzony dawno, Gdy mu obojętnieją poeci? Tylko księżyc w dziwacznym kimonie Wymyśla niesłychane wątki. W szklance nocy rozbłyśnie cytryna, Odbije się w niej nowe gwiazdozbiór. Istnieje świat, jeśli ten świat nie jest snem. Żyje poeta, jeśli nie jest wierzeniem. *** Samotne, jak palec, drzewo, Gasząc pragnienie deszczem, Wpatruje się w siwe lustro, Co nad korzeniami płynie, Chce siebie poznać I nie poznaje siebie: Kora już zbyt stara, Liście rzadkie i pstre. A obok śmigają opony I znikają w szarej mgle. …zmęczony ptak odpocznie W szorstkich, jak drut, gałęziach. *** Pamięci W. Jaciuka w piaski poszedł i stał się już piaskiem rozsypawszy się między sosnami poza-czasu został ślad zapisany krzyżem łzy co niczym stygmat zastygła teraz jesteś wszędzie celem bez celu w swoim domostwie co ponad wiekami piaski na nas czekają jak zawsze dopóki my nie staniemy się piaskami *** Pamięci W. Portjaka wyciekają palce przez palce niczym uzdrawiająca woda nie zostawiając ani kropli pustka taka że nie odetchnąć tylko kamień w gardle bulgocze niczym ostrza pasma czarnego światła nie ma granicy za granicą oprócz zabójczej ciszy która pochłania milcząc dlatego nic nie powie *** Pamięci Tetiany Kononczuk Cicho-sza, wokół ani szelestu. Nie zobaczysz we śnie – na jawie Zabłądziło sobie Królestwo niebieskie W wysoką, jak niebo, trawę, Jasną duszę zabrało... niczym Boży dzień zawinął się w ciemność. Już Pan obejmuje i płacze: Bardzo ciężko dzisiaj Jemu. *** Pamięci Wołodii Mukana Przez ryk złej artylerii, kwakanie min, najgrubsze ściany On przyjdzie w nocy i nie skrzypną drzwi, ani podłoga, I radosny uśmiech zagra na buzi dziecka – Ojca dziecko spotka znowu, niczym spotka Boga. Ucichnie żona w objęciach, mocnych, męskich, I pryśnie łza szczęśliwa, smutna dusza rozkwitnie. On obejdzie gospodarstwo (tylko nie pytajcie: po co?), Ład zaprowadzi wokół i pójdzie sobie niepostrzeżenie, Żeby powrócić znowu… Tak często bywa na wojnach. *** Noc jarzębinowa. Ponury prom. I przewoźnik – surowy niedowiarek. On steruje wiosłem, niczym pisze piórem Swój wyrok na wszystkich: na człowieka i zwierzę. Nie ma ani grzesznych, ani sprawiedliwych tutaj. On wykonuje pracę swoją, jak umie. On jest przewoźnikiem. On jeszcze nie jest sądem. Sąd będzie tam, gdzie umiera nadzieja. Wiktoria ŁUNINA, dyrektorka Charkowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk, kandydatka nauk pedagogicznych Wartość edukacji pozaszkolnej w warunkach wojny nabiera nowych sensów, gdyż pomaga ona nie tylko rozwinąć zdolności i talenty, które mogą być przydatne wychowankom w życiu, ale także przezwyciężyć negatywny wpływ trudnych wydarzeń. Zakład komunalny „Charkowska Obwodowa Mała Akademia Nauk Rady Obwodowej w Charkowie” to profilowy zakład edukacji pozaszkolnej o kierunku badawczo-eksperymentalnym, który w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej kontynuuje aktywne działanie na rzecz realizacji potrzeb w zakresie twórczej samorealizacji oraz zapewnienia wartościowego wypoczynku młodzieży szkolnej. W czasie pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej budynek zakładu sześciokrotnie ulegał uszkodzeniom w wyniku ostrzałów: ucierpiały fasada, okna, dach, ale nawet w tak skrajnie trudnych warunkach udaje nam się zachować sieć kółek zainteresowań. Charkowska Obwodowa MAN wchodzi do wykazu największych zakładów edukacji pozaszkolnej na Ukrainie i zapewnia bezpłatnie potrzeby ponad półtora tysiąca uczniów w obwodzie. Proces edukacyjny w warunkach stanu wojennego realizowany jest w formie zdalnej, niezależnie od miejsca przebywania wychowanków. Charkowska Obwodowa MAN jest organizatorem znacznej liczby imprez masowych dla uczniów, wśród których znajduje się obwodowy etap Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN, konferencje naukowe, szkoły profilowe itp. Jesteśmy szczerze wdzięczni naszym wykładowcom i pracownikom, naukowcom z zakładów szkolnictwa wyższego Charkowszczyzny za pracę z wychowankami Charkowskiego oddziału terytorialnego MAN. Obecnie trwa obwodowy etap konkursu-obrony, który odbywa się w 71 sekcjach 12 oddziałów naukowych. Do oceny jury złożono 515 prac badawczych uczniów – zwycięzców etapów rejonowych i miejskich, co w porównaniu z poprzednim rokiem szkolnym stanowi wzrost o 40% (rok szkolny 2022–2023 – 369 prac). W 2023 roku drużyna obwodu charkowskiego na Ogólnoukraińskim konkursie-obronie zdobyła największą liczbę złotych medali i mamy nadzieję na udany występ naszej drużyny również w tym roku. Uczniowie Charkowszczyzny co roku zostają laureatami stypendium Prezydenta Ukrainy. W ramach współpracy z zakładami szkolnictwa wyższego oraz instytutami naukowo-badawczymi Narodowej Akademii Nauk Ukrainy realizowane są nie tylko wspólne projekty MAN, ale tworzone są także autorskie programy edukacji pozaszkolnej. Tylko w ubiegłym roku do procesu nauczania wdrożono trzynaście autorskich programów nauczania, z których cztery otrzymały znak Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy „Zatwierdzono do wykorzystania w procesie edukacyjnym”. Pomimo wyzwań i problemów, które pojawiły się w czasie pełnoskalowej inwazji, Charkowska Obwodowa MAN nie zatrzymuje się na osiągniętym i inicjuje wdrażanie nowych projektów naukowych dla młodzieży w celu wspierania rodzimej nauki. Jesteśmy zawsze otwarci na współpracę, komunikację i cieszymy się z nowych partnerów. Nauki fizyczno-matematyczne i przyrodnicze zajmują ważne miejsce w szerokim spektrum zainteresowań edukacyjnych uczniów Charkowskiej Obwodowej MAN. Właśnie dlatego jesteśmy wdzięczni Narodowemu Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” za inicjatywę dotyczącą wspólnej organizacji i przeprowadzenia telemostu w formie webinarium z wykorzystaniem technologii zdalnych (online), który 21 lutego 2024 r. połączył Charków z Europejską Organizacją Badań Jądrowych – CERN (Genewa, Szwajcaria). Ważne jest, aby podkreślić, że ten telemost kontynuuje serię zdalnych wydarzeń NC „MANU” na rzecz wsparcia edukatorów niepokonanych miast Ukrainy: 24 stycznia 2024 r. z powodzeniem odbył się telemost NC „MANU” (Kijów) – CERN (Genewa) – Mała Akademia Nauk Młodzieży Szkolnej Rady Obwodowej w Chersoniu. Nasz zakład chętnie włączył się w realizację ważnej obecnie praktyki udzielania wsparcia informacyjnego, moralnego i psychologicznego uczniom i pedagogom Ukrainy, gdziekolwiek teraz przebywają. W tym roku mija 70 lat od założenia Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych, dlatego tematem naszego telemostu określono „CERN – 70 lat służby ludzkości”. Prelegentką była Tetiana Hryniowa, pracownica naukowa grupy ATLAS-LAPP, laboratorium fizyki cząstek w Annecy (Francja); organizatorka programów edukacyjnych CERN dla Ukrainy. Moderatorami telemostu zostali Ołeksandr Juriw, wiodący specjalista Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy”, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Klubu Honorowych Ambasadorów CERN na Ukrainie, w istocie – honorowy wysłannik edukatorów niepokonanych miast Ukrainy, oraz Hanna Lisowska, zastępczyni dyrektora Charkowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk. W wydarzeniu wzięło udział ponad 200 osób spośród naukowców, pracowników pedagogicznych i uczniów zakładów szkolnictwa wyższego, średniego ogólnokształcącego oraz pozaszkolnego Charkowszczyzny, a także innych miast Ukrainy i zagranicy, ponieważ telemost jest otwarty dla wszystkich chętnych, którzy przeszli rejestrację online w Internecie. W szczególności do telemostu dołączyli uczniowie i pedagodzy komunalnego zakładu „Charkowskie Liceum Naukowe »Obdarowanie« Rady Obwodowej w Charkowie”, którzy oglądali transmisję online w przystosowanym do zajęć schronie przeciwlotniczym. Podczas referatu Tetiany Hrynowej uczestnicy telemostu dowiedzieli się wielu interesujących rzeczy o historii i osiągnięciach CERN – wiodącego światowego centrum badawczego fizyki jądrowej, a także wzięli udział w dyskusji nad aktualnymi zagadnieniami współczesnej fizyki jądrowej. Ważnym uzupełnieniem porządku obrad telemostu do popularnonaukowego referatu stała się informacja o teraźniejszości, wyzwaniach i zadaniach, które stoją przed Charkowską Obwodową Małą Akademią Nauk, a także wystąpienia symbolicznych honorowych ambasadorów nauki CERN w Ukrainie: studenta Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia W.N. Karazina Romana Owsiannikowa (studiował w CERN w 2018 roku) oraz nauczycielki fizyki Komunalnej Instytucji „Charkowskie Liceum Naukowe „Obdarowanist” Charkowskiej Rady Obwodowej Iryny Petrenko (studiowała w CERN w 2013 roku). Podziękowali oni Małej Akademii Nauk Ukrainy za możliwość pobytu i nauki w CERN, Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych za zdobycie oryginalnej wiedzy w dziedzinie fizyki cząstek, a także opowiedzieli o własnym unikalnym doświadczeniu, zdobytym w wyniku nauki w wiodącym światowym centrum badań jądrowych. Miło wspomnieć, że do grona uczniów, którzy studiowali w CERN, należą charkowianie: Płaton Dmitrijew, Dmytro Szymkiw, Wałerij Nikołajenko, Artur Kułkow, Jurij Pohulajew, Jełyzaweta Popowa, Roman Skurichin, Ołeksandr Szumajew, Daniella Hlezina, Roman Owsiannikow, Illa Lukin. Uczestnicy telemostu podziękowali jego organizatorom, odnotowali wysoki poziom i oryginalność materiału referatu, a także wyrazili życzenie dotyczące kontynuacji prowadzenia przez Narodowe Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” wspólnych z CERN zdalnych popularnonaukowych wydarzeń dla uczniów i pedagogów Ukrainy. Naszym zdaniem takie wydarzenia w czasach wojny rosyjsko-ukraińskiej służą zachowaniu więzi uczniów i nauczycieli, którzy zmuszeni byli opuścić miejsca swojej nauki i pracy, z zespołami swoich placówek oświatowych, stymulowaniu zainteresowania młodzieży fizyką i współczesną nauką w ogóle, aktywizacji udziału w projektach badawczych, w szczególności skierowanych w perspektywie na odbudowę powojennej Ukrainy. Życie podczas wojny to jedna z najcięższych prób dla każdego człowieka. Najtrudniejszą drogę musi pokonywać także młodzież uczniowska. Dlatego dzisiaj niezwykle ważne jest kontynuowanie działalności oświatowej, nastawianie na pozytyw rodziców, uczniów, pedagogów. Oczywiście potencjał naszych wychowanków jest gwarancją dalszego pomyślnego rozwoju badawczo-eksperymentalnego kierunku edukacji pozaszkolnej obwodu charkowskiego i Ukrainy w ogóle. Zwycięzcy III etapu Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac badawczych uczniów-członków MAN. Uczniowie-widzowie telemostu podczas transmisji online referatu w wyposażonym do zajęć schronie przeciwbombowym placówki oświatowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

leczniczych miejscowych ziołach, a wy będziecie przeglądać muzealne eksponaty, wśród których jest tak wiele waszych darów: książki, naczynia, obrazy, starodawna odzież, ozdoby, a nawet bandura – bezcenne dary. Bezcenne… – coś chciała dodać pani Halina, ale ciekawskiemu Gence, który mocno trzymał na swojej dłoni jej rękę, tak bardzo chciało się dowiedzieć, pragnął konkretów: – A „bezcenne” – to ile? – Co – „ile”? Ile „lajków” czy „polubień”?.. – zdezorientowana spojrzała pani Halina w oczy nieznajomego chłopaka. – Ale co mają do tego „lajki”?! Jeśli pieniędzmi?.. Ile kosztuje bandura? – I dodał: – Jeśli starodawna? – Po pierwsze, to – muzealne eksponaty, nikt nie ma prawa ich sprzedawać, chociaż, oczywiście, każdy z nich – ma swoją cenę, albo wartość szacunkową, ale… – Ale, – z jakiegoś powodu powtórzył za nią Gena, – oto na przykład, – Zofia zauważyła, jak bezceremonialnie Gienka wskazał palcem tam, gdzie całkiem niedawno upadła Daryna Tarasiwna, gdzie Zaigraszko próbował roztrzaskać bandurę, jakby rozerwać na strzępy duszę tej tajemniczej kobiety, lekceważąc Nazarowe „polecenie”, by wszystko naprawić, zwrócić, wręczyć… – On, zdaje się, tak i nie zrozumiał: książę jestem czy żebrak? – z wyższością uśmiechnął się sam do siebie Gienka. …Zofia już też ledwo trzymała się na nogach. Drżenie od chłodu stało się jakby naturalne i nawet zwyczajne, ale filiżanką gorącej herbaty raczej nikt by teraz nie pogardził… Fantasmagoryczność nie wpisywała się w zwykłe ramy ulubionej „głupawki”. Jej, jak ciepłego dzieciństwa, jak słonecznej beztroski i nawet pewnej bezsensownej głupkowatości, nie chciało się zostawiać w przeszłości, a tym bardziej byłoby gorzko i niesprawiedliwie – oddawać krogulcom, które swoimi nienasyconymi dziobami rozszarpią, rozdziobią, przeżują i wyplują. Nie z głodu, a z chęci zaszkodzenia, w służalczej gorliwości, by wykonać i przekroczyć „normy” w zadawaniu szkód psychice normalnego społeczeństwa, w wypaczaniu poglądów, przenikaniu w zaświaty duszy, przyjaźni, rodziny, łamiąc, szpecąc, kalecząc… *** …I widział młodziutki księżyc, jak drżało niebo gwiezdnym światłem dalekich planet, jak noc, nawet zebrawszy w jedno wszystkie ciemne barwy swoje, nie była w stanie ukryć pod swoim całunem bólu, strachu, łez ludzi, którzy modlili się i płakali, płakali i modlili się… Ale nie zgadzały się niebiosa z twierdzeniem, że w nocy tylko zło triumfuje. I słały rozpaczliwe gwiazdeczki na świętą i grzeszną ziemię dawne światło dalekich planet. I wpatrywał się młodziutki księżyc w samotną postać niemłodego, wysokiego, tęgiego mężczyzny, na którym, zdawało się, skupiły swoje promienie czy promyczki wszystkie możliwe w tamtym momencie źródła światła. Jego czarny, rozłożysty płaszcz rozpięty na oścież przypominał skrzydła, które były gotowe wzlecieć śladem Proroka albo objąć go, osłonić od chłodu i wiatrów, od zimna i barbarzyństwa ludzkiego. – Nie ma dla ciebie spokoju, Tarasie! Zresztą nie dla spokoju ja stwarzałem ciebie, dłońmi swoimi ja każdy skrawek gliny ogrzałem dla utwierdzenia ukraińskiej prawdy, dla tego, żeby siłą twoją żywili się i żyli, cieszyli się i śpiewali ludzie w kraju wolnym naszym...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Pomiędzy niebem a ziemią Fragment powieści „Aglofabryka”

Tetiana DEJNEHINA. Zakończenie. Początek w nr 13 z 2024 r. Wokół szczerze i zgodnie wybuchnęli śmiechem, rozumiejąc, że ostatnie słowo zostało już skierowane nie tylko do współautora „historycznego” wydania. – Pozwólcie mi się nie zgodzić… – urażony zaczął „nieprawdziwy profesor”, ale ktoś „z ludu” zapytał: – A psychiatra wśród autorów po co? – I niemal chórem ludzie zarechotali: – Dlatego, że za tymi „autorami” Swatowe płacze!.. – A Swatowe co ma do tego? – zdziwiony zwrócił się do Zofii Hena. – Ale „uczestnicy chóru”, jakby kontynuując pieśń, przekrzykując się, chętnie wyjaśniali młodzieńcowi, że właśnie tam znajduje się „wykwintne sanatorium” dla chorych z taką właśnie diagnozą. W ludzie nazywają go po prostu „psychuszką”!.. – Właśnie tam ich miejsce – oburzone zaszeleściły gazety pod pachą. – Czyż psychicznie zdrowy człowiek zwróci się w walce z Poetą ku demonizacji jako agresywnej formie dehumanizacji?! Ktoś aż zarechotał, bo, jakby podsłuchawszy ich słowne wzory, mówca natchnienie dowodził, że przeczytanie tej książki przyniesie każdemu człowiekowi nienawiść do „człowieka-idola”, rozwieje skutki bezsensownej demonizacji i każdy chrześcijanin musi odpowiedzieć, że odmówiłby posiadania takiego człowieka za „ojca chrzestnego”, a ten, kto kocha Chrystusa, kocha Ukrainę, – nie może kochać tak zwanej twórczości Tarasa Szewczenki, faszysty Szewczenki! – A może to właśnie autorzy tej książki są faszystami? – wrzasnął przejęty głos i Zofia zobaczyła jasnowłosą kobietę, która wpadała w pisk czy to z zimna, czy z poczucia bezsilności. – Jak można twierdzić, że Kobziarz nie ma prawa stać na placu imienia bohaterów wielkiej wojny ojczyźnianej? A czyż on nie inspirował bojowników do bitwy?! – Poczekajcie, pani Doro, poczekajcie! – starszy dziadek, błyskając gorącymi oczami spod grubych okularów, próbował coś wydostać z głębi swojej teczki. – Oto. To. Spójrzcie, ludzie, spójrzcie! – dwiema rękami, które wyraźnie drżały od wzruszenia, a i od nie najmłodszych lat, jak buławę, jak pochodnię trzymał główny skarb swojego życia – książeczkę, która wielkością nieco przewyższała pudełko zapałek: – Dla mnie ten „Kobziarczyk” przedwojennego wydania był na swój sposób Biblią. W moim plecaku marszowym albo w kieszeni szynela poezja wielkiego Tarasa była ze mną od pierwszego do ostatniego dnia wojny. Trzeba dziś przypomnieć tym „autorom”, że z 27 milionów radzieckich ludzi, którzy zginęli w tej wojnie, niemal połowa – to Ukraińcy. Ja sam widziałem podczas wojny na Ukrainie plakaty z wizerunkami gniewnego Tarasa Szewczenki i napisem: „I wrogą złą krwią wolność skropcie!”. – A inne – z wezwaniem: „Nie dajcie matki, nie dajcie w rękach kata przepadać!”. – „Kobziarz” Szewczenki był dla nas, jak dla głęboko wierzących – „Modlitewnik”. Można przytoczyć mnóstwo przykładów, kiedy Szewczenko podnosił ducha bojowego żołnierzy i oficerów. Więc u kogo na ukraińskiej ziemi może podnieść się ręka, żeby zniszczyć pomnik naszego geniusza, naszego Proroka? Ludzie, nie dajcie wolności barbarzyńcom! – Jego ręce gwałtownie opadły, przyciskając „Kobziarczyka” do serca. – Bohdanie Wasilowiczu! Bohdanie Wasilowiczu! Panie Bohdanie-e! – zaszeptali, zagwarzyli, krzyknęli przerażeni z różnych stron: – Dziadek zemdlał. Dziadek, zdaje się, stracił przytomność! Dziadkowi źle, on, zdaje się, stracił przytomność… Jasnowłosa kobietka, którą niektórzy nazywali „panią Dorą”, ktoś – Dorą Hryhoriwną, coś nakapała do szklaneczki. Pobiegli wezwać „pogotowie”. – Przejął się dziadek… – ze szczerym współczuciem powtarzał zamyślony młodzieniec, zwijając w rulon swoje studenckie zeszyty, ze zdziwieniem wpatrując się w ordery pod rozpiętymi na piersi połami płaszcza… – Patrzcie, młodzieńcze, patrzcie! Uważniej patrzcie i zapamiętajcie! – modlitewnie powtarzając to, „pani Halina z redakcji kulturalnej radia obwodowego” troskliwie rozcierała siwe skronie, starcze ręce i też uważnie wpatrywała się w pobielałą twarz. I jakby sama ze sobą rozmawiała: – Bohdan Wasilowicz u nas – to nie po prostu dziadek, on jest dziadkiem-bohaterem, on jest honorowym przewodniczącym obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, on u nas – uczestnik działań bojowych z faszystowskimi Niemcami, weteran pracy, zasłużony nauczyciel Ukrainy. Właśnie Bohdan Wasilowicz był inicjatorem i inspiratorem stworzenia w Ołeksijiwce muzeum literackiego Borysa Hrinczenki, gdzie jednym z pierwszych eksponatów stała się podarowana przez Bohdana Pastucha bandura… – Pani Halina opowiadała to ludziom, z których niemal wszyscy byli ługańczykami, ale w większości po raz pierwszy słyszeli i o Bohdanie Pastuchu, i o Borysie Hrinczence, którego muzeum w rejonie perewalskim obwodu ługańskiego już na stałe uważa się za perłę światowego ukraiństwa. – Czy dobrze mówię, panie Bohdanie? – po każdym komunikacie pani Halina zwracała się do niego, jakby sprawdzając, jak się czuje, nie pozwalając nagle jego duszy odlecieć w zaświaty, czy jednocześnie dowodząc poziomu swojej kompetencji. Rozglądała się, oczekując pomocy medyków… Bohdan Wasilowicz oddychał coraz równiej, ale pani Halina chciała wszelkimi sposobami odsunąć go od tego, co dzieje się wokół pomnika, chociaż sama już nie wiedziała – czy jest tam Poeta, czy tylko podnóże i gorzkie wspomnienia zostały. Nawet podnieść oczu w górę nie miała odwagi… Medycy nie pojawiali się. – A może to i lepiej – już otwarcie mówiła radiowa pani, – po co panu jeszcze raz umierać, Bohdanie Wasilowiczu? Po co panu jeszcze te tortury przechodzić? To – niewiarygodne. Słowa o pomoc jeszcze odbijały się natarczywym echem, rozpełzały się po lodowatym asfalcie, ale już nie miały znaczenia. – Jacy medycy? Po co was ratować? Jak ratować? – głaszcze radiowa pani nieważką pomarszczoną rękę. – U Bułhakowa „Annuška rozlała olej...”, a w naszym przypadku… Ktoś już wyścielił benzynową ścieżkę suchą trawą od drogi aż do samego waszego domu. Tą ognistą ścieżką i wy biegliście od przystanku autobusowego, dusząc się, trzymając za serce. Ono jeszcze próbowało walczyć. Ale czyż można było wytrzymać taką próbę? Bo płonął nie po prostu dom, a bezcenna skarbnica ukraińskiej duchowości, historii, kultury. Światowej rangi skarbnica ukraiństwa! Strasznie nawet próbować wyobrazić sobie – co wy, Bohdanie Wasilowiczu, przyciskaliście do piersi, płonąc razem z tym, co było waszym życiem?! Co próbowaliście ratować, przede wszystkim, z bezcennych rarytasów, książek wydanych za życia autorów poprzednich stuleci, utworów z autografami poetów, prozaików, krytyków, badaczy? Wy przecież przez swoje 60 lat niestrudzonej pracy, jak własne dzieciaczki zebraliście ich, ponad dwadzieścia tysięcy nie tylko pod swoim sufitem, w swoim sercu, w swoim Losie! To nie było tajemnicą – wszystkie te skarby przygotowywaliście się podarować Ukrainie. Obrazy, ryciny, ekslibrisy, niepowtarzalne bezcenne fotografie, które mają status dokumentów historycznych. Poprawniej teraz mówić o tym w czasie przeszłym… Chociaż wy odkryliście dla Ługańszczyzny Borysa Hrinczenkę i jego twórczość. Dzięki wam pojawiło się i muzeum, i pomnik, i pamięć, której żarłocznym ogniem nie zabili czarne ręce przestępców. Pani Halina, oczywiście, czuła, że nawet w niebiosach Bohdan Wasilowicz pozostaje obok. I trzymała jego rękę, jak łącznik pokoleń trzyma srebrną nić duchowej jedności. Tymczasem uśmiechała się i przekonywała pana Bohdana, że oto zrobi się cieplej i „my z panem obowiązkowo pojedziemy do gościnnej i niepowtarzalnej Ołeksijiwki, zrobimy nowy liryczny radiofilm o „gołębiej miłości” Borysa Hrinczenki i Marii Zahirnej. Przejdziemy przytulnym parkiem Ołeksijiwki, i nasi radiosłuchacze obowiązkowo poczują dźwięczne głosy ptaków, pokrewieństwo strumyków, upajające stepowe powietrze”. Dziennikarka spotkała się wzrokiem z Zofią. – A gdybyście wy, radiowa pani, i mnie ze sobą zabrali… – przyspieszyło dziewczęce serce. – Tam przecież całkiem niedaleko od Ołeksijiwki jest Ałczewski metalurgiczny. Zaledwie miniesz Mychajliwkę, po lewej stronie od drogi wśród bezkresnego stepu – znak pamięci, drogowskaz do kompleksu memorialnego i portret Borysa Dmytrowycza. A po prawej stronie można już dostrzec zarysy przemysłowego giganta, który nawet we snach przypomina Sofii majestatyczne tajemnice życia i śmierci. – A potem wy, drogi Bohdanie Wasylowyczu – delikatnie dotykały starczej, pomarszczonej dłoni zadbane palce z eleganckim, lecz niewyszukanym manicurem – będziecie wzruszeni witać swoich dawnych przyjaciół, duchowych synów – Jurija Jenenkę, sławnego ukraińskiego onkologa i znanego ługańskiego działacza Proświty, Anatolija Pohribnego, kijowianina, ludowego profesora, rycerza ukraińskiej idei, ulubieńca myślących studentów, Ołeksija Neżywoho, profesora, pisarza, inicjatora i założyciela instytutu hinczenkoznawstwa w Ługańsku. Dla was każde spotkanie pod rozłożystą gruszą na podwórku byłego dyrektora Aleksiejewskiej szkoły średniej Wasyla Pozdniakowa było prawdziwym, niezapomnianym świętem duchowości… Pani Hałyna mówiła, niemal śpiewając. Czasami patrzyła gdzieś w bok, jakby oczekiwała, że pojawi się pomoc medyczna. Wiedziała, że żadne wysiłki lekarzy nie sprowadzą już z zaświatów współwyznawców, którzy już dawno spotkali się pod jakąś inną, rajską, rozłożystą gruszą czy może jabłonką. Ale pewna była radiowa pani, i nie tylko ona, że w tych strasznych godzinach koniecznie nieśmiertelne dusze ludzi, którzy potwierdzali w różnych latach, stuleciach, a nawet już tysiącleciach, ukraińską prawdę na Ługańszczyźnie – cierpią, płaczą i modlą się teraz razem z nimi. Jej drżące palce kontynuowały w myślach gładzenie pomarszczonej dłoni, a cichy, niemal śpiewny głos wyrywał z zakamarków pamięci to, co się wydarzyło, albo to, co naznaczyło życie jako niespełnione... – Jurij Ołeksijowycz ucieszy was nową książką “Promień dobra Borysa Hrynczenki”, Anatolij Hryhorowycz zapozna ze stronami swoich przyszłych audycji Ukraińskiego Radia “Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”, podaruje nową książkę artykułów, na okładce której też widnieje to chrestomatyjne szewczenkowskie przypomnienie, Ołeksij Iwanowycz zaprezentuje “Ługańską czytankę” jako szczególny twórczy dorobek pisarzy Ługańszczyzny – dzieciom przyszłości… I znów wspominać będzie Wasyl Iwanowycz, jak udało mu się ukryć przed licznymi rewizjami funkcjonariuszy KGB bezcenne rzeczy, książki, dokumenty, które pod koniec lat osiemdziesiątych stały się bezcennymi eksponatami pierwszego i jedynego na świecie memorialnego Domu-muzeum Borysa Dmytrowycza Hrynczenki. Oczy pani Hałyny wpatrywały się już w nadchmurną dal, a głos coraz ciszej pytał: – Czy dobrze mówię, panie Bohdanie? – po każdym “komunikacie” pani Hałyna zwracała się do niego, jakby… Ona sama ledwo trzymała się na nogach z wycieńczenia, zimna, wzruszenia. Nie zauważyła nawet, jak ktoś przejął jej dłoń, zanim kontynuowała swój monolog. – I ogrzewać będzie dusze i serca aromatyczna herbata, którą potrafią przygotować tylko mieszkańcy Aleksiejewki na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

głos. Najwyższy nie miał prawa go nie usłyszeć! Słowa, to zawzięcie, dumną nieskorością skrzydeł, a to – bezsilnie, z poczuciem bezwyjściowości unosiły się w górę, a potem jak kamień spadały na czarny, lodowaty asfalt – jak do niedawna bywało – do stóp twoich, Tarasie!.. – A jakże to?.. – Zofia nie rozumiała, do kogo się zwraca, – a jakże obchody 200-lecia urodzin Tarasa Hryhorowycza, do których tak natchnienie i szczerze się przygotowujemy?! – Jasnymi nadziejami próbując napełnić myśli Zofijki, nadszedł świt: – Przecież Prezydent Ukrainy ogłosił ten rok „Szewczenkowskim” – na najwyższym szczeblu, dla całego państwa!.. Nawet na cały świat! – Ogłosił, a sam uciekł, porzucił Ukrainę! – Jakiś wirtualny głos uporczywie przypominał, że kilka dni temu Prezydent Ukrainy opuścił Ukrainę… – A do tego z kochanką – siostrą prezydenckiej kucharki, i pieskiem kochanki, – jak potworne karaluchy kłębiły się w głowie słowa, które od tygodni dwóch nie schodzą z ust ludzkich… – Jaka różnica – z kucharką, jej siostrą czy psem? – biadała Zofia. – Wstyd, że tak nas potraktował ten, kogo nazywano gwarantem Konstytucji, którego poparł Donbas, bo „nasz”. „Szłam ulicą i łzy płynęły po policzkach – było mi wstyd i czułam obrzydzenie: na kogo ja zagłosowałam? O, Boże, Twoja władza… Tylko biografię przeczytasz, nawet „zredagowaną”, a jeśli realną… Jak dzieciom potem tłumaczyć, dlaczego i po co?.. – wspominała czasem także matka Zofijki… Biała chmurka rozbłysła nad placem, pokrywając czerń tego, co się dzieje, promiennym ekranem: „Ukaz Prezydenta Ukrainy”. – „Nawet słowo „Prezydenta”, jak należy zgodnie z pisownią, wielką literą napisane, ale…” – Na moment zawisły na wysokości wersy dokumentu dotyczącego przygotowań i obchodów 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki. Pierwszy punkt Prezydenckiego Ukazu stanowił: Ogłosić na Ukrainie rok 2014 Rokiem Tarasa Szewczenki. Ze smutnym uśmiechem górował nad zamarzniętym, zdezorientowanym Ługańskiem, machając na pożegnanie ostatnim pozdrowieniem, świstek z tekstem Prezydenckiego Ukazu… Rozpływał się, rozpuszczał, wlókł się, czepiając się zmarzniętego nieba zmarzniętym niebem odrąbanym ogonem podpis. I jakby kulisami bezkresnej sceny był niszczony, pozbawiany prawa do istnienia bezkresnymi płachtami, z głębi których pewnie, celowo nadciągała bezkształtna grudka czarno-zielonej śliskiej masy, wyciągając się wzdłuż i wszerz, nabierając zarysów nieprzeniknionej beznadziei, której znaczenia nie dało się określić. Straszliwe kończyny wyciągały się jak skręcony drut kolczasty, badały przestrzeń, testując ją na stabilność i wytrzymałość, śluzowatymi przyssawkami znaczyły lubieżne ruchy złorzeczenia, bezprawia samowoli. – Lewiatan! – z przerażeniem wyszeptała Zofia. Lecz w tej samej chwili odpowiedziała jej rozszarpana przestrzeń. Jak na komendę ustawiły się słowa w szeregi: „Czarniejsze od czarnej ziemi…” – „Ruzzkij mir!” „Ruzzkij mir!” „Ruzzkij mir!”… Ługańsk – Kijów, 2014–2024

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wspominamy profesora-ukrainistę

Przecież tyle dni i nocy marzyliśmy z tobą, że majestatycznie, z miłością będziesz patrzył na słoneczny Ługańsk! Ukraiński Ługańsk! I Ługańszczyzna wraz ze świtem będzie niosła Ukrainie twoją Modlitwę, twoją Miłość – od Donu aż po San, twoją nieogarnioną Wiarę… Ale przecież pamiętasz tę mroźną przestrzeń, gdzie byłem prawie sam na sam z tobą, prawie o głodzie, tymi dwiema rękami ciebie, giganta, wychowywałem. Jakbym swoją duszę do ostatka tobie oddał. Nad Hrinczenką też pracowałem na samospaleniu, ale Borys Dmytrowycz… Czy obraz nie jest aż tak tragiczny, czy byłem jeszcze młody, więc siły było więcej?.. I oto ręce moje już niezdolne wspierać twoje skrzydła, niezdolne. Ja swoje ostatnie zdrowie położyłem tam, w warsztacie, potem – w hali kombinatu, dopóki ciebie wznoszono! Ty byłeś sensem mojego życia, główną Miłością! Chociaż… – A dlaczegoż ty, Mistrzu, odmówiłeś pomocy kolegów? Przecież zazwyczaj przy takich monumentalnych pracach rzeźbiarze angażują brygadę, wspólnotę ludzi o podobnych poglądach, kohortę współwyznawców?.. – zagubione błąkały się słowa między niebem a ziemią. – Sławy nie wystarczało?! – Kąśliwą żmijka podpełzały do samotnej figury syczące dźwięki, wtrącając się w dialog poety z rzeźbiarzem. – Już było miano ludowego artysty Ukrainy, już byłeś uhonorowany najwyższym uznaniem – laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki?! Albo dużo pieniędzy chciało się?.. – Hi-hi-hi! – zdawało się, że lekko drżał od śmiechu budynek z kulami. Z nocnych okien wąż-kusiciel głosami czy cieniami “zapomnianych przedsiębiorczych poprzedników” z poczuciem własnej “kosztowności” przypominał, że “honorarium rzeźbiarzowi miasto tak i nie wypłaciło!”, – czyli jakie tam pieniądze?! Chociaż… W wielokropkach chowały się jakieś tajemnice czy potajemne stopnie na Olimp czy w Hades – to już raczej nikomu nigdy się nie odkryje. I tylko cień rzeźbiarza kontynuował dialog z Poetą: – Masz czego mnie nauczyć, o co mnie zapytać, co mi zarzucić. Nawet, co mi wypominać! – Mężczyzna gwałtownie się odwrócił, – z szeregu, który kroczył gdzieś w przeszłość, w pożegnalnym ruchu wzleciały kaszkiety z łysych głów. Zgodne. Podręcznikowe “Wiernoj dorogoj idietie, towariszczi!” przetoczyło się nad placem bez optymizmu, nie wywołując wsparcia czy współczucia. – Leninów nie ruszaj, Margaryto, bardzo cię proszę, – z drżeniem w głosie zwrócił się rzeźbiarz do teleżurnalistki, która już zaczęła swój ekskurs w twórczość wybitnego rzeźbiarza i teraz zwracała się, rzecz jasna, nie do poety. – Zmazał z policzka piekącą łzę. – Czasy były takie, chyba nie wiesz?! A nie zgodziłbym się być partyjnym organizatorem – miana nie otrzymałbym. I tak niczego bym nie otrzymał… – I na tym postumencie, może być, tradycyjny obraz Kobziarza ustąpiłby miejsca młodemu, uśmiechniętemu czarnoczubemu Tarasowi. – Z wyraźnym żalem dodała radiowa pani Halyna. Mykoła Mykołajowycz był rzeźbiarzem-romantykiem, rzeźbiarzem-poetą. I konkurs wtedy, jeśli szczerze mówić, on wygrał. Ale, – smutno westchnęła i nie bez ironii dodała: – Ale on nie był partyjnym organizatorem i nawet członkiem KPZR nie był. – Nie opuszczaj, poeto, nas! Nie odlatuj, Tarasie! – nie męczył się wołać czy zawodzić kobiecy głos. Wiktor SKRYPNYK, honorowy krajoznawca Ukrainy, m. Słowiańsk, Doniecczyzna Chciałbym przypomnieć rodakom o człowieku, którego imieniem warto byłoby nazwać jedną z ulic miasta Słowiańska. Mowa o profesorze Wasylu Tychonowyczu Horbaczuku, wiernym synu narodu ukraińskiego, człowieku, który przez trzy dziesięciolecia żył w naszym mieście, uczył przyszłych nauczycieli, dbał o rozwój ojczystego języka. Wasyl urodził się w 1927 r. we wsi Miżlissia w rejonie berezowskim, obecnie w obwodzie brzeskim na Białorusi. Mieszkało tam wielu Ukraińców, ale terytorium należało do Polski. W 1939 r. Polesie brzeskie przyłączono do Białoruskiej SRR, a w 1941 r. zajęli je Niemcy. Dlatego uczniowie byli zmuszonymi poliglotami: uczyli się polskiego, rosyjskiego, białoruskiego, niemieckiego, a w domu rozmawiali w ojczystym, macierzystym języku. W 1947 r. Wasyl z wyróżnieniem ukończył szkołę średnią i pojechał do Lwowa, wstąpił na wydział filologiczny uniwersytetu im. I. Franki, który z wyróżnieniem ukończył w 1952 r. Rok pracował jako nauczyciel, a w latach 1953–1956 kształcił się na studiach doktoranckich w Naukowo-Badawczym Instytucie Pedagogiki (Kijów). Potem wykładał w wyższych uczelniach pedagogicznych, pracował nad rozprawą kandydacką, którą obronił w 1959 r. i uzyskał stopień kandydata nauk pedagogicznych. Młodego naukowca zatrudniono na stanowisku starszego wykładowcy na katedrze języka ukraińskiego Winnickiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. M. Ostrowskiego. Tutaj w 1964 r. nadano mu tytuł naukowy „docenta” i zatwierdzono na odpowiednim stanowisku. Wydawało się, że można pracować na radość ludziom i sobie. Ale „chruszczowowska odwilż” się skończyła. Wczorajsi współpracownicy Nikity Siergiejewicza zaczęli „dokręcać śruby”. Znowu za opowiedziany dowcip można było trafić w miejsca bardzo odległe. Rozkwitło donosicielstwo. Posypały się donosy także na ukrainofila W. T. Horbaczuka. Oskarżano go o nacjonalizm, opór wobec szerzącej się rusyfikacji, antyradziecką propagandę. Mowa o tym w niektórych zapisach dziennikowych Wasyla Tychonowycza („Moje winnickie drogi. 1961–1966 lata”), niedawno wydanych przez jego wdowę Lidiję Dmytriwnę i synów. Ponieważ „sygnały” nie zostały potwierdzone, W. T. Horbaczukowi udało się uniknąć odpowiedzialności karnej, ale z instytutu go usunięto. Dopiero po długim chodzeniu po instancjach udało się zatrudnić w Kirowohradzkim Instytucie Pedagogicznym. Ale i tam winniccy „dobroczyńcy” nie dali Wasylowi Tychonowyczowi spokoju. W dzienniku „Trzydzieści lat na Donbasie. 1973–2004 lata” (Słowiańsk, „Drukarskyj dwir”, 2010) pisał: „Przyczyną mojego przeniesienia się na Doniecczyznę, do miasta Słowiańska, było moje zwolnienie z pracy w Kirowohradzkim Państwowym Instytucie Pedagogicznym w 1972 roku... Zarzucano mi kontakty „z podejrzanymi osobistościami”, przede wszystkim z towarzyszem moich lat studenckich Jewhenem Swerstukiem, skazanym („dali mu siedem lat obozów koncentracyjnych i pięć lat „pozbawienia praw”), oraz rozpowszechnianie literatury samizdatowej wśród studentów i wykładowców... Wysłunięte przeciwko mnie w murach KGB oskarżenia bazowały na zeznaniach Sorokina (wykładowcy Winnickiego Instytutu Pedagogicznego) oraz Hryszczenki (absolwenta tego samego instytutu). Paradoksalność sytuacji polegała na tym, że zeznania wspomnianych osób, po pierwsze, negowałem, po drugie, dotyczyły one okresu, kiedy pracowałem jeszcze w Winnicy... Zatem od czasu zarzucanego mi przez organy „przestępstwa” minęło już sześć lat!”. Przedawnione oskarżenia W. T. Horbaczuk zaskarżał we wszystkich możliwych instancjach, ale to nie uratowało go przed zwolnieniem. Próby zatrudnienia się w drodze konkursów, które ogłaszały uczelnie, przerywano, gdy tylko rektorzy dowiadywali się o „niuansach biografii” kandydata na stanowisko. „Aż oto w tej bezbrzeżnej ciemności – pisał w dzienniku Wasyl Tychonowycz – niespodziewanie zamajaczył na horyzoncie Słowiańsk”. O bezrobociu W. T. Horbaczuka – oficjalnego oponenta na obronie jego rozprawy – dowiedział się prorektor SDPI D. M. Krawczuk. To on namówił rektora I. I. Petryka, aby ogłosić konkurs i na wakujące stanowisko przyjąć zniesławionego docenta. Wasyl Tychonowycz do końca swoich dni (odszedł za granicę życia w m. Irpień w obwodzie kijowskim 25 grudnia 2013 r.) z ciepłem wspominał słowiański okres życia, ludzi, którzy pomogli mu w trudnym czasie, sprzyjali twórczemu rozwojowi. W SDPI W. T. Horbaczuk został profesorem (1990 r.). W Słowiańsku napisał większość swoich prac z problematyki współczesnego języka ukraińskiego, dialektologii, lingwodydaktyki, a także z kwestii społeczno-politycznych. Tutaj przygotował i wydał książkę „Barwy języka ukraińskiego” („KM Akademija”, Kijów, 1997), która w dziesięciotysięcznym nakładzie rozeszła się po całej Ukrainie i uznana została za najlepszą pracę profesora-ukrainisty. W. T. Horbaczuk od 1984 do 1998 r. kierował katedrą języka i literatury ukraińskiej, wyraził ideę stworzenia w SDPI wydziału filologicznego, którą zrealizował w 1998 roku. Swoim dzieckiem kierował do 2003 roku, niemal do czasu przeniesienia się na Kijowszczyznę. Wasyl Tychonowycz nawiązał kontakty z ukraińską diasporą USA, Kanady i innych krajów świata. Pod jego adresem przychodziły paczki z książkami, napisanymi przez wychodźców z Ukrainy lub ich potomków, którzy nie zapomnieli języka ojczystego, stworzyli w nim niemało utworów literackich. Te książki stały się podstawą biblioteki instytutowej ukraińskiej diaspory. Na zaproszenie W. T. Horbaczuka w SDPI przez pewien czas (1995 r.) wykłady czytał profesor z Nowego Jorku, rodowity mieszkaniec Doniecczyzny Witalij Kejs. We dwóch bywali w redakcji miejsko-rejonowej gazety „Wisti”, której w tamtym czasie szefowałem. Przyjemnie było słyszeć pochlebne opinie tak szanownych ludzi o wyważonym państwowotwórczym kursie gazety, dobrym literackim języku ukraińskim wydania. Ciężkie to były czasy. Naciskali i z lewej, i z prawej. Nawet od współzałożyciela się obrywało. Więc profesorskie wsparcie było dla nas bardzo ważne. A nasi przyjaciele organizowali nawet pomoc materialną. Za przekazane przez nich „zielone” dobra setka weteranów Słowiańska otrzymała roczną prenumeratę gazety, a w gabinetach dziennikarzy pojawiły się wentylatory stołowe, które ułatwiały pracę w upalne lato. Wasyl Tychonowycz współpracował nie tylko z naszą gazetą. Jego artykuły drukowała obwodowa „Donecczyna”. A z jej redaktorem naczelnym I. O. Zocem oraz członkiem Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy W. I. Romankiem profesor W. T. Horbaczuk stworzył podręcznik „Podstawy dziennikarstwa” (Sp. z o.o. „Łebid”, Donieck, 2002), który i teraz pomaga studentom-filologom opanować podstawy pokrewnej specjalności. Nawiasem mówiąc, W. T. Horbaczuk w 1997 r. założył i przez długi czas był redaktorem naczelnym almanachu literacko-artystycznego „Jewszan”. Zatem całkiem naturalne, że przyjęto go do Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. A profesor Horbaczuk był także aktywnym proświcianinem. Jego ważne, pełne pasji słowo budowniczego państwa brzmiało na publicznych wykładach, wiecach i innych zgromadzeniach. Za to zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki uhonorował Wasyla Tychonowycza swoim najwyższym odznaczeniem – medalem „Budowniczy Ukrainy”. Kochać ojczystą Ojczyznę, ojczysty język, poprawnie mówić i pisać po ukraińsku uczyły się od Wasyla Tychonowycza tysiące przyszłych nauczycieli. I nie tylko. Myślę, że także w te dni najcięższych prób dla Ukraińców, wspomną oni swojego nauczyciela, a władze miejskie uwiecznią jego imię w nazwie jednej z ulic. Wasyl Horbaczuk (po lewej) z nauczycielką Niną Skrypnyk z Szachtarska, profesorem Anatolijem Zahnitką z Donieckiego Uniwersytetu Państwowego oraz redaktorem gazety „Donecczyna” Ihorem Zocem po wręczeniu nagrody redakcyjnej „Pielęgnujmy język ojczysty”. Donieck, 1998 r. Zdjęcie z archiwum I. Zoca

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Les Taniuk: „Nie ma dokąd się cofać. Za nami – Ukraina. Ukraina z Tarasem Szewczenką”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Niech święci się w tych murach imię Ukrainy!” Poznałem Lesia Taniuka dopiero w latach 90. dzięki Bohdanowi Stupce, który wyznał kiedyś, że będąc ministrem kultury i sztuki Ukrainy, nieoficjalnie, po przyjacielsku uzgodnił ze mną – przewodniczącym Komisji do spraw kultury i duchowości Rady Najwyższej Ukrainy – moją kandydaturę na stanowisko dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Jak by nie było, wybitny szestdziesiatnyk, reżyser teatralny i filmowy, poeta, historyk sztuki Les Taniuk przyjechał do Centrum Kultury już po pierwszych czterech miesiącach mojej pracy tam i poważnie egzaminował podstawowe, konceptualne perspektywy działalności Ukraińskiego Domu, który istniał w Moskwie dopiero trzeci rok. Jak mi się wydawało, pozostał zadowolony i w „Księdze wpisów honorowych gości” zapisał: „Trzy symboliczne słowa – Ukraiński, bo reprezentuje Ukrainę. Kulturalny – bo reprezentuje kulturę. Centrum – bo zawsze jest w centrum wszystkich kulturalnych i politycznych wydarzeń. Niech święci się w tych murach imię Ukrainy! W przededniu 10-lecia Niepodległości – w dniu Konstytucji – Les Taniuk, Przewodniczący Komisji RN do spraw kultury. 28.06.2001 r. Bądźmy!” Taniukowe „Bądźmy!”, wypowiedziane na początku XXI wieku na ukraińskim terytorium w samym centrum podstępnej Moskwy, stało się dla mnie synonimem oparcia w maksymie Szewczenki „W swoim domu własna i prawda, i siła, i wola”. Po raz drugi Les Taniuk przybył do Centrum Kultury na początku 2005 roku, przynajmniej jego dedykacja na podarowanej mi książce „Utwory. W 60 tomach. IV tom. Dzienniki 1959–1960” utrwaliła datę „25.01.05”. Przypomnę, że inauguracja trzeciego Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki odbyła się 23 stycznia 2005 roku, a Les Stepanowycz powiedział mi, że przyjechał w imieniu nowej władzy – w tym czasie był deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy z Bloku Wiktora Juszczenki „Nasza Ukraina”, przewodniczącym Komisji do spraw kultury i duchowości. Zatem oczywiste jest, że dla Lesia Taniuka niezwykle ważna była konceptualna orientacja działalności Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, ponownie zagłębił się w analizę naszych głównych projektów. W rezultacie krótko podsumował: „Tak trzymać!” Nawet w dedykacji na wspomnianej książce mowa była o wsparciu pracy „z przyszłą kontynuacją”. Między innymi Wiktor Juszczenko odwiedził Ukraiński Dom 13 lutego 2008 roku, w marcu 2009 roku wręczył mi Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, a 8 lutego 2010 roku podpisał Ukaz Prezydenta Ukrainy „O nadaniu Centrum Kultury Ukrainy w m. Moskwie statusu Narodowego”. Razem z Lesiem Taniukiem w Ukraińskim Domu wielokrotnie bywała jego czarująca żona Nelli Kornijenko – doktor nauk o sztuce, akademik Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, dyrektor generalna Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa, które zdobyło światową sławę. Powiedzmy, w 2007 roku, na 120-lecie urodzin Lesia Kurbasa, odbyła się u nas prezentacja jej nowatorskich książek „Sztuka reżyserska Lesia Kurbasa” (2006) oraz „Les Kurbas. Próba Przyszłości” (2007). Latem 2009 roku Les Stepanowycz i Nelli Mykołajiwna, którzy w tamtym czasie byli w szczęśliwym małżeństwie ponad czterdzieści pięć lat, przyjechali na prezentację książki wspomnień „Między sercem a czasem” znanej literaturoznawczyni Jewhenii Dejcz (1919–2014) o jej mężu, pisarzu, literaturoznawcy, teatrologu, przyjacielu Maksyma Rylskiego Ołeksandrze Dejczu (1893–1972). Właśnie w tej rodzinie młody Les Taniuk, który na początku 1965 roku, ratując się przed prześladowaniami lokalnej władzy i aresztowaniem w Kijowie, przeniósł się do Moskwy, znalazł gościnny dom. Iwan Dracz wspominał, że Jewhenia Kuzmiwna traktowała Lesia Taniuka jak własnego syna i nazywała go Lesieczką… O doktor nauk chemicznych i filologicznych Jewhenii Dejcz Les Stepanowycz lapidarnie zapisał w „Encyklopedii współczesnej Ukrainy”: „Razem z mężem i M. Rylskim brała udział w przygotowaniu i wydaniu zbiorów utworów T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, Panasa Myrnego, M. Kociubynskiego i in. klasyków literatury ukraińskiej w jęz. ros. Autorka szeregu artykułów poświęconych literaturze ukraińskiej w periodykach Ukrainy i RF. Podarowała 2 500 książek ukrainików z biblioteki męża Kijowskiemu literacko-memorialnemu muzeum M. Rylskiego… Popularyzowała literaturę ukraińską na świecie”. Między innymi, wyjechawszy do Moskwy, w liście do bliskich z 20 lutego 1965 roku Les Taniuk mimochodem zauważył w odniesieniu do kijowskich władców – „tutaj ich kleszcze są znacznie słabsze”. Lecz twardo obiecał: „Ja tej bandzie, wybaczcie za słowo, jeszcze swoje powiem”… Tak też się stało. “Szewczenko jest widzialnie i niewidzialnie obecny we wszystkich moich refleksjach, pytaniach i odpowiedziach samemu sobie…” W działalności Centrum Kultury Ukrainy największe zainteresowanie Lesia Taniuka wzbudził wielkoskalowy projekt “Taras Szewczenko”. Wspierał także pracę badawczą w dziedzinie szewczenkoznawstwa. Les Stepanowycz podarował mi wtedy dwutomowe wydanie swoich dzienników, w przedmowie do którego szczerze zaznaczył: “To – dzienniki – bez retuszu i redagowania, przecież na czysto życia nie przepiszesz… To – życie bez makijażu, takie, jakim ono wtedy mi się zapisywało”. Otóż w kijowskim zapisie z 10 stycznia 1964 roku (autorowi mijał dwudziesty szósty rok) czytamy: “…Oczywiście, podjęto decyzję, by zrobić z Szewczenki Kornijczuka. I w instytucie, i w ministerstwie, i w teatrze – wszyscy, wstrzymawszy oddech, przygotowują się do 150-lecia Szewczenki. Ale robi się to na takim państwowym poziomie, że już i nie pojmiesz, kogo świętują – Szewczenkę czy Chruszczowa z tomikiem Szewczenki w ręku. Jest cała lista utworów, strof i wersów z “Kobziarza”, których używać w żadnym razie nie można. Pod groźbą zwolnienia z pracy czy wygnania z partii. Gazety drukują o Szewczence takie mdłe i wymownie-urzędnicze rzeczy, że wstyd bierze”. Swoją drogą, i po pół wieku Les Taniuk ironizował z powodu tego, że “ukraińscy lizusy” wiernopoddańczo przyznali Nikicie Chruszczowowi w 1964 roku niedawno ustanowioną Republikańską Nagrodę imienia T. H. Szewczenki “za wybitną działalność społeczno-polityczną w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej”. W dziennikowym zapisie z 31 marca 1964 roku reżyser ocenił “straszną sztukę” rosyjskiego dramaturga Anatolija Sofronowa: “…Sownarchozy i kukurydza, odrabia soczamówienie o reformach N. Chruszczowa, a ono zaczyna być wczorajszym dniem… Ale dramatopisarz wprawny. Styl Kornijczuka. Jak oni, ci braciszkowie, są podobni!” W tamtym czasie byłem osiemnastoletnim studentem pierwszego roku wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia T. H. Szewczenki, dalekim od ogromu wiedzy, przemyśleń i wniosków szestdziesiatnyka Lesia Taniuka. Wszakże atmosferę, dziwnie dokładnie przez niego oddaną, czułem, a, co najważniejsze, po czterdziestu latach, kiedy czytałem dziennik Taniuka, doznałem olśnienia, że i we mnie ówczesnym nurtowało młode postrzeganie świata duchowego, dziwnie poruszająco oddane przez Lesia Stepanowycza we wspomnianej już notatce z 10 stycznia: “Czasami przenika mnie jakby prądem: od tego, że nagle łapię się na jakiejś myśli, która staje się odkryciem czegoś nowego, skrytego. Nagle przychodzi do głowy coś takiego, za czym czujesz świat nieznany – prawdę. Prawdę, do której, wydaje się, mi w tej chwili (bo i serce zaczyna bić inaczej!), doszedłem ja pierwszy”. Później w artykule z 2014 roku z tłumioną dumą Les Stepanowycz zaznaczył: “Studenci podliczyli, że w moich “Dziennikach bez cenzury” (wydałem 30 tomów, 1956–1972 – połowę zaplanowanego) – ponad 1 000 odniesień do Szewczenki – on jest widzialnie i niewidzialnie obecny we wszystkich moich refleksjach, pytaniach i odpowiedziach samemu sobie, i to jest normalne dla nas, Ukraińców, bo on – to my wszyscy, to – Ukraina, to – odwieczne w nas i niezniszczalne”. Nie omieszkam zauważyć, że temat duchowej nieodłączności i znaczenia Szewczenki w życiu i twórczości Taniuka, począwszy od młodości, jeszcze czeka na swojego badacza, swoją drogą, mogłaby to być praca doktorska. Nie ma żadnej wątpliwości, że artykuł o Lesiu Taniuku niechybnie musi pojawić się w “Encyklopedii Szewczenkowskiej”… “Bohdan Stupka – to zawsze było zwycięstwo Teatru, zwycięstwo Wysokiej Sztuki, zwycięstwo Dobra i Etyki” Za każdym razem, gdy Les Taniuk bywał w Centrum Kultury Ukrainy, wspominaliśmy o Bohdanie Stupce, w szczególności reżyser mimochodem pochlebnie wypowiedział się o mojej książce “Mistrz”, która ujrzała światło dzienne w Kijowie w 2005 roku, a w 2012-tym, już po śmierci Bohdana Sylwestrowycza, poinformowałem Lesia Stepanowycza o nadaniu Bibliotece Centrum Kultury imienia Bohdana Stupki oraz wydaniu książki “Bohdan Stupka. Biografia”. Taniuk szczególnie cenił, że dyrektor artystyczny frankowców, który sam nie wystawiał spektakli, otworzył nowe niesamowite możliwości twórcze dla reżyserów i artystów. Zaznaczał, że po raz pierwszy w historii teatru w styczniu 2002 roku pojawiła się mała scena “Teatr w foyer”, a w marcu 2012-go już ciężko chory Stupka otworzył dawno zaplanowaną Scenę Kameralną imienia Serhija Danczenki, oświadczając, że “na tej scenie będziemy robić eksperymenty, bo eksperymenty są silnikiem nie tylko gospodarki, ale i twórczości…” Zatem, trzy sceny, na których, jak w ukraińskim kotle, kipi życie teatralne wysokiej próby! O spektaklach z udziałem Mistrza my obaj nie rozmawialiśmy, chyba że pobieżnie o spektaklu, który wymaga osobnej wzmianki… W kwietniu 2004 roku na scenie frankowców odbyła się premiera spektaklu “Histeria” Terry’ego Johnsona (reżyser Hryhorij Hładij), w którym dyrektor artystyczny teatru Bohdan Stupka bezkonkurencyjnie zagrał rolę Zygmunta Freuda. Z zainteresowaniem zbierałem, a potem opublikowałem liczne recenzje, które świadczyły, że niełatwy w odbiorze spektakl szedł przy pełnej sali i cieszył się znacznym sukcesem nie tylko u stołecznych intelektualistów, ale i u przeciętnej publiczności. Wszakże szczególnie zapamiętała mi się zdumiewająca suma uczuć, emocji, ocen, dokonana przez przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy (STD) Lesia Taniuka, który w 2006 roku, na 65-lecie Bohdana Stupki podarował mu trzytomowe wydanie prac Zygmunta Freuda z dedykacjami – po cztery wersy w każdym tomie. Wyglądały one tak: O sławny Zygmuncie – Bohdanie, Psychoanalizo ty nasza! Potomkowie Freuda jako wiano Biorą teatr na abordaż. Boś ty na własne rocznice Zdołał ukazać na scenie, Edypowy kompleks Ukrainy Z talentu, seksu i półsnu. Więc studiujmy nolens-volens Twe trudy, twe życie Chociażby po tej stronie przyjemności Bo sława – Przykazanie Twoje! Zważ na tron – bo oto Ty gdzie! Mnoga lata! STD. Bohdan Sylwestrowycz jakoś szczególnie drżąco cenił ten wykwintny prezent i trzymał go w swoim gabinecie dyrektora artystycznego teatru. Lubił czasami brać trzytomnik Freuda, kiedy wszczynaliśmy rozmowy na tematy filozoficzne… W nekrologu Bohdanowi Stupce Les Stepanowycz nazwał go jednym z najwybitniejszych aktorów współczesności, fenomenalnym mistrzem teatru, kina, radia i telewizji, zaznaczył ogromny wkład w życie Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy. Według oceny przewodniczącego Związku, Bohdan Stupka mocno trzymał w rękach kapitański ster flagowca ukraińskiego życia teatralnego – Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki: “To zawsze było zwycięstwo Teatru, zwycięstwo Wysokiej sztuki, zwycięstwo Dobra i Etyki”. Za wszystkim, powiedzianym przez Taniuka o Stupce, – wysoka prawda i niesamowita szczerość, przypisane Lesiowi Stepanowyczowi… Lecz przypadła mi do serca prosta i lapidarna opowieść o tym, jak on pod koniec 2011 roku w jednej z obwodów zdecydowanie wystąpił w obronie utalentowanego reżysera teatralnego, grożąc nie na żarty: “Jeśli wasza władza obwodowa nie zmądrzeje i sytuacji nie uda się rozwiązać na poziomie lokalnym, włączę się ja, Bohdan Stupka…” Les Taniuk, Jewhenija Dejcz, Nelli Kornijenko, Wołodymyr Melnyczenko. Rok 2009

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„To, co widziałem, moim zdaniem, jest genialne. Prawdziwa Ukraina, prawdziwy Szewczenko” Na początku lutego 1964 roku Les Tanjuk zrobił w dzienniku zapis o tym, że Alla Horska i Opanas Zalyvaha są szczęśliwi: „Robią witraż Szewczenki w Czerwonym korpusie uniwersytetu, kartony im zatwierdzono i teraz trzeba tylko zdążyć do Szewczenkowskich świąt… Ja z Allą wróżyliśmy nad szkicami, będzie klasna robota”. Zaraz po tym Tanjuk zanotował: „Ale te święta planuje się jako wysoce polityczne, o międzynarodowym zasięgu – poszło na cenzurowanie wierszy Szewczenki, na tworzenie wizerunku Szewczenki-internacjonalisty, komunisty i stachanowca. Boli słuchać i czytać całą tę bzdurę…” Jak głęboko rozumiał młody szістdesiątnik radzieckie realia przedjubileuszowe! Olśniewający witraż „Szewczenko. Matka”3, poświęcony 150. rocznicy urodzin Kobzarza, zniszczono zaraz po zmontowaniu makiety, co potwierdzono takim ideologicznym wyrokiem: „Witraż daje grubo wykrzywiony, zarchaizowany w duchu średniowiecznej ikony wizerunek T. H. Szewczenki, który nie ma nic wspólnego z wizerunkiem wielkiego rewolucjonisty-demokraty… W obrazach witraża nie ma ani najmniejszej próby ukazania Szewczenki radzieckiego światopoglądu. Obrazy stworzone przez artystów celowo przenoszą w odległą przeszłość”. Tak więc sam oryginalny witraż nie przetrwał do naszych czasów i znany jest wyłącznie z fotografii. Wydarzenia związane ze słynnym witrażem znane są w różnych wersjach, ale zazwyczaj brakuje w nich konsekwencji, sensowności i systemowości, którą pozostawił Les Tanjuk. Przyjrzyjmy się więc, mówiąc jego słowami, „historii z „witrażem Szewczenkowskim”” oczami młodego szістdesiątnika, który 13 lutego zapisał w dzienniku o tym dziele: „To, co widziałem, moim zdaniem – genialne. Prawdziwa Ukraina, prawdziwy Szewczenko”. Tanjuk wiedział, że witraż „był gotowy w noc przed świętem 9 marca”, jednak jak opowiedziała mu Alla Horska, artystom nakazano zasłonić ukończone dzieło i nikomu go nie pokazywać („временно не показывать, пока не утвердят”), mówiąc, że „rektorat boi się, by nie pobili studenci… szkło, trzeba ostrożnie…”. Les Tanjuk opowiadał Mykole Bażanowi: – Rysunku na szkle nie grawerowano ani nie trawiono, ale były to specjalne farby, obliczone na przepuszczanie światła… Oni pracowali i jako malarze, i jako inżynierowie, i jako wynalazcy, i jako szklarze, i jako robotnicy od czarnej roboty4. Normalny rząd dałby im za to nagrodę i przepustki na morze, żeby oczyścili płuca! A oni nóż w plecy… Według słów Les Tanjuka Horska zgodziła się z tym, że dzieło trzeba pokazać Radzie Artystycznej, mówiąc, że taki jest rzeczywiście porządek, rada ma być pierwszym widzem. Ale, ale… Tanjuk zapisał w dzienniku 20 marca: „Pierwszym widzem stała się nie Rada. Wyznaczona na 18., nie odbyła się, bo nie było już co pokazywać. Rano przyjechali okrutny Botwin5 „со товарищи” i rektor Szwec. I – zniszczyli, rozbili na kawałki ich pracę! Wyciągali szkło, kładli na schodach i szli po nim butami… Rozbili, zmiażdżyli, a potem zaczęli mówić, że w kącie była swastyka, a tonacja żółto-niebieska; i w ogóle, jeśli spojrzeć z boku, wyraźnie czytał się tryzub. Idź teraz udowodnij, że to wszystko – wymysły maniaków… Zasyczało, poszło po Kijowie: to jeszcze nie wszystko, w Klubie Młodzieży Twórczej przechowywali broń! Zrobili pusty w środku popiersie Kulisza (ukraiński dramaturg Mykoła Kulisz. – W. M.) i chowali tam broń! Zamiar był taki – użyć 12-go, kiedy będzie wieczór Szewczenki w Pałacu Październikowym i przyjdzie rząd…”. W zapisie dziennikowym z 20 marca 1964 roku czytamy: „…Po Kijowie krążą plotki, że witraż był nacjonalistyczny. Szewczenko w kajdanach, za kratami. (To, co oni odbierali jako kraty, to zwykła technika formy witrażowej, ramki dla szkła)”. Kiedy Tanjuk przyszedł do Bażana, ten zapytał: „A co to za historia z kratami?” – Łuk duży, sześć-siedem metrów, szyb nie udało się ciąć większych niż metr kwadratowy. Dlatego trzeba było zrezygnować z cienkich drewnianych ramek, bo przy najmniejszym wstrząsie taka konstrukcja mogłaby się zawalić. Ramki wyszły szersze, specjalnie je obliczano. A kolor mogły mieć tylko jeden – czarny… W końcu tego wymagała technika witrażu… W dzienniku Les Tanjuka czytamy: „Miałem przeczucie już wtedy, gdy dowiedziałem się, że na święta Szewczenkowskie nakazano zasłonić witraż…” Uzasadniony niepokój ujawniał się m.in. w tym samym zapisie z marca 1964 roku dotyczącym słów Szewczenki, które miały zostać umieszczone wzdłuż konturu witrażu, i niezwykle ostro uderza powrót Tanjuka do nich… pół wieku później, w marcu 2014-go… Zmartwychwstanę teraz! Dla nich, Ludzi moich zniewolonych, Ubogich, nędznych… Wywyższę Małych tych, niemych niewolników! Ja na straży przy nich Postawię słowo. Wielki Ukrainiec pisał: „Do pewnego stopnia i ja wtedy brałem udział w wyborze hasła jako motta witrażu… i radziłem wpisać ostatnie cztery wiersze w witraż już po jego oficjalnym otwarciu. Ale Opanas był nieugięty w swojej decyzji…”. 20 marca 1964 roku Tanjuk zanotował w dzienniku dotyczące panującego postrzegania wspomnianych słów Szewczenki, wybranych przez autorów do witrażu: „Jasne, o co chodzi. Radzieccy ludzie – niewolnicy. „Oszczerstwo na ustrój radziecki””… A w ocenie partyjnej czytamy jeszcze: „Słowa Szewczenki, napisane… Szkic witrażu z okazji 1505-lecia Tarasa Szewczenki cerkiewnosłowiańskim pismem (cyrylicą), w połączeniu z obrazami potraktowanymi w duchu ikonopisu, brzmi ideowo dwuznacznie”. Następnego dnia, 21 marca, Les Stepanowycz zanotowuje w dzienniku o specjalnym spotkaniu z Michajłem Stelmachem: „Witraż. Rozmowa z Michajłem Panasowyczem wyszła krótka i zła: to znaczy, on oczywiście oburzony, ale nic nie może zrobić… Wtedy rozmowa z mojej strony stała się już zła: widziałem na własne oczy, Szewczenko jak Szewczenko; tak, ekspresja, tak, hasło o niewolnikach. Tylko nie ma Szewczenki, żeby postawił przy nich na straży słowo! Nie ma kto bić na alarm w dzwony”. Jeszcze 13 kwietnia 1964 roku odbędzie się rozpatrzenie sprawy na poszerzonym biurze zarządu Kijowskiej Organizacji Związku Artystów Plastyków URSR6, autorzy witrażu zostaną wykluczeni ze Związku, a wydarzenie stanie się zapowiedzią pierwszej fali powostalinowskich aresztowań na Ukrainie w 1965 roku… Jednak w kontekście tego artykułu jest dla mnie niezwykle ważne, przede wszystkim podkreślić, że sześćdziesiąt lat temu, w ostatnim dniu jubileuszowego miesiąca 1964 roku, 31 marca, młody Les Taniuk zostawił w dzienniku przewidywanie gorzkiego losu szesdziesiątników, którzy dążyli do tego, by „zakorzeniać się w tym niegościnnym dla nas gruncie, ze zniszczoną warstwą duchowej czarnoziemi…”, a także – wyrok na system ideologiczny i wezwanie do obrony przed nim Tarasa Szewczenki: „W normalnym państwie artysta mógłby pozwać do sądu za zniszczenie jego dzieła, to prywatna własność, prawo chroni… U nas sekretarz komitetu obwodowego – najwyższe prawo. To, co zrobili z witrażem, sprawia wrażenie nowej kampanii, ktoś chce bardzo rozpalić patelnię, aby tam podsmażyć grzeszników-szesdziesiątników… O obchodach Szewczenki, którym tak sławny jest ten miesiąc… Jeśli i dalej tak będą obchodzić, zostaniemy bez Szewczenki. Wstyd i hańba… Oni go w końcu zniszczą, jeśli ich nie powstrzymać”. Nie mogę nie odnotować, choćby krótko, że dzienniki Lesia Taniuka są faktycznie niepowtarzalnymi i niedościgłymi świadectwami z historii duchowej Ukrainy. Najlepiej, najdoskonalej powiedział o tym Mykoła Żulinski: „Zdumienie i zachwyt nie znikają. Przeciwnie, rosną wraz z wydaniem każdego nowego tomu twórczości… Cud się nie kończy. Każdy nowy tom – nowe odkrycie potrzeby, a raczej pragnienia twórczego samourzeczywistnienia Taniuka-artysty… Taki już jest ten gatunek dziennika, który nie pozwala fałszować, jak to czasem bywa we wspomnieniach, … zakłada maksymalną szczerość, intymną szczerość…”7. „Bądźmy godni wysokiego czynu Szewczenki!” Pół wieku po wspomnianym jubileuszu Szewczenki z czasów sowieckich, w marcu 2014 roku, Lesь Tanjuk opublikował artykuł „Refleksje na Euromajdanie w przeddzień 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki”, który zaczął tak: „Spod pomnika Szewczenki szliśmy z zapalonymi pochodniami protestu w latach 60., w epoce Klubu Młodzieży Twórczej, Wasyla Stusa, Alły Horskiej, Wiaczesława Czornowoła i Wasyla Symonenki, a dziś spod pomnika Kobzarza na plac Niepodległości przyszli dzisiejsi studenci, oburzeni antyeuropejską zdradą ich nadziei na sprawiedliwy ustrój, uczciwy sąd i europejskie wartości w zhańbionej przez promoskiewskich oligarchów Ukrainie…” Niewielu tak zwięźle i jasno, lapidarnie i przekonująco oddało historyczną ciągłość żywej obecności Szewczenki w walce o niepodległą Ukrainę. Spośród wymienionych przez Lesia Tanjuka wielkich Ukraińców lat sześćdziesiątych on jeden pozostawał wtedy przy życiu – ze skromności nie podał swojego nazwiska, lecz przypomnę, że to właśnie Lesь Stepanowycz kierował w latach 1959–1964 legendarnym Klubem Młodzieży Twórczej… Dlatego też tak wielką odpowiedzialność odczuwał wobec Ukrainy i Szewczenki za rozpoczętą przez nich pracę o światowo-historycznym znaczeniu: „Zjawisko zupełnie nowe – i Europa patrzy teraz na nas zdziwionymi i zachwyconymi oczami: skąd w skorumpowanej Ukrainie, z jej szalonym wyzyskiem i bezprawiem, taka tolerancja, taka kultura protestu i samoorganizacja, taka niezniszczalność własnej godności, taka skłonność do przeciwstawiania się? …Jakże tu nie przypomnieć znienawidzonej „radzieckości”, która zajadle przedstawiała Kobzarza wyłącznie w kontekście rosyjskim, wycinając z niego wszystko, co temu kontekstowi organicznie się sprzeciwiało? A on patrzy na nas, dzisiejszych, mądrymi oczami wieczności – i nie milczy…”. Nie milczał też wielki potomek Szewczenki, Lesь Tanjuk. W wspomnianym artykule, jakby nieoczekiwanie, a w istocie głęboko po szewczenkowsku („serce boli, a opowiadać trzeba…”), szczególnie poruszająco podkreślił, że antagonistami rosyjskiej zbrodniczości są wola i wolność, zemsta na okupantach wszelkiej maści oraz idea wyzwolenia Ukrainy. To były już słowa, skierowane wprost do wszystkich Ukraińców z przedgrozą w bliską przyszłość, w której moskiewscy zbrodniarze-okupanci wdrą się w Ukrainę na pełną skalę i zwłaszcza – mówiąc słowami Szewczenki – do „świętych mścicieli” – ukraińskich wojowników. Nawiasem mówiąc, jako motto do omawianego artykułu Lesь Tanjuk umieścił wiersze z poematu Szewczenki „Neofici”: Boże stratedzy powstaną. I ciemności, i tysiące pogan Przed świętymi uciekną. Wśród literaturoznawczych akcentów Leся Tanjuka zwraca uwagę twierdzenie, że u autorów ludowych przed Szewczenką (ukraińskich) nie było narodu, nawet u Iwana Kotlarewskiego jest to zaledwie „naród nasz”, czyli po prostu lud, gromada, wspólnota w określonych okolicznościach, nic więcej: „U Tarasa Szewczenki naród już jest (jako ukraińska całość, jako spadkobierca kozaczyzny, jako źródło buntu i wolności, jako zwiastun państwa ukraińskiego), – choć u niego jeszcze nie ma narodu i państwa… Ale właśnie dlatego Szewczenko jest geniuszem, że jego poezje przez cały dalszy rozwój ukraińskiej wspólnoty stały się wzorem formowania narodu. Dlatego też chwytają za serce, że przemawiają do każdego z nas jakby z przedwiecznej głębi, ożywiając nasze rodowe, sakralne”. W artykule z Euromajdanu, napisanym w przeddzień 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, Lesь Tanjuk historycznie trafnie i dobitnie podkreślił, że jego „czynnikiem stało się to samo strategiczne „Precz od Moskwy!””. I dodał jako swój testament: „Cofać się nie ma dokąd. Za nami – Ukraina. Ukraina z Tarasem Szewczenką… Bądźmy zatem godni wysokiego czynu Szewczenki!” …W grudniu 2015 roku Lesь Stepanowycz zaprosił mnie do wystąpienia na wieczorze poświęconym pamięci Jewgienii Dejcz, w Związku Pisarzy Ukrainy. Pamiętam, że w nieogrzewanym pomieszczeniu było bardzo zimno, wszyscy siedzieli ciepło ubrani, lecz Lesь Tanjuk, który prowadził wieczór, pozostawał w surowym czarnym garniturze i białej koszuli z eleganckim krawatem-sznurkiem. Dopiero pod koniec narzucił płaszcz, z żalem zauważając (nie na całą salę), że coraz mniej jest ludzi tak naprawdę wyjątkowej kultury, jak małżeństwo Dejczów… Żegnając się, ciepło wspomniał nasze spotkania w Centrum Kultury i powitał mnie z powrotem do Kijowa, do domu… Wtedy po raz ostatni widziałem Lesia Stepanowycza. Wielki Ukrainiec odszedł w Zaświaty trzy miesiące później – 18 marca 2016 roku… __________________________ 1 Taniuk L. Linia życia (z dzienników): t. 1–2. Charków: Folio, 2004. 2 Według stanu na 2021 rok ukazało się 52 tomy „Dzienników bez skrótów”, obejmujące okres do 1979 roku włącznie. 3 W centrum kompozycji przedstawiony był, jak mówił Lesia Taniuk, „piękny Szewczenko i piękna alegoria kobiety-Ukrainy…” 4 Oprócz Alli Horskiej i Opanasa Zalywachy nad witrażem pracowały także artystki Halina Siewruk, Halina Zubczenko, Ludmyła Siemykina. 5 Chodzi o pierwszego sekretarza Kijowskiego Miejskiego Komitetu Komunistycznej Partii Ukrainy Ołeksandra Botwina. Autorzy, którzy nie posłuchali Lesia Taniuka i wymieniają jedynie nazwisko drugiego sekretarza miejskiego komitetu partii Wiaczesława Bojczenki, znacznie pomniejszają zainteresowanie miejskiego komitetu partii sprawą witraża, tym bardziej że obok Botwina niegodziwa aktywność doświadczonego rektora, uczonego w dziedzinie energetyki cieplnej, członka partii z czterdziestoletnim stażem Iwana Szewca, z którym wcześniej uzgodniono makiety witraża, świadczy o jego całkowitej zależności od ideologicznego kierownika stolicy Ukrainy. I nie tylko jego: „Josypenki, Szewcy i inne Szamoty znów wkraczają na ścieżkę wojny. Właściwie nigdy z niej nie zeszli…” Po półwieczu Taniuk ponownie wyraźnie postawił akcenty: „Pamiętam zniszczenie witraża Szewczenki autorstwa Alli Horskiej i Opanasa Zalywachy przez najwyższe partyjne władze Kijowa i rektora KDU…” 6 Zob. Rusnaczenko A. Zniszczenie witraża Tarasa Szewczenki w Kijowskim Państwowym Uniwersytecie im. T. H. Szewczenki: wydarzenie i okoliczności wokół niego // Słowo i Czas. 2014. Nr 10. S. 102–107. 7 Żulynski M. H. Słowo, teatr i wola Lesia Taniuka // Słowo i Czas. 2015. Nr 6. S. 98–101.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

obok niej przez całe życie. Otwierała serce także nowym ludziom — na przykład podczas naszej podróży do Kłajpedy zaprzyjaźniła się z zadziwiającą Ukrainką z Chmielnickiego obwodu, Pauliną Norejkijenie, która przez całe dorosłe życie mieszka na Litwie. W ostatniej dekadzie wydawało się, jakby się one wzajemnie rozpuszczały jedna w drugiej. Lubiła oryginalne prezenty. I nie tylko je przyjmować. Dla przyjaciół wcześniej je obmyślała i starała się znaleźć coś szczególnego, niepowtarzalnego, niezapomnianego. Tak oto mój jubileuszowy koncert zdobiła słoneczna kompozycja z balonów „Muzykant z akordeonem” w naturalnej wielkości. Właściwie i ona była wyjątkowa, niepowtarzalna i taka pozostanie w pamięci tych, którzy ją znali. Odchodzi epoka… Jeden po drugim odchodzą od nas szczęśliwcy — ci, którzy całkowicie oddawali siebie służbie ukochanej sprawie, wspólnocie, Ukrainie, nie dorobiwszy się na tym majątku. Właściwie oni nawet nie marzyli o swoim wzbogaceniu. Byli bowiem wybrańcami Bożymi, bo ich życie miało szczególny sens. Dlatego najlepszym pomnikiem dla niej będzie dynamiczne, funkcjonalne, zadbane Centrum „Pieczerśk”, którym żyła i oddychała… Spoczywaj w pokoju, szanowna pani Tetiano… I z Niebios strzeż swojego dzieła przed nieszczęściami. A my będziemy się za was modlić i wspominać — z wdzięcznym słowem i uśmiechem, otulonym smutkiem… …liwna (w przeszłości – aktorka baletu). Starsza córka, Ljuba, ma wyższe wykształcenie w dziedzinie kultury, a jej mąż, znany reżyser Ołeksandr Serdiuk, wielokrotnie był współautorem lirycznych pieśni Walentyna Sterenki, a także przez pewien czas należał do szeregów proświatiańskiego ośrodka w Republice Saha (Jakucja) w Federacji Rosyjskiej. Młodsza córka, Olha, ukończyła z wyróżnieniem wydział muzyczny Mikołajowskiego Instytutu Pedagogicznego, a syn Olhy, Dmytro, studiował w konserwatorium w mieście Essen (Niemcy), gdzie obecnie prowadzi aktywną działalność koncertową. Badaczka twórczości Walentyna Sterenki, laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu „Ukraińska mowa – mowa jedności”, pisarka Taisija Szczerba, zauważa o rodzinie Sterenków, że „tworzy się cała dynastia ludzi zakochanych w pieśni i muzyce, którzy twórczo kontynuują rodzinne tradycje”. Jego utwory żyją, dodają sił młodym twórcom do walki o utrwalenie ukraińskiej pieśni i potężnej proświatiańskiej myśli na odwiecznie ukraińskich ziemiach. Wierzę, że zarówno ulice w Chersoniu i Biłozerce, jak i Dziecięca Szkoła Muzyczna w Starym Zburiewie oraz inne placówki kultury Tawrii po Zwycięstwie Ukrainy z dumą będą nosić imię sławnego ukraińskiego kompozytora, muzyka i proświatianina Walentyna Sterenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ku pamięci opiekunki Centrum „Peczersk”

Petro ANDRIJCZUK, kierownik zasłużonego ludowego chóru Ukrainy „Darnyczanka”, przewodniczący Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego. Mija dziewiąty dzień, odkąd odeszła do wieczności pełniąca obowiązki dyrektora Centrum Twórczości Artystycznej i Technicznej „Peczersk” w Kijowie Tetiana Roszczyna. Przez 44 lata była opiekunką tej placówki i do ostatniego tchu, jak to się mówi, stała na posterunku bojowym. I nie jest to tylko metafora, ponieważ pani Tetiana była pełna wielkich planów, skupiała na sobie wszystkie kwestie twórcze, kadrowe i gospodarcze. Właściwie nie wyobrażała sobie życia bez pracy, a wyhodowane przez nią Centrum „Peczersk” stało się sensem jej życia. Tetiana Mykołajiwna urodziła się wiosną 1945 roku. Po raz pierwszy przekroczyła próg Centrum „Peczersk” (wówczas – Dom Kultury zakładów „Arsenał”), położonego obok domu, jeszcze jako uczennica – zapisała się do biblioteki i przeczytała niemal całą poezję, która tam była (poezja była jej duchową przystanią przez całe życie). Po szkole pracowała jako laborantka w zakładach „Arsenał”, zaocznie ukończyła technikum przy tym przedsiębiorstwie. Ale twórcza natura nie dawała spokoju – zorganizowała klub wesołych i dowcipnych, na koncertach czytała ulubione wiersze. Jesienią 1979 roku, kiedy zwolniło się miejsce kierownika artystycznego Domu Kultury, całkiem naturalnie zaproszono ją na to stanowisko. Trafiwszy do swojego żywiołu, zrozumiała, że brakuje jej wiedzy fachowej, i od razu, w 1980 roku, rozpoczęła zaoczne studia w Wyższej Szkole Związków Zawodowych Kultury w Leningradzie, którą ukończyła z wyróżnieniem. Zresztą inaczej być nie mogło, bo wszystko robiła najlepiej jak potrafiła. W Centrum „Peczersk” zajmowała stanowisko kierownika artystycznego, ale kiedy zaczęła się rotacja dyrektorów i placówka zostawała bez szefa, to właśnie jej powierzano zarządzanie. Z czasem przyjęło się, że ktokolwiek był dyrektorem – faktycznym liderem była Tetiana Mykołajiwna Roszczyna, bo nie bała się brać na siebie ciężaru odpowiedzialności i wszystkie zasadnicze decyzje należały do niej. A czasy przypadły jej w udziale niezwykle trudne – wstrząsy społeczne, wypychanie kultury na margines życia publicznego. Ale na straży Centrum „Peczersk”, niczym skała, stała Roszczyna. Iluż łasym na historyczny budynek, zabytek architektury w centrum miasta, obsypanym mandatami deputowanymi i honorowymi tytułami, przyszło poskromić swoje zaborcze apetyty, bo ona podrywała kolektyw, jego byłych wychowanków, kulturalną społeczność miasta i w końcu dopięła swego – specjalnej uchwały Rady Najwyższej Ukrainy o zachowaniu placówki! Dlatego musimy pamiętać, że tylko dzięki jej pionierskiej energii, wytrwałości, zdecydowaniu, upartości i nieustępliwości dzisiaj w centralnej części stolicy funkcjonuje jedyne centrum kulturalne z całym szeregiem zespołów amatorskich: chóralnych, teatralnych, wokalnym, cyrkowym, choreograficznym. Tetiana Roszczyna – wzór oddanego, niezwykle wymagającego, przede wszystkim wobec siebie, szefa placówki kultury. Petro Andrijczuk, Tetiana Roszczyna, 2018 r. Umiała rozpoznawać talent, wspierała młodzież, podawała pomocną dłoń zespołom chóralnym, które popadły w kłopoty i nie miały dachu nad głową – „Darnyczance”, Moravski, „Homonowi” imienia Leopolda Jaszczenki. To z jej inicjatywy zrodziła się twórcza współpraca „Darnyczanki” z warsztatem teatralnym „Pohlad”, która zaowocowała wspólnym projektem-spektaklem według W. Pidmohylnego „Syn”. Dlatego była bardzo dumna, gdy nazywałem ją „naszą swatką”. Umiała doceniać, szanować, uwielbiać, obrażać, obrażać się, wybaczać wszystko, oprócz… obojętności. Nic nie umykało jej uwadze – kwestie twórcze, repertuar zespołów, dach, oświetlenie, zamki, klamki… Dostawało się każdemu (żeby wiedział, kto tu jest gospodynią!), ale przed obcymi swoich broniła niczym matka-tygrysica. Chętnie udostępniała pomieszczenia każdemu na przeprowadzenie różnorodnych koncertów, imprez, ale wymagała uzgodnienia wszystkiego – od scenariusza po najdrobniejsze szczegóły, motywując to tym, że wszystko, co dzieje się w Centrum „Peczersk”, jest wizytówką placówki i na brak smaku, powierzchowność, chałturę nie ma tu miejsca. O trudnym charakterze, bezkompromisowa, nie miała zwyczaju zastanawiać się, jak by tu delikatniej przekazać swoją myśl. Zresztą jej wygląd zawsze wyrażał pewność, że to właśnie ona jest nosicielką prawdy. Niełatwo było temu, kto miał inne zdanie. Ale kiedy udowodnił swój profesjonalizm i oddanie sprawie – zaufanie było absolutne i całkowite! W jej działaniach, czynach, słowach trzeba było rozumieć i rozróżniać formę i treść, bo maski nie nosiła, nie kłamała, nie grała. Jej dobroć była specyficzna – gdyby była lekarzem, to jestem pewien, nie bałaby się przeprowadzić najbliższej osobie operacji bez narkozy. W każdej chwili można było usłyszeć od niej emocjonalny, nieprzyjemny dla siebie wywód, bo w słowa nie przebierała i nie czekała na odpowiedni moment – ucinała od razu. Doskonale zdawała sobie z tego sprawę, bo kiedyś mi powiedziała: „My z panem zupełnie inaczej podchodzimy do ludzi. Oto, na przykład, pan pyta: będzie pan pił herbatę? Ja natomiast zadaję pytanie inaczej: nie będzie pan pił herbaty?”. W ten sposób trzymała wszystkich wokół siebie w napięciu. Bez wątpienia, trudno było z nią, ale znacznie trudniej będzie bez niej… Myślę, że przez brak uległości nie otrzymała honorowego tytułu. Za to osiągnęła więcej – zachowanie swojego dziecka! Wrażliwa na cudzy ból. A ostatnie lata gorzko doskwierał jej stan dysonansu poznawczego: zachowując najjaśniejsze wspomnienia o swoim podmoskiewskim dzieciństwie, zachwycając się rosyjską poezją, głęboko nienawidziła obecnych moskali i przekazywała na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy niemałe kwoty. Pół miesiąca nie dożyła do swoich 79. urodzin. Ale duszę miała młodą, trzymała rękę na pulsie życia, była aktywna w mediach społecznościowych – reagowała na wszystkie znaczące wydarzenia, wykazując wyraźną postawę obywatelską i twórczą. Kochała kwiaty, całe życie czytała, odwiedzała teatry… Miała smak we wszystkim, czym dowodziła, że człowiek może być piękny w każdym wieku. Miała wiernych przyjaciół, którzy byli

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Stepowy skowronek muzycznej Chersońszczyzny

Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W kręgu muzyków Ukrainy i bliskiej zagranicy jest znany jako proświcianin, autor licznych utworów na orkiestrę instrumentów ludowych oraz zbiorów pieśni „Czysta studnia” (2003 r.) i „Moja pieśń do ciebie leci” (2000 r.), które ukazały się drukiem w Chersońskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta”. Wśród twórczej inteligencji Chersońszczyzny Walentyna Sterenka nazywają stepowym skowronkiem muzycznej Chersońszczyzny. Walentyn Pawłowycz Sterenok urodził się 4 kwietnia 1934 roku w mieście Kronsztad w rodzinie robotników, pochodzących ze wsi Ołeksandriwka w rejonie biłozerskim obwodu chersońskiego. W Kronsztadzie przyszły muzyk i kompozytor doświadczył horroru blokady w latach II wojny światowej. Od 1946 roku aż do ostatnich swoich dni związał swój los z Chersońszczyzną. Doświadczył głodu w latach 1946–1947. Po szkole uczył się w Chersońskiej Szkole Muzycznej i jednocześnie od 1952 roku pracował jako muzyk w Chersońskiej Filharmonii Obwodowej. W ciągu trzech lat zrobił zawrotną karierę od bajanisty-akompaniatora do kierownika artystycznego zespołu. Przez wiele lat pracował jako bajanista-koncertmistrz Tawryjskiego Zespołu Pieśni i Tańca Chersońskiej Filharmonii Obwodowej (1953–1955) oraz poza granicami Ukrainy. Pracę twórczą Walentyn Sterenok łączył ze studiami w Charkowskim Instytucie Kultury (dyplom z wyróżnieniem otrzymał w 1966 roku). W 1973 roku brał aktywny udział w programie „Gwiazdy Ukrainy”. Jego gra na bajanie zachwycała miliony ludzi. Koncerty z udziałem Walentyna Sterenka transmitowano w telewizji centralnej, republikańskiej i obwodowej. W latach 1984–1987 był zastępcą przewodniczącego zarządu Chersońskiego Oddziału Obwodowego Towarzystwa Muzycznego USRR. Od 1988 do 1994 roku Walentyn Pawłowycz był założycielem i pierwszym dyrektorem Dziecięcej Szkoły Muzycznej we wsi Stara Zburjiwka. Życie koncertowe pochłonęło Walentyna Pawłowycza całkowicie: występy w Azji Środkowej i na Kaukazie, na Dalekiej Północy i Dalekim Wschodzie. W latach dwutysięcznych koncertował z solistami filharmonii w Niemczech, Bułgarii, Czechach, Polsce, na Węgrzech i innych krajach. Od 1992 roku znany kompozytor wstąpił w szeregi Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Autor ponad 200 pieśni i ponad setki utworów instrumentalnych aktywnie propagował ukraiński melos, podkreślał znaczenie rozwoju ukraińskiej twórczości ludowo-pieśniarskiej. Szczęśliwy los spotkał pieśni Walentyna Sterenka, które zajmowały ważne miejsce w repertuarze artystów ludowych Ukrainy Charisa Szyrynskiego i Wiktora Hurby, a także solistów Chersońskiej Filharmonii Obwodowej Mychajła Diadczenki, Zinajidy Kolisniczenko, Iryny Dołhopołoji, Ołeksandra Rusa i wielu innych. Jego pieśni zawsze inspirowały do życzliwości i wzajemnego zrozumienia. Był człowiekiem czynu i dość często brał udział w akcjach proświciańskich, koncertach i spotkaniach ze studentami uczelni wyższych centrum obwodowego. Wszędzie, gdzie występował, widzowie prosili o powtórzenie ulubionej pieśni mieszkańców Północnego Nadczarnomorza „A ja urodziłam się w Tawryjskim kraju” do słów poety i proświcianina Anatolija Dunajewa. Tę pieśń słychać zarówno na Ukrainie, jak i w Australii, Niemczech i Kanadzie. Pieśni Wiktora Sterenka do słów poetów-prośwician Mykoły Bratana, Ołeha Ołeksiuka, Natalii Kołomijec, Anatolija Szczerbyny, Wasyla Mełeszczenki i innych zachwycają słuchacza i niosą w wir pięknych uczuć, miłości i dobra. Pierwszym i najsurowszym krytykiem utworów Walentyna Pawłowycza przez 50 lat była jego kochająca żona Nonna Kyry-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Longlista Festiwalu-Nagrody „GRA”–2024: kto jest na liście?!

Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy (NZDTU) – założyciel i organizator Ogólnoukraińskiego Festiwalu-Nagrody Teatralnej „GRA”, który w tym roku odbywa się po raz szósty – tradycyjnie w Międzynarodowy Dzień Teatru ogłosił długą listę uczestników. Bohdan Strutyński, dyrektor Festiwalu-Nagrody: „Najbardziej prestiżową nagrodą teatralną w Wielkiej Brytanii jest Nagroda Laurence’a Oliviera, w USA – „Tony”, we Francji – Nagroda Moliera, w Australii – Nagroda Helpmanna, w Kanadzie – Nagroda Dory Mavor Moore. Jeśli chodzi o Ukrainę, to już szósty rok ten flagowy okręt pierwszeństwa utrzymuje Festiwal-Nagroda GRA, gdyż pod względem skali przeprowadzenia, geografii i znaczenia nie ma ona jeszcze odpowiedników. Już drugi rok prowadzimy ją w warunkach stanu wojennego i jestem bezgranicznie wdzięczny wszystkim teatrom – zarówno państwowym, jak i niezależnym – że pomimo wszystkich przeszkód i trudności czasu znalazły możliwość zgłoszenia swoich spektakli, a co najważniejsze – wykazały chęć GRAnia i walki o tytuł najlepszego spektaklu kraju”. W tym roku w Festiwalu-Nagrodzie bierze udział 58 teatrów z 18 miast. Łącznie na pocztę wpłynęły 88 zgłoszenia, ale selekcję techniczną przeszło 85 spektakli. Jeśli porównać z poprzednimi latami, to zgłoszeń jest więcej niż w pierwszej, drugiej, trzeciej, piątej „GRZE” i tylko o jedno mniej niż w czwartej. Liderem pod względem liczby zgłoszeń, jak zawsze, jest Kijów – 35. Tradycyjnie wiele zgłoszeń wpłynęło ze Lwowa – 13. Pięć spektakli nadesłano z Chmielnickiego, po cztery – z Odessy, Charkowa i Dniepru, po trzy – z Sum i Czerniowiec. Po dwa zgłoszenia otrzymano od teatrów z Równego, Iwano-Frankiwska, Łucka oraz Użhorodu, po jednym – z Zaporoża, Czernihowa, Mukaczewa, Połtawy, Żytomierza i Krzemieńczuka. Wśród wystawiających – 45 reżyserów i 35 reżyserek. W skład Rady Eksperckiej VI Festiwalu-Nagrody weszło 10 ukraińskich specjalistów/ek sztuki teatralnej, muzycznej, performatywnej i choreograficznej z pięciu miast kraju: Julia Bentia, Serhij Wasyliew, Hanna Weselowśka, Iryna Zubczenko, Ludmyła Ołtarżewśka i Chrystyna Szyszkarowa z Kijowa, Roman Ławrentij oraz Ołeksij Palanyczka ze Lwowa, Jana Partoła i Julia Szczukina z Charkowa. Przez 10 dni eksperci/ki przeglądali wszystkie nagrania wideo spektakli i wystawiali swoje punkty, aby 27 marca była gotowa longlista z 35 spektakli. Dalej eksperci/ki pojadą po Ukrainie, by oglądać inscenizacje na żywo, w lipcu sformują shortlistę z 14 spektakli, a w listopadzie międzynarodowe jury wyłoni laureatów 6. Festiwalu-Nagrody. Hanna Weselowśka, przewodnicząca Rady Eksperckiej: „Obecnie ocena ekspercka to wyszukiwanie i konstatacja ważnych oraz aktualnych dla autorów i społeczeństwa treści. To utrwalanie oryginalnej formy wypowiedzi teatralnej. To obserwacja twórczości, która daje sobie radę, wizji artystów, którzy widzą przyszłość w mrokach codzienności. Ostateczna i maksymalna liczba spektakli, które weszły do longlisty – 35, ale ponieważ wypełnienie nominacji jest nierównomierne, to i reprezentacja z nominacji jest różna: od ośmiu do trzech. Takie matematyczne obliczenia nie wydadzą się elementarne, jeśli wziąć pod uwagę, że eksperci mają do czynienia z twórczością, której znaczenia nie mierzy się objętością, długością czy wagą. Jest to oczywiste, a dlatego do longlisty nie zawsze trafiają spektakle-milionerzy (pod względem budżetu), a na ich miejscu pojawiają się skromne, ale rewolucyjno-poszukiwawcze prace freelancerów”. W tym roku na longliście reprezentowanych jest 10 miast: Kijów (14 spektakli), Lwów (9 spektakli), Odessa (2 spektakle), Charków (2 spektakle), Równe (2 spektakle), Iwano-Frankiwsk (2 spektakle), Dniepr (1 spektakl), Łuck (1 spektakl), Chmielnicki (1), Czerniowce (1 spektakl). 29 spektakli z longlisty należy do repertuarów teatrów państwowych i komunalnych, 6 zostało stworzonych przez niezależne zespoły teatralne i taneczne. Longlista Festiwalu-Nagrody GRA–2024 (według alfabetu) Za najlepszy spektakl dramatyczny 1. „Wizyta” (Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki) 2. „Wrogowie. Historia miłości” (NGO „ZACHID-ART”, Narodowy Akademicki Ukraiński Teatr Dramatyczny im. Marii Zańkowieckiej) 3. „Ziemia” (Narodowy Akademicki Ukraiński Teatr Dramatyczny im. Marii Zańkowieckiej) 4. „Umarli bez pogrzebu” (NGO „Frankiwski Dramteatr”, Iwano-Frankiwski Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki) 5. „Piana dni” (FOP Krawczenko, „Dziki Teatr”) 6. „Sen nocy letniej” (Kijowski Akademicki Teatr na Podolu) Za najlepszy spektakl kameralny (do 150 widzów) 1. „1900. Legenda o pianiście” (Odeski Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. W. Wasylki) 2. „Poufne rozmowy” (Ukraiński Mały Teatr Dramatyczny) 3. „Kamienny gospodarz” (Kijowski Akademicki Teatr na Pieczersku) 4. „Klub „Zniechęcenie” (NGO „Pracownia Artystyczna Drabina”, Lwowski Akademicki Teatr Dramatyczny im. Łesi Ukrainki) jonu, które kontynuują tradycje znanych ośrodków artystycznych Przykarpacka. Stworzone na kruchej skorupce pisan- 5. „Cortes” (Kijowski Akademicki Teatr „Złote Wrota”) 6. „Molier. Anatomia” (Lwowski Akademicki Teatr Młodzieżowy im. Łesia Kurbasa) 7. „Pięć pieśni Polesia” (Teatr „HaRmyDer” (NGO „Stowarzyszenie Twórcze „HaRmyDer””)) 8. „Sołomija” (NGO „Centrum Komunikacji Międzysztukowych”, Kijowski Akademicki Teatr na Pieczersku) Za najlepszy spektakl dla dzieci 1. „Żyrafa Mons” (Charkowski Państwowy Akademicki Teatr Lalek im. W. A. Afanasjewa) 2. „Iwasyk-Telesyk” (Rówieński Akademicki Obwodowy Teatr Lalek) 3. „Scrooge. Opowieść wigilijna” (Rówieński Obwodowy Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny) 4. „Scrooge i Świąteczny cud” (Dnieprowski Akademicki Teatr Dramatu i Komedii) 5. „Toreadorzy z Wasiukiwki” (Kijowski Akademicki Teatr Młodego Widza na Lipkach) Za najlepszy spektakl muzyczny w gatunku opery/operetki/musicalu 1. „Dżerehela. Wiosenki” (Pierwszy Akademicki Ukraiński Teatr dla Dzieci i Młodzieży) 2. „Karpacki western” (NGO „Centrum Festiwalowe „Złoty Diuk””, Odeski Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. W. Wasylki) 3. „Pinokia” (Fundacja Kulturalno-Artystyczna „DUSHA|UA”, Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) 4. „SAD Boskich Pieśni. Rozmowa ptaków” (Lwowski Akademicki Miejski Teatr, Centrum Artystyczno-Badawcze i Edukacyjne „Słowo i Głos”) 5. „Tyhrolovy” (Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki) ki przemawiają do nas obrazowym językiem prastarych symboli, znaków i kolorów, dziwią i zachwycają bogactwem lokalnych, oryginalnych kompozycji ornamentalnych. Różnorodność miniaturowych malowideł uzupełniają dzieła z motywami pisankowymi ludowego artysty Ukrainy, członka NZSU, słynnego mistrza ukraińskiego gobelinu, projektanta, artysty o światowym imieniu Mychajła Bilasa (1924–2016) z Truskawca, wybitnego mistrza tkactwa artystycznego i kilimiarstwa Josypa Dżuraniuka (1917–1988) z Kosowa, ażurowe firanki Albiny Sagan (1931–2015) z Kołomyi, dekoracyjne pisanki, stworzone w różnych technikach, tematyczne fotografie Jurija Atamaniuka i Jewhena Hapycza, zdjęcia odzwierciedlające artefakty współczesności – „pisanki” z przetopionych resztek rakiet i łusek... Zaprezentowano również tradycyjne paschy, Za najlepszy spektakl taneczny i spektakl teatru fizycznego 1. „Kosaczka” (FOP Łopata Julia Serhijiwna) 2. „Luli” (FOP Wodzianska Switłana Anatolijiwna) 3. „Cienie zapomnianych przodków” (Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu imienia Sołomii Kruszelnickiej) Za najlepszy spektakl na pograniczu gatunków teatralnych, syntezy artystycznej i form performatywnych 1. „Tęcza na Sałtiwce” (Teatr „Nafta”) 2. „Dziady” (Iwano-Frankiwski Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. Iwana Franki) 3. „Sto pierwszych słów” (Lwowski Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Łesi Ukrainki) Za najlepszy spektakl-refleksję nad wydarzeniami wojny rosyjsko-ukraińskiej 1. „Barszcz. Mój przepis na przetrwanie” (NGO „Centrum Rozwoju Teatru „Czas T””, Chmielnicki Obwodowy Akademicki Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia M. Staryckiego) 2. „Wspaniałe stulecie. Wesołe” (Czerniowiecki Akademicki Obwodowy Teatr Muzyczno-Dramatyczny imienia Olhy Kobylańskiej) 3. „Koncert wojskowy” (FOP Hrycenko O. O., Teatr Dramaturgów) 4. „Córcia” (FOP Biłyć Ihor Kostiantynowycz, Narodowy Akademicki Ukraiński Teatr Dramatyczny imienia Marii Zańkowieckiej) 5. „Zielone korytarze” (NGO „Stowarzyszenie Rozwoju Kultury i Sztuki”, Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu) Więcej informacji o Festiwalu-Nagrodzie – na stronie NSTDU Przygotowała Hałyna DACIUK, dziennikarka, które na wydarzenie artystyczne upiekła Anna Żukiwska ze wsi Kosmacz. Wystawę otwarto w ramach X jubileuszowej wystawy-konkursu „Świat pisanki”, w której udział wzięli twórcy pisanek z różnych zakątków Ukrainy, a także ze Słowacji, Rumunii, Chorwacji, Czech, Polski, Szwajcarii i USA. Budujące jest to, że wśród uczestników jest wielu mistrzów, których twórczość jest prezentowana również w kolekcji kołomyjskiego muzeum. Ze słowem powitalnym do twórców pisanek oraz szerokiego grona artystów i społeczeństwa zwrócili się: dyrektor generalna Muzeum Narodowego Jarosława Tkaczuk, dyrektor użhorodzkiego skansenu Wasyl Kocan, rektor Użhorodzkiej Greckokatolickiej Akademii Teologicznej imienia Błogosławionego T. Romży ks. Petro Beresz, pierwszy zastępca przewodniczącego Rady Obwodowej Zakarpacia Andrij Szeketa, przewodnicząca zakarpackiego oddziału Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Ludmyła Hubał. Wystawa potrwa do 7 maja. Oksana JASIŃSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Światło Wielkanocy

Pod taką nazwą w Zakarpackim Muzeum Architektury i Obyczajów Ludowych otwarto wystawę, pełną światła i radości wspaniałego święta Zmartwychwstania Chrystusowego. Na wystawie zaprezentowano dzieła o tematyce wielkanocnej z kolekcji Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego, jego filii – Muzeum Pisankarstwa oraz z prywatnego zbioru znanej badaczki i popularyzatorki sztuki ludowej, autorki szeregu publikacji tematycznych o pisankarstwie, członkini Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Wiry Manko. Znaczną część ekspozycji stanowią pisanki z różnych regionów Ukrainy, odtworzone według wzorów z końca XIX – początku XXI wieku, oraz współczesne, malowane przez utalentowane mistrzynie ze wsi Kosmacz w rejonie kosowskim, wsi Trościaniec i wsi Illińce w rejonie kołomyjskiego rejonu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Autentyczna twórczość Dmytra Kowala

Eduard OWCHARENKO. Technice malarstwa Dmytra Kowala niełatwo znaleźć jednoznaczną definicję: ktoś powie, że to impresjonizm, inny odgadnie w jego pociągnięciach pędzla tradycje puentylizmu. Niezwykły autorski styl artysty w połączeniu z delikatną kolorystyką i głębokim symbolizmem tworzy atmosferę bajkowej rzeczywistości – nostalgiczną, tajemniczą i oryginalną. Elementy dekoracyjne nadają płótnom artystyczny pierwiastek monumentalności. Głównymi kierunkami w twórczości malarza są impresjonizm i puentylizm, połączone ze sztuką abstrakcyjną i dekoracyjną. Dorobek twórczy artysty zaprezentowano na setkach wystaw zbiorowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Dmytro Kowal jest laureatem wielu państwowych i międzynarodowych nagród artystycznych, zwycięzcą ogólnoukraińskich wystaw, biennale i triennale malarstwa. Za swój unikalny autorski sposób pisania zdobył miłość i szacunek wielu koneserów wyrafinowanej sztuki, a jego dzieła są szeroko znane zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. – Zwróciło się do mnie kierownictwo Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technologii i Designu oraz bezpośrednio dyrektorka naszego zawodowego Kolegium Technologii i Designu Lubow Chmelewska, abym zaprezentował swoje prace w centrum wystawienniczym „Artystyczna przestrzeń” naszego uniwersytetu – opowiedział Dmytro Kowal. To wydarzenie odbywało się w ramach obchodów 65-lecia kolegium. Kierownictwo uznało, że warto byłoby zaprezentować mnie jako jednego z wiodących wykładowców, artystę, którego znają i szanują. I żeby współczesna twórcza młodzież miała możliwość zobaczyć, u kogo się uczy i od kogo przejmuje doświadczenie. Główną część wystawy stanowiły dzieła z mojego ostatniego dorobku. Zaprezentowano serię portretów kobiecych, które tworzone były głównie w autentycznym kluczu, ale stylistycznie są dość różne. Są zarówno dzieła tradycyjnego impresjonizmu, jak i te stworzone w kluczu dekoracyjnym i abstrakcyjnym. Mogę wyróżnić jeden z moich nowych obrazów – „Portret Marii Kreczuniak”. Obok portrety – „Stałam i słuchałam wiosny”, „Portret nieznajomej w czerwonych koralach”, „Myrosławna”. Z innych serii – „Narodziny żywiołu”, „Ostatnie promienie słońca” i inne. Obrazy kobiet mocno mnie inspirują. Są niezwykle plastyczne, wyraziste, efektowne z punktu widzenia sztuki. Te obrazy w taki czy inny sposób dotykają mojego życia, to ważne dla mnie osoby. Obraz kobiety jest współbrzmiący z obrazem ukraińskiej autentyczności, obrazem Ukrainy jako takiej. Właściwie centralną część ekspozycji zajmuje znane dzieło „Ukraińska modlitwa”, za które w 2018 roku otrzymałem nagrodę artystyczną imienia Mychajła Derehusa w nominacji „Malarstwo”. Dla mnie ta praca jest wybitna w dorobku twórczym. Została stworzona wcześniej, ale jest pewną refleksją nad teraźniejszością, zbiorowym obrazem ukraińskiej autentyczności. Również na wystawie zaprezentowano serie pejzaży i martwe natury. Niektóre z nich już znalazły swoje miejsce w kolekcjach prywatnych. Jest mi bardzo miło, że moje obrazy są w mieście Barbizon, w pobliżu Paryża, w którym rodziła się słynna szkoła z Barbizon. Można powiedzieć, że ta szkoła stała się prekursorem całego impresjonizmu w sztukach plastycznych i sztuce w ogóle. Otwarcie wystawy odbyło się przy pełnej sali. Szczerze mówiąc, nie spodziewałem się tego. Denerwowałem się z powodu jej otwarcia. Zazwyczaj takie wydarzenia odbywają się wieczorem lub w drugiej połowie dnia, kiedy ludzie już uwolnili się od codziennych kłopotów, skończyli pracę. A tym razem otwarcie zaczęło się o 11:20. Lecz mimo dość wczesnej godziny na wydarzeniu nie było gdzie szpilki włożyć. Na otwarcie przyszło około 300 osób – koledzy, przyjaciele, studenci. Honorowi goście na otwarciu – Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Wietnamu na Ukrainie Nguyen Hong Thach, naczelniczka wydziału kultury Peczerskiej administracji państwowej w mieście Kijowie Diana Marynycz, narodowa artystka Ukrainy, akademik Wira Barynowa-Kuleba, przewodniczący Kijowskiej organizacji Narodowego związku kompozytorów Ukrainy, laureat nagrody Szewczenkowskiej Wiktor Stepurko, laureat Szewczenkowski, twórca ukraińskiego alfabetu „Rutenia” Wasyl Czebanyk, dyrektor Muzeum-pracowni Iwana Kawaleridzego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Ołeksandr Junin, kierowniczka fundacji charytatywnej Polina Krawczenko, z którą mieliśmy już kilka wspólnych projektów, założyciel fundacji „Ukrainian charters exhibition” Dmytro Papenko, który finansowo wsparł to wydarzenie, zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Komissarow, który medialnie wspiera projekt. Z ciepłymi słowami przez wideopołączenie dołączyli zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej rady obwodowej Mychajło Pawluk, deputowany tej rady Pawło Bryżczak, honorowy obywatel miasta Czerniowce i szef „Bukowińskiego centrum kultury i sztuki” Mykoła Szkryblak, zastępczyni dyrektorki Czerniowieckiego obwodowego muzeum sztuki Maria Ilkiw, eks-mer miasta Barbizon i sekretarz generalny europejskiego związku artystów „Euroart” Pierre Boudouelle. Wszyscy oni dzielili ze mną to święto sztuki, zademonstrowali swoje zainteresowanie ukraińską kulturą. Osobno chcę podziękować wszystkim, którzy wsparli projekt, w szczególności rodzinie trzeciego prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz studentce czwartego roku FKMD KNUTD Darii Pustowit (za projekt). Wystawę otwierali rektor Narodowego uniwersytetu technologii i designu Iwan Hryszczenko oraz wspomniana już dyrektorka naszego kolegium Lubow Chmelewska. Wydarzenie prowadziła zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Ardelian. Po zakończeniu uroczystości otwarcia odbyło się moje autorskie oprowadzanie. Wszyscy goście otrzymali w prezencie katalogi moich prac oraz inne materiały drukowane w postaci reprodukcji z autorskimi podpisami. Okresowo bywałem na wystawie, gdzie rozmawiałem z gośćmi, wśród których – narodowy artysta Ukrainy Anatolij Marczuk, a także liczni przyjaciele, studenci. W weekendy prowadzę autorskie oprowadzania. Dzięki wsparciu naczelniczki wydziału kultury Peczerskiej administracji państwowej Diany Marynycz w pomieszczeniu administracji trwa wystawa prac studentów naszego kolegium z okazji jubileuszu Tarasa Szewczenki. A dzięki laureatowi nagrody Szewczenkowskiej Wiktorowi Stepurce – moja niewielka wystawa indywidualna w Kijowskiej organizacji Narodowego związku kompozytorów Ukrainy. Niedawno w Muzeum-pracowni Iwana Kawaleridzego otwarto wystawę wykładowców katedry malarstwa i sztuk plastycznych Zawodowego kolegium sztuki i designu, poświęconą jubileuszowi tej placówki edukacyjnej. W centrum wystawienniczym „Artystyczna przestrzeń” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technologii i Designu odbyła się wystawa prac znanego ukraińskiego artysty, wykładowcy uniwersytetu, członka Narodowego związku artystów Ukrainy Dmytra Kowala „...Spokojny sen”. Artysta zainteresował widzów rozważaniami na temat wieczności i odrodzenia...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Buczma Ihor Mychajłowycz — 1000 hrywien. 2. Oryszczenko Anatolij Mychajłowycz — 1000 hrywien. 3. Kaleniuk Petro Iwanowycz — 1000 hrywien. 4. Moroz Łarysa Zachariwna — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn