Mykoła TYMOSZYK, profesor. W Żytomierzu pod przewodnictwem przewodniczącego komitetu nagrody im. Iwana Ohijenki Pawła Mowczana odbyło się posiedzenie z wyborem laureatów 2025 roku tej prestiżowej na Ukrainie i za granicą nagrody. W wyniku zainteresowanej dyskusji i prawdziwego głosowania laureatami uznano: w dziedzinie „Działalność społeczno-polityczna i duchowa”: - ks. Roman Hryszczuk, protojerej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, kapelan wojskowy (wieś Hłyboka na Bukowinie); - Iwan Zajeć, ukraiński polityk i działacz społeczny (Kijów); w dziedzinie nauki: - Hryhorij Wasianowycz, doktor nauk pedagogicznych, profesor (Lwów); - Serhij Prysuchin, doktor filozofii, docent (Kijów); w dziedzinie literatury: - Dmytro Czystiak, pisarz, tłumacz, doktor nauk filologicznych, profesor (Kijów); w dziedzinie edukacji: - Mykoła Waśkiw, doktor nauk filologicznych, profesor (Kijów); w dziedzinie sztuki: - Mykoła Kłymowycz, zasłużony artysta Ukrainy, mistrz wycinanki prawdziwych arcydzieł sztuki ze słomy (miasto Owrucz na Żytomierszczyźnie). Ponieważ nie jest to oficjalny komunikat, a mój osobisty jako członka komitetu, pozwolę sobie na krótki komentarz dotyczący pierwszych dwóch laureatów z listy dostojników. O innych jeszcze będzie okazja powiedzieć słowa pochwalne. Do niedawna mało znany poza granicami Bukowiny młody ksiądz Roman Hryszczuk w ciągu ostatnich dwóch lat stał się rozpoznawalną, znaczącą osobistością w mediach społecznościowych (szczególnie YouTube, Instagram, Facebook). Zdumiewający fakt: jego mądre, ostro przenikliwe dla zwątpiałych serc prostych Ukraińców, wysoce patriotyczne, rozważne, przekonujące odezwy zbierają naprawdę miliony wyświetleń i setki tysięcy reakcji. Chodzi o jego jasno określoną pozycję wobec niszczycielskiej działalności na Ukrainie moskiewskiego kościoła, uparcie oddanych „ruskiemu mirowi” tysięcy jego księży, a także o tych naszych, którzy całkowicie zobojętnieli i rozczarowali się procesami budowania państwa na Ukrainie. Dzięki jego zdecydowanej działalności oświatowej prawosławna Bukowina jako niedawny bastion „ruskiego miru” coraz aktywniej powraca na łono ukraińskiego, narodowego w swej pierwotnej istocie, kościoła. To Wojownik Światła, posłany na Ukrainę duchem Wielkiego Metropolity Iłariona (Ohijenki). To jego współpracownik, szczery i oddany kontynuator bodaj najważniejszej sprawy patrona tej nagrody – nie ukrainizacji, nie dekomunizacji, a właśnie odmoskwienia Ukrainy. Zgodną ze sprawą życia Iwana Ohijenki wydaje się także wieloletnia i wielostronna działalność na rzecz ochrony i utwierdzenia Ukraińskiej Ukrainy Iwana Zajcia. Osobiście jestem wdzięczny Iwanowi Ołeksandrowyczowi za wsparcie wydania „Miasteczka Brusiłowa i jego okolic” Ohijenki – rękopisu, który przeleżał w zapomnieniu całe 100 lat i został odnaleziony przeze mnie w archiwalnych zakamarkach dawnych funduszy specjalnych. I jeszcze 20 lat redaktor tego legendarnego rękopisu bezskutecznie szukał w wysokich gabinetach władzy nieobojętnych mężów stanu, którzy umożliwiliby druk tej książki-legendy. Nie znalazł takich. Ale na życiowej drodze trafił się Iwan Zajeć. Ta książka wyszła w nakładzie 2000 egzemplarzy. Godne to!
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w pomieszczeniu agencji informacyjnej „Naholos” odbył się okrągły stół na temat „Realne zagrożenie ludobójstwa narodu ukraińskiego i konieczność konsolidacji Ukraińców całego świata”. W swoim słowie wstępnym przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan podkreślił, że dopóki w światowej polityce będzie istniał trend zbliżenia Trumpa z Putinem – jesteśmy w niebezpieczeństwie. Zdaniem mówcy, w obecnym składzie Rady Najwyższej nie ma sił, które broniłyby bezpieczeństwa narodowego, wychodząc z interesów Ukrainy. Według Pawła Mowczana tylko Siły Zbrojne Ukrainy są główną proukraińską siłą w kraju, która przeciwstawia się rosyjskiej agresji. Polityk, zasłużony prawnik Ukrainy Mykoła Hołomsza zaznaczył, że Ukraina znalazła się wśród potworów reżimów autorytarnych, a Biały Dom powtarza retorykę Kremla, ponieważ nie nazywa Putina agresorem. Jednocześnie pan Hołomsza uważa, że naród amerykański jest mądrzejszy od swoich rządzących i kontakty na poziomie społeczeństwa obywatelskiego należy rozszerzać. Jeśli chodzi o nasze problemy wewnętrzne: dotąd głosu narodu ukraińskiego nikt nie słyszy, a zatem partie i inne ugrupowania muszą jednoczyć się na uzgodnionej przez uczestników platformie społeczno-politycznej i brać odpowiedzialność na siebie. Przewodnicząca Ukraińskiego Funduszu Pokoju, deputowana ludowa Ukrainy kilku kadencji Ludmyła Suprun wezwała do przestrzegania obowiązującej Konstytucji Ukrainy, gdzie zapisano, że zasoby naturalne należą do narodu i nikt z urzędników nie może jednoosobowo nimi rozporządzać. Tak samo, według pani Suprun, nikt nie może uzurpować władzy, bo tych, którzy próbowali to robić, naród zawsze stawiał na miejscu. „Obecnie, podczas brutalnej rosyjskiej agresji, państwo musi zachować życie swoich obywateli. Nie zapominajmy o dwudziestu tysiącach dzieci, siłą wywiezionych do Rosji – to oficjalnie, a ile nieoficjalnie, a co stało się z dziećmi i dorosłymi w zrujnowanym Mariupolu” – zaznaczyła Ludmyła Suprun. Żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Jurij Fedorenko zauważył, że kwestia sprawiedliwości w społeczeństwie jest aktualna, bo obok siebie na froncie nie widzi dzieci deputatów, przedstawicieli tak zwanej elity. Wezwał obecnych do sformułowania jasnego programu działań, co robić dalej, jak żyć po naszym zwycięstwie. „Zróbcie tak, żebym ja i tacy jak ja pozostali w tym kraju po wojnie” – powiedział pan Jurij. Kontynuując temat rozmowy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Heorhij Filipczuk zaznaczył, że mamy w kraju nie po prostu kryzys, a tragedię demograficzną. Według niego, mimo że władza ignoruje zapytania ludzi, nie komunikuje się z narodem i nie wyjaśnia swoich działań – właśnie organizacje społeczne muszą przekazywać swoją wizję sytuacji. „Chodzenia w lud nikt nam nie może odebrać” – powiedział Heorhij Filipczuk. Na wydarzeniu wystąpili także Iwan Zajec, Wasyl Maroczko, Serhij Prysuchin, Kyryło Stecenko, Jewhen Buket, Wołodymyr Nis, Serhij Melnyczuk, Dmytro Łomaczuk oraz inni naukowcy i działacze społeczni. Uczestnicy doszli do porozumienia, by aktywnie pracować nad stworzeniem platformy społeczno-politycznej. Podczas spotkania Pawło Mowczan wypełnił zaszczytną misję – wręczył nagrodę imienia Iwana Ohijenki za 2024 rok zasłużonemu artyście Ukrainy Wasylowi Krasosi (na zdjęciu). Gratulujemy! Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
budowania państwowości, co Borys Stepanyszyn swego czasu określił wszechogarniającym stwierdzeniem: „Kto ma szkołę – ten ma naród”. Ale taką solidną duchową, intelektualną, narodową szkołę, uważał Stepanyszyn, trzeba nieustannie pielęgnować, tworzyć, chronić. Bo niczym innym, jak niestrudzoną, pełną pasji i twórczą pracą, nie da się jej uformować. Ta wysoce etyczna norma postępowania nie opuszczała go przez całą jego twórczość życiową. Nie na darmo życiowym credo tego nieposkromionego i prawdziwie ludowego Oświeceniowca i Pedagoga było wezwanie Franki: „Każdy myśl, że na tobie milionów stan stoi, że za los milionów musisz dać ty odpowiedź”. Ponieważ miłość do zawodu nie przychodzi znikąd, sama z siebie, trzeba ją pielęgnować, rozwijać, zwłaszcza gdy jesteś Nauczycielem, wmontowanym w najbardziej złożony model społeczny „człowiek – człowiek”. Dlatego też przypominał przede wszystkim w środowisku zawodowym ludową mądrość, że „wyuczyć się można na kogokolwiek, a nauczycielem trzeba się stać”. Tworząc w tej ważnej niszy naukowo-oświatowej oraz kulturalno-duchowej, zawsze czuł całym sercem wielką odpowiedzialność obywatelską za formowanie twórczego i patriotycznego Nauczyciela, akcentując jego znaczącą misję, słowem i czynem potwierdzając prawdziwą teorię wybitnego J. A. Komeńskiego, że „sprawa nauczyciela, skromna tylko z zewnątrz, jest jedną z ogromnych spraw w historii”. Ten prawdziwy koryfeusz ukraińskiej literatury Borys Stepanyszyn pozostaje na zawsze w pamięci nie tylko jako utalentowany Myśliciel, Pedagog, Literaturoznawca, ale także jako wyjątkowy wzór Pracusia dla współczesnych. Właśnie wartość pracy stawiał u podstaw narodowego systemu oświatowego, sprzyjając rozwojowi i kształtowaniu się osobowości, za-
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. 3 kwietnia. Przepełniona sala muzyki kameralnej i organowej w mieście Równe. Uroczysta akademia, poświęcona 100-leciu Borysa Stepanyszyna – znamienitego ukraińskiego Oświeciciela, Pedagoga, Budziciela ludzkiej duszy, pamięci, sumienia, obrońcy szkoły narodowej, profesora, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. Brzmi Słowo, Muzyka, unoszą się Muzy, tworząc przejmującą emocjonalną atmosferę wspomnieniami, prawdziwymi opowieściami, poetyckimi rymami i ludzkim biciem serca. Zadziwiająca harmonia sceny i sali, gdzie muzy tworzą niezgłębioną gamę uczuć, która, zdaje się, pomieściła wszystkich tych, którzy są w stanie odbierać uroczyste wydarzenie „sercem”. Pełne szacunku i szczere zwrócenie się do szanownej społeczności Iwana Wietrowa – przewodniczącego organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, głównego organizatora tego wysoce etycznego i patriotycznego wydarzenia. Rzeczywiście, wszak czczą wielkiego Ukraińca, który całą swoją istotą przez całe swoje pełne cierpień życie udowadniał sobie i żyjącym na ojczystej (często nie swojej) ziemi, że naszą najwyższą wartością jest Ukraina. O to znaczące i wzywające Szewczenkowe „Swoją Ukrainę kochajcie” walczył, nim żył i tworzył. Właśnie taki światopoglądowy rdzeń oszlifował całą jego przestrzeń życiową, z zachowaniem starodawnego testamentu: „Według czynu, zgodnie ze swoją drogą człowiek znajdzie zapłatę”. Oczywiście, nikt nie będzie w stanie lepiej ocenić jego cierniowej drogi niż najbliżsi przyjaciele, towarzysze broni, wszyscy, którzy blisko żyli, współpracowali i współodczuwali razem z Borysem Ilkowyczem. W gazecie „Słowo Proświty” z 3–9 kwietnia 2025 r. wydrukowano szereg ciekawych materiałów na stulecie od dnia urodzin Borysa Stepanyszyna z wymownym nagłówkiem: „Kochał rodzinny kraj i żarliwie pragnął szczęścia matce-Ukrainie oraz był zaangażowany przez nią”. Swoimi myślami, wspomnieniami, ocenami dzielili się Kateryna Syczyk, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, przewodnicząca organizacji społecznej „Rówieńskie miejskie zjednoczenie towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki”, Jewhenija Borejko-Hładunowa, swoista kronikarka Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia towarzystwa „Proświta”; Lilija Owdijczuk, profesorka katedry języka ukraińskiego i literatury Prywatnej Wyższej Uczelni „Międzynarodowy Uniwersytet Ekonomiczno-Humanistyczny im. akademika Stepana Demianczuka”. Wspólnym mianownikiem tych wpisów było rozumienie społecznego znaczenia Oświaty dla bezpieczeństwa narodowego, wynik, który zmienia człowieka na lepsze. Właśnie w pracy, w niewoli krytycznego i kreatywnego myślenia postrzegał status ucznia, studenta. Nie na darmo jego praca doktorska z 1975 roku była na temat „System samodzielnej pracy uczniów z literatury i jej wpływ na efektywność procesu nauczania”. Wola, charakter, zdecydowanie, niestrudzoność, moralne samowychowanie były dla niego głębokimi jakościowymi charakterystykami, które wraz z zainteresowaniami tworzyły Człowieka. Profesor Stepanyszyn w skomplikowanych ówczesnych warunkach kształtował taką sztukę oświaty, która opierała się na niezbędnej młodzieży praktyce życiowej, moralności, etyce, obywatelskości, charakterze, ani na chwilę nie porzucając myśli o nadzwyczajnej ukrainocentrycznej misji szkoły, uniwersytetu, które muszą być pod względem treści i filozofii działalności narodowe. Błyskotliwy metodyk, wykładowca, mówca, uczony-nowator, nigdy nie uważał, że młodzież można wychować zawołaniem „rób, jak ja powiedziałem”, a tylko na podstawie prawdziwej zasady pedagogicznej – „rób, jak ja”. Osobisty przykład w pracy, czynie, postawie obywatelskiej, w stosunku do najwyższej wartości – Ukrainy. Człowiek encyklopedycznego umysłu, wielostronnej wiedzy i zainteresowań, obejmujących różnorodne dziedziny wiedzy, był i jest światłem dla rodaków, dla ukraińskości, który ofiarnie i bezkompromisowo wyznawał w nauce, oświacie, oświeceniowości, życiu społecznym wielką narodową Ideę, oszlifowaną Szewczenkowym testamentem: „Swoją Ukrainę kochajcie”. Dlatego na uroczystej akademii bardzo słuszne było przypomnienie z Pisma Świętego (od Mateusza) przez Duchownego Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, że „nie zapalają światła i nie stawiają pod korcem, ale na świeczniku, aby świeciło wszystkim w domu. Tak niech świeci wasze światło przed ludźmi, aby widzieli wasze dobre uczynki…”. Ta mądra prawda skłania wielu tych, którzy przede wszystkim ponoszą odpowiedzialność za wychowanie Narodu, nasze szkoły, uniwersytety, placówki podyplomowej edukacji pedagogicznej i instytucje akademickie, by nie chować światła „Stepanyszynowej prawdy”. Wszak w wielu akademickich słownikach pedagogicznych („Ukraiński słownik pedagogiczny”,
1997; “Encyklopedia oświaty”, 2008; “Oświata dorosłych”, 2014; “Ukraiński słownik pedagogiczny”. Wyd. drugie, 2011), podręcznikach dla studentów i wykładowców w rodzaju “Historia ukraińskiej szkoły i pedagogiki” nie zawiera, niestety, żadnego przekazu informacyjnego o tym uczonym-pedagogu wysokiej klasy, błyskotliwym metodyku, działaczu społecznym, niestrudzonym pracowniku na niwie ukraińskiej oświaty narodowej. Jednak nie czas na utyskiwania, bo to jasne imię nadal żyje i tworzy. Wracając do Kijowa po dwudniowym pobycie na Rówieńszczyźnie razem z Iwanem Zajcem, staliśmy się uczestnikami nieco nieoczekiwanej i obiecującej rozmowy telefonicznej z profesorem Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza Wołodymyrem Antofijczukiem, który, dowiedziawszy się o naszym pobycie na uroczystościach ku czci B. Stepanyszyna, z wielkim szacunkiem wypowiedział się o Borysie Ilkowyczu: “Sławny pedagog i wybitny ukraiński filolog. Na naszym wydziale uczymy studentów na podstawie jego prac…”. Rzeczywiście, idei, ideałów, dzieł i marzeń Stepanyszyna nie wolno nikomu oddalać od społeczeństwa i od narodowej Oświaty (“nowej ukraińskiej szkoły”), zwłaszcza w czasach obecnej wojny egzystencjalnej z moskwicinami o nasze święte prawo do życia. Bo on był z Narodu i całe ziemskie życie był ze swoim Narodem. Świadectwem takiego wysoce etycznego działania pedagogiczno-oświatowego są przede wszystkim jego unikalne (ponad 50!) książki, monografie, podręczniki, które stanowią bezcenny skarb naukowo-pedagogiczny, który jakby poza czasem, nie traci swojego znaczenia społecznego. Od końca lat 50., zacząwszy pisać na łamach czasopism (łącznie ukazało się ponad 500 artykułów), stał się znany i poszukiwany w wielu zagranicznych czasopismach (polskich, bułgarskich, słowackich, kanadyjskich). Niegdyś Niła Wołoszyna, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, słusznie nazwała Stepanyszyna “olbrzymem w metodyce nauczania literatury ukraińskiej”. Najwyraźniej rację miał wykładowca literatury ukraińskiej Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego Dmytro Kraweć – redaktor-opracowujący książkę “Borys Stepanyszyn. Wspomnienia, materiały, indeks bibliograficzny”, który zaznaczał, że takiego podręcznika z metodyki nauczania literatury ukraińskiej, jaki napisał Stepanyszyn, nikt nie stworzył. A był on też wyjątkowym nie tylko twórcą, ale i czytelnikiem, dlatego corocznie w Rówieńskiej Państwowej Bibliotece Obwodowej miał kartę czytelnika nr 1. W tej samej bibliotece obecnie przechowywana jest cenna kolekcja Borysa Stepanyszyna, składająca się z 279 książek, która zawiera rzadkie prace literaturoznawcze i językoznawcze, dzieła z zakresu nauk społecznych, sztuki, literatury pięknej i politycznej, charakteryzując w znacznym stopniu jego naturę. Ale ważne jest to, że w kolekcji znajdują się dorobki twórcze samego autora, które rzetelnie naświetlają jego ważne światopoglądowe, naukowo-pedagogiczne i społeczne aspekty działalności. Ku czci Biblioteki w serii “Sławnych rodaków” jeszcze w 2012 roku wydano indeks bibliograficzny jego prac “Żył na straży odrodzenia duchowego”. Jakby przypadkiem, ale ukazanie się tego indeksu stało się swoistą nie tylko światopoglądową, ale i społeczno-polityczną odpowiedzią na ten bezsensowny i błędny dokument normatywny MON Ukrainy pod tytułem “Koncepcja edukacji literackiej”, opracowany tuż przedtem (w 2011 roku). Wtedy, w 20. roku Niepodległości, rodzimi “przewodnicy” kremlowskiego chowu forsowali
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zupełnie inne „wartościowe” punkty odniesienia niż te, które wprowadzał Stepanyszyn, ponieważ szkolną i uniwersytecką młodzież zmuszano do poznawania nie duchowych i twórczych pokładów „Rozstrzelanego odrodzenia” czy „szestdesiatnykiw”, a „ideałów” obcego rusko-miru. Przecież w tej „koncepcji” imperatywnie utwierdzano światopoglądową pułapkę ruin dla naszej młodzieży, ponieważ tam, w szczególności, brzmiało: „Szczególna rola przypada literaturze rosyjskiej jako artystyczno-słownemu dorobkowi, w ścisłej interakcji z którym przez kilka stuleci kształtowała się literatura ukraińska, a także z uwzględnieniem tego miejsca, które zajmuje literatura rosyjska w ogólnoludzkim systemie duchowo-kulturowych wartości”. Więc to, przeciwko czemu zawsze protestował Stepanyszyn, z jakiegoś powodu nagle stawało się oficjalną polityką oświatową, która kształtowała się na moskiewskich bagnach. Dzięki Bogu, niedługo. W treść edukacji językowo-literackiej coraz bardziej natarczywie powracają wiedza, wartości, ideały, które troskliwie pielęgnował i oddawał młodzieży ten znaczący uczony-pedagog, który, według słów honorowej proświcianki Tetiany Pijar, jest „jednym z wielkich Ukraińców, z których dumne jest Równe”. I nie tylko. W Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego w głównych zbiorach przechowywany jest naukowo-pedagogiczny, literaturoznawczy dorobek tego niezłomnego i niezwykle utalentowanego Oświeciciela, przede wszystkim opracowania z czasów Niepodległości, i jest on ogromny. Prace Stepanyszyna świadczą o rozległości i merytorycznej głębi jego działalności, które słusznie powinny zostać zaliczone do złotego funduszu dziedzictwa pedagogicznego Ukrainy. Bo nawet opracowana przez niego metodyka nauczania literatury ukraińskiej w szkole stała się zasadniczo nowym podejściem w dydaktyce, ponieważ opierała się na własnym doświadczeniu, szacunku do godności osobowości i narodowego „Ja” ucznia. Jednak dopiero w 1991 roku został przywrócony do pracy w stopniu profesora katedry literatury ukraińskiej Rówieńskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego, a w 1995 roku Borysowi Stepanyszynowi przyznano Państwową Nagrodę Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki za podręcznik „Literatura ukraińska” dla klasy 9. Jego wielką zasługą jest to, że w smutnych czasach denacjonalizacji i bezpaństwowości dał odpowiedź jako pedagog państwowotwórczego myślenia, wyprzedzający czas, na pytanie – „jaki powinien być podręcznik do literatury ukraińskiej?”. Właśnie za ukraińską ideę Stepanyszyna szkalowano i poniżano, a w 1982 roku, pozbawiając wszystkich tytułów i stopni naukowych, „sowieci” wyrzucili go z uniwersytetu za „burżuazyjny nacjonalizm”. przewodniczenie w Charkowskim Obwodowym Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki w latach 2013–2014, podczas którego odparto bezprawne zakusy niektórych popularnych wówczas radykalnych partii i organizacji, rozwiązywano pilne kwestie prawno-sądowe, gospodarcze, finansowe, organizacyjno-dokumentalne, w szczególności związane z ochroną przed miejscową ukrainofobiczną władzą. Postać pana Krawciwa podkreśla ciągłość i soborowość narodowowyzwoleńczej walki, obronę ukraińskości Charkowa w czasach powszechnej rusyfikacji od końca lat 60. do końca lat 80. i w kolejnych dziesięcioleciach. Wyrażamy głębokie współczucie rodzinie i przyjaciołom Ihora Iwanowycza. Pozostanie w naszej pamięci jako patriota, bojownik, zasadniczy, porządny człowiek, intelektualista i profesjonalista. Niech jego dusza spoczywa w pokoju. Od społeczności Charkowszczyzny – Anatolij Kindratenko, Jarosława Kasijan
Tłumaczenie maszynowe
Ale Człowiek takiego hartu, który doświadczał niewiarygodnych udręk, represji i prześladowań, nie przestawał tworzyć. Istnieje książka M. Hornego „Ukraińcy Chełmszczyzny i Podlasia. Wybitne osobistości XX wieku”, poświęcona także Borysowi Stepanyszynowi, w której zaznaczono: „Dysydenci w tamtych czasach byli całkowicie bezbronni i politycznie bezprawni, im »nie ufano« nawet na stanowiskach palaczy”. Jednak mimo wszystko zachował osobistą i narodową godność, siłę zwalczania zła, wysoką inteligencję, prawdomówność, twórczy zapał i główną życiową jakość – miłość do Ukrainy. Zawsze wierzył w triumf prawdy i sprawiedliwości, żył duchem walki i protestu przeciwko systemowi, który znieważa kulturę narodową, język ojczysty, ukraińskość w edukacji i nauce. Jego żarliwe, wysokiej kultury słowo, patriotyczna postawa, niestrudzone działanie na rzecz ukraińskiej sprawy do dziś są słyszalne, gdy na porządku dziennym wywyższa się znaczenie wychowania świadomości narodowej Ukraińców – jednolitych, solidarnych i niepokonanych. Bo żył testamentem Szewczenki, że „Ta wola i prawda jedna, i różnią się tylko imiona”. Dlatego z takim oddaniem obowiązku obywatelskiego włączył się w okresie ukraińskiego renesansu w walkę o prawa narodowe, wolność, państwowość ojczystego Narodu. Współtworzone Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Szewczenki, „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Uniwersytet Ludowy, obwodowa organizacja Ludowego Ruchu Ukrainy, wywalczenie prawa do Ukraińskiego Kościoła, zbiórka funduszy na budowę pomnika Tarasa Szewczenki oraz wiele innych państwowotwórczych spraw, w których była także znacząca cząstka idei Stepanyszyna, jego energii, intelektu, pracy, ukraińskiej miłości. W tych szlachetnych działaniach warto wspomnieć wielu jego towarzyszy ducha, zwłaszcza Wasyla Czerwonija – wysoce godnego rycerza w obronie Państwa, Języka Ojczystego, Ukraińskiego Kościoła, tożsamości narodowej. Odwiedziwszy te pamiętne miejsca, pomodliliśmy się w majestatycznym Soborze Świętej Opieki w Równem za Wojowników, za Borysa Stepanyszyna, za Wasyla Czerwonija, który pochowany jest obok Metropolity Rówieńskiego i Ostrogskiego Daniela (Czokaliuka), odwiedziwszy przedtem cmentarz miejski – miejsce wiecznego spoczynku Borysa Stepanyszyna. Oddajmy cześć tym wielkim Ukraińcom swoją pamięcią i szacunkiem. Oni bronili, strzegli, pielęgnowali, tworzyli Ukrainę swoją oddaną pracą, odwagą i miłością. Chwała godnym ukraińskim Synom! Chwała Ukrainie! Z głębokim żalem zawiadamiamy o śmierci naszego zasłużonego działacza Ihora Iwanowycza Krawciwa, który odszedł z życia w 87. roku życia w wyniku udaru. Ihor Iwanowycz urodził się i mieszkał w Charkowie, ukończył Charkowski Instytut Inżynieryjno-Budowlany, osiągnął szczyty mistrzostwa w zawodzie, przez długi czas pracował jako główny inżynier projektów w charkowskiej filii „UkrNDIprojektrestawracja”, brał udział w odnowieniu znaczących charkowskich zabytków, w szczególności Soboru Uspieńskiego, Głównego Urzędu Pocztowego, Gimnazjum nr 6, otrzymał status weterana pracy. Temat ochrony i utwierdzenia języka ukraińskiego, godności narodowej i tożsamości, walki o wolność Ukrainy czerwonym szlakiem przeszedł przez lwią część życia Ihora Iwanowycza, po tym jak w wieku 30 lat cudem obudziła się i rozwinęła twarda i konsekwentna świadomość narodowa. W tym okresie, 1968–1972, pan Ihor oduczył się nawykowego rosyjskiego i przeszedł na pełną, doskonałą ukraińskojęzyczność w ogólnie zrusyfikowanym mieście, wytwarzał i rozpowszechniał wśród znajomych materiały z krytyką polityki narodowej, społecznej i zagranicznej KPZR, prowadził odpowiednie rozmowy i korespondencję, a nawet zmienił narzuconą rodzicom zrusyfikowaną końcówkę swojego nazwiska z „-ow” na „-iw”. Nic dziwnego, że te aktywne przejawy narodowe i obywatelskie ostatecznie nie pozostały niezauważone przez KGB, w związku z czym pana Krawciwa aresztowano i skazano (warto zaznaczyć, że pan Ihor dopiął swego, by śledztwo wstępne i sąd odbywały się w języku ukraińskim) za „antyradziecką agitację i propagandę” na 5 lat łagrów o zaostrzonym rygorze, które w latach 1972–1977 odbywał jako więzień polityczny na Uralu i w Mordowii. W łagrach Ihor Iwanowycz brał udział w akcjach protestacyjnych i walce o prawa obywatelskie i narodowe, a po zwolnieniu w latach 1977–1988 wprowadzał język ukraiński do dokumentacji technicznej w pracy, za co on i rodzina doświadczali prześladowań, konfliktów, upokorzeń, gróźb zwolnienia i uwięzienia za „nieróbstwo”. W latach 1988–1991 i w kolejnych latach Ihor Iwanowycz brał aktywny udział w zakładaniu i pracy charkowskich struktur Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy, Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. G. Szewczenki, „Memoriału”, Towarzystwa „Spadczyna”, Ogólnoukraińskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych. W 1990 r. był uczestnikiem utworzenia, członkiem Rady i Kierownictwa (1991) Ukraińskiej Partii Republikańskiej, kierował jej Charkowską organizacją obwodową w latach 1990–1993. Pan Krawciw był deputowanym Rady Obwodowej w Charkowie I kadencji w latach 1990–1994, brał udział w licznych inicjatywach i akcjach w obronie interesów ukraińskich. Ostatnim rozdziałem działalności społecznej pana Ihora stał się
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
zaczęli przywracać pamięć o wybitnych rodakach, wtedy po raz pierwszy zabrzmiały imiona Omelana Senyka i Mykoły Ściborskiego. Na terenie soboru nie było nic, nawet kopczyka, przybliżoně ustaliliśmy miejsce pochówku i postawiliśmy drewniany krzyż. Po kilku miesiącach Moskale go ścięli, postawiliśmy nagrobek, i ten również zniszczyli. Ale mimo to wciąż przychodziliśmy i kładliśmy tam kwiaty. Kiedy w 2014 roku przedstawiciele ówczesnych władz ustawili ten pomnik, moskiewscy poplecznicy zabronili nam sprowadzać ukraińskiego księdza na nabożeństwo... Przychodzimy tutaj co roku w dniu urodzin Mykoły Ściborskiego, 28 marca, oraz w dniu jego śmierci, 30 sierpnia”. Bolesny temat patriotyzmu poruszył Mychajło Ślipczenko, członek Proświty, zastępca przewodniczącego organizacji pozarządowej „Żytomierskie obwodowe związek uczestników działań bojowych i osób z niepełnosprawnością wskutek wojny «UVO»”. 28 marca 2014 roku brał on bezpośredni udział w odsłonięciu pamiątkowego znaku. „Społeczności, chcę zaznaczyć zjawisko wykorzystywania przez niektórych obywateli idei narodowej do realizacji własnych, egoistycznych interesów. Spójrzcie dookoła, nie ma ich tu teraz. Dziś przy tym znaku zebrali się ci, którzy bez patosu przyszli uczcić pamięć godnych. Musimy analizować wydarzenia bliskie w czasie i wyciągać wnioski”, – zaznaczył Mychajło Ślipczenko. Teren soboru Przemienienia Pańskiego jest dość duży, obok znajduje się skwer, który wymaga nie tylko odnowienia, lecz przywrócenia historycznej sprawiedliwości. Więcej obecnym opowiedział Hennadij Machorin, regionalista, docent Poleskiego Uniwersytetu Narodowego, zastępca przewodniczącego Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta». „Ten skwer to dawny cmentarz, na którym w 1919 roku chowano żołnierzy Armii UNR. Nasze pokolenie powinno ustawić na terenie skweru Krzyż Pamięci Żołnierzom UNR. Trzeba to zrobić, pomimo trudnych realiów dnia dzisiejszego”, – zaznaczył Hennadij Machorin i kontynuował opowieść o kolejnym dziele Mykoły Ściborskiego, o którym często się zapomina: – Kiedy dziennikarze pytają o historię powstania Konstytucji, zawsze podkreślam, że jednym z autorów projektu Konstytucji był Mykoła Ściborski. Zazwyczaj wypada on z tego zestawienia, dlatego trzeba stale przypominać, że rodak z Żytomierza w ciągu 72 godzin napisał „Zarysy projektu Ustaw Zasadniczych (Konstytucji) Państwa Ukraińskiego”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
творильна зона мозку – вони нічого стратегічного створити не можуть; пи…діти можуть, скільки завгодно, створити – ніколи. Кам’яна сокира. Ця істина майбутнього зараз нісенітниця. Але це говорить тільки про правдивість Істини, а її бачення як нісенітниці – на очах сліпих. Нісенітниця, що все зробили ті, хто прибилися на розбір шапок. Коли, в дозволений момент, тільки й потрібно було правильно проголосувати у ВР. Комуністи – їх з кегебістами була абсолютна більшість – проголосували з переляку, що їх судитимуть за підтриманий путч ГКЧП, а решта, що розкриються їх зв’язки з КГБ. Пилина не спала ні з тих, ні з тих. Натомість їх засипало золотим дощем всього радянського багатства. За два дні до того17 я написав заяву проти ГКЧП, – її підписали декілька молодих, в т. ч. Цибулько, Римарук, Лавренюк, – і пішов від Кулінарки на гору, в Спілку, збирати далі підписи. На вулицях і там не було ні-ду-ші: ні кгб-трибуна Я-ворівського, ні кгб-закладуна Павличка, ні яскравого, дорогого нашого, Івана Федоровича18, ні всіх інших ікон президій того й подальшого часу. Нікогісінько-нікого. Це було 23, початок 24 серпня. Коли у Москві зіграли відбій, всі раптом знов стали героями, з’явилися серед окрилених мас і орлами по їхніх мітингоспинах злетіли знов на трибуни, в президії, на сцени. В період 22, 23, початок 24 серпня 1991 Київ, Хрещатик був спорожнілий, як одна покинута траншея. Нас, тих, хто ждали танків Варєннікова, було під Кулінаркою п’ятеро: художники Соловйов і Кошляк, Цибулько, Ульяненко і я. Дуже рідкі перехожі заскакували перекусити – котлету й каву – і різко зникали. Ніхто не затримувався, хоч завжди там гайдабурила осіння зграя вічно неприкаяних митців, журналістів, стукачів і просто доходяг. Тюрма й дурдом на пересилці. Тоді – нікого. Ті дні я пам’ятаю краще від вчорашнього, дні, які поміняли історію, дні, завдяки яким одні пішли у невідання, а так мало причетні стали героями.
топтали й знищили. І тим, що пропихали себе, покоління гнилодесятників, одпихнуло одібраних Богом і пропихнуло тих, хто були добрані сатаною. Кожен чтить тепер себе патріотом. Коли стало модно, чого б ні. Будьте ласкаві сказати: а де і ким ви були з 80 по 91? Як і чим посприяли цьому. Торжеству патріотизму. Ато за стіл є всі, а принести, хто? Який ваш внесочок у свободу і Незалежність? Га? Я щось не чую. Коли робилося Все, вас не було, а коли зробилося, ви прибилися – і стали вітями, петями, юлями, мулями, шоблами навколо вас, облесниками у вишиванках, це ж нічим уже не загрожувало, показний патріотизм. Я пам’ятаю Перший Збір КУНу21, перші збори всього. Я пам’ятаю, де були офіси партій, товариств, опозиційних видань і атмосферу там. Ви щось розкажете про це? Ви, хто стали її іконами, проясніть, звідки ви взялись? Лжеспасителі України. І лжеспасуни, що облестили її, стали вбивцями колись обнадієної країни. Який ваш стосунок до народження Держави, який ваш внесок? Вся ця комунолепра, вчасно переповзши з системи в систему, з годівниці до годівниці, тільки повнішої і з дорожчим харчем, вся ця гниль, що потім розпродала значну економіку світу і віддала за спасибі атомну зброю, понині сіяє світочами на збіговиськах-конференціях, сяє діамантами запонок в білосніжних сорочках, щось лепече про неньку і свою люпов, вся ця діамантова лепра, порушивши ядерний світовий баланс зробила неуникною війну з переходом в атомну. Із них, переляків з пелюшок, були такі політики й далекозорці, як із заячих бібрахів кулі. Їх пхало і пропихало одне і те ж відомство, і це зрозуміло кожному, хто жив тоді. Цілковито залежні, цілковито підконтрольні, прозлодюжені наскрізь, незалежні тільки від совісті й співчуття народові, вони поробили себе батькунами Незалежності і подосі жирують на її шиї. Де ви були тоді? Легендуни свого патріотизму, героїзму й історичної ролі. І де тепер ті, звідки все починалося: письменники, журналісти, критики, мовознавці. Їх ніхто не знає і не пам’ятає. Бо вони ніхто в цій – своїй – Державі. Такого антидобору, пропихання одних, ні до чого не годних, тільки улесно брехати, обіцяти й красти, і відпихання інших, чесних, совісних, здібних, богобоязних, навряд чи бачила історія. Цей антидобір, гіршого з гірших, найпідлішого з підлих, і призвів до засилля держбанди, яка представляє себе Державою. Будучи геноцидарнею народу і всього кращого в ньому. Їх несправедливо звинувачують в корупції, поборах. Це неправильно. Це все одно, що винуватити лиса в тому, що він душить курей. Вовка – що загризає диких кіз і овець. Це природнє право в природньому світі. Без страху Бога. І правильно роблять, що потім нагороджують себе званнями, грамотами, орденами. Мільярдами з держказни. Це ми дурні, що дали їм обдурити себе і ввірити їм, лисам у хліві, над всією птахофермою владу. Це ми, а не вони, передали їм свободу і Незалежність у приватну власність. Тепер вони галдять від свободи ймення, а від
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Євген ПАШКОВСЬКИЙ
Продовження. Початок у ч. 13 за 2025 р.
Добре пам’ятаю тих двох і себе тоді – нічого особливого зовні. Недолюблювати ту систему у нас було достатньо причин. Ми всі були ізгоями без найменших перспектив; ми всі були не од світу, що й потвердилось життям, за винятком одного, того, кого вже нема. В пізньому віці, вже після Незалежності, він мав сім’ю. Вони всі були дотичні до літератури. Я ніколи не назву цих імен, щоб не творити навколо них ореолу. Нехай думають так, як прийнято. В цьому випадку буде справедливим: блаженні, хто помиляються. Так буде краще. Недолюблювати – це дуже літературно сказано. Ми не мали майбутнього, в тих умовах, в тій системі, жодного місця; ми не найшли себе ні в тій, ні в новій, духовній копії попередньої; вже правлять онуки тих, що відпихали нас тоді і перекрили все. Справа не в ненависті – енергія ненависті, як низька частота не породжує нічого – справа в сильному надбажанні нового, як виходу всім, в здібності лобного мозку формувати мислеобраз, інформу. Справа в дарові творця. Ті двоє також були початкуючими літераторами. Як це відбувається в дійсності, як Енергія Думки, Слова, сильного бажання переростає в реальність, стане зрозуміло в майбутньому. Факт Бога є фактом: все поставало з мислі і акумуляції, а ніяк не інакше. Події є проєкцією уже сформованої інформи16. Безпосередньо перед самою Незалежністю відбулася акція, якій приділили політичну увагу, але вона несла іншу, енергетичну, складову, і стала Іскрою в кімнату з газом. Потім у Незалежності зайшлося сотні батьків – усі самозванці. Нове творилося з творчого середовища, з чистих потенційних творців, як правило, письменників, наділених творчою Енергією. Без неї ніщо нове й значне, в принципі, неможливе. Нове не робиться бухгалтерами й економістами, технарями і науковцями, партфункціонерами мертвої системи; в них неробоча
24 вечором ми обмивали подію в “Півнику” біля стадіону “Динамо”19. Вже було велелюдно й тісно, на вулицях – гуляння. За одним столом, ближче до дороги, були Римарук, Герасим’юк, Соловйов, Цибулько, я. Народ все прибував, яєчні зі шкварками, білими грінками й сардельками все меншало. Ігор курив люльку з ароматним тютюном, набиваючи її з пачки, і був, як завжди, стримано веселим, тільки в очах додавалось блиску. “Наливай, старий”, казав мені. Посада дістати в будь-який час закріпилась за мною надовго. Тоді гроші не значили нічого, значило достати. Знати підхід до грузчиків в гастрономі, барменів, стражників під рестораном. Прийти з пляшкою означало більше, як зараз з мільйоном. Ігор курив і не хмелів. Випити міг багато і ніколи не бути п’яним; чим більше веселилась компанія, тим більше мовчав і дививсь, як з висі, с короткочасності свого життя. Десь по десятій вечора, добряче на газах, ми з Цибульком завалили до Марти на Карла Маркса – передати їй підписану заяву на “Свободу”, вона була кореспонденткою її. Там, вальяжний, в славі опозиціонера, сидів у кріслі Дмитро Понамарчук, тоді наближений до Чорновола. Заява вже була неактуальною. Я стільки потратив часу на пошук і вговорення підписантів. …Ніхто всерйоз не розумів, що сталося. Раділи, що провалився путч, і нам з Цибульком потрібно було валити далі. Щоб десь прибитися на нічліг. Нам там були не вельми раді. Куди б ми не приходили, Цибулько ставав душею компанії. Всі переключались на нього. Його втихомирлива, ведмежа аура всіх примирювала, агресія вивітрювалась, всі починали жартувати і підколювати, він хитро-лагідно посміхався, як гігант-дитя. Та в той вечір ми були лишні. Я забрав з холодильника нами принесену половину півлітри, Володька, вже роздобрілий, не хотів іти; я витяг його з лабет Свободи, злий на неприйняття заяви, на марно потрачений час, і ми пішли в ніч, не знаючи, що вона триватиме подосі. Десь у 85-му, в Інституті літератури, пам’ятаю обговорення прози Микитенка і Медведя. Олексій читав напам’ять своє оповідання “Коли сивіє каміння” – про голод. Страшна крамола тоді. Здається, так і не видане потім. Ті, хто потім стали демократорами, все вислухали, все зрозуміли, всі принишкли, ніхто нічого не сказав. Щоб сказати потім, куди треба. Унікумів, що могли читати напам’ять сторінки прози, поезії, я знав декілька. “Володя, почитай”, казав Загребельний за широким, гостинним столом у Кончі, і Сизоненко, одсвічуючи масивною лисою головою, читав Коцюбинського, Л. Костенко. Було йому тоді за вісімдесят. Суперпам’ять він отримав після поранення в голову й місяця коми в останні дні війни. Зараз молоді, з двома дипломами, здорові, як бугаї, гидують вчитати сторіночку, “гулюва булить”. Гроші в ній підраховувати не болить. Дещо пізніш запам’яталася така сцена в Спілці письменників: на зборах, де висувався кандидатом в депутати Вєрховного Совєта СССР Гончар, Олексій Микитенко знов вискочив, як Пилип з конопель: – Олесю Тегентійовичу! – Дозвольте вам дати доручення на з’їзд. – Будь ласка, Олексію, – прозвучало від Президії. – Олесю Тегентійовичу, поставте, дуругий наш, там питання про керівну роль партії. Чи, може, пора її відмінити? І ввести, врешті-решт, багатопартійність? Тут в залі запала тиша, немов оніміло саме повітря, немов воно стало аміаком і кляпом забило роти. За мить оговтавшись, зірвався в президії Павличко, ще хтось, всі разом щиро і полум’яно заприсягалися в любові до Партії, в одностайному засудженні провокатора. Всі. Ніхто не підтримав відповідної заяви. Це так вони любили волю і незалежність. І фарс, що й дотоді був нудотним фарсом, став карикатурою на фарс. Потім з ЦК КПУ їм була спущена вказівка: заснувати Рух за перебудову комуністичної партії України. Після зборів одного з старших і відомих тоді прозаїків спитали, “ви там були?”, “я в сумнівних акціях участі не приймаю”, голосно, на весь вестибюль Спілки сказав він. Потім за перебудову й за партію скоротили і вийшов Народний Рух. Перші установчі документи я сам бачив, коли після Путчу трусили ЦК Комсомолу, нині МЗС. Так само створювалися інші, керовані КГБ-КПСС структури, партії, банки, все. На з’їзді Руху у 89-му, Павличко в ролі Наполеона, з наглістю старого закладуна трибунив: – Якщо ви будете кричати регламент, то можете вставати і йти додоми. Я хочу вам сказати, що Леонід Макарович телефонував мені і Драчу напередодні, і займався нашими організаційними справами. Мене тут учора звинуватили, що 99% нас за КПСС. Я говорив і зараз скажу: ми за співробітництво з Партією. Цей Секретаріат, який ми обрали, і газету, яку постановили назвати народною, ми без співпраці з Партією, не зможем зрушити. Якщо ви проти, то вже можете йти, або ми підем. Мене з Леонідом Макаровичем ніщо не зв’язує, тільки те, що я йому даю слово, це вже традиція… Товариші, я дякую Леоніду Макаровичу за його виступ. Ми тут зібралися і створили Народний Рух. Ми хочемо співпрацювати з Партією, її кращими силами, і, конкретно, з Леонідом Макаровичем Кравчуком20. Коли я бачу лицемірство нинішнє, цей трагіфарс під личиною свободопатріотизму, я бачу його через призму того, з відстані літ, і цей є найгіршою проекцією. Трагіфарс кривляк не взявся на порожньому місці: його вдобрили своїм лицемірством всі кгбнезалежники, всі комутанти, як добре сказав один із них. Тих, хто не були ними, були одиниці і їхня поодинокість не стала критичною масою. Тих, хто як всі, був легіон і вони, в гризні за владу, за місце у ВР годівниці – інших вже не було – всіх їх відпихнули, роз-
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nawet ich nazwisk nie zachowano. Kiedy zmienia się system, trzeba gruntownie wymienić całą rządzącą wierchuszkę, cały dominujący klasę, wszystkich przedstawicieli martwej ideologii. To czysto medyczny proces. Właśnie dlatego zamyślono lustrację. Którą zamieniono w profanację. Teraz ci, którzy ze mnie drwili i obwiniali mnie o sprowokowanie wojny, śmiali się, naigrawali, „a kto to będzie określał? Ty kim jesteś?”, z pianą na ustach krzyczą o lustracji. Oni sami ją określają. Wszystko przemianować, a wszystkich niszczycieli kraju zachować nietkniętymi. Byłe komunistki i komsomolki przejrzały pod bombami. Zwiększenie liczby bomb może w ogóle doprowadzić do oświecenia. Zewnętrzna lustracja jest zachowaniem władzy Zła. Trzeba usunąć Zło. Oczyścić się ze Zła, ale to nie wchodzi w plany Zła. Jeśli przy zmianie systemu na czas nie zostanie wymieniona rządząca wierchuszka i dominujący klasa, jeśli to, co przeżyte, martwoduche, stare, wślizgnie się do nowego systemu i będzie mimikrować pod niego, i przejmie proces odnowy, to nowemu systemowi przyjdzie kaput. To ciało z trupią krwią, martwym duchem. W człowieku jest jak system Bluetooth: wszystko, co zapisane w jego informacyjnym wnętrzu, przekazuje ludziom. Duch innych nieświadomie go kopiuje. I stają się tacy jak on. To pozwala trupojadom obrócić wszystko w trupa. Ceną ich urządzonego życia jest śmierć nowego. Lustracja, która miała na celu obsadzenie władzy uczciwymi ludźmi, właśnie przeszkadzała nieuczciwym, dla których władza i państwo były sposobem istnienia. Żaden kraj ich nie bolał i nie był im potrzebny, chyba że jako żerowisko. Ceną ich panowania jest śmiertelne zagrożenie dla państwa. Urządzili się, zadomowili, przystosowali, wyrósł cały klasa władzy, a zginęło to nowe i lepsze, co było przewidziane. Teraz lustracja jest jak okłady dla trupa. Martwe zawsze zastępuje istotę profanacją. I wszystko, co ono zrobi, będzie nią. Prawdziwe powstaje z czystej myśli i żaru Boga. Właśnie tego w nim nie ma. Teraz, gdy kijowianie się oburzają: „w Rosji wszyscy są jednakowi: czy putinowcy, czy niePutinowcy, bombią nas!”, pozwólcie zapytać: – Dlaczego nie mówiliście tego czterdzieści lat temu? Dlaczego w Kijowie od 79., 80. roku wszędzie mówiono do mnie: „Mów, ścierwo? Po ludzku?” Wiecie, ile razy, nie? Miliony razy. Bóg ich właśnie zesłał, by wytrząsnęli duszę. TO są Jego Słowa, a nie moje fantazje. We wszystkich innych przypadkach Bóg działa według tej samej zasady: gdzieś ktoś woła o sprawiedliwość, gdzieś ktoś znosi smutek, nieszczęście, poniżenie, obrazy. Cierpi. Męczy się na próżno. Bóg przyjdzie i wytrząśnie duszę. Zapamiętajcie wszyscy. W 89. roku, po gościnie u mnie przy Domu Kina, poszliśmy na spacer Chreszczatykiem i wyszedłszy z przejścia podziemnego naprzeciw Bessarabki, Kononowicz zaintonował: „Stepan Bandera, on jest na obczyźnie, wróci, wyzwoli Ukrainę”, był wieczór, mało ludzi, nikt nas nie sprzedał. Ale nikt też nie zawtórował. A potem raz-dwa – i wszyscy zostali patriotami.
*** W listopadzie 1990 roku, po prowokacji z pułkownikiem Hryhor’jewem, aresztowano Chmarę. W kwietniu następnego roku go wypuszczono. Krawczuk i ci, którzy go wsadzali, pod koniec życia chełpili się patriotyzmem. Atmosfera Kijowa była taka sama jak przez wszystkie lata 80., jeśli nie gorsza. Dopiero z upływem dni wszystko to upiększono i wszystkich pobłogosławiono. Chmara mieszkał w hotelu. Wokół niego stworzono atmosferę największego trędowatości. Odwiedzić go było tak samo, jak dziś powiedzieć coś pozytywnego o Rosji. Pod wieczór pewnego dnia dwoje dziennikarzy i ja wpadliśmy go odwiedzić. W przygaszonym pokoju, plecami do okna, siedział Tolja Łupinis – jego towarzysz z więzienia. Chmara, z wygoloną twarzą, czystymi niebieskimi oczami i uważnym spojrzeniem, siedział przy stole, plecami do wschodniej ściany, jak zawsze prosty. Mieliśmy ze sobą butelkę. Cóż to za butelka na pięć osób? Pogadaliśmy i się rozeszliśmy. U wyjścia czekało na nas pięciu omonowców, jak szafy; nic nie pytając, od razu w holu zaczęli nas kręcić. Tym dwóm udało się wyrwać i uciec. Jeden z nich był prowokatorem22. Ja nie zamierzałem nigdzie uciekać. Zostałem powalony, nawet nie pamiętam jak, straciłem przytomność i ocknąłem się w Leninskim ROWD23. Torturowano mnie „jaskółką” – wyginaniem ciała i związywaniem rąk i nóg za plecami – i bito nogami oraz czym popadło przez dziesięć godzin. Jaskółki nie da się długo wytrzymać. Traciłem przytomność od dzikiego bólu i ognia w łamanym kręgosłupie. I wcześniej miałem uszkodzenia kręgosłupa. Ale stamtąd wyniosłem ból w kręgosłupie na całe życie. Kiedy mnie rozwiązano i na chwilę odeszli, przecięłam żyłę ostrzem przygotowanym na taki wypadek. Teraz już bili, domagając się ostrza; krew płynęła; przyjechało pogotowie, „zabierzcie mnie, zabiją mnie”, założono opatrunek i szybko się zwinęli. Teraz bito mnie dziesięcioma butami z bestialską wściekłością. Bito, drwiono, „pi-sako, kurwa”, a szczególną przyjemność sprawiało im ciągnięcie mnie po podłodze i wycieranie mną własnej krwi. Przetrzymawszy kilka dób, zawieziono mnie na sąd i, aby ukryć pobicia – całe ciało było w pręgach, cała twarz jak jeden spuchnięty siniak – przyklejono mi 10 dób aresztu. Sędzia, która mnie i nie tylko mnie sądziła, być może jeszcze żyje, kręgosłup jej nie boli, a sumienie tym bardziej, i pobiera solidną emeryturę od ukraińskiego Państwa: zasłużoną nagrodę za to, że zabijała w twarz nas wszystkich. Nic jej nie boli, a ja proszę o śmierć i nijak nie mogę zdechnąć. Nikt jej nie zlustrował i nie zamierzał lustrować, tak samo jak setek tysięcy takich w całym systemie. Porządku prawnego diabła. Naczelnik ROWD, który kierował katownią, również na zasłużonej generalskiej emeryturze. Od ukraińskiego Państwa, które on równie skutecznie zabijał. Ci, którzy łamali, torturowali, ciągali po krwi – na pułkowniczych. A zbierając się na Dzień Niepodległości i podczas resortowych świąt, piją za Niepodległość, piją za Ukrainę, piją za swoje zdrowie. Piją i płaczą z miłości do samych siebie. Oczywiste, że ja nic nie dostaję od Państwa i od dawna nie piję. I tak samo przysięga miłość i płacze cały ich system KGB-MWD-sądów-prokuratur-tortur i tajnych wykonawców, płaczą i rozdzierają koszule tysiące ludobójców, święcie wierząc w swoją teraz nieomylność, patriotyzm. Na nich, a nie na tych,
tych, których oni torturowali, ścinali i zakopywali, teraz pracuje ukraińskie państwo. A ci, którzy boleli, cierpieli i walczyli o nie, jej sumienie i Miłość, albo już zgnili, albo jeszcze wegetują i żywcem gniją. Absolutna prawidłowość. Tych, którzy naprawdę byli Ukrainą, w Kijowie lat 80. i początku lat 90., tych, którzy nie należeli do wymienionych grup, którzy się nie uginali i się nie bali, i ten ładunek przekazali wszystkim, można policzyć na palcach dwóch rąk. Ich w większości już nie ma. Kiedy ich chowano, poległych nagłą śmiercią, hipokryci przysięgali, że znajdą i ukarzą morderców. Starszyzna Ukraińców, wywodząca się z komunistów i klonów, stała się nacjodemokratami, zasiadała w prezydiach, wielosłowiła, obiecywała i niczego nie robiła. Rzeczywista władza nie była w ich rękach. Oni byli dekoracją. Każdy ganił i nienawidził każdego, każdy nosił się jak hetman, bez tego ani rusz, każdy myślał o swoim, a nie o interesie państwa. Ale zjednoczeni jeszcze przez wcześniejsze struktury, po przyjacielsku pchali się i pchali do władzy. Żądza władzy i związanego z nią zysku – jedyne, co ich łączyło i natchnęło. Są dwa typy władzy: władza dla Dobra narodu i władza panowania i dobra dla siebie. Pierwsza tu nie istniała i raczej szybko nie zaistnieje. Już wyrósł cały psychotyp pierwszego typu władzy. Duchowi potomkowie łapówkarzy, morderców, donosicieli, katów. Skąd miałby się wziąć drugi? Czyżby spadł z nieba. Nawet jeśli spadnie, tu zostanie bardzo szybko wyprostowany. Pułkownik Hrihoriew bezproblemowo dorósł do generała. Kiedy będzie umierał, nie będą zbierać pieniędzy na jego leczenie, jak dla Chmary; będzie leczony w swoim systemie, swoi go nie skrzywdzą. A on i tak jest zabezpieczony na wieki. Kiedy w 2014 roku rozbrajano Berkut, nie cieszyłem się złośliwie, bo wiedziałem: Sędzia Sprawiedliwy i Nieprzekupny wydał ich system na Gniew. Za wszystko, co w nim czynili przez lata. Takich przypadków jak zabójstwo Hongadze było setki. To komora tortur, zastraszania, fałszowania spraw, przenośnik śmierci, przekroczenia „nie zabijaj”, a żadna to nie obrona praw człowieka. I tego nie da się wykorzenić, kiedy w społeczeństwie nie ma bojaźni Bożej. Odpowiednio nie ma też roztropności. I poddania się Jemu Jedynemu. Wtedy każdy sam dla siebie jest bogiem, i im głupszy, tym większym bogiem. Bogowie, nic więcej. Wtedy wszystko głupie, straszne, opierając się na tajnej władzy, będzie pchać się do władzy – Ja jestem Głównym! – podczas gdy wszystko uczciwe, sprawiedliwe, przygotowane przez Boga do rządzenia, będzie gnić w rowie. JaGłówny, na rogach KGB i jego następców, wpełznie do pieca, żeby nic nie robić, tylko się nadymać i kraść, a uczciwe, sumienne, powołane do dobroczynności, po cichu zgnije, a razem z nim i naród. Tępe, parzystokopytne, bezczelne, głośniej będzie tupać, opierając się na rogach, na swoich koneksjach i finansach, i będzie panować wrażenie Wiel-ki-ej działalności i zbawienia kraju. A to, co chciałoby ocalić, nigdy się nie przebije i nic dobrego nie zdziała. Nikt nawet nie przypuści takiej możliwości. Zupełnie innej historii. Rogata siła zawsze będzie w wygranej, ale nie zostanie zauważona; zauważą tylko tych parzystokopytnych tupaczy, których ona wynosiła, ich obrzucą błotem i zastąpią, rogacze przeforsują nowe, a przegranym będzie naród i historia. Ona się zatrzyma – i wtedy Bóg ją ponownie uruchomi. Ci, którzy nas zabijali, w wielkich stopniach, nie schodzą z ekranów, prowadzący zaglądają im w usta, a ostapów niesie jeszcze mocniej; są bardzo-bardzo patriotyczni, bardzo-bardzo nacjonalistyczni, wszystko wiedzą, wszystko komentują, wszystko tłumaczą, jednego nie powiedzą: jak do tego doszło? Jeśli w narodzie nie ma jednoczącego początku Boga, nie będzie w nim stałej, powszechnie jednoczącej Miłości – i będzie 100 hetmanów na metr kwadratowy. Wszyscy rogaci. Przybysze od Rogatego o anielskich głosach, rysach i manierach; takich, jacy ludziom się podobają. Będą ich nieustannie piarować, narzucać, aż zakochają w nich ludzi. Pozornie będą po stronie ludzi. Będą ganić władzę, mówić to, co ludziom się podoba, to, co ich boli, na czas staną się największymi patriotami, demokratami, liberałami, jak dotąd stawali się komunistami, komsomolcami, imperialistami, kimkolwiek, wszystko, co jest na czasie, będzie ich konikiem, „moje najlepsze”, będą śpiewać, „moje drogie”, i wszyscy będą im wierzyć, jak Ja-wrogowi, jednemu z nich. Kobiety szczególnie będą mdleć od ich śpiewu. Pod śmiech Rogatego. Podczas gdy wy płaczecie, z was w piekłach się śmieją i kopytami biją. Kilka dni przed tym, jak go wybrano, ja i jeszcze dwoje spotkaliśmy się z nim: o-o-o, jak on przysięgał, zaklinał się, że wszystko zmieni w Związku, sprowadzi nowe siły, zaprowadzi Porządek, wszystko będzie robił dla Stowarzyszenia, dla wszystkich. Pierwszego dnia po wyborze przyprowadził swoich kumpli, starych szumowin, wszystko rozkradł i pomyślnie zdechł. W Związku teraz ruina, książek na d. n. 0,1%, nie ma Poliklinyki, nie ma Litfondu, nic nie ma. Podnieście diabła – i zapytajcie, gdzie? Przecież wspólnie go wypchnęliście, wspólnie chwaliliście, kryliście, pielęgnowaliście, wspólnie piliście i wołaliście mu hej-hej. „Gdzie wszystko?” I tak będzie zawsze, z wszystkimi małowiernymi, bez bojaźni Bożej, bez Jego Miłości, tak będzie ze wszystkimi samolubami, którzy na pewno dadzą się złapać pochlebcom. W nich nie będzie Nic. Zniszczą Wszystko. Po to zostali posłani. Kochający, pełen Miłości, nigdy nie mówi – zapamiętajcie, kobiety – on kocha. On niesie Krzyż i oddaje z siebie Krew Chrystusową, Świętą Miłość. A wy chcecie od szatana. Takich tortur, jak w Leninowskim, miałem nie jedną, lecz setki, były i gorsze, z większymi znęcaniami, pobiciami, poniżeniami, i pracowali tam bynajmniej nie kosmici. Jeden z późniejszych rozpiarowanych dysydentów, ikona walki o Niepodległość, przyznał potem: „a mnie w KGB i więzieniach nigdy nie bili”; po raz pierwszy dostał dopiero za Juszczenki. „Trzeba przeprowadzić lustrację”, powiedziałem mu w holu Związku Pisarzy w 92 roku. „A co to takiego?” I ci ludzie zamierzali budować Państwo. Tak go w bajkach dziadka Panasa w UT wyśpiewali. Więcej od nich nie wymagano. Grzali kości w prezydiach jak dziadkowie na piecu, pogadali przed masówką i się rozeszli. Więcej im nie było potrzeba. Jest Ukraina, jest! Gangrena ukraińskości: pogadać i nigdy nic nie robić. Gadanie uchodzi za czyn. Czerpią z niego przyjemność, jak kobiety, przyjemność werbalnego zadowolenia, a nie zadowolenie z dobrej i pożytecznej działalności. Dlatego u nich normą jest: pogadali i się rozeszli. Istota na niskiej energii czerpie przyjemność z rozmów, z przyjemności cielesności, wszelkich zboczeń, a wcale nie z historycznej i duchowej działalności. Dla niej to takie same abstrakcje, jak Bóg. Może się obwiesić krzyżami po łokieć, ozdobić się patriotyzmem, liberalizmem, czymkolwiek, słowo Bóg jej nie porusza, jak konia organ. A gdzie nie ma Boga, nie ma też Historii z powodu braku Jego Energii. Nie chce im się robić tego, czego od nich wymaga Bóg – Historia to zawsze postęp – chce im się grzać kości w dostatku i chwale, pogadać i rozejść się. Żeby jutro powtórzyć to samo. To są bioroboty spalające Energię, a nie przynoszące Mu Pożytku. Od robotów jednak jest więcej pożytku. Nasilenie gadulstwa i szalonego szczęścia szczególnie następowało podczas wyborów. Koncert spalania energii trwał latami. Brakowało jednych, na bis domagano się drugich, trzecich. Artysta Lucyferow, poważny artysta, malował im nowy baner i plakat. Przez te wszystkie lata był to jego, Lucyfera plan. Plan Boga nikogo tu nie interesował. Oni nawet nie wiedzieli i nie przypuszczali, że taki istnieje. Lepszym planem było jeść, pić, kopulować; prosty i niewymagający, jego, Lucyferowy plan. Wszyscy razem, pod jego majaczenie, pod to, jak kupić lepszy samochód, urządzić sobie raj, spalali dla innego Energię danną przez Boga. Jedni przepijali, drudzy gruchali, trzeci rozpierzchli się wskutek obraz i swarów – teraz było to zerowo-energetyczne społeczeństwo. Duch Boga wyszedł z niego jak z przebitej dętki rowerowej; teraz mogli się zbierać i do woli gadać tylko od pogrzebu do pogrzebu. Nastała Noc z odpowiednim ściąganiem sił mroku. Nagle na babki spadła zima energetyczna i przykucnęli na trzcinie. Energetycznie i duchowo władza i ludność, jak i ich postęp, stanowią jedną całość. Ta całość, jej ruch przez historię, odbywa się nie dzięki partiom i temu, co nazywano Ruchem – ta całość porusza się jednym: natchnieniem Boga, Jego Energią. Dopóki ona jest w sieci ludzkości, Lokomotywa się porusza; kiedy znika, choćbyście pękli, jej nie ruszycie. Masy, narody, historia są wprawiane w ruch jednym – Energią. Która jest Tym, Który Jest, od której istnieje Wszystko. Którą porusza się wszystko, od elektronów po metagalaktyki. Artysta Lucyferow, jak nikt, jest wtajemniczony w te prawdziwe wiedze duchowego świata; dla dziadków z pieca to nic. Artysta maluje w ich wyobraźni to, co im przyjemne, ziemskie, naturalne, rodzime, co drażni i pochlebia ich uczuciom, artysta podsyca żądzę prostactwa, a większego ziemi nie trzeba. Byle było jak u wszystkich. Im więcej, tym lepiej. To się uznaje za lepsze życie. Do tego się dąży. Cel Boga, Jego wymagania wobec ludzi, nikogo zupełnie nie obchodzą. Jaki Bóg, skoro nam i tak dobrze.
___________ 16 Informacji w postaci Formy. 17 Późno przyjechałem do Kijowa. 18 Drača. 19 Obecnie Łobanowskiego. 20 „Trzy dni wiosny osiemdziesiątego dziewiątego” Kijów, 2000. 21 Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. 22 Tutaj i dalej dane Boga. 23 Obecnie Starokijowskie. 24 Dane Boga. 25 Wyjście 20.13.
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna CHOMENCZUK-BRIAZGUNOWA. Najlepiej na tym świecie mają królowie i książęta. Żyją sobie, nie znając ani biedy, ani smutku, wokół – nieustanne błogostan, przepych, wykwintność, szlachetność, niesłychany szacunek, kiedy przy pierwszej wzmiance o tym monarszym tytule nawet zwykli śmiertelnicy śpieszą zdjąć kapelusz, ukłonić się, wymawiając z poważaniem: „Wasza Wysokość”. Tak było od wieków, tak jest i obecnie. Ale dzisiaj moja opowieść będzie o Królach, którzy nigdy nie nosili korony, nie mieli pałaców, służby w żadnym pokoleniu, przed nimi nikt nie klękał, ale zawsze kochali ich i szanowali ludzie, przede wszystkim za dobroć, pracowitość, szczerość, uczciwość, wierność danemu słowu i miłość do Ukrainy. Irodem ci Królowie z Chorowa, który znajduje się niedaleko książęcego Ostroga na Rówieńszczyźnie. Nie wiem, czy bywał kiedyś na tutejszych ziemiach jakiś monarcha, ale nazwisko to jest dość rozpowszechnione we wsi. Tutaj jest nawet królewska góra, spod której bije źródło, a jego wodę piją jako leczniczą. Z Mauthausen – do Karagandy. Mnie tymczasem zainteresowali ci Królowie, którzy żyli w ubiegłym stuleciu na chorowskich chutorach, hen, hen za wsią, na granicy z ziemiami gremiackimi – Iwan i Hanna oraz siedmioro ich dzieci. Tutaj Iwana zastała II wojna światowa, ale nie na front zawołała, a zagnała w niemiecką niewolę. Jako ostarbeiter zginał kark przed gospodarzem, znosząc codziennie upokorzenia, znęcanie się, a kiedy przebrała się miara, widłami przepasał Niemca (taka już natura Ukraińca: nie akceptował nieprawdy i niewoli). Za co też znalazł się w jeszcze straszniejszej niewoli – w obozie koncentracyjnym Mauthausen. Wrócił do domu na rodzinny chutor, odsłużywszy jeszcze dwa lata w Armii Czerwonej, w 47-ym, żeby orać-siać pole, ożenić się, zachwycać synami Saszką i Fedią oraz walczyć o niepodległość swojej ziemi. Swoboda, wolność – we krwi Królów nie jednego pokolenia. Dziadek Dmytro służył w wojsku petlurowskim URL. Iwan szybko znalazł ścieżkę do leśnych chłopców z UPA (roznosił notatki, „grypsy”, pod wskazane adresy), ale enkawudziści trafili na ślad i nie pogłaskali po głowie – represjonowali, aż do Karagandy wywieźli. I któż wie, gdzie było ciężej: w faszystowskich czy stalinowskich obozach koncentracyjnych. Przeżył Iwan, w domu czekali na niego żona z dziećmi i nie mniej katorżnicza praca w sowieckim kołchozie. Wszystko to opowiedział mi trzeci syn jego, Jurij: – Nasz ojciec był wiecznym koniuszym, i mama nie znała jasnej godziny: dom, dzieci, ogród, kołchozowa brygada. Ojca nieczęsto widzieliśmy w domu, zwłaszcza wiosną, kiedy trzeba było siać-sadzić. Cała nadzieja w koniu i pługu. Najpierw sąsiadom, wdowom trzeba pomóc, a potem już – na swój ogród. Taka oto u mojego ojca filozofia. My pomagaliśmy w domu: kopaliśmy, pieliliśmy, kosiliśmy, wodę nosiliśmy, drewno rąbaliśmy, krowy paśliśmy, młodszymi się zajmowaliśmy... I kiedy przeprowadzili się do wsi, i kiedy ja już miałem własną rodzinę, nie zapominałem o swoich obowiązkach: niemal każdej wiosny i każdej jesieni przyjeżdżałem sadzić, kopać ziemniaki, pomogłem studnię wykopać, żeby mamie lżej było wodę nosić. I synków Witię i Ołeksijka ze sobą brałem. Dzieci bardzo lubiły jeździć z dziadkiem na koniach po wsi – zbierać po domach mleko w bańki, czy ruszać do lasu, w pole podczas żniw... Tak się złożyło, że starsi królewscy chłopcy chodzili do chorowskiej szkoły, a to z chutorów nie jest bliska droga. Młodszych oddali do Ostroga, do szkoły z internatem. Jurij z wdzięcznością wspomina lata nauki tutaj: nauczycieli, aktywność społeczną, marzenia o podbiciu mórz i oceanów. Dobrze się uczył, zajmował się sportem i widział siebie jako kapitana żeglugi wielkiej. Ale „Książę” wita „Da Vinci” z nagrodą na przeszkodzie młodzieńczemu marzeniu stanęła ojcowska biografia – przeklęta Karaganda. Dlatego wstąpił na anglistykę do Winnickiego Instytutu Pedagogicznego. Ależ młodzieniec tak pragnął przymierzyć marynarską koszulkę w paski. I przymierzył, i nosił ją z dumą – służył w lotnictwie morskim, zachwycał się morzem zza chmur. Język angielski dla operatora rozpoznania powietrznego bardzo się przydał. Wiejski chłopak, który widział tylko staw, rzeki Rewuchę, Horyń, teraz kąpał się w Morzu Czarnym niemal codziennie: Sewastopol stał się jego drugim rodzinnym domem. Tutaj spotkał miłość, Halinę, tutaj urodzili się im synowie. I ojciec, stary Iwan Korol, nie raz kołysał się na czarnomorskich falach. Był dumny z syna, który dumnie nosił stopień oficera Marynarki Wojennej, a z nastaniem niepodległości Ukrainy utwierdzał na Półwyspie Krymskim język ukraiński, tradycje rodzinnego narodu. Był i dyrektorem szkoły, i nauczycielem – starał się wpajać krymskim dzieciom miłość do języka ukraińskiego, organizował ukraińskie szkoły, klasy, wyjazdy uczniów z południowego wybrzeża do zachodnich regionów, dopiął swego, żeby Gabinet Ministrów Ukrainy wspierał promowanie programu kształcenia krymskich absolwentów na uczelniach Lwowa, Tarnopola, Łucka, Ostroga. Właśnie Jurij Iwanowycz Korol stanął na czele organizacji społecznej „Krymskie Bractwo”, włączał się w przeprowadzanie patriotycznych akcji na półwyspie, wspierał działalność bakczysarajskiej „Proświty” i organizacji społecznej „Ukraiński Dom”. Służył w ukraińskim wojsku, jak należało obywatelowi Ukrainy zgodnie z jej Konstytucją. Cóż tu mówić, z takiego syna ojciec nie mógł nie być dumny, jednak dusza bolała o jego przyszłość. Ostatecznie życie samego proukraińskiego do ostatniego tchu Jurija Korola było na celowniku FSB, więc 16 marca 2014 roku, w dniu przeprowadzenia przez „zielone ludziki” na Krymie referendum, ojciec z synem opuścili półwysep. Wiktor wrócił do Tarnopola. I od razu dołączył do szeregów 6. ochotniczego batalionu obrony terytorialnej „Zbrucz”, gdzie był starszym strzelcem. Jurij Iwanowycz znalazł schronienie w Mariupolu, pracował w ukraińskiej szkole nr 33. Wojną 2014 roku powiało nad całą Ukrainą: te same „zielone ludziki” zalały nasz Donbas i na ustach wszystkich pojawił się skrót ATO. Jako uczestnik tarnopolskiego oddziału ochotniczego ukraińskiego korpusu „Prawy Sektor” Wiktor przygotowywał się do walki: w 2017 roku pojechał do Francji, żeby wstąpić w szeregi Legii Cudzoziemskiej i przejąć zagraniczne doświadczenie. I wkrótce mu się przydało: trzy lata później ochotnik Wiktor Korol walczył w składzie 1. kompanii szturmowej „prawoseków”, którą dowodził Dmytro Kociubajło – legendarny Bohater Ukrainy o pseudonimie „Da Vinci”. Tutaj Korol stał się „Księciem”, śmiało szedł do walki, nigdy nie chował się w krzakach, nie zostawiał w biedzie towarzyszy broni. W 2020 roku został uhonorowany medalem „Za obronę Awdijiwki” oraz odznaką „Za szczególną służbę” III stopnia dowódcy Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Ponad wszystko marzył o wyzwoleniu rodzinnego Krymu: wrócić do domu, kontynuować dobrze prosperujący biznes meblowy (zamawiających nie brakowało i w Tarnopolu, i na południowym wybrzeżu). Ostatecznie już pora myśleć o rodzinie, dzieciach. Rodzice dawno chcieli wnuków. Lecz przeklęta wojna zniszczyła wszystkie plany, ona i rodzinę rozdzieliła, bezlitośnie, niczym raszystowski KAB, rozerwała na kawałki wszystko to, co tak starannie budował ojciec przez całe życie: mama Halina (Rosjanka z urodzenia) z młodszym synem Ołeksijem zostali na okupowanym Krymie. Od rodziny – głęboki lej. Jurijowi Iwanowyczowi Korolowi w 2002 roku powierzono kierowanie towarzystwem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki w Bakczysaraju. Z wdzięcznością wspomina Serhija Sawczenkę, Pawła Własenkę, Petra Wolwacza, budowniczych krymskiej „Proświty”, którzy pomagali mu w Bakczysaraju, przyjaciół z proświtańskiej gazety „Dzwin”, wydawnictwa „Tawria”. Za cokolwiek się brał, zawsze wskazówką były dla niego słowa ojca: „W życiu, synu, najważniejszy jest szacunek ludzi”.
Jabłko od jabłoni niedaleko pada. Dotyczy to zarówno Jurija Iwanowycza, jak i jego synów, zwłaszcza starszego, Wiktora. Wydawało się, że podążał śladami ojca: był tak samo zdeterminowany, pracowity, wytrwały, zmotywowany, szczery, zasadniczy, odważny, dobry, z wyostrzonym poczuciem sprawiedliwości. I ponad wszystko kochał Ukrainę, za którą oddał swoje życie. Wiktor jakby kopiował czyny, myśli i słowa ojca. Od dzieciństwa chłopca pociągały podróże i przygody: od piątego roku życia zaczytywał się w dziełach Dumasa, czasem ukradkiem przed rodzicami pod kołdrą, oświetlając strony latarką. Mógłby zostać dziennikarzem, a nawet pisarzem. Uwielbiał przyrodę: całował niemal każdy kwiatek, chronił żuczki w trawie i na ścieżkach. A jak kochał morze! Mógł dniami i nocami siedzieć na brzegu, pływać, nurkować za rapanami. Od małego czuł się jak ryba w wodzie na placu apelowym, trzymając szyk obok podopiecznych taty; w przedszkolu i w szkole był pierwszym bojownikiem o prawdę, obrońcą niesprawiedliwie karanych przyjaciół. Królewska krew buzowała w młodzieńcu także wtedy, gdy jako jeden z pierwszych przyjechał studiować na Tarnopolskim Narodowym Uniwersytecie Technicznym imienia Iwana Puluja. To miasto stało się miejscem jego obywatelskiego, patriotycznego hartowania – tutaj poznał członków Prawego Sektora i stał się jego aktywnym uczestnikiem. I to nie słowami, a czynami. Razem z młodszym bratem, z którym (tak się złożyło) kończyli Łucki Narodowy Uniwersytet Techniczny, byli na kijowskich Majdanach, z go- Występ Wiktora Korola przed licealistami w Ostrogu. Wkrótce nadeszła wielka wojna, która okrutnie zabijała tysiące ludzi, niszczyła miasta i wsie. W Mariupolu ukraińska szkoła Jurija Korola zamieniła się w ruinę. Tutaj stawało się coraz bardziej niebezpiecznie. Okupanci węchem wyczuwali kto jest kim, a kiedy w telefonie nauczyciela znaleźli zdjęcie syna w mundurze Sił Zbrojnych Ukrainy, przystawili lufę do skroni. Cudem uratował się z niewoli. Wracał na Ukrainę długo, przez Gruzję. Do domu, do ojcowskiej chaty jechał... Wiktor sumiennie walczył, oczywiście na wojnie nie obywa się bez sporów i nieporozumień – wojownika-prawdomówcę przenoszono to do artylerzystów, to do piechoty. Miał różne obowiązki wojskowe: był strzelcem-pomocnikiem granatnikowego, starszym celowniczym, operatorem zarządzania, starszym medykiem. „Książę” do ostatnich swoich dni pozostawał wierny przysiędze. Był dumny ze swojego dowódcy, towarzysza broni, z którym walczył na kierunkach awdijiwskim, bachmuckim, kupiańskim, łymańskim i pokrowskim. Ojciec znał Dmytra Kociubajłę nie tylko ze słów syna – był obecny w Awdijiwce podczas składania przysięgi i obecnie święcie przestrzega 10 jej przykazań, które syn nosił blisko serca. Wojowników łączyła nie tylko miłość do Ukrainy, ale także do sztuki. Wiktor widział w desce nie tylko materiał na swoje ekskluzywne zestawy mebli, kuchnie czy szafki, ale także na piękne pamiątki. W przeddzień 30. rocznicy niepodległości Ukrainy pierwsza szturmowa oczekiwała wielu gości, nawet tych szanownych. Czymże ich zaskoczyć? Wiktor zaproponował wycięcie z drewna emblematu „Wilków Da Vinciego” jako magnesu na lodówkę lub po prostu ozdoby. Rano 200 pamiątek było gotowych. Dmytro Kociubajło uścisnął dłoń ojca i objął towarzysza broni. Jurij Iwanowycz prosił się do brygady szturmowej „Da Vinciego”, mówiąc: przecież jestem wojskowym, przydam się. Ale lata nie pozwoliły – zbliża się do siódmej dekady. A tak bardzo chciał być bliżej syna. Ojciec szukał syna na linii frontu. Jurij Iwanowycz uważnie śledził szlak bojowy Wiktora. Zdarzało się, że ten przez kilka dni lub tygodni nie nawiązywał kontaktu. Denerwował się, modlił, noce i dnie stawały się nieustanną męką, dusza spalała się na popiół i ożywała, gdy wreszcie słyszał w słuchawce: „Tato, cześć!”. „Żyje!” – serce rozrywało się z radości, której nie da się opisać słowami. Ale pewnego razu, pod koniec sierpnia ubiegłego roku, kiedy przygotowywał się do nowego roku szkolnego (uczył języka angielskiego w liceum w Ożeninie), ojcowskie serce drgnęło z powodu długiego milczenia syna. Był na kierunku selydowskim.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nie zastanawiając się, napisał wniosek o zwolnienie i popędził na Donbas, by na własną rękę szukać syna, bo ani w sztabie brygady, ani jej dowódca nie potrafili wyjaśnić sytuacji. Ojciec nie znajdował sobie miejsca. Pociągiem dotarł do Pokrowska, a stamtąd – miejscami pod huraganowym ogniem, autostopem, pieszo. Pomagali wszyscy, którzy mogli: wojskowi, kapelani, czescy dziennikarze zgodzili się podwieźć (później nakręcą film o tym, jak ojciec szukał na wojnie syna). Czuł instynktownie, że jego Witia jest w niebezpieczeństwie. Na pytanie, jak planuje dalej się poruszać, odpowiedział bez wahania: „Kupię rower i pojadę. Rozumiecie, muszę znaleźć syna”. I, dzięki Bogu, znalazł: wycieńczonego, chudego, rannego, kontuzjowanego, w jakichś łachmanach zamiast znajomego munduru – ledwo stał na nogach. Potem była „karetka”, ewakuacja do szpitala w Dnieprze, leczenie, powrót do zdrowia. Ojciec nie wypuszczał dłoni syna ze swojej, jak kiedyś, gdy Witia był jeszcze mały – czy to na sewastopolskiej plaży, czy w drodze do szkoły w Bakczysaraju, do Chorowa na wakacje do dziadka Iwana i babci Hanny, czy do krymskiej wsi Widradne do rodziców żony... Po takiej ranie można uznać, że wojna dla syna się skończyła, ale Wiktor dawno miał inną decyzję i żadne namowy by tu nie pomogły. „Tato, muszę wrócić do swoich, jestem tam bardzo potrzebny”. Naprawił auto, spakował rzeczy i wyruszył do Pokrowska. Po kilku dniach z trzema towarzyszami broni byli na pozycji pod Nowowasiliwką, wyznaczonej przez dowódcę (później nazwą ją „królewską”). I od razu do walki. Wróg szalał, siły nierówne. Pierwszy ranny, drugi krwawi – opatrzył obu. Odstrzeliwał się, aż sam padł... Siebie uratować nie zdążył. Następnego dnia ojciec otrzymał bolesną wiadomość: „Twój syn Korol Wiktor Jurijowycz o pseudonimie „Książę” zginął jako Bohater 29 grudnia 2024 roku pod wsią Nowowasiliwka w obwodzie donieckim, broniąc Ukrainy przed rosyjskimi okupantami”.
Na wieki czterdziestoletni. Na „tarczy” Bohatera Wiktora Korola przywieziono do ojcowskiej wsi w święta Bożego Narodzenia, odśpiewano go w tutejszej cerkwi Piotra i Pawła, dokąd małego wnuka nie raz przyprowadzała babcia Hanna do komunii. Tutaj pożegnał się z ukochanym dziadkiem Iwanem – przyjechał z kierunku zaporoskiego na pogrzeb zaledwie na kilka godzin. Innej ostatniej drogi do domu Wojownik nie miał. Cała wieś wyszła go witać. Na Święto Jordanu nie sposób znaleźć polnych maków, którymi tutaj zazwyczaj latem ścielą drogę rodakom, którzy zginęli na wojnie – wyścielono ją gałązkami świerku aż do cerkwi. Tonęła w tak luksusowych różach, które pachniały przez cały tydzień i wzruszały dusze parafian do łez. Przydałyby się na wesele, na ślub... Przy trumnie zebrała się wielka rodzina, ale wśród najbliższych był tylko ojciec, który przypominał siwego, wycieńczonego żurawia, który zmęczonym skrzydłem próbował ostatni raz otulić ciało syna. Łzy po raz kolejny wypalały duszę, która zawodziła, szlochała, ale w milczeniu. Po panichidzie chciał tak wiele opowiedzieć o Wiktorze, ale wypowiedział tylko kilka słów: „Jego gwiazdeczka wzeszła nad Morzem Czarnym, a jasno płonęła i zgasła nad całą Ukrainą” i serce ścisnęło się z bólu... Syn wiedział, że może zginąć w każdej chwili. Wojna nie ma wybranych, ulubieńców – skosiła już tysiące najlepszych, najbardziej utalentowanych, najpiękniejszych, niektórzy nawet nie zdążyli nacieszyć się życiem, zakochać, zostać rodzicami, jak dowódca Dmytro Kociubajło. Wiktor po cichu na froncie pielęgnował marzenie, że kiedyś „Da Vinci” z żoną Aliną i dziećmi przyjadą nad morze do niego do Sewastopola... Bardzo ciężko przeżył stratę towarzysza broni. I o swoim weselu myślał, przystojny chłopak nie był pozbawiony uwagi pięknych dziewcząt, nawet w swaty chodził, ale tej jedynej nie spotkał, nie zdążył przymierzyć wyhaftowanej przez nią koszuli i stanąć na ślubnym ręczniku, urodzić ojcu wnuków. Oj, ileż on mógłby zrobić dla Ukrainy!.. Na wieki pozostał czterdziestoletnim „Księciem”. Jurij Iwanowycz żali się, że w kancelarii wojny gdzieś zagubiły się wnioski o stopnie wojskowe i nagrody syna. Ale to nic – najważniejsze, żeby imię Bohatera nie zagubiło się w ludzkiej pamięci. Kiedyś, po wojnie, z pewnością zostanie odtworzone muzeum 1. kompanii szturmowej „Wilków Da Vinci”, które stworzono w Nowohrodiwce nie bez udziału „Księcia”, i ojciec przekaże do ekspozycji rzeczy syna, nagrody, zdjęcia, na których Wiktor jest surowy, uśmiechnięty, a nawet szczęśliwy obok tych, których kochał i szanował. Będzie tam niemało fotografii jego towarzyszy broni. Jasnoczołowi, uśmiechnięci młodzieńcy, którzy stali się mścicielami, wiecznie będą patrzeć z nich w nasze dusze. Ojciec będzie przyjeżdżał na grób syna w Narodowym Wojskowym Panteonie Bohaterów Ukrainy w Gatnem pod Kijowem, gdzie ma pochować prochy, wykonać ostatni testament – rozsypać je nad Morzem Czarnym – nie ma możliwości. A póki co, powoli wraca do wiecznych ziemskich trosk w rodzinnej wsi, za każdym razem pytając siebie: „Kto mi powie, jak teraz ojcu żyć bez syna?..”. wieś Choriw – m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Natalia MOROZ, p.o. dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka
W ubiegłym roku zbiory Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka wzbogaciły się o kolekcję dzieł sztuki ukraińskich artystów „Iwasiuk. Chcę, aby spełniła się Miłość. Ścieżkami jego pieśni” (autorka projektu – lwowianka Ołena Biłous). Niesamowite prace Wołodymyra Patyka, Hałyny Otchycz, Oksany Andruszczenko, Marii Hupało, Wiktorii Szatkowskiej, Ihora Kolisnyka, Ołeny Biłous, Jewhena Bezniska, Ołeny Jarosewycz, Ołeksandra Ochapkina, Romana Jaciva, Bohdana Salija, Witalija Hajdara, Olhy Fedoruk, Kostiantyna Markowycza, Tarasa Łozynskiego, Oksany Romaniw-Triski pomagają każdemu, kto jest zakochany w sztuce, po raz kolejny zrozumieć niesamowitą siłę talentu Wołodymyra Iwasiuka przez pryzmat malarstwa, ikonopisarstwa, grafiki, wycinanki, malarstwa petrykiwskiego. W przyszłości planujemy zapoznawać bukowińczyków i gości naszego miasta z dziełami czołowych ukraińskich artystów z tej eleganckiej kolekcji sztuki. Wycinanka Mariczki Hupało „Iwasiuk” oczarowała pracownice naszego zespołu oraz odwiedzających naszą placówkę, ponieważ jest wypełniona światłem, jasnością i filozofią bytu młodej, ale już znanej artystki. Portret „Iwasiuk” wykonany jest w technice dawnej sztuki ludowej wycinanki, ale z autorskimi innowacjami. Spoglądając na niego, poczujecie burzliwe potoki wodospadu, gorący klonowy ogień i koronkę dróg, i błękitne światło spojrzenia z wieczności, i pisankę, i oczywiście kwiat czerwonej ruty. Artystka „pragnęła przedstawić Wołodymyra Iwasiuka jako nowoczesnego i aktualnego piosenkarza, w stylu pop-art, podkreślić jego funkowość oraz moje uznanie i zachwyt jako artystą”. Tradycyjnie w dniu urodzin kompozytora, Bohatera Ukrainy, laureata nagrody im. Tarasa Szewczenki, w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka otwiera się wystawa artystów z różnych zakątków Ukrainy. Z okazji 76. rocznicy urodzin Wołodymyra Iwasiuka (1949–1979) uwadze przyjaciół i gości w sali wystawowej muzeum przedstawiono wystawę wycinanek „Pieśń będzie pośród nas” niezależnej artystki, magistra teologii Mariczki Hupało ze Lwowa.
Zafascynowana wycinanką Maria Hupało urodziła się i mieszka we Lwowie. Ukończyła Ukraiński Uniwersytet Katolicki. Z zawodu Maria jest wykładowcą teologii, prowadzi szereg kursów na wydziale filozoficzno-teologicznym uniwersytetu, a także wybrane kursy dla studentów innych specjalności. Interesuje ją związek między religią, etyką a ochroną środowiska naturalnego. Prowadzi badania w dziedzinie ekoteologii – dziedziny, która dopiero rodzi się na Ukrainie. Fascynacja wycinanką pojawiła się w 2013 roku. Od tego czasu Maria tworzy prace w tej technice. W pewnym momencie, zainspirowana inną lokalną artystką, Maria odkryła swój styl – monumentalną wycinankę. Artystka nieustannie poszukuje nowych form wyrazu, technik wycinania i obróbki papieru, nowych rodzajów materiałów, eksperymentuje z różnymi etnicznymi, historycznymi i współczesnymi stylami, a także z formami przestrzennymi. W kompozycje swoich prac wpisuje wzory pisankowe i elementy haftu z różnych regionów Ukrainy, stosując ich głęboką symbolikę dla lepszego wyrażenia idei zawartej w tym czy innym dziele. Marię fascynują również style dekoracyjne początku ubiegłego wieku: art déco, modernizm, awangarda. Wśród ulubionych artystów są Alfons Mucha, Gustav Klimt i Egon Schiele. Jej prace znajdują się w kolekcji charytatywnego projektu artystycznego „Modlitwa do metropolity. Sofia”. Obecnie artystka skupia się na rozmyślaniach o wojnie na Ukrainie i o tym, jak przeżywają ją Ukraińcy: przesiedleńcy i pozbawieni domów; wojskowi i ich rodziny; ludzie, których wojna straumatyzowała fizycznie lub moralnie; ofiary rosyjskiego terroryzmu i okrucieństw. Obrazuje, jak Ukraińcy bronią swoich dzieci, swoich wartości, tego, co jest najdroższe w ich życiu, nie tracąc przy tym ludzkiego oblicza. Kolekcja Marii Hupało „Pieśń będzie pośród nas” zebrana jest z wycinanek stworzonych w latach 2021–2023. Są to fantazyjne postacie kobiece, które ucieleśniają obrazy z pieśni Wołodymyra Iwasiuka, ubrane w stroje z różnych regionów Ukrainy lub w suknie inspirowane wzorami pisankowymi, przedstawione są również prace – refleksje nad wydarzeniami na Ukrainie. Na wystawie zaprezentowano 25 prac mistrzyni, wśród których znajdują się prace do pieśni Wołodymyra Iwasiuka: „Pieśń będzie pośród nas”, „Czerwona ruta”, „Wodospad”, „Pójdę w dalekie góry”, „Lato późnych dalii”, „Zaproś mnie w sny” oraz „Dwa pierścienie”. Mariczka Hupało nie mogła przyjechać na otwarcie wystawy indywidualnej w Czerniowcach, ale nasi goście mieli możliwość wysłuchania jej pełnego uczuć, emocjonalnego, patriotycznego powitania wideo.
Ku zwycięskiej wiośnie Pieśń „Chwila” (słowa i muzyka Swiatosława Wakarczuka) zabrzmiała ku pamięci Wołodymyra Iwasiuka, ku pamięci wszystkich bohaterów, którzy oddali to, co najdroższe – swoje życie w walce o Ukrainę, w wykonaniu Tetiany Tkacz, kierowniczki zespołu „Karpaty” Centralnego Pałacu Kultury miasta Czerniowce. Z przemówieniem powitalnym wystąpili Wiktor Pawluk, zasłużony ekonomista Ukrainy, polityk, mer miasta Czerniowce w latach 1991–1994 oraz mąż rodzonej młodszej siostry Wołodymyra Iwasiuka, Oksany Iwasiuk; Olha Denysowa, kierowniczka działu naukowo-ekspozycyjnego Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Sztuki; Nina Zorij, prorektor ds. wychowawczych Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego; Ołena Ponomarenko, przewodnicząca Czerniowieckiego oddziału „Związku Ukrainek” oraz Sydonia Moskaluk, członkini Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Związek Ukrainek”. Wołodymyr Wozniuk, poeta, pisarz, kierownik Muzeum Literacko-Pamięciowego Olhy Kobylańskiej, współautor pieśni Wołodymyra Iwasiuka, odczytał poezję poświęconą kompozytorowi, wspomniał o ich przyjaźni, a w zamian otrzymał w prezencie pieśń „Echo twoich kroków” (słowa Wołodymyra Wozniuka, muzyka Wołodymyra Iwasiuka) w wykonaniu czarującej i utalentowanej Tetiany Tkacz. A ozdobą wydarzenia stała się „Pieśń będzie pośród nas” (słowa i muzyka Wołodymyra Iwasiuka). W dniu urodzin geniusza ukraińskiej pieśni w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka gościło wielu wielbicieli twórczości artysty z różnych obwodów Ukrainy oraz młodzież studencka i uczniowska: przewodniczący Rady Studenckiej Nazarij Charuk z członkami rady studenckiej Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego, uczniowie Czerniowieckiego Liceum nr 19, Czerniowieckiego Liceum nr 14, studenci Wyższego Zawodowego Szkoły Artystycznej nr 5, którzy z zachwytem oglądali imponujące prace artystki i z natchnieniem śpiewali „Czerwoną rutę”. Niezwykle ważne jest, że ukraińska młodzież w obecnych realiach kraju śpiewa pieśni Wołodymyra Iwasiuka, wykonuje jego instrumentalne melodie, zgłębia wieloaspektową twórczość i czerpie z niej inspirację. Rzeczywiście, szczęście ma tylko swoją niepowtarzalną i zwycięską wiosnę. Znajdzie się słońce-ruta, „żółty liść spadnie i wyrośnie zielony”, zadzwonią dźwięczne wodospady i my, Ukraińcy, będziemy w niewoli pieśni zawsze nowoczesnego, lirycznego i patriotycznego Wołodymyra Iwasiuka. Ukraina ponad wszystko, a pieśń Wołodymyra Iwasiuka zawsze pośród nas.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro CZYSTIAK, Ołeksandr BAŁABKO
Dobrą tradycją stało się świętowanie w dniu urodzin Mistrza, 3 kwietnia, laureatów Międzynarodowej Niemiecko-Ukraińskiej Nagrody im. Olesia Honczara w gościnnych murach Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Od 28 lat z rzędu to wyróżnienie, ustanowione w 1996 roku przez niemieckich mecenasów Tetianę Kusztewską, Dietera Karrenberga oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, wręczane jest młodym autorom do 30. roku życia. Nagroda tradycyjnie przyznawana jest w kategoriach „Powieść”, „Mała proza”, „Poezja”, „Publicystyka”, „Praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara”. Na konkurs przyjmowane są zarówno wydane drukiem, jak i niepublikowane utwory autorów piszących po ukraińsku, mieszkających na Ukrainie i za granicą. Pomimo agresji wojennej jury, w skład którego wchodzą znani pisarze, naukowcy i działacze kulturalni Tetiana Kusztewska, Natalia Bjorner, Wałentyna Honczar, Łesia Honczar, Ołeksandr Bałabko, pod przewodnictwem Dmytra Czystiaka, starannie rozpatrzyło wszystkie nadesłane rękopisy, wśród których było niemało utalentowanych (dlatego mamy nadzieję na udział autorów w kolejnych latach) i podjęło jednogłośną decyzję o wyróżnieniu tych najbardziej utalentowanych. W przytulnej sali biblioteki Kolegium Gałagana zebrali się liczni wielbiciele twórczości Olesia Terentijowycza – działacze kulturalni i społeczni, pisarze, naukowcy, dziennikarze, twórcza młodzież. Ze wzruszającym słowem powitalnym zwróciła się do nich żona pisarza Wałentyna Daniłiwna: „To mówi Wałentyna Honczar, żona Olesia, mam 98 lat, przeżywam drugą wojnę. Ale. Szczerze was witam i mam wielką nadzieję, że będziecie żyć literaturą nadal przez całe swoje życie. Mówię to z wysokości swoich lat – jest to tego warte. Wojna przeminie, wierzę. Rozpościerajcie swoje skrzydła. Żyjcie i „twórzcie całą Duszą”, jak mawiał Ołeś. Błogosławię”. Zbolałe, ale inspirujące słowo popłynęło także od mecenasów nagrody z Niemiec – od Dietera Karrenberga i Tetiany Kusztewskiej, w szczególności takie słowa: „Musimy uczcić jasną pamięć Tarasa Illi, utalentowanego młodego poety, laureata naszego konkursu z 2013 roku. Zginął na froncie w 2024 roku. Ciężko i boleśnie jest o tym mówić. Ale umarli żyją tak długo, jak długo są żywi, którzy o nich pamiętają. Musimy opublikować antologię z utworami naszych laureatów, to będzie już czwarty zbiór, po poprzednich trzech przez nas wydanych. I w takim zbiorze z pewnością znajdą się wiersze Tarasa Illi, unikalnego stylisty, wspaniałego talentu… Nasz ciężki czas wojenny – to czas, kiedy wojują nie kraje, toczy się wojna między Dyktaturą a Demokracją, a nasza epoka naświetla losy młodych ukraińskich pisarzy i myślicieli. Pomimo traumatycznego doświadczenia życiowego, oni piszą, pracują, szukają nowych formatów słowa. I o wojnie także. Dojrzałym autor staje się wtedy, gdy rozumie język bólu, któremu wierzysz. Nowe pokolenie ukraińskiej literatury – istnieje! Wczytajmy się w te utwory – to nowe życie, nowy rytm, nowe relacje, nowy modus istnienia mowy… Osobliwość nowej literatury polega na tym, że nie utraciła ona tożsamości, ale wpisuje się w światowy kontekst artystyczny. Epoka młodych – to epoka nadziei, a przede wszystkim – nadzieja na budowę demokratycznej praworządnej Ukrainy, o której pisał Ołeś Honczar w dzienniku 8 sierpnia 1986 roku tak: „Miłość do Ukrainy – to było ponad wszystko i nie żałujemy, że dla tego żyliśmy”. Naszym laureatom życzymy dalszych sukcesów twórczych, pisania takich utworów, aby stylistycznie, emocjonalnie, informacyjnie poruszały nie tylko kręgi czytelnicze, ale i profesjonalne! Niech spod pióra młodych autorów tworzą się prawdziwie niebanalne zjawiska! Uczcie się, pracujcie, a my, mecenasi i wielbiciele ukraińskiej literatury, będziemy wierzyć w was i wspierać dalej! Sława Ukrainie!”. Nawiasem mówiąc, w zeszłym roku Tetiana Kusztewska wydała książkę o wybitnych Ukrainkach – od księżnej Olgi do naszych współczesnych, gdzie przedstawiono portret artystyczny Wałentyny Daniłiwny Honczar, wydanie odniosło niemały sukces wśród niemieckich czytelników i, mamy nadzieję, po wojnie ukaże się w języku ukraińskim… Na wręczenie tegorocznej Nagrody przybyli znaczący działacze ukraińskiej kultury, którzy wspólnie z prowadzącymi Dmytrem Czystiakiem i Ołeksandrem Bałabkiem wręczyli nagrody nowym laureatom. W kategorii „Wielka proza” za powieść „Porter czy Irish Stout” zwycięstwo odniósł kijowianin Iwan Bereżnyj, który po zdobyciu wykształcenia medycznego przebywa w służbie w szeregach Gwardii Narodowej Ukrainy, więc nagrodę odebrała jego żona Inna Hamalija. Proza autorska – to wyzwolone, aktualne i intelektualne pisarstwo, z licznymi intertekstualnymi „śladami” z różnorodnych tradycji kulturowych, gdzie fantasmagoryczne elementy i psychologiczna głębia bohaterów rozwijają poetykę nieświadomości w porywającej polifonii wyobraźni, to podróżowanie po różnorodnych światach w poszukiwaniu rozwiązania traumy rodowej i zrozumienia własnego „ja”, jednym słowem, pisarstwo – problemowe i perspektywiczne, które zapowiada nowe odkrycia. Do wręczenia nagrody dołączył znany pisarz i historyk sztuki, przewodniczący Twórczego Związku Dramaturgów Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy, profesor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Newołow, który wyraził wieloletni zachwyt twórczym geniuszem Olesia Honczara, podkreślił aktualność jego dorobku w warunkach rosyjskiej agresji, potrzebę szerszej popularyzacji jego twórczości, podzielił się wspomnieniami o wspólnej pracy i zapewnił o gotowości dalszego wspierania młodych talentów, w szczególności w jury Międzynarodowego konkursu „Hranosłow” Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, którego ogłoszenie właśnie startuje w najbliższych dniach. W kategorii „Mała proza” w tym roku zwyciężył Władysław Petrenko z Charkowa za zbiór opowiadań „Ekran”. Filozof z wykształcenia, autor rozprawy doktorskiej „Fenomen przeciętności w kontekście kultury masowej i współczesnych technologii”, Władysław Wadymowycz wykłada kursy kultury ukraińskiej i światowej, a także historii dziennikarstwa w Naukowo-Dydaktycznym Instytucie Filozofii i Polityki Edukacyjnej Ukraińskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mychajła Drahomanowa. Te kilka faktów z biografii autora potwierdzają szerokość jego zainteresowań naukowych i twórczych – dlatego w eksperymentalnych, liryczno-ekstatycznych i ostro-ekspresjonistycznych opowiadaniach pobrzmiewają Haydn i Gagarin, wzburzone rytmy krwi i medytacyjne zagłębianie się w to, co transcendentalne, ekranowa stereoskopowość. Witając młodego prozaika, znany kulturoznawca, eseista, filmoznawca, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy Serhij Trymbacz podkreślił kinematograficzność jego języka artystycznego, zachęcając do pisania scenariuszy filmowych, a także wspominał kontakty z rodziną Honczarów, sąsiadów w legendarnym domu pisarzy „Rolit”, zaznaczył tę pierwszorzędną rolę, jaką odegrał wybitny pisarz i działacz społeczny w odzyskaniu niepodległości Ukrainy, zaprosił na przegląd filmów dokumentalnych w Domu Kina z okazji 130-lecia Maksyma Rylskiego, gdzie utrwaliły się także słowa Olesia Terentijowycza. W kategorii „Poezja” w tym roku wyłoniono dwóch laureatów. Maksym Czurkow z Dniepru zwyciężył ze 157-stronicowym zbiorem poezji „Sok wiśni”. Autor, z wykształcenia filolog ukraiński i germański, wyróżniony na prestiżowych konkursach literackich „Hajworonnia” (2020) i „Smołoskyp” (2024) – jest w ciągłym poszukiwaniu, eksperymentuje z różnorodnymi rytmami, strukturami, tematami („każdy krok mój – do terra incognita”), z bogatym i łamanym rymowaniem, z efektami wizualnymi i reminescencjami artystycznymi, przekładając „spojrzenie z wertykałów na horyzont uczuć”, tworzy stale ruchomy obraz podróżnika-łowcy tego, co oryginalne i istotne. Witając laureata, fundamentalny filolog i historyk sztuki, honorowy obywatel Kijowa i honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor KNU imienia Tarasa Szewczenki Jurij Mosenkis zauważył, że wysoką misją współczesnych pisarzy i uczonych humanistów jest przywracanie sprawiedliwości historycznej, służba interesom narodowym, przeciwdziałanie wrogim narracjom, ponieważ zarówno poszukiwania naukowe, jak i odkrycia artystyczne muszą pokazać głębię oryginalnej europejskiej tradycji Ukrainy, i w tym kontekście – zwrócenie się do twórczości Olesia Honczara, przemyślenie jego dorobku, jego czynu społecznego wydaje się niezwykle aktualne: dlatego i stworzenie Muzeum-Forum Olesia Honczara z inicjatywy rodziny pisarza, i założenie naukowego tematu badań nad Honczarem z inicjatywy akademika NAN Ukrainy Stanisława Dowhego – to ważne inicjatywy, które warto kontynuować. Kolejna laureatka w kategorii „Poezja” za zbiór poezji „Łzawo do ogrodu” Wiktorija Krasnikowa przyjechała na wręczenie z Warszawy, gdzie zdobywa wykształcenie w Wyższej Szkole Ekonomii na wydziale zarządzania na specjalności „marketing”. Jak zauważyła autorka, „dla mnie ważna jest sensoryka, przede wszystkim wizualna obrazowość, postrzegam wiersz jako swoisty metaforyczny opis rzeczywistości, tego, co możemy zobaczyć lub poczuć inaczej, dążę do dotknięcia samej istoty rzeczy, przekazując haptyczność, dźwięki, zapachy, obrazy wzrokowe, symbolikę kolorów słowami, przez które można zrozumieć barwy, formy, tekstury, grę światła i osobistych przeżyć”. I rzeczywiście, autorski zbiór „Łzawo do ogrodu” – to natchnione, ale i wyważone pod względem architektonicznym („przy skrzydle promiennego księżyca // stanie się widoczny marmur twojej sali”) konstruowanie transcendentalnego ogrodu, przed i po potopie, gdzie linią obrazowości wzrok rozciąga się od „letniego wędkowania na przedmieściach” – aż do ceramicznie-błyszczącej powierzchni wody, „gdzie zbiegają się wszystkie linie”. Witając laureatkę i koleżankę-polonistkę, znany poeta, tłumacz i dziennikarz, przewodniczący Twórczego Związku Poetów Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy i zasłużony pracownik kultury Polski Stanisław Szewczenko wspomniał o różnorodnych wydarzeniach z udziałem Olesia Honczara, które pozostawiły pamiętne wrażenia, w szczególności w burzliwych czasach odzyskiwania niepodległości Ukrainy, kiedy jego autorytet moralny stał się decydujący dla bardzo wielu, o tej wiodącej roli, jaką odegrał w budowaniu państwa Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, wyrażając nadzieję, że tę odpowiedzialną rolę przejmą na siebie także niezwykle utalentowani młodzi literaci. W kategorii „Publicystyka” jury wyróżniło zbiór „Dziennik wojny” Marii Maksymjak z Winnicy: młoda autorka zachwyciła niebanalną optyką przedstawienia wojennej niedoli w imieniu Wojny, w konflikcie z którą wyłania się niezłomność ukraińskiego ducha, nad którą nie ma władzy nawet śmierć, i następuje stopniowe wyjaśnienie samej istoty sprawiedliwego oporu. Oto dlaczego Wojna stwierdza: „Ale chcę opowiedzieć mały sekret – na garść słodkiej wody pośród burzliwego oceanu – we mnie obecne są: miłość, szlachetność, męstwo, godność, odwaga… Gdybym tylko nie „odczytywała” ich z ludzkich serc, kiedy się wcielałam, gdybym tylko te odczucia nie były mi znane… – tak bym nie „cierpiała”. Jednak nie żałuję, że znana mi jest ta strona. We mnie – nie tylko przemoc i bezprawie. We
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mnie jeszcze odpowiedź Prawdy, która, jeśli nie teraz, to później wzbije się do niebios”. Witając laureatkę, znana dziennikarka, krytyczka sztuki, eseistka i pedagożka Halina Datsiuk wspomniała lata nauki w Krzemieńcu, gdzie za namową nauczycielki z zachwytem odkryła zakazanego „Sobora” Ołesia Honczara, a z biegiem lat coraz wyraźniej przekonywała się, że właśnie takie wyjątkowe postacie, jak Ołesь Terentijowycz, do dziś niegasnącym światłem podtrzymują niebo Ukrainy, życząc także młodym pisarzom kontynuowania tych cierniste, ale istotnych dróg. Prowadzący wieczór Dmytro Czystiak i Oleksandr Balabko z radością zaprosili też do głosu laureata Nagrody Honczarowskiej z 2022 roku, już znanego poetę Witalija Biłozora, redaktora znakomitej antologii młodej poezji „Nizhnyj wał”, a od niedawna członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, który w przenośni zauważył, że kijowska ulica Ołesia Honczara okazuje się w rzeczywistości trudna do pokonania pod górę, podobnie jak twórcza wspinaczka ukraińskiego literata. Nawiasem mówiąc, w ceremonii wzięli udział również inni laureaci nagrody z lat poprzednich: dziennikarz i literaturoznawca Zachar Zinczenko, poeta i prozaik Bohdan Hasiuk, publicysta i literaturoznawca Dmytro Koliadenko, partner informacyjny konkursu, pisarz i dziennikarz, kierownik organizacji społecznej „Kulturalno-wydawniczy projekt „Czytomo”” Oleksandr Mymruk oraz inni. Dyrektorka Muzeum-Forum im. Ołesia Honczara (mieszczącego się w murach Instytutu Filologii Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki) Daria Biłokobylska wezwała wszystkich do odwiedzenia tej niepowtarzalnej placówki, w której skupiają się liczne twórcze osobowości, a także zaprosiła na Honczarowskie czytania, które mają się w niej odbyć 10 kwietnia. Jak zauważyła sekretarz naukowa Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Oksana Twerdochlib, uczczenie urodzin Ołesia Terentijowycza i nowych „honczarowców” właśnie w murach biblioteki Kolegium Hałahana, gdzie wciąż słychać echo kroków Iwana Franki i Ahatanhela Krymskiego, stało się już dobrą tradycją, mimo wszystkich nieszczęść wojny, więc mamy nadzieję, że spotkanie za rok odbędzie się na pewno. Wierzymy, że tak właśnie będzie, znów wiosną, w dniu Ołesia Honczara, jak w najcięższych czasach zapowiada młode słowo Wiktorii Krasnikowej: „nie oglądaj się // tylko się nie oglądaj // z tyłu długa nić // która ma zimnozielony cień // ona przetnie miasta // przetnie kwadraty i romby kamiennych płyt // chód ludzi // niespokojne czekanie przy sygnalizatorach // a także puder solończaków // gliniastą glebę // łatwopalne złoża torfu // i brunatne ziemie winnic // przetnie // i stanie się ledwie zauważalna // tylko ja będę ją widział wszędzie // będę ją czuł // jak przepływa zimną zieloną rzeką // przez brzęczadełko mięśnia strzemiączka // za błoną bębenkową // jak rozlewa się lśniącymi falami nut // na drżeniu gałęzi renet // milionami znajomych głosów // znajomych pauz // by wreszcie opaść na dno // kłębem ciszy // więc nawet stojąc tutaj // gdzieś bardzo daleko // usłyszę // jeśli przy domu // pojawi się kwiat jabłoni // przyjdę”…
Tłumaczenie maszynowe
Alona RADECKA, kierowniczka sektora informacji regionalnej i prawnej Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, sekretarz Chmielnickiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
29 marca Chmielnicka Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy obchodziła 45. rocznicę założenia. Właśnie tego dnia, w 1980 roku, z inicjatywy ówczesnego przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy Pawła Zahrebelnego na terenie Chmielnickiego została utworzona organizacja pisarska, która dotąd wchodziła w skład Winnickiej Obwodowej Organizacji Pisarskiej. Wówczas do nowo powstałej organizacji weszło dziewięciu pisarzy: Wasyl Bażenow, Bronisław Hryszczuk, Petro Karaś, Apolinary Macewicz, Hryhorij Chrapacz, Mykoła Machkiwski, Anatolij Nenciński, Mykoła Sumyszyn oraz Mykoła Fedunec. Organizację kierował Bronisław Hryszczuk. W styczniu 1986 roku przewodniczącym Chmielnickiej Obwodowej Organizacji NSPU został wybrany Mykoła Fedunec, który kierował nią przez ponad dwadzieścia lat. Później przewodniczącymi organizacji pisarskiej byli Rostysław Balema (2007–2010) oraz Wasyl Horbatiuk (2010–2017). Od 2017 roku organizację pisarską kieruje Petro Maliszi, sekretarzem jest poetka Alona Radecka. Niemal co roku organizacja przyjmuje nowych członków. Według stanu na 1 stycznia 2025 roku liczy ich 47. Są to zarówno poeci, jak i prozaicy, którzy rozwijają i propagują ukraińskie słowo artystyczne, dokumentalne i publicystyczne. Niestety osiemnastu członków odeszło z tego świata.
Czterech literatów stoi dziś na straży naszego państwa: Jurij Soroka, Artur Zakordonec, Rostysław Balema i Myhajło Cymbaluk. Pisarze obwodu chmielnickiego stale wspierają front wolontariacki. Szczególnie warto odnotować aktywność Oksany Raduszińskiej ze Starokostiantyniowa, która wraz z Twórczą Setnią „Ruch do Zwycięstwa” nieustannie przebywa wśród wojowników-obrońców, wspiera ich słowem i materialnie. Natalia Poliszczuk przebywa obecnie za granicą, w mieście Salamanka (Hiszpania), i za każdym razem włącza się w akcje na rzecz wsparcia Ukrainy. Jako dziennikarka prowadzi audycje, w których opowiada o kulturowej różnorodności naszego kraju, wraz z dziećmi-przesiedleńcami studiuje twórczość naszych autorów, stale utrzymuje kontakt z organizacją pisarską, prowadzi spotkania online i prezentacje swoich książek. Również działalnością wolontariacką zajmują się poetki Lidia Jarochno i Ljubow Serdunycz. Olena Iśkowa-Myklaszczuk, żona wojskowego, nie pozostaje obojętna i zajmuje się wolontariatem, a niedawno założyła własną markę odzieży „Werba” we wsi Werbiwce w rejonie szepetiwskim, dzięki czemu pomaga i wspiera żony i bliskich wojowników-obrońców. Członkowie Chmielnickiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spilky Pysmennykiw Ukrajiny często organizują spotkania literacko-artystyczne i wieczory twórcze. W szczególności przeprowadzono Ogólnoukraiński literacko-artystyczny festiwal „Zernosłowo” w rejonach, wspólnie z Chmielnickim Obwodowym Muzeum Literackim, „Słowo jednaje” z okazji Dnia Miasta, z późniejszym wydaniem almanachu o takiej samej nazwie. Pisarze uczestniczą w imprezach, które organizują biblioteki miasta i obwodu, miejski wydział kultury, placówki średniego i wyższego szkolnictwa. Pisarze chmielniccy mają także swój literacko-publicystyczny almanach „Południowy Bug”, który ukazuje się od 2018 roku. Publikowane są tu utwory autorów-rodaków i literatów z innych obwodów Ukrainy, w tym w rubryce „Nasi goście”. Znaczące miejsce zajmują również rubryki „Poezja”, „Proza”, „Nowe imiona”, „Młoda muza”, „Krajoznawstwo”, „Recenzje”, „Niezapomniani” i inne. Przez czterdzieści pięć lat twórczej drogi napisano i wydano kilkaset książek. Dziesiątki z nich zostały uhonorowane nagrodami miejskimi, obwodowymi, ogólnoukraińskimi i międzynarodowymi. Szczególnie aktywnie manifestują się literaci: Olena Iśkowa-Myklaszczuk, Oksana Raduszińska, Olha Tkacz, Olha Salipa, Wasyl Horbatiuk, Maria Demianiuk, Natalia Mazur, Ludmiła Wesela, Witalij Michalewski, Anatolij Nencziński, Alona Radecka, Ludmiło za rodzinnym imieninowym stołem, jak serdecznie częstował wszystkich gospodarz i obowiązkowo czytał coś z nowego, niedrukowanego!..
ła Rudkowska, Mykoła Rucki, Lubow Serdunycz, Stepan Szkapij, Nina Szmurikowa-Hawryluk, Lidia Jarochno. Od 2014 roku, w Dniu Pamięci Mykoły Fedunia, wręczana jest obwodowa nagroda literacka noszącą jego imię. Przyznaje się ją za najlepszy tomik poetycki, wyróżniający się wysokim poziomem artystycznym, jasnymi środkami językowymi, nowatorstwem oraz oryginalnością form i motywów. Wśród laureatów są: Ołeksandra Wanżuł, Nina Szmurikowa-Hawryluk, Anatolij Nenciński, Neonila Janicka, Witalij Michalewski, Mykoła Maczkiwski (pośmiertnie), Rostysław Balema, Olha Tkacz i Mychajło Cymbaluk. Zwycięzcami konkursu literackiego „Koronacja słowa” w różnych latach byli Oksana Raduszyńska, Olena Iskowa-Myklaszczuk, Jurij Soroka, Olha Salipa, Artur Zakordonec, Wasyl Horbatiuk oraz Ludmiła Sawczuk, która, niestety, odeszła już na tamten świat. Wśród zwycięzców młodzieżowego konkursu literackiego „Hranosłow” są Olena Tkaczuk i Iwanna Wasylewska. Wśród pisarzy są laureaci obwodowej nagrody literackiej im. Tarasa Szewczenki, miejskiej – im. Bohdana Chmielnickiego. Sekretarz obwodowej organizacji NSPU Ałona Radecka w 2023 roku została stypendystką Prezydenta Ukrainy, a Oksanie Raduszyńskiej w 2024 roku, zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy, przyznano dwuletnie państwowe stypendium. Czterdziestopięciolecie to granica już nie młodości, ale jeszcze daleko do starości. Droga twórcza trwa. Podobnie jak wiara we własne możliwości twórcze i zwycięstwo Ukrainy.
Natomiast tylko barwne kwiaty dotknęły tablicy pamiątkowej, stając się uosobieniem pamięci i szacunku dla niezapomnianego Iwana.
Tłumaczenie maszynowe
Inna GONCZAR
Nowodniestrowcy pielęgnują, cenią i przechowują jasne wspomnienie o honorowym obywatelu Nowodniestrowska Iwanie Semenowiczu Nahirniaku w 76. rocznicę urodzin, a już 11. rok bez was, nasz mistrzu słowa i sławny rodaku. Przy tablicy pamiątkowej na BNTD „Młodiżnyj” wygłoszono słowa hołdu: od miejskiej głowy Natalii Cymbaluk, głównego inżyniera Dniestrowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej i rodaka Anatolija Żuka, dyrektorki KU „Nowodniestrowskie Muzeum Historyczne” Natalii Krymniak, koleżanki i kontynuatorki dzieła Inny Gonczar, szczerej przyjaciółki i współtowarzysza Walentyna Kuszniry. I jednocześnie płynęły słowa bólu z powodu przedwczesnej straty, bo tak wiele pozostało za tym urwanym, jak nić, wrześniowym dniem… Głęboki ukłon dla drogiego rodaka i towarzysza pióra przesłali koledzy z Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, a także laureaci miejskiej nagrody literacko-artystycznej im. Iwana Nahirniaka: Inna Gonczar, Inna Rusniak i Olena Bohuckа. A jak by hojnie i gościnnie bu-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
władzy. Ich żądania polityczne w większości sprowadzały się do działań kulturalnych i nigdy nie wykraczały poza zasady polityki państwowej, ustroju władzy, modelu gospodarczego czy mechanizmów ponownego zakładania instytucji – czyli wszystkiego tego, co definiuje nacjonalizm jako siłę państwowotwórczą, a nie tylko jako gest emocjonalny. Wewnętrzne rozbicie rodziło nieufność, mnożyło konflikty i starcia, osłabiało i tak słabe, a do tego niezdolne do działania w sposób skoordynowany – jednym frontem – siły. Co więcej, przywódcy organizacji nacjonalistycznych i samozwańczy wodzowie często cierpieli na krótkowzroczność i pychę, popadali w demagogię i pokazową retorykę, a nierzadko – czy to z braku dalekowzroczności, czy z premedytacją – sami podważali zaufanie do idei, które wyznawali lub tylko udawali, że wyznają – wszystko to i wiele innych rzeczy dewaluowało sam dyskurs nacjonalistyczny, zamieniając go w deklarację bez wagi politycznej. Do dyskredytacji ruchów nacjonalistycznych w niemałym stopniu przyczyniały się rosyjskie kampanie dezinformacyjne, które celowo tworzyły obraz ukraińskiego nacjonalizmu jako zjawiska prymitywnego, oderwanego od rzeczywistości i niebezpiecznego dla „zwykłego człowieka” – cała rosyjska machina medialna pracowała na jego demonizację, a ta wojna informacyjna (w którą Ukraina nawet nie weszła, przegrywając ją bez żadnej walki) wzmacniała społeczną podejrzliwość i wyobcowanie wobec niego. Jeszcze wczoraj – imperialna prowincja, Ukraina pozostawała w polu grawitacyjnym byłej metropolii: Moskwa, z nielicznymi tymczasowa maska. Jednak system nie potrzebował masek, lecz mielił wszystkich bez różnicy, nie zważając ani na dawne zasługi, ani na elastyczność przekonań: konformiści i gorliwcy idei znaleźli się w jednakowym położeniu przed mechanizmem, który nie potrzebował wiernych – jedynie posłusznych. Rewanż okresu międzywojennego warto porównać do niedbałego lekarza, który zamiast operować wyjątkami, nadal dyktował jej kurs polityczny, kształtował orientacje kulturowe i wpływał na myślenie znacznej części jej mieszkańców. Wszystko to miało długotrwałe i, w wielu aspektach, nieodwracalne skutki. Brak konsekwentnej polityki narodowej hamował kształtowanie się ukraińskiej tożsamości, zwłaszcza na Wschodzie i Południu, tworząc podatny grunt dla stopniowego, ale nieuchronnego rewanżu byłej metropolii – wojna, która wybuchła w 2014 roku, stała się nie tylko wynikiem zewnętrznej agresji, ale i zapłatą za trzy dekady celowego unikania rozwiązania podstawowej – narodowej – kwestii. I co najgorsze – ta kwestia – z przyczyn, które do dziś pozostają poza dyskusją społeczną, i ze skutkami, które wszyscy – naocznie i codziennie – przeżywamy, tak i nie stała się kamieniem węgielnym polityki państwowej. Ten tekst – to nie analiza nacjonalizmu jako fenomenu historycznego czy socjokulturowego, a swoisty ekwiwalent psychoemocjonalny takiej analizy. Jest drukowany bez żadnych uzupełnień czy zmian (mimo pokusy uwspółcześnienia go nowym materiałem) – taki, jakim został napisany w 2015 roku, ze wszystkimi jego oczywistymi wadami – śladami ówczesnego postrzegania świata. Napisane pozostaje świadectwem nastrojów i myśli sprzed dziesięciu lat, a także próbą rozważenia nacjonalizmu poza uproszczeniami ideologicznymi i politycznymi, niechby i w kluczu obrazowo-metaforycznym. Bo ostatecznie to, co zostało powiedziane dla siebie, kiedyś może zostać powiedziane i dla innych. głęboką ranę, lekko przykrywał ją bandażami, nie zauważając, że pod nimi rozrasta się gangrena. Ukraiński nacjonalizm był odpowiedzią na klęskę inspiracji państwowotwórczych, a jego nosiciele przypominali sektę, która gorliwie strzegła własnej nauki, sprowadzając ją do jednej uproszczonej formuły: swojego, przeciwstawionego wszystkiemu obcemu. Swoje było świętością, nienaruszalną i wieczną, obce – zagrożeniem, które należało wykorzenić. W każdy sposób i za każdą cenę. To była wiara, która nie znosiła wątpliwości. Dogmat, który nie podlegał zaskarżeniu. Odstępców i heretyków, jak w każdej gorliwej wspólnocie, piętnowano jako zdrajców i prześladowano, czasem zabijano. Uświadamiając sobie własne skazanie na izolację, ukraińscy nacjonaliści pielęgnowali w sobie kult siły – nie posiadając jej, a próbując przekonać siebie o jej istnieniu. Ich wiara wyrastała z bólu i słabości, jednak pragnęła być niezłomna jak stal. Było w tym coś heroicznego i tragicznego zarazem: wiara, która wyrastała na gruncie straty, i siła, zrodzona ze strachu przed własną bezsilnością. Totalitarne imperia maszerowały przez Europę jak drapieżniki, które wyczekiwały odpowiedniego momentu do ataku. Zapach krwi, trupiego odoru i strachu stał w powietrzu. Świat rozpadał się na kawałki, a każdy szukał w nim ratunku. W tym chaosie narody „niehistoryczne” miały rozpuścić się w obcych imperiach i zniknąć na zawsze albo dowieść własnego prawa do istnienia. Zbyteczne przypominać, jak i komu to prawo należało udowadniać i co w tym przypadku uważano za prawo, a co – za istnienie. Przystać do tego czy innego obozu, by zabijać innych pod obcymi sztandarami, w obcych szynelach i za obce państwa, które nie zostawiały „niehis- Orazio Gentileschi „Alegoria dobrobytu publicznego”, inna nazwa „Szczęśliwe społeczeństwo, które zwyciężyło nieszczęście” (1624)
Tłumaczenie maszynowe
Wadym WASYLENKO. Ten esej został napisany 10 lat temu, zimą 2015 roku, rok po rosyjskiej okupacji Krymu oraz części Doniecczyzny i Ługańszczyzny. Redakcja jednego z wydawnictw odrzuciła go jako zbyt kontrowersyjny. Napisany tekst trafił do archiwum, gdzie przeleżał dziesięć lat pod ciężarem uznania go za nieaktualny. Styl pisania autora, jego wyobrażenia i sposób argumentacji przez te lata oczywiście się zmieniły. Jednak mimo to kluczowe tezy sformułowane wtedy, zwłaszcza te dotyczące politycznej marginalizacji nacjonalizmu na Ukrainie, przede wszystkim wewnętrznych – historycznie uwarunkowanych – niezgód i sprzeczności, które zniekształciły go w odbiorze społecznym, są warte najszerszej dyskusji w świetle wydarzeń, które rozegrały się 24 lutego 2022 roku. Nie ma wątpliwości: w ciągu ostatniej dekady nacjonalizm wyszedł poza granice zjawiska lokalnego i nabrał nowych, światowych rozmiarów, stając się, być może, wiodącą tendencją. Przyjaciołom-nacjonalistom, z którymi los zetknął mnie w Kijowie na marszu UPA w 2010 roku i na Majdanie w latach 2013-2014, a także wszystkim tym, którzy wiedzą, że droga nie kończy się tam, gdzie zatrzymują się inni. Nacjonalizm, jak widmo, krąży po współczesnym świecie, nierzadko zmieniając się w straszak, któremu przypisuje się wszystkie realne i wyimaginowane nieszczęścia. Ale czyż jest on tylko reliktem przeszłości, muzealnym eksponatem, którego miejsce jest wśród rarytasów? Być może to lustro, w którym odbijają się nasze ukryte lęki i nadzieje? Nacjonalizm to próba znalezienia odpowiedzi na pytania tak proste, jak i złożone zarazem. Kim jesteśmy? Skąd? I dokąd zmierzamy? To zarówno spuścizna, jak i wyzwanie. Wieczne napięcie między koniecznością ochrony a dążeniem do zmiany. Czy nacjonalizm jest celem samowystarczalnym, czy tylko pociągiem pędzącym przez tunel historii do stacji, która może okazać się zarówno świetlanym celem, jak i mirażem, który mignie i zniknie? Im dłużej odkłada się czas przyjazdu, tym bardziej niepokojąca wydaje się droga. Tory, niczym tętnice, przecinają przestrzeń, ale co robić, gdy stacja końcowa została już wykreślona z mapy? Podróż może stać się nieskończona, a nawet zamienić się w pułapkę, która odbiera siły, a czasem i życie. Ale być może rzecz nie w stacji, a w pasażerach? Ukraińska inteligencja początku XX wieku odrzucała nacjonalizm niczym chimerę, która nie wpisywała się w jej progresywistyczne wyobrażenia o świecie, a jego głosicieli czyniła wyrzutkami i samobójcami. Utopia zamkowej komuny, pielęgnowana w wyobraźni marzycieli, którzy byli gotowi obrócić w popiół siebie i świat wokół w imię iluzorycznej przyszłości, wydawała się bardziej realna niż sama rzeczywistość i jej złożono wszystko w ofierze. To, co przypominało o wczorajszym dniu, stało się przeżytkiem, którego należało się pozbyć. „Co to płonie: archiwum, muzeum? / – a podłóżcie chrustu!..” – z entuzjazmem odpowiadał na zapotrzebowanie nowego – „żeliwnego”, według jego własnej definicji – renesansu autor „Złotego hałasu”. „A co to za krzyż, nieznośny ciężar na duszy narodu – Przeszłość twoja! – wykrzykiwał jego współczesny o pseudonimie Błakytnyj. – Ognia! / Dynamitu! Niech zniknie Przeszłość w imię Przyszłości! / Cerkwie starodawne – w powietrze! / Sady wiśniowe – pod topór! / Przebić Karpaty tunelem! / Dynamitem – progi Dnieprowe!”. Jednak płomień rewolucyjnej żywiołowości pożerał nie tylko artefakty przeszłości, ale i samych podpalaczy: pisarzy, artystów, reżyserów, którzy przymierzali role „inżynierów ludzkich dusz”, ale sami stawali się ofiarami Wielkiego Eksperymentu. Przewidywanie „azjatyckiego renesansu”, który miał wyprowadzić uciemiężone – „niehistoryczne” – narody na nowe wyżyny, zepchnęło nacjonalizm w cień historii – w tym cieniu znalazły się i same narody, a niektóre z nich – do ostatniego – zniknęły z powierzchni ziemi wraz z całym swoim wielowiekowym dorobkiem tak, jakby nigdy nie istniały. Na zgliszczach historii miało powstać nowe, nie Boże, a rękoma stworzone miasto-ogród, w którym ludzie, wyrwani z korzeniami, powinni byli puścić – na rozkaz z góry – pędy w grunt, który nie należał do nich, pod sztucznym światłem, które zastępowało słońce. Hybrydyzacja nacjonalizmu z komunizmem okazała się scenariuszem samobójstwa – zarówno heroicznego, jak i tragikomicznego. Mykoła Chwylowyj, piewca zamkowej komuny, pragnął zrównoważyć „ideę narodową” z ideałem socjalistycznym, dopóki nie stanął przed jedynym wyborem, który mu pozostał: nacisnąć na spust. Niektórzy poszli tą samą drogą, wybierając kulę jako ostatni argument w sporze z historią lub jako próbę uniknięcia wyroku, a może i hańby. A ci, którym zabrakło odwagi do oporu, pospieszyli się przebrać, ciesząc się iluzją, że nowa postać – to tylko kwestia obecnego czasu. Oczywiście, w tej fali odrodzenia nacjonalizmu na europejskim (a od niedawna – i na amerykańskim) kontynencie – w różnych jego hipostazach – nie warto szukać bezpośrednich analogii historycznych: każda epoka tworzy własne przesłanki, które rodzą nie jeden, a kilka możliwych wariantów rozwiązania jej węzłowego problemu. Pytanie o to, dlaczego te ogólnoeuropejskie zmiany faktycznie nie odbiły się na światopoglądzie ukraińskiego obywatelstwa, jest szczególnie bolesne i ostre. Nacjonalizm jako ideologia, która była motorem tworzenia państwa, po 1991 roku nie miała instytucjonalnej ciągłości i realnego wpływu na kształtowanie ukraińskiego systemu politycznego. Dały o sobie znać zarówno represje przeciwko ruchowi nacjonalistycznemu w ZSRR, które trwały do samego momentu jego rozpadu, jak i rozdźwięk między tradycjami nacjonalistycznymi różnych części kraju: na Zachodzie opierały się one na wybiórczo-uproszczonym i sprowadzonym do doraźno-pragmatycznych potrzeb dziedzictwie ideologicznym OUN, a na Wschodzie miały charakter rozproszony, głównie kulturalno-oświatowy. Nawet formalna niepodległość nie doprowadziła do zmiany klasy politycznej: aparat państwowy, edukacja, kultura i media pozostawały pod kontrolą byłej nomenklatury partyjnej, która postrzegała nacjonalizm jako ideologię obcą i niebezpieczną. Brak woli politycznej do oczyszczenia władzy utrwalił w niej starą radziecką biurokrację, która, zmieniając hasła i symbolikę, zachowała zarówno wpływy, jak i mechanizmy zarządzania – mało kompatybilne z logiką narodowego samostanowienia. Zmiana dekoracji nie oznaczała zmiany zasad: nie doszło ani do krytycznego przeglądu fundamentów, ani do uświadomienia nowej roli, ani do przedefiniowania kierunku i celu – dokąd i po co iść. Nie zaszkodzi przypomnieć: w wirze zapaści gospodarczej, hiperinflacji i masowego bezrobocia kwestia tożsamości narodowej wielu osobom wydawała się nieistotna, a w końcu została zepchnięta na margines przetrwania – ludzi, którzy mówili o walce ideowej, w większości postrzegano jako ulicznych proroków – ze współczuciem, zdziwieniem lub wręcz otwartą pogardą. Wielu Ukraińców, przeżywszy doświadczenie radzieckiego systemu represyjnego, odczuwało trwałą odrazę do wszelkich radykalnych ideologii, a ruchy nacjonalistyczne postrzegano nie jako czynnik odrodzenia narodowego, lecz jako zagrożenie dla postępu demokratycznego, a nawet przeszkodę dla wejścia kraju w „zglobalizowany” świat – bez narodów i granic. Zresztą sam ukraiński nacjonalizm nie był monolitem. Ugrupowania, które nazywały siebie nacjonalistycznymi, nie miały rozwiniętej struktury organizacyjnej i poparcia społecznego dla ustanowienia dominacji politycznej, a co gorsza – woli, a być może instynktu do władzy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...„nieistorycznym” narodom ani imienia, ani głosu – ciałami, rzuconymi w poświatę światowego pożaru, przyszło im zapłacić cenę za własną „niehistoryczność”. Moralność utraciła swoje miary. Żyć znaczyło zabijać, a przetrwać miał ten, kto zabije najwięcej. Ci zaś, którzy odmawiali pójścia na rzeź w kolumnie obcych wojsk, skazywali się na rolę widm, wołających w ciemność. Powojenna depresja przyniosła nie tylko niedolę i straty, lecz także upadek złudzeń: nacjonalizm stał się symbolem klęski, obrazem rycerza bez zbroi, pośmiewiskiem na jarmarku ludzkiej krzątaniny. Teorie rasowe, które naśladowały naukowość, przypominały zabójczy napój alchemików, obiecujący nieśmiertelność, a zamiast tego obracający wszystko w proch. Postęp technologiczny, powołany, by stać się szczytem humanizmu, okazał się wspólnikiem średniowiecznego okrucieństwa. Obozy koncentracyjne, jak czarne dziury w sercu cywilizacji, pochłaniały człowieczeństwo, pozostawiając po sobie jedynie grozę i popiół. Nacjonalizm przypominał wojownika, który z własnej woli albo pod przymusem – tego oczywiście nikt nie wyjaśniał – stał się katem, widmem daremnie sprofanowanych ideałów. Jak rycerz, który zhańbił swój herb, błądził po powojennej Europie i budził nie współczucie, lecz strach i wstyd. Jego dawna chwała wydawała się teraz złudna – jak złocenie na spróchniałym drzewie, które kruszy się przy pierwszym dotknięciu. Zamiast heroicznego eposu czekał go burleskowy spektakl, a zamiast chwały – drwiny tłumu. Każdy jego ruch był skazany na niezrozumienie. Jego głos – jak dzwon, który pękł od wysiłku własnego brzmienia – przypominał o tym, co mogło być, lecz się nie stało. Od niego znów i nierzadko z obrzydzeniem odwracano się. Ukraińscy powstańcy dołożyli nieludzkich wysiłków, by przywrócić mu zaniedbaną godność, lecz ich pojedyncze wyprawy przypominały strzały w ciemności – rozpaczliwe sygnały dla tych, którzy ich nie słyszeli albo nie chcieli słyszeć. Przyznajcie, dobrze wiedzieliście, że stąd nie było wyjścia. Jak z pętli zaciśniętej na szyi. Nad głową dudniły ciężkie kirzowe buty, skomlały psy, urywane komendy smagały noc, jak uderzenia batogiem. Było was sześciu. Na głowę sypała się zmarznięta ziemia, a w piersiach coś ciężko dudniło i coś podchodziło do gardła. Nikt z was nie powiedział ani słowa, lecz każdy – wtedy to nagle uświadomiliście sobie – ponad wszystko pragnął żyć i czepiał się myśli o życiu, jak topielec słomki. A może? Zacisnęliście zęby, by nie krzyknąć – ze strachu, z rozpaczy czy z zimna, które przeszyło was jakimś szalonym bólem. A kiedy klapa z góry się otworzyła… Sześć nagich ciał tego dnia przywieziono do wsi i wystawiono, jak straszydła, na rozpoznanie. Stare i zmęczone, spalone słońcem, jak przypalone bochenki chleba, pomarszczone, jak kora dębu, i białe, jak mleko w dojnicy. W każdym ciele ziała ciemna dziurka. Ryczały silniki i wyły, rwąc sobie włosy matki. Mężczyźni stali w milczeniu, wbijając wzrok w ziemię. U kogoś drżały ręce, a ktoś odwracał wzrok, by nie patrzeć i nie widzieć. Ze wstydu czy ze strachu – wam było to obojętne. Patrzyliście na nich szeroko otwartymi, żywymi oczami w kolorze szaro-ziemistym, a na waszych zsiniałych wargach zastygł uśmiech. Pod koniec stulecia nacjonalizm znalazł się na uboczu, jak artefakt wrzucony do komórki historii. Stał się dobytkiem grupy marginesów. Jego istota rozszczepiła się na dwie równie podobne, jak i odmienne od siebie istoty: jedna pociągała obietnicą autentyczności, druga odpychała nadmiarem agresji. Nie wszedłszy do gabinetów władzy, wyszedł na ulice, lecz i tam nie znalazł ani jedności, ani sensu. Ci, którzy nazywali siebie nacjonalistami na Zachodzie, nie znajdowali wspólnego języka z tymi, którzy tak nazywali siebie na Wschodzie: dzieliły ich zarówno historia, jak i geografia. Jak dwa równoległe nurty, nigdy się nie schodziły i zawsze patrzyły w różne strony. A często mówiły też różnymi językami. Rozłam przejawiał się nawet w symbolach i wierzeniach. Jedni pielęgnowali wojownicze chrześcijaństwo, drudzy zagłębiali się w jaskinie neopoganizmu. Czy taka rozdrobnienie mogło stworzyć całość? Ukraiński nacjonalizm, podobnie jak mit o bliźniakach, był skazany na walkę sam ze sobą, podczas gdy świat zmieniał się bez niego. Idea, która mogła stać się konsolidującą, przekształciła się w kolejną linię podziału. Mówicie: Nie boimy się samotności, bo samotność to nie strata, lecz odnalezienie. Nie prosimy o zgodę, bo ten, kto prosi, poniża samego siebie. Nie chylimy czoła przed bogami tłumu, bo tłum uznaje jedynie podporządkowanie. Świat, pocięty na strzępy wspólnych praw, obowiązków i prawd, dąży do uśredniania, do upodobnienia nas do czegoś, do zmuszenia każdego, by stał się „jednym z” i zniknął wśród fałszywych miar i wag. Pogardzamy tym, co wspólne, i odrzucamy je jak śmieci. Wynosimy to, co unikalne – to, co wykute siłą woli, zahartowane walką, uświęcone wiernością. Nasze oblicza dobrze widać w tłumie, nasze myśli są jasne, a słowa – wyraźnie wykute. Nie dążymy do równości, bo nie ma nic bardziej bezsensownego niż rozorywać góry, by zrównać je z dolinami. Nie dążymy do sprawiedliwości, bo sprawiedliwość to sytuacja, w której szybkiemu podcina się skrzydła, by nie wyprzedzał kulawego. Dążymy do pulsu, rytmu, pędu – tego, co nie rozkłada się na wzory i nie poddaje się suchej logice liczb i praw. Masa porusza się w swojej przeciętności jak rzeka, która wystąpiła z brzegów, i unosi ze sobą wszystko: słabe, bezimienne i martwe. My zaś szukamy twardego gruntu pod nogami. Rosyjska ekspansja stała się dla
Od kilku ostatnich lat Siczesławska „Proświta” aktywnie pracuje nad tworzeniem przestrzeni edukacyjno-kulturalnych, rodząc inicjatywy, które pomagają ludziom społecznie się adaptować i rozwijać swoją twórczość. Studio Teatru Interaktywnego stało się jedną z takich inicjatyw. W ramach programu „Culture Helps/Kultura Pomaga”, realizowanego przy wsparciu Europejskiej Agencji ds. Edukacji i Kultury (EACEA), we współpracy z organizacją pozarządową „Inша Освіта” i Tandem gGmbH, rozwijamy Studio Teatru Interaktywnego, opartego na metodzie teatru playback. Ta inicjatywa ma na celu udzielanie wsparcia psychologicznego poprzez sztukę improwizacji teatralnej. Działalność projektu koncentruje się na reagowaniu na sytuacje nadzwyczajne dla wewnętrznie przesiedlonych osób w Ukrainie. Kierownikiem projektu jest Serhij Tiutiunnyk, przewodniczący Siczesławskiej „Proświty”, doktorant Katedry Psychologii i Pedagogiki Uniwersytetu im. Alfreda Nobla. Daria Korotenko odpowiada za próbę dojrzałości i żywotności ukraińskiego nacjonalizmu, zmuszając wszystkie jego skrzydła i obozy, przynajmniej na pewien czas, do zapomnienia o wewnętrznych niezgodach – walka o samoprzetrwanie nie pozostawiała miejsca na waśnie. Hasła, symbole i tradycje, które jeszcze wczoraj wydawały się książkowo-abstrakcyjne, stały się życiowo niezbędne w okopach, na barykadach, na liniach podziału i obrony. Wezwania, których kiedyś nie słyszano, okazały się potrzebne. I nie dlatego, że wreszcie je usłyszano, lecz dlatego, że nie można już było ich nie słyszeć. Wojna to język, którym przemawia historia. A ta wojna oznaczyła moment narodzin nowego Ukraińca – człowieka, który nie szuka kompromisu z tym, co skazane na zagładę, i dla którego walka nie jest obowiązkiem, lecz modus vivendi. Ci, którzy przejdą przez tę wojnę, wyjdą z niej nie tylko jako zwycięzcy, lecz także jako nosiciele nowego ducha. Wojna z Rosją oddzieliła tych, którzy ją widzą i przeżywają, od tych, którzy mówią o niej z bezpiecznej odległości; tych, którzy wywalczają przyszłość, od tych, którzy zastanawiają się, czy warto o nią walczyć; tych, którzy tworzą historię własnymi rękami, od tych, którzy jedynie szukają w niej dogodnego miejsca. Ona postawiła kropkę w bezsensownych sporach o „radykalizm” i „skrajności”, bo tam, gdzie walka toczy się o samo istnienie, nadmierny może być jedynie strach. Ale jednym z paradoksów ukraińskiej rzeczywistości jest to, że nacjonalista, choć zyskał symboliczne uznanie jako wojownik, poza wojną jakby nie istnieje. Przestrzeń przeznaczona dla niego w społecznym wyobrażeniu zawęziła się do bojowego okopu. Normą dla niego stała się śmierć, a nie życie. Dla rytuału śmierci społeczeństwo jest gotowe stawiać mu pomniki i wygłaszać na jego cześć przemówienia, lecz za granicą śmierci nacjonalista zostaje pozbawiony własnego miejsca. To miejsce wyrwano mu spod nóg. W tym tkwi przykra i niebezpieczna sprzeczność: społeczeństwo uznaje nacjonalistę za ofiarę i bohatera, ale nie przyjmuje go jako współtwórcy przyszłości; co więcej, w swojej obłudzie mierzy witalność idei nacjonalistycznej liczbą złożonych ofiar życia, a nie zdolnością do stworzenia przestrzeni, w której ta idea mogłaby się zakorzenić i wyrosnąć.
Pamiętasz: patrzyłeś na wszystkich tych ludzi, którzy zebrali się wokół, i żaden z nich nie wzbudzał w tobie zaufania. Przypadkowi, zagubieni, jakby znaleźli się tu nie z własnej woli, rozmawiali między sobą krzywo po rosyjsku, i w każdym ich słowie słychać było coś nienaturalnego, jakby sam język ich dusił. Kto z nich skusił się na zarobek, a kogo tu przywiódł strach? Niektórzy niespokojnie przestępowali z nogi na nogę, wpatrując się we własne stopy w butach, jakby szukali w nich odpowiedzi na pytania, których się bali. Inni zaś przebiegali wzrokiem po ubraniach i twarzach, jakby chcieli każdego zapamiętać albo szukali kogoś, na kim mogliby się oprzeć, lecz zamiast tego napotykali równie pusto i niepewnie patrzące spojrzenia. Ty stałeś nieruchomo. Z wypracowanego nawyku ukryłeś swoją pogardę pod obojętnością. Wiedziałeś, że nie wszyscy przyszli tu z własnego przekonania. Ale to już nie miało znaczenia. Każdy z nich musi zrobić to, co musi. I nikt nie mógł powiedzieć, czy on wróci, czy nie. I czy będzie dokąd wracać.
Nacjonalizm, doprowadzony do fanatyzmu, zawsze zawierał w sobie ziarno apokalipsy – jak drzewo, którego korzenie wrastają nie w twardą ziemię, lecz w otchłań. W XX wieku rzucał on narody w tygiel wojen i zmiatał z powierzchni ziemi miasta i wsie. Lecz nawet wśród zgliszcz mogło przebić się życie. Epoka atomowa radykalnie zmieniła tę logikę. W cieniu grzyba atomowego walka między narodami przestaje być kwestią zwycięstwa czy porażki – staje się kwestią istnienia. To rodzi głęboką sprzeczność: postęp technologiczny dał ludzkości możliwość zniszczenia samej siebie, lecz nie nauczył, jak temu zapobiec. Człowiek korzysta z osiągnięć cywilizacji zbudowanej na racjonalnym myśleniu, a wciąż kieruje się irracjonalnymi wyobrażeniami o świecie. Rozdźwięk między poziomem rozwoju technologicznego a duchową niedojrzałością sprawia, że współczesny człowiek jest jednocześnie wszechmocny i bezradny. Stoimy na rozstajach, gdzie jedna droga prowadzi w mrok, a druga – w niewiadome. Pierwsza – imperialny nacjonalizm – czerpie swoją siłę z lęku przed bronią jądrową i żywi się wiarą, że sama siła uzasadnia jej użycie. Nie uznaje innej logiki poza dominacją ani innej prawdy,
...które zachowuje i pielęgnuje je jako narzędzie swojej władzy, mobilizacji i wpływu. W agonii czasem zrzuca maskę uniwersalności i powraca ad fontes – do religijno-militarnego patosu, przesiąkniętego duchem apokaliptyki, wyłuskanego z tej samej „narodowej” duszy, którą rzekomo już przezwyciężył. Nie obchodzi go, co pozostanie po pożarze, który sam ze wszystkich sił podsyca – ważne, by w nim spłonęli jego realni lub wyimaginowani wrogowie. Tą właśnie drogą dziś idzie Rosja, konwulsyjnie zaciskając w dłoniach swoją ostatnią broń – strach. Jej rakiety jeszcze nie wzbiły się w niebo, a ich cienie już padły na świat. I świat boi się nie potęgi, lecz obłędu.
Drugą drogą jest nacjonalizm antykolonialny. Nie neguje on walki, lecz odrzuca wojnę jako cel sam w sobie. Nie podporządkowuje, lecz wywalcza prawo do istnienia. Nie niszczy, lecz broni. Nie trzyma się relikwii przeszłości, lecz jest w całości skierowany ku przyszłości. Ale czy może on się utwierdzić w świecie, w którym przewaga należy nie do tego, kto dąży do budowania, lecz do tego, kto potrafi spalić wszystko doszczętnie? Dziś uczy się nas bać wojny bardziej niż utraty własnego „Ja”. Bardziej niż poniżenia. Bardziej niż przystosowania. I nawet bardziej niż śmierci. Świat, który już raz zajrzał w otchłań jądrowego piekła, dziś lęka się samego cienia oporu, bo każde pchnięcie może wydawać się krokiem ku przepaści. Pierwszym i ostatnim.
Ale czy to oznacza, że rzeczywiście jest on bezpieczny? Czy ten strach nie przemienia się w milczącą zgodę na niesprawiedliwość? I czy zwycięstwo nie staje się przywilejem tych, którzy nie wahają się grozić armagedonem, wiedząc, że to – zadziała? Ta nowoczesna logika jest jakby lustrzanym zaprzeczeniem dawnego rzymskiego imperatywu: „Fiat iustitia, pereat mundus!”. Teraz jednak wszystko odwrotnie: aby świat nie zginął, sprawiedliwość musi ustąpić. Co więcej – zostać wyparta, zdeprecjonowana, zniszczona. Bo sprawiedliwość, która się nie ugina, jest zagrożeniem dla przetrwania.
Największe jednak niebezpieczeństwo w tej logice stanowi nie zbrodniarz, lecz ten, kto nazywa rzeczy po imieniu. Świat bez wojny jest możliwy, lecz czy jest możliwy bez walki? Czy ludzkość zdolna jest wyrzec się wzajemnego zwalczania o miejsce pod słońcem, skoro sama natura nie zna równowagi bez przeciwstawienia? I jeśli konflikty międzynarodowe są nieuniknione, to jakim ma być nacjonalizm w nowej – jądrowej – rzeczywistości? Epoka rozszczepionego atomu nie oznacza końca nacjonalizmu, lecz wymaga jego odnowienia. Nie może on już być ślepym porywem, lecz musi stać się ideologią siły i odpowiedzialności. Jeśli w przeszłości nacjonalizm określał potęgę narodów, to dziś od niego zależy ich przetrwanie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
program merytoryczny i kieruje zespołem trenerów. Daria Korotenko, kierowniczka zespołu trenerów: „Dla mnie ten projekt to nie tylko sztuka, ale sposób, aby pomagać ludziom odnaleźć głos, wyrazić swoje emocje i zintegrować się z nowym środowiskiem. Pracujemy z różnymi historiami i każda z nich jest wyjątkowa. Patrzenie, jak ludzie się otwierają i znajdują wsparcie, jest niesamowicie inspirujące. Serhij Tiutiunnyk, kierownik projektu: „Wsparcie psychologiczne jest kluczowym elementem naszej pracy. Dzięki teatrowi uczestnicy nie tylko grają – przeżywają swoje historie, co pomaga im radzić sobie z obciążeniem emocjonalnym. Tworzymy bezpieczną przestrzeń, w której każdy może zostać wysłuchany. Teatr playback nie jest psychoterapią w tradycyjnym rozumieniu, ale jego potencjał w tym kierunku jest ogromny. Choć teatr nie stawia sobie za cel rozwiązywania problemów, ma wpływ psychologiczny, który może pomagać ludziom dochodzić do siebie i odnajdywać wewnętrzną równowagę”. Olena, uczestniczka studia: „Nigdy nie myślałam, że będę mogła występować przed ludźmi. Ale dzięki teatrowi playback znalazłam sposób, aby wyrazić swoje uczucia i otrzymać wsparcie. To miejsce, gdzie mogę być sobą. Ważne, że tutaj każdy czuje się zaakceptowany, nie ma strachu, że zostanie niezrozumiany lub potępiony”. Studio Teatru Interaktywnego będzie kontynuować swoją działalność, poszerzając formułę zajęć i przyciągając nowych uczestników. Serhij Tiutiunnyk, przewodniczący Sicheslavskiej „Proświty”: „Dzięki wsparciu programu „Culture Helps” mogliśmy przekształcić tę inicjatywę w stały projekt, który stał się częścią naszej bieżącej działalności. Teraz to nie tylko eksperyment ani tymczasowe wydarzenie, lecz długofalowa praca, ukierunkowana na wspieranie ludzi, którzy tego potrzebują”.
Informacja własna.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
opowiedziała w materiale korespondentka „Inszie TB”. Tetiana Olijnyk to studentka trzeciego roku Naukowo-Badawczego Instytutu Dziennikarstwa oraz wydziału historycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, ma zaledwie 19 lat. Jednak mentalnie jest to bardzo dojrzała i świadoma osoba, inicjatorka oraz organizatorka takich intelektualno-oświatowych i patriotycznych akcji, jak „Kim są Ukraińcy i czego chcą”, „Ratujmy język – język uratuje nas”, „Siła kobiecego ducha” i innych. Dlatego z zainteresowaniem słuchali jej zarówno młodzi mieszkańcy Mikołajowa, jak i osoby starszego pokolenia, które przyszły na spotkanie autorskie. Dla autorki jest to pierwsza wizyta w naszym mieście, ale całkiem udana: przeprowadziła tutaj dwie prezentacje swoich książek, a przed prezentacją w „Fajcie” książki o Romanie Szuchewyczu „skończyły się” – zostały wykupione na pierwszej z nich. W ramach projektu „Czytaj” mieszkańcy hromady browarskiej w obwodzie kijowskim mogą bezpłatnie otrzymać dwie książki. Stało się to możliwe dzięki organizacji społecznej „Browarska Hromada” Serhija Bohuckiego. Informuje o tym „Trybuna – Browary”. Bezpłatnie udostępniane są: książki o wojnie, historii i kulturze Ukrainy; biografie znanych osobistości; literatura dziecięca; książki w językach obcych. W Radzie Obwodowej w Równem odbyła się uroczysta prezentacja wydania faksymilowego Ewangelii Dubieńskiej z XVI wieku – unikatowego rękopiśmiennego zabytku ukraińskiego dziedzictwa duchowego. Według informacji strony „Słowo pro słowo” książkę zaprezentował dyrektor Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w Dubnie Leonid Kiczatyj. „W tym roku mija 533 lata od czasu pierwszej pisemnej wzmianki o Ewangelii. To prawdziwy duchowy skarb, stworzony około pięć wieków temu w bibliotece klasztoru Czcigodnego Krzyża w Dubnie. Używano go nie tylko do nabożeństw, ale także do notowania ważnych wydarzeń” – zaznaczył pan Kiczatyj. Wśród ukraińskich kobiet objętych ochroną czasową w Polsce spada liczba tych, które planują powrót na Ukrainę po zakończeniu wojny. Zgodnie z nowym badaniem Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, w październiku 2024 roku 42% respondentek wyrażało zamiar powrotu, obecnie zaś jest ich tylko 31%. Jednocześnie: 61% jest gotowych wrócić dopiero po całkowitym zakończeniu wojny; 40% – po ustaniu działań wojennych, ale nie wcześniej. W wieku 90 lat zmarła Ludowa Artystka Ukrainy, aktorka Lwowskiego Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego imienia Marii Zańkowieckiej Taisija Łytwynenko. O śmierci Taisiji Łytwynenko 6 kwietnia poinformował na Facebooku jej syn Nazar Stryhun. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Dyrektor wykonawcza Centrum Przeciwdziałania Korupcji Daria Kaleniuk poinformowała, że Ministerstwo Obrony Ukrainy do tej pory nie otrzymało uzbrojenia z kontraktów na sumę ponad 51 miliardów hrywien. Zobowiązania z nich wynikające zostały zawarte w latach 2022–2023. O tym ekspertka opowiedziała na antenie „Espreso”. Dodała, że przeważająca część środków z 51 mld hrywien została wyprowadzona za granicę. Natomiast broni na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy w ramach tych kontraktów na Ukrainę nie dostarczono. „W Ministerstwie Obrony nie zdobyto się nawet na udzielenie nam odpowiedzi w sprawie pozwów, które złożyli, aby odzyskać wydane środki. Środki te zostały wyprowadzone głównie za granicę, jednak broń z kontraktów tak i nie dotarła” – podsumowała Kaleniuk. Narodowy deputowany Ukrainy kilku kadencji, działacz społeczny Mykoła Tomenko na swojej stronie na Facebooku wypowiedział się w sprawie wydania nowego podręcznika: „Historia Ukrainy” dla klasy 11: podręcznik szkolny czy agitka partyjna ZE?! Tutaj moi koledzy wykładowcy i nauczyciele zwrócili uwagę na ciekawy nowy podręcznik z historii Ukrainy dla klasy 11. Po raz pierwszy przeczytałem o nim w artykule Marii Worotyło. Więc i ja postanowiłem przejrzeć, jak autorzy opisują okres naszej historii od 1946 do 2024 roku. O historycznych niedokładnościach, szczególnym szacunku do rosyjskojęzycznych działaczy kultury i ignorowaniu znaczących osobistości kultury narodowej, niepełnej lub zniekształconej informacji dotyczącej życia politycznego kraju innym razem. Przytoczę tylko jeden przykład. Autorzy opowiadają o naszych obiektach w UNESCO i z jakiegoś powodu proponują uczniom tylko część z ogólnej listy. Dlaczego? Ale najbardziej uderza polityczne zaangażowanie twórców podręcznika dla uczniów starszych klas. Jeśli porównać okresy życia najnowszej Ukrainy poprzez działalność wszystkich prezydentów, to rzuca się w oczy nieukrywany patos wobec wybitnego „reformatora”, „dyplomaty” i „dowódcy wojskowego” Zełenskiego oraz jego zespołu. O działalności innych prezydentów – krótka informacja i 2-3 zdjęcia. O prezydencie Zełenskim – obszerny materiał i… 8 fotografii. Jedna z najbardziej wymownych w tej patetyczności autorów jest podpisana tak: „Prezydent Wołodymyr Zełenski, premier Denys Szmyhal, przewodniczący frakcji „Sługa Narodu” Dawyd Arachamija, szef Biura Prezydenta Andrij Jermak i jego doradca Mychajło Podolak nagrali wideoorędzie pod budynkiem Biura Prezydenta i poinformowali, że pozostają w Kijowie, aby wykonywać swoje obowiązki. 25 lutego 2022 r.” Co prawda, na zdjęciu Arachamiji i Szmyhala zobaczyć się nie udaje! Ale najbardziej wymowne zadanie dla uczniów pod tym zdjęciem: „Wyraźcie opinię o ważności tego kroku dla trwałości Ukrainy na początku pełnoskalowej inwazji Rosji”. Jeszcze jeden przykład prorządowej elastyczności twórców „Historii Ukrainy” widzimy w rozdziale o działalności Rady Najwyższej czasów Łeonida Krawczuka i Iwana Pluszcza. Ten okres zilustrowano 9. zdjęciem Zełenskiego, który występuje w Radzie Najwyższej ze Stefanczukiem w prezydium?! I, oczywiście, „podręcznik” potwierdza ilustracjami z Jermakiem, Stefanczukiem, Reznikowem… komu jesteśmy zobowiązani dziękować za naszą „szczęśliwą przyszłość”. I najważniejsze. Do podręcznika szkolnego stosownie jest wnosić okresy zakończonych cykli historii i odpowiednio – przepracowanych kadencji Prezydentów. Jest to i bardziej logiczne, i bardziej sprawiedliwe. A tak wychodzi, że chcieli napisać podręcznik szkolny, a wyszła agitka partyjna ZE!” Dziennikarz śledczy Jurij Nikołow zareagował na podręcznik „Historia Ukrainy” dla klasy 11 wpisem na Facebooku: „Na wszelki wypadek – oto wam o pieniądzach na ten podręcznik. Sprzedają go teraz w internecie po 546 hrywien. I to jest niesłychana cena od handlarzy wydawnictwa „Ranok” Krugłowa. Bo państwo dopiero w grudniu zamówiło u „Ranku” wykonanie tego podręcznika w cenie 135 hrywien. Przy tym już nawet zapłacili 11 mln hrywien za 83-tysięczny nakład”. Do 31 marca urzędnicy wszystkich szczebli złożyli roczne deklaracje o dochodach. Redakcja NV przeanalizowała sprawozdania finansowe ministrów, którzy pracowali w rządzie w 2024 roku, i wyznaczyła top 5 najbardziej zamożnych wśród nich. W obliczenia weszły nie tylko osobiste dochody urzędników, ale także zarobki ich rodzin, dywidendy, odsetki bankowe, tantiemy, prezenty i inne aktywa. 1. Ołeksij Czernyszow – wicepremier i minister jedności narodowej. Lider rankingu z łącznym dochodem 37,5 mln hrywien. Większość sumy to pensja z Naftohazu (25,1 mln hrywien), odsetki bankowe (6 mln), dochód ze sprzedaży mienia, obligacji wewnętrznych pożyczek państwowych oraz pensja rządowa. Żona dodała jeszcze ponad 2 mln hrywien. 2. Mykoła Solski – eks-minister polityki rolnej. Za 2024 rok rodzina Solskiego zarobiła 25,4 mln hrywien. Główne źródła: sprzedaż papierów wartościowych, dywidendy i pensja. Żona otrzymała świadczenia socjalne i ubezpieczeniowe. 3. Ołeksandr Kamyszin – eks-minister przemysłu strategicznego. Były szef Ministerstwa Przemysłu Strategicznego zadeklarował 15,8 mln hrywien, w szczególności z operacji na papierach wartościowych, dochodu kuponowego, pensji, honorariów i odsetek bankowych. Dzieci otrzymały po 1 mln hrywien jako zabezpieczenie. 4. Dmytro Kułeba – eks-minister spraw zagranicznych. Jego rodzina zarobiła 11,7 mln hrywien. Sam Kułeba miał pensję, dochody z działalności gospodarczej, tantiemy i prezent. Jego partnerka przyniosła lwią część — ponad 8 mln hrywien. 5. Denys Szmyhal – premier. Szmyhal zadeklarował 9,7 mln hrywien, z których tylko 1,2 mln to jego osobista pensja. Reszta – dochody z działalności gospodarczej, sprzedaż mienia i emerytura żony Kateryny. Pensje narodowych deputowanych Ukrainy wzrosły średnio o 9–10 tysięcy hrywien miesięcznie. O tym poinformowała analityczka parlamentarna Ruchu „Czesno” Sofija Łazarowa na antenie kanału telewizyjnego „Kijów 24”. Osoba Kyryła Dmytrijewa – dyrektora generalnego Rosyjskiego Funduszu Inwestycji Bezpośrednich, który obecnie reprezentuje kraj-agresora na negocjacjach z Amerykanami – znajduje się w centrum uwagi. Ale nie miłym cichym słowem wspominają go na Ukrainie nie tylko przez to, ale także przez aferę mieszkaniową, którą próbował przeprowadzić u siebie w ojczyźnie – w Kijowie. Tutaj w stolicy do tej pory żyje i pracuje w Instytucie Biologii Komórkowej i Inżynierii Genetycznej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy 77-letni ojciec negocjatora Putina – znany naukowiec-biofizyk Ołeksandr Petrowycz Dmytrijew, do niego też należy kilka działek ziemi na terytorium obwodu kijowskiego, pisze „Telegraf”.
Dyplomata, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Roman Bezsmertnyj na swojej stronie na Facebooku przyznaje, że nie spodziewał się, iż Amerykanie są zdolni wyjść na tak wolnościowy wiec protestacyjny, ale zrobili to! „Toż jak trzeba było nabroić Trumpowi, żeby wywołać taką reakcję. I to zaledwie po 2,5 miesiąca u władzy” – zaznacza dyplomata i dalej pisze: „5 kwietnia w USA odbyło się 1400 akcji protestacyjnych przeciwko polityce prezydenta Trumpa. Ogólne hasło jednoczące to „Ręce precz!”. A dalej pracowała już twórczość ludowa: „Ręce precz od demokracji”, „Ręce precz od Grenlandii”, „Ręce precz od Kanady”, „Ręce precz od książek”, „Ręce precz od opracowań naukowych”, „Ręce precz od weteranów”… Można jeszcze długo wyliczać. Czuć, że za ogólnokrajowym protestem stoi silny rdzeń organizacyjny: oficjalnie jako organizatorzy zarejestrowało się ponad 150 stowarzyszeń społecznych. Dostało się całej ekipie nowo wybranego prezydenta USA, zarówno w centrum, jak i w terenie. Najwięcej na plakatach pisano o dwóch – Trumpie i Musku. W tym czasie prezydent Trump grał w golfa w swojej rezydencji w Mar-a-Lago. Symbolem protestu stała się odwrócona flaga USA, która symbolizuje to, że ludzie nie akceptują tej Ameryki, którą oferuje im Donald Trump. Protestujący trzymali na wiecach flagi Ukrainy, a wśród postulatów mowa była o konieczności pomocy Ukrainie”. Na Ukrainie po raz pierwszy wydadzą licencjonowaną mangę „Atak tytanów”. Zostanie ona wydana w ramach nowej współpracy ARTBOOKS z największym japońskim wydawnictwem Kodansha, które założono w 1909 roku. Poinformowało o tym wydawnictwo #SHOTAM w ARTBOOKS. „Atak tytanów” to postapokaliptyczna historia, którą napisał Hajime Isayama. Opowiada ona o przetrwaniu ludzkości za murami, które chronią ją przed gigantycznymi potworami-tytanami. Manga stała się jednym z najbardziej udanych japońskich dzieł i doczekała się adaptacji w formie anime, filmów i gier wideo. Na Ukrainie pierwsze tomy mangi planują wydrukować w pierwszej połowie 2025 roku. Jak wiadomo, manga to komiksy stworzone w Japonii lub w języku japońskim. Ukraiński film „2000 metrów do Andrijiwki” zdobył nagrodę na Kopenhaskim Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych CPH:DOX, który odbywał się od 19 do 30 marca 2025 roku. Ten obraz, druga pełnometrażowa praca reżysera i korespondenta wojennego Mścisława Czernowa, zwyciężył w kategorii F:ACT AWARD, która wyróżnia filmy dokumentalne na styku dziennikarstwa i kinematografii, podano na stronie festiwalu. Światowa premiera filmu odbyła się na festiwalu filmowym Sundance, gdzie wyróżniono go za najlepszą reżyserię. Europejska premiera miała miejsce 24 marca w Kopenhadze, po czym odbyła się sesja Q&A z producentką filmu Rainy Aronsson-Rath. Sam Czernow nie mógł osobiście odebrać nagrody, ponieważ pracuje nad nowym projektem, ale w swoim wideoprzesłaniu podkreślił wagę dokumentowania wojny. Jury CPH:DOX zaznaczyło: „Przyznajemy nagrodę F:ACT filmowi „2000 metrów do Andrijiwki” nie tylko dlatego, że to konflikt u naszych drzwi, ale dlatego, że to arcydzieło kinematografii. Autor przybliża nam rzeczywistość, tworząc antywojenny film, który zmusza do refleksji nad godnością każdego utraconego ludzkiego życia”. Obraz opowiada o walkach o wieś Andrijiwka pod Bachmutem, w szczególności o udziale 3. Oddzielnej Brygady Szturmowej Sił Zbrojnych Ukrainy. W odróżnieniu od „20 dni w Mariupolu”, który dokumentował okropności wojny dla cywilów, nowy film Czernowa koncentruje się na ukraińskich wojskowych. Praca nad obrazem trwała 1,5 roku, a muzykę do niego napisał dwukrotny laureat nagrody Grammy Sam Slater. „Zwycięstwo na froncie to nasza praca na tyłach” – jest przekonana Tetiana Olijnyk, która 4 kwietnia w Przestrzeni wsparcia obrońców „Fajta” zaprezentowała dwie swoje książki – „Wszyscy go podziwiali” oraz „Formuła ukraińskiego zwycięstwa”. O młodej autorce
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pomnika jest symboliczny. Dzięki niej wydaliśmy zbiór wspomnień ofiar Hołodomoru – „Pamięć narodu: ludobójstwo w Ukrainie głodem w latach 1932–1933”, którego redaktorem była O. Wiesiołowa. Wytrwałość i codzienna praca naszych kolegów w USA, zwłaszcza Fundacji Ukraińskiego Ludobójstwa, z udziałem M. Miszczenki, M. Kocherhy i ich zwolenników, zakończyły się sukcesem. 7 listopada 2015 r. odsłonięto w Waszyngtonie granitową stelę z napisem: „Ku pamięci milionów niewinnych ofiar sztucznego głodu w Ukrainie, zaplanowanego i dokonanego przez stalinowski reżim totalitarny”. Niestety w Ukrainie toczyły się gorące dyskusje wokół waszyngtońskiego memoriału. Chodziło o umieszczenie na napisie liczby ofiar – od 7,5 do 10 i więcej milionów Ukraińców. Fundacja domagała się co najmniej 10 mln, lecz ukraińskie władze poszły na sporny „kompromis”, zastępując ten zapis abstrakcyjnym tekstem. Podobne dyskusje trwają wokół 10,5 mln ofiar Hołodomoru, ponieważ istnieje opozycja etnomentalna, która żąda, by było nie więcej niż sześć milionów, a najlepiej 3,9 mln osób. Nawet dziesiątki tysięcy poległych Ukraińców w rosyjsko-ukraińskiej wojnie nie powstrzymują ich ideowego odrzucenia naukowo-prawnej ekspertyzy dotyczącej 10,5 mln osób. Pan Mykoła wiedział o tych haniebnych „dyskusjach”, ale stan zdrowia nie pozwolił mu aktywnie się im przeciwstawić. W 2014 r. złożył pełnomocnictwa przewodniczącego Fundacji, którą pokierował M. Kocherha. Fundacja Ukraińskiego Ludobójstwa aktywnie wspierała ideę wzniesienia Memoriału Ofiar Hołodomoru w Kijowie. Inicjatywę kulturalno-oświatową propagowała „Proświta” na czele z Pawłem Mowczanem, który we wrześniu 2003 r. domagał się od władz wzniesienia świętego kapiszcza narodu ofiarnego. Na łamach czasopisma „Słowo Proświty” M. Miszczenko wzywał rząd i Prezydenta Ukrainy W. Juszczenkę do ogłoszenia konkursu na najlepszy projekt Memoriału. Miałem okazję uczestniczyć w dyskusji nad projektami, kontaktować się z naszymi kolegami z Fundacji. Jej działacze szczerze witali uchwalenie Ustawy Ukrainy nr 376-V „O Hołodomorze 1932–1933 w Ukrainie” 28 listopada 2006 r., a także otwarcie Memoriału Ofiar Hołodomoru 22 listopada 2008 r. Pokonaliśmy zwolenników autokratyzmu i totalitarno-kolonialnych praktyk, stając po stronie sił Dobra, utrwalając pamięć ofiar ludobójstwa Ukraińców. Pan Mykoła odszedł w wieczność. Być może w niebie spotka się ze swoim zemiakiem Artemem Zubenką – dziennikarzem, działaczem społecznym, chorążym Korpusu Zaporoskiego Armii UNR, uczestnikiem pierwszego Zimowego Pochodu. Pochowany jest w mieście Bawnd-Bruk w stanie New Jersey (USA). Jego postać historyczna figuruje w sali znanych ludzi Hadziackiej gminy terytorialnej oraz wsi Małe Budyszcze. Badacze krajoznawstwa mirhorodzkiego powinni znaleźć godne miejsce także dla swojego sławnego zemiaka, ukraińskiego Edisona, wynalazcy, patrioty Mykoły Semenowycza Miszczenki.
Tłumaczenie maszynowe
29 marca 2025 r. w Chicago w 91. roku życia zmarł Mykoła Semenowycz Miszczenko – działacz społeczny, inżynier z zawodu, założyciel Fundacji Ukraińskiego Ludobójstwa (Chicago, USA), Ukrainiec o kozackim duchu i wysokiej moralności. Unikał zbędnych słów, ponieważ miał mnóstwo pilnych spraw. Dwukrotnie spotykałem się z nim w USA (w 2003 i 2006 r.), czułem jego szczerą miłość do Ukrainy, którą zmuszony był opuścić 80 lat temu wraz z rodzicami. Bóg dał Mykole Semenowyczowi długie życie dla zwycięstw i szczęśliwego ziemskiego bytowania, ale musiał przejść przez ciernie i udręki, zachowując wiarę Chrystusową i ukraińską mentalność. Spoczywajcie w pokoju. Wasyl MAROCZKO, profesor, honorowy przewodniczący Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców
Urodził się 23 grudnia 1934 r. we wsi Małe Budyszcza w rejonie hadziackim w obwodzie połtawskim. Wieś rozłożyła się nad rzeką Pseł, a 2,5 km w dół biegu rzeki znajduje się sławny Hadziacz, dawne miasteczko pułkowe państwa kozackiego. Sąsiednie wsie to Sary (po przeciwnej stronie rzeki), a na południe w kierunku Wielkich Soroczyńców – wielce doświadczona wieś Luteńka. Na jej los przypadło niemało prób: w 1920 r. bolszewicy spalili 1100 budynków, tłumiąc powstanie chłopskie, w latach Hołodomoru wieś liczyła 2200 gospodarstw (około 9 tys. osób), a kołchoźnikom wydawano po 200 gramów chleba. Ćwierć mieszkańców wsi zmarła z powodu sztucznie wywołanego głodu. Kołchoz imienia Szewczenki odczuł na sobie wszystkie ostrzeżenia Kobziarza dotyczące zbrodni moskali. Przymusowa kolektywizacja, zbrodnicza polityka rozkułaczania oraz Hołodomor zabrały wtedy jedną trzecią wiejskiej ludności rejonu hadziackiego, a według niektórych obliczeń – niemal połowę – w ciągu lat 1932–1936. Jego rodzice byli nie tylko świadkami, ale i ofiarami bolszewizmu. Nie mogli opuścić wsi w warunkach totalnej izolacji. Sąsiednia Luteńka została rozpięta na „czarnej tablicy”: 6 grudnia 1932 r. jej mieszkańcy znaleźli się w społecznej rezerwacji, pozbawieni chleba, żywności, towarów przemysłowych (nafty, soli, zapałek), a 25 stycznia 1933 r. KC KP(b)U zdjął wieś z „tablicy”, ale pozostawił kontyngenty zbożowe dla sektora indywidualnego. Podobny terror głodem dotknął także chłopów z Małych Budyszcz, dlatego rodzice Mykoły odczuli jego niszczycielski ucisk, zataili gniew i nienawiść do komunistycznego reżimu. W czerwcu 1941 r. Mykoła miał pójść do szkoły, ale wojna przekreśliła szkolne marzenia. Okupacja trwała dwa lata (rejon został wyzwolony we wrześniu 1943 r.), ale rodzina nie czekała na „wyzwolicieli”: w 1943 r. opuściła Ukrainę. Jechali wołami, końmi, pociągami, „na gapę”, ale dotarli do Europy. W 1947 r. Mykoła z rodzicami przebywał w obozie dla uchodźców w Austrii, a nieco później wyjechali do Brazylii, bojąc się deportacji do ZSRR. Wykształcenie zdobywał stosownie do okoliczności pobytu, czyli w obozie uchodźców, na emigracji. Pracował jako bibliotekarz w Związku Rolniczo-Oświatowym stanu Parana. Trzeba było ciężko zarabiać na życie, ryzykując zachorowanie na tropikalne choroby w dżungli Brazylii, zanurzając się po pas w błocie. Był wybierany na członka Ukraińskiego Towarzystwa „Sobornist” w mieście São Paulo. W 1958 r. wyjechał do USA, zgodził się służyć w wojsku, aby potem mieć prawa socjalno-polityczne, gdyż nie porzucał marzeń o nauce. Dwa lata służby w wydziale strategicznym Sił Powietrznych USA (1959–1961). Po zakończeniu zdobył wykształcenie techniczne, zatrudnił się jako inżynier-konstruktor w firmach „Zenith”, Bell&Howell, sprowadził do siebie rodziców. Bystry i pomysłowy ukraiński młodzieniec, który opanował język angielski, zaczął podbijać Amerykę. Pracował jako inżynier, doradca naukowo-techniczny firmy „Motorola”, ożenił się z Ukrainką, założył rodzinę. Autor ponad 50 patentów technicznych z zakresu produkcji aparatury filmowej i środków łączności mobilnej. Setki tysięcy właścicieli telefonu „Motorola” nie domyślały się, że jego projekt techniczny to wynalazek Mykoły Miszczenki. Wewnętrzne ściany jego mieszkania zdobią patenty – połączenie intelektu, dojrzałości zawodowej i życiowej mądrości. Prawdziwy ukraiński Edison. Okoliczności ułożyły się tak, że udało mu się uniknąć dwóch radzieckich hołodomorów: urodził się w roku po ludobójstwie, a w powojennym głodzie 1946–1947 r. nie pozostał w rodzinnej wsi. Przebywając w obozach dla uchodźców, 15-letni nastolatek nie wiedział o istnieniu swojego imiennika – M. Miszczenki, który pisał w prasie diasporowej o niszczycielskim wpływie głodu na psychikę człowieka, o sformułowaniu w 1949 r. terminu „głód jako metoda terroru”. Nasz Miszczenko liczył na rodziców i własne siły. Od nich dowiedział się o zbrodniach bolszewizmu, a stanąwszy „na nogi”, poświęcił swoje życie upamiętnieniu ofiar Hołodomoru i represji politycznych na Ukrainie. Mykoła Miszczenko przysłużył się komitetowi społecznemu wspierającemu Komisję Kongresu USA, której przewodniczył James Mace. Amerykański historyk ciepło wypowiadał się o panu Mykole. Aktywność społeczna Ukraińców Ameryki zawsze była przejawem ich narodowo-patriotycznej i moralno-chrześcijańskiej postawy. Nie sprzyjała ona ich awansowi zawodowemu, a czasami przeszkadzała, nawet szkodziła, ponieważ amerykańskie społeczeństwo było różnorodne, nie żyło problemami Ukraińców. Dla przeciętnego Amerykanina Hołodomor to coś dalekiego i obcego. Dlatego trzeba było kształtować opinię publiczną, pracować z kongresmenami, senatorami, aby zwrócić ich uwagę na tragedię narodu ukraińskiego, a nie tylko na Holokaust. Odpowiedzialna i święta misja memoriałowa, którą świadomie i wytrwale wypełniał Mykoła Semenowycz. Działalność Komisji ds. Kontaktów Społecznych z Ukrainą, której w latach 1989–1991 przewodniczył, sprzyjała demokratyzacji społeczeństwa, odrodzeniu kulturowo-duchowemu. Przewodniczący zarządu parafialnego Ukraińskiego Prawosławnego Soboru Katedralnego Świętego Księcia Włodzimierza w Chicago, którego obowiązki pan Mykoła pełnił w latach 1991–1993, był zaufaną osobą całej wspólnoty. Wybrała go, uznając jego przymioty moralne i zasługi. Diaspora ukraińska to sprzeczne zjednoczenie, reprezentowane przez różne preferencje ideologiczne, pokolenia, ale mentalnie związane z ukraińską kulturą i historią. Wybór na kierownika organizacji społecznej to gest zaufania, uznania autorytetu i gotowości służenia idei narodowej. Osobiście widziałem przejaw szczerego szacunku amerykańskich Ukraińców do Mykoły Semenowycza, przebywając w cerkwi Świętego Księcia Włodzimierza w Chicago, na zebraniach społecznych. Symboliczne, że hadziackiego kozaka wybrano atamanem Wolnego Kozactwa w Chicago (2000–2004), jakby zmartwychwstały sławne czasy historyczne. W rzeczywistości chodziło o tradycje duchowe, priorytety ideowe i oświatowe. Pan Mykoła osobiście udzielał pomocy szkołom rejonu, rodzinnej wsi, kiedy po raz pierwszy powrócił w bliskie sercu okolice, przepełnione wodami Psełu podczas wiosennej powodzi. Ludzi o inżynierskim sposobie myślenia wyróżnia pragmatyzm, gotowość do konkretnych działań dla osiągnięcia celu i zadania. Wybrany do składu Ukraińskiego Komitetu Kongresowego stanu Illinois (2002–2003), pan Mykoła dążył do szerzenia prawdy o Hołodomorze, wprowadzenia tego tematu do szkolnego kursu historii w amerykańskich szkołach. W programach działały już lekcje z historii Holokaustu, dlatego trzeba było przekonywać nie tylko senatorów stanu, ale i dążyć do uznania Hołodomoru-ludobójstwa przez Kongres USA. Kierował wtedy Fundacją Ukraińskiego Ludobójstwa (1998–2014), dlatego skoncentrował się na polityczno-prawnych i memoriałowych aspektach tej ważnej sprawy. Stowarzyszenie Badaczy Głodu-Ludobójstwa 1932–1933 r., któremu zdarzyło mi się przewodniczyć przez pewien czas, ściśle współpracowało z naszą autonomiczną filią w Chicago. W czerwcu 2003 r. Mykoła Miszczenko zaprosił mnie oraz moją koleżankę Ołeksandrę Weselową do udziału w międzynarodowej konferencji, która odbyła się w Urbana-Champaign (uniwersytet 200 km od Chicago). Uczestnikami zgromadzenia byli pisarze Iwan Dracz, Dmytro Pawłyczko, matematyk, rektor Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego Mykoła Szkil, znany językoznawca Pawło Hrycenko, a także ukraińscy, amerykańscy, francuscy uczeni. Przeprowadziliśmy posiedzenie sekcyjne, ale obecni na sali dwaj Mykołowie – Miszczenko i Koczerha – przejmowali się konkretnym tematem: poszukiwaniem amerykańskich firm, które w latach Hołodomoru handlowały ukraińskim chlebem i surowcami rolniczymi, a także realizowały złoto-złom systemu „Torgsin” (złoto użytkowe głodujących Ukraińców). Wytrwale prosili mnie o dokładne zbadanie wskazanych problemów. Złoto w zamian za chleb, zabrany ukraińskim chłopom przez stalinowskich satrapów na Ukrainie. Nikt wtedy nie podejrzewał, że przeszłość powróci w potwornych formach: rosyjska agresja przeciwko Ukrainie, skutki pozbawienia jej potencjału jądrowego w 1994 r., uniemożliwienie odpowiedniej rekompensaty za utratę czwartego potencjału jądrowego na świecie, handel metalami ziem rzadkich w zamian za uznanie chimerycznych długów za amerykańską pomoc wojskową. Przeszłość powróciła, ale nie farsą, a kolejnym oszustwem Ukraińców. Dziwny „lend-lease”: płać, jeśli chcesz przeżyć. Teraz rozumiem całą ważność naszej rozmowy w Urbana-Champaign dotyczącej działalności komercyjnej amerykańskich firm w latach 1932–1933, a także „przyjaciela” Lenina – amerykańskiego biznesmena Hammera – wokół radzieckich antyków. Założona w Chicago Fundacja Badania Hołodomoru-Ludobójstwa, którą do 2014 r. kierował M. Miszczenko, zajmowała się szerzeniem prawdy historycznej w USA o ukraińskiej tragedii. Główna uwaga była skoncentrowana na kilku priorytetowych kierunkach: międzynarodowe uznanie Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego, budowa Memoriału Hołodomoru-Ludobójstwa w Kijowie, ustanowienie znaku memoriałowego w Waszyngtonie. Fundacja na czele z panem Mykołą wytrwale domagała się od amerykańskiego politycznego establishmentu należytego uczczenia poległych Ukraińców od sztucznie zorganizowanego głodu: stałe apele w prasie, spotkania z senatorami i kongresmenami, wydarzenia społeczne. 15 listopada 2005 r. Izba Reprezentantów Kongresu USA, a 29 września 2006 r. także Senat podjęły decyzję o wydzieleniu działki ziemi w Waszyngtonie na budowę znaku memoriałowego. Miał on powstać niedaleko Kapitolu i Sądu Najwyższego. 2 grudnia 2008 r. odbyło się poświęcenie miejsca z udziałem ukraińskiej cerkwi. Budowę miał sfinansować rząd Ukrainy, co było całkowicie logiczne i moralne, ale rząd W. Janukowycza odmówił. Później „prezydent” z dwoma „f” w tytule naukowym zaprzeczył aktowi ludobójstwa Ukraińców w przemówieniu na sesji Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Dzięki wsparciu finansowemu Fundacji udało nam się zbudować i ustanowić 7 sierpnia 2012 r. pomnik ofiar Hołodomoru w Myrhorodzie. Znajduje się on przy dworcu kolejowym miasta, dokąd przywożono zmarłych z głodu chłopów. Rodzice Mykoły nie raz bywali na dworcu w 1933 r., dlatego finansowanie przez Fundację
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr ANTOFIJCZUK Poetyckie słowo w epoce wojny nabiera wagi godnej metalu i światła zdolnego rozcinać ciemność. We współczesnej literaturze ukraińskiej wyraźnie wyróżnia się twórczość Ołeny Riepiny – poetki, działaczki społecznej, menedżerki kultury, kapłanki, która zdołała połączyć dar słowa z codzienną służbą. Jej poezja to nie tylko refleksja nad wydarzeniami wojny, lecz głęboko przeżyte zrozumienie ludzkiej obecności w ogniu narodowego dramatu. To kronika serca napisana z linii frontu, z okopów, z tyłów, z kapłańskiej ciszy, z szeptu modlitwy i godności. Urodzona na Bukowinie, w osadzie Hłyboka, Ołena Riepina zdobyła zawód filologa na Uniwersytecie Czerniowieckim i pewnie kroczy drogą proświtanki, pisarki i wojownika światła. Jej wiersze drukują wiodące ukraińskie i międzynarodowe wydawnictwa, brzmią one na wydarzeniach publicznych, na froncie, w szpitalach i w świątyniach. Kiedy poezja nie tylko głosi, ale konwertuje się w drony, umundurowanie, pomoc wolontariacką – staje się czymś znacznie większym niż tekst. Staje się prawdziwym aktem działania. Właśnie taka jest poezja Ołeny Riepiny – wyróżniona, uznana, żywa. Cykl „Chcę, żebyś wiedział…” to metafizyczna księga naszej doby, gdzie słowo jawi się jako dzielny towarzysz broni, jako płaszcz kapłana, jako zwiastowanie. W tych wierszach poetka nie tylko głosi prawdy wojny – ona odkrywa sakralną strukturę oporu, w której to, co osobiste, przetapia się w ogólnonarodowe, a łza – w klejnot. Każdy tekst cyklu to fresk, gdzie na tle bólu wyrasta czułość. Wiersz otwierający wybór maluje Niepodległość w postaci niemowlęcia – bezbronnego, ale jasnego, z wielką przyszłością. Ukraiński żołnierz uosabia postać matczyną, która kołysze nowy dzień, nową historię, nową nadzieję. W tej metaforze światła, które budzi się w zrogowaciałych dłoniach, brzmi archetyp: siła nie tkwi w broni, lecz w miłości, która podtrzymuje świat. Poezja „Wojownikowi światła” jest swoistą hymnografią współczesnego ukraińskiego rycerza, którego dusza jest tyglem nadziei narodu. Żołnierz jest tu nie tylko wykonawcą rozkazu, ale mitologiczną osią, na której trzyma się poranne słońce, chleb, dzieci, sad. To on, opalony okopami, jest nosicielem harmonii i prawa do wiosny. W wierszu „Bratu” autorka koncentruje uwagę na spojrzeniu – oczach, które stały się jedynym wiecznym świadkiem wojny. Tutaj spojrzenie ma siłę fotografii wspomnieniowej, przenika frontowe krajobrazy, chłonie zdrady i wierność, ciepło i lód. To nie tylko opis – to psychologiczna anatomia przeżytego, gdzie milczenie oczu jest głośniejsze od jakiegokolwiek słowa. „Zaklęcie drona” to wiersz na granicy modlitwy, zaklęcia i technogenicznej liryczności. Dron jest tu nie bezduszną maszyną, a „gwiezdnym ptaszkiem”, który niesie gniew, prawdę i gałązkę oliwną pokoju. Ten obraz wyprowadza rzeczywistość wojny w nową sferę – sakralno-cyfrową, gdzie nawet technika ma skrzydła i duszę. W rytualnym wierszu o Wielkim Tygodniu Ukrainy prześledzić można głęboką symbolikę sakralnego odrodzenia: Niebiańska Sotnia, Szewczenko, Bachmut, Strzelcy Siczowi tworzą jeden wspólny Majdan w Raju, gdzie toczy się rozmowa między epokami. To kosmiczna msza, w której obecni są wszyscy – od archanioła Michała po wolontariusza z samochodem. W tym chórze brzmi głos narodu, który przebił się przez śmierć do prawdy. Dalej idzie poetyka ran i słów – wiersz, w którym słowo staje się opatrunkiem, obecność – znieczuleniem, a serce – jedynym schronieniem po wybuchu. To etyczna poezja działania, gdzie nie ma nic abstrakcyjnego – wszystko jest konkretne, ludzkie, bolesne i wysokie. Modlitwa gniewu „Po setce rakiet…” jest biblijnym psalmem-oskarżeniem, gdzie pod dźwięki syren… Ołena RIEPINA Z cyklu „Chcę, żebyś wiedział…” *** Każdy dzień Niepodległości – niemowlę na twoich rękach, W ciasnym powiciu twojego serca Z miłości i stali, Kołyszesz je w łunach, ciężkich bojach, Twoje jasne imię – Obrońca, Obrończyni. I jeśli dojrzewają sady, I kipi życie, Budzi się świat, I rozjaśnia się dzień na krawędzi – To dlatego, że żołnierz Ostrożnie trzyma dziecię – W zrogowaciałych dłoniach Co rano wykołysuje słońce. I wpatruje się w buzię – wita ten cud nad cudami, I sprasowany ból wszystkich strat w stalowym rdzeniu, Bo w tym niemowlęciu Znajduje wreszcie sens: Z kołyski uśmiecha się ten, kto jest Niepodległością. Wojownikowi Światła Bo cała nasza moc i siła, Manewry i zakręty Hartują się w tyglu Twojej, Żołnierzu, duszy. I wszystkie nasze nadzieje I ruchy do celu – Od pierwszego do ostatniego – Możliwe, dlatego że Ty! Dopóki stoisz w okopach I patrzysz w celownik, Smakuje nam w domu dotąd Nasz codzienny chleb i sól. I dotąd poranne słońce Swój pisze na niebie wiersz, Dopóki ty przetapiasz stront – Za wszystkich na zerze stoisz. I śpią w kołyskach dzieci, I sady rozkwitają wszędzie, Bo ty w tym niepewnym świecie Przejasną trzymasz oś. Nalepiło błoto przeklęte, Skrzywiła się bruzda? Jesteśmy obok. I jest nas wielu. Ukraina u nas jedna. Bratu Usta się uśmiechają – Oczy pytają o prawdę, Cicho tłumią zmęczenie I tonę żalu… Powiesz o przyjaźni, Oczy zamilczą o zdradach: Ile by ocalało, Gdyby nie było „gdyby”… Oczy wszystko widziały, Oczy na zawsze wiedzą, Jak zastyga w ciele Rozjuszona stal, Jak nasz czarnoziem, Niewypieczonym kołaczem, Jęczy w okopach i rodzi Wszechświatowy smutek. Oczy wchłonęły drogi Za Czasiw Jarem, Znaczone minami Wzdłuż pasów leśnych brzegi, Oczy błagały niebo I prosiły kary, Widziały na wskroś, Gdzie przyjaciele, a gdzie wrogowie… Oczy naprzeciw, Patrzą prosto w duszę, Ile czekania się wyczekało, Wygasło między. Oczy nie marzną Nawet w największy mróz: Trochę cierpliwości – Oczy uśmiechną się też. *** Nasz ukraiński Wielki Tydzień Rozpoczyna się od Niebiańskiej Sotni: Wiatr nadyma niebiesko-żółte sztandary, Sotnie witają setki nowo przybyłych – Raj gwarzy po ukraińsku… Szykuje się Majdan. Kamizelki kuloodporne na wyszywankach, Hełmy na jasnych głowach zwycięzców, Widać i błękitny – Młodzieniec wita towarzyszy broni u rajskich wrót. Uroczyste zebranie rozpoczyna Serhij Nihojan, W 2014 od niego rozpoczęła się Niebiańska Sotnia: – Walczcie – zwyciężajcie! Bóg wam pomaga! – Toczy się narastającą falą w Raju. – Walczymy! – odbija się echem aż w bezgrzeszne światy ukraińska kanonada spod Bachmutu. – Bierzemy się, – mówi poważnie chirurg, rozpoczynając operację żołnierza. – Nie zwlekajmy, jedźmy, – mówią wolontariusze. – Modlimy się, – szepczą w schronie – Zwyciężymy, – podchwytują kozaccy starszyny. – Zwyciężymy, – potwierdzają Strzelcy Siczowi. – Zwyciężymy, – zapewniają sotniowi UPA. Taras Szewczenko uważnie wpatruje się w lornetkę: „Jak poniesie krew wrogą w sine morze… Dawajcie, chłopcy, dawajcie! Naszymi setkami – ich tysiące!” *** Kiedy kończą się bandaże, opatrunki i opaski uciskowe, Spróbuj opatrywać słowami: ciasnymi, elastycznymi, tamującymi krew… Kiedy ból nie poddaje się ani tramadolowi, ani morfinie, Pomaga obecność: lekka, nienachalna, znieczulająca… Kiedy wybucha słońce, kruszy się atmosfera, topi się ziemia, Musi pozostawać czyjeś serce, Gdzie możesz znaleźć schronienie… Kiedy silny przejdzie przez ogień i uratuje setki, Mądry – odnajdzie igłę i złamie kręgosłup złu, Odważny – stanie nad przepaścią i zaśmieje się w twarz smokowi – Musi być ten, kto powie im, że wszystko – nie na darmo! Nie milknij. Zwiastuj.
*** Czas pochylił się, niczym doświadczony wojownik, Ani praca nie idzie, ani sen – Już tyle za plecami srogich wojen, A dzisiaj – bój o Charków i Chersoń! Czy On po to tutaj w morza słone, W stepy słodkie lał wolności smak, Wychowywał dzieci na nieba dłoni, By oddać szatanowi ot tak?! Żelazne konie krzeszą w srogim boju, Ucieka nieczystość na wszystkich frontach – Dopóki bije ukraińskie serce, To i Czasowi tam spokojnie w światach! To tylko się zdaje, że dziewczęta i chłopcy, Prości i zwyczajni, chodzą między nami – To charakternicy, zaprawieni na słońcu, Ich prowadzi Bóg, zamaskowany pod Czas. Psalm na Przemienienie Staniesz sobie pod krzyżowymi gwiazdami, W ciszy po pas między brzegami, Myślisz: ile zaznaliśmy już smutku… Boże, czyż to wszystko dzieje się z nami? Wieczór tak spokojnie świerszczy i kumka, Sen zasypia na ciepłym kamieniu – Lecz nie udaje się zasnąć z myślą: Ile – doliną cienia śmierci? Jabłkiem dojrzałym narodzi się słońce – Ucichły syreny, ustały trwogi: Bóg staje nie jako łagodny Ojciec, a jako Sędzia. To prorocze słowo, zwrócone nie tylko do wroga, ale i do obojętnych, do tych, którzy milczą, zdradzają lub ukrywają się za neutralnością. Autorka nie boi się prawdy, ona jej wymaga. W wierszach „Odpowiedź Papieżowi”, „Załużny”, „Psalm na Przemienienie”, „Psalm żałobny” oraz „Wojownikowi” rozpościera się pełna paleta współczesnej duchowości: od przemyślenia kościelnego milczenia – do postaci Generała jako skały, od bólu Golgoty – do zmartwychwstania na frontach. W każdym obrazie – żywy człowiek, żywa wiara, żywa Ukraina. I wreszcie – finałowy gest wdzięczności: „Chcę, żebyś wiedział…” – to nie po prostu słowa do żołnierza. To zwięzły monolog w wieczność. To lakoniczna, czuła, do łez wierna deklaracja wdzięczności tym, którzy trzymają niebo na barkach. To słowo, którego nie ma w wiadomościach, ale które brzmi w każdej matce, córce, ukochanej, modlitwie. W ten sposób poezja Ołeny Riepinej – to nie teksty „o wojnie”, to teksty, które prowadzą wojnę – o pamięć, o światło, o duszę Ukrainy. To poezja, która nie boi się być bolesną, nie boi się być proroczą, nie boi się być czułą. To literacka broń, zahartowana miłością. Boże, niech nasze dziewczęta i chłopcy Zejdą w boju na Tabor Zwycięstwa! Wyślij Eliasza w ognistym rydwanie, Wyślij Mojżesza z laską prawdy, Niech zabronią raszystowskiej lisicy Nasz plądrować święty winograd. Spójrz, Twoja armia – wojownicy światła, Okryj ich szatą zwycięskiego dnia: Z jabłkiem słońca, na brzegu lata, W Przemienieniu Bożego Syna. Psalm żałobny O, wojowniku, ty szedłeś swoją Golgotę, Ty niosłeś nie na pokaz – na wydech-wdech, By zatrzymać srogą katastrofę, Krzyż wolności, i ty go wzniosłeś! Witała cię moc na rozstajach, Bała cię się wściekłość na rubieżach, Jak Boży Syn, za słuszną sprawę honoru Ty napędzałeś na biesy wieczny strach… Niech ziemia usta swoje rozewrze I zapadnie się nieczystość cała naraz: Bo ty niosłeś krzyż, niech od niego zginie Buriat, co niósł haniebnie sedes, Raszysta, co celuje w place ludne, Czeczeński najeźdźca, – biesy wszystkich maści, Niech z mózgami uschną razem członki Zbrodniarzom za zgwałcone dzieci… A ty nie brałeś ziem cudzych na hura, O rodzinny dom stałeś w walce – Niech Bóg narzuci niebiesko-żółty sztandar I otworzy wieczność świetnemu Tobie! *** Chcę, żebyś wiedział: Codziennie w porannej ciszy, Dopóki wichura spraw Nie związała okowów, Dopóki tylko Bóg W duszę cicho dyszy O Tobie między syrenami Najpierwsza z modlitw. A potem płynie dzień, I krzątanina – po brzegi, Z kłopotów i spraw Ciasny będzie zaczyn, Lecz chcę, żebyś wiedział: Brzęczy na każdym kwiecie – To ty swoim barkiem Trzymasz spokojną oś. A w ciszy wieczorów, Jak ułożą się trwogi, I ucichną głosy, Zrodzone w tłumie, Moje myśli biegną Na frontowe drogi: Dziękuję Twórcy, rodzinie I Tobie... Nie dla wysokich słów Tobie podnoszę słońce, Nie dla codziennych spraw Ty wyruszyłeś na Wschód – Wiem, wczoraj Ty Jeszcze byłeś zwykłym chłopcem, A dzisiaj – ty Bohater – Trzymasz z Bogiem świat!
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych W przeddzień głównych obchodów otwarto wystawę „105 lat – 105 spektakli”. Stała się ona unikalną retrospektywą najbardziej znaczących przedstawień, które kształtowały oblicze teatru i wyznaczały jego styl. W ekspozycji – rzadkie fotografie, afisze teatralne, oryginalne szkice kostiumów, elementy scenografii i rekwizytów. Głównym wydarzeniem jubileuszowych uroczystości stał się uroczysty program koncertowy, który zgromadził na scenie wybitnych aktorów teatru. Stał się on nie tylko świętowaniem sławnej historii, ale także swoistym aktem podziękowania wszystkim, którzy byli i pozostają częścią frankowskiej rodziny – widzom, artystom, pracownikom sceny i warsztatów teatralnych. Tego wieczoru scena Teatru Franki ożyła dzięki fragmentom znaczących spektakli, numerom muzycznym, kronice wideo i szczególnym niespodziankom dla gości. – Chcę zacząć od słów podziękowania dla naszych żołnierzy, którzy czynią ten wieczór możliwym – podkreśliła zastępczyni kierownika Biura Prezydenta Ukrainy Ołena Kowalśka. – Ale nie tylko żołnierze dzisiaj bronią naszego kraju, a wszyscy, którzy pracują, w tym także w teatrze. Cała społeczność artystyczna również broni nas i nasyca treścią nasze życie oraz to, o co dzisiaj walczą nasi żołnierze na froncie. Dzisiaj Ukraina ilustruje, jak bardzo teatr jest dla nas znaczący obecnie, codziennie odczuwamy ważność sztuki. Ukraiński kontent musi się rozwijać, musimy propagować naszą kulturę nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Jestem bardzo wdzięczna wszystkim, którzy to robią. – Teatr Franki stał się symbolem niezłomności ukraińskiej kultury – jest przekonany minister kultury i komunikacji strategicznej Ukrainy Mykoła Toczyćkyj. – To miejsce narodzin arcydzieł, wyrazistych talentów i nowych nazwisk. Swój pierwszy spektakl teatr przedstawił w warunkach wojny bolszewików i Ukraińskiej Republiki Ludowej. Historyczne paralele z naszym dzisiejszym dniem są oczywiste. Czwarty rok Ukraina stawia opór rosyjskiej agresji. W tych ciężkich czasach Teatr Franki kontynuuje bycie liderem siły ukraińskiego ducha, twórczego natchnienia i prawdziwej szczerej rozmowy ze społeczeństwem. Moja szczera wdzięczność dla wszystkich, którzy tworzą współczesny ukraiński teatr, reinterpretują klasyczne dzieła ukraińskiej literatury. Szczególne podziękowania dla artystów teatralnych, którzy zamienili scenę na linię frontu, kostiumy na mundur wojskowy, aby stanąć w obronie Ukrainy. Ich poświęcenie i miłość do swojego kraju zachwycają nas wszystkich. My wszyscy z niecierpliwością czekamy na ich powrót do domu. Tradycje wysokiej profesjonalnej kultury otrzymały dzisiaj dynamiczny rozwój. To, co robi teraz teatr za granicą, jest niezwykle ważne dla nas. Pracuje on na wizerunek Ukrainy, pomaga jej stać się bliższą i bardziej zrozumiałą dla Europy. Przecież jesteśmy nie tylko geograficznie, ale i kulturowo jej częścią. Życzę waszemu teatrowi niewyczerpanej energii i ciekawych twórczych projektów. Niech scena będzie pełna życia, a miłość widzów tylko rośnie. Z rąk Ołeny Kowalśkiej i Mykoły Toczyćkiego wysokie odznaczenia państwowe za znaczący osobisty wkład w rozwój kultury narodowej i sztuki teatralnej, znaczące osiągnięcia twórcze oraz wysoki profesjonalizm otrzymali aktorzy Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki Ołeksandr Zadniprowśkyj, Natalija Sumśka, Iryna Doroszenko, główny baletmistrz Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki Wadym Prokopenko oraz inni artyści. Także aktorzy stołecznych teatrów otrzymali wysokie tytuły ludowych i zasłużonych artystów Ukrainy. – Teatr – to zawsze o czymś niezwykle tajemniczym i bardzo bliskim – zaznaczyła wiceprzewodnicząca Rady Najwyższej Ukrainy Ołena Kondratiuk. – Magia teatru zachwyca i daje głębokie emocje oraz przeżycia, których nie będziesz mógł przeżyć ani w sali kinowej, ani podczas komunikacji online. Franko mawiał: „Literatura każdego narodu – najlepsze lustro jego życia”. Uważam, że teatr naszego narodu – to najlepsze lustro jego życia. Nie mogę nie wspomnieć Bohdana Stupki, który mówił o teatrze: „Teatr – to prawdziwe życie. To ta sama rzeczywistość, tylko w formie artystycznej. Teatr – to nie ucieczka od życia, po prostu człowiek znalazł jego inną formę”. Ukraiński widz – najlepszy na świecie. Jego podziękowanie i oklaski są najwyższą nagrodą dla aktorów i mecenasów. Jesteśmy obywatelami jednego kraju i obowiązkiem każdego jest zachowanie bogactwa kulturowego. Uważam, że ludzie, którzy pomagają w tym – to patrioci Ukrainy. Żyjemy w strasznej depresji, z furią w sercu. Ale jednocześnie ta wojna dała wielki impuls ukraińskiej sztuce i teatrowi w szczególności. Ludzie w nim szukają pocieszenia, nadziei i wiary. Kultura podczas wojny odgrywa nadzwyczaj ważną rolę. Dobrze rozumiemy, że Rosja prowadzi wojnę nie tylko o terytoria, nie tylko o zasoby. To wojna „ruskiego miru” przeciwko ukraińskiej tożsamości, naszemu językowi, naszej kulturze. Ta wojna prowadzona jest na nasze zniszczenie. Teatr Franki, jak i wiele innych teatrów, nigdy nie zatrzymał swojej pracy. Nawet na początku pełnoskalowej inwazji. I dzisiaj pomaga bronić ukraińskiej kultury. Pomaga swoimi spektaklami, zbiórkami dla Sił Zbrojnych Ukrainy. W ciągu ostatniego półrocza teatr zebrał 55 milionów hrywien dla Sił Obrony. Wielkie podziękowania dla kierownictwa artystycznego, całego personelu teatru za waszą twórczość, pozytywną energię, którą dzielicie się z widzami. Przecież dzisiaj potrzeba więcej pozytywu. Także chcę podziękować aktorom i pracownikom ukraińskich teatrów, którzy od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji wstąpili w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy. – 105 lat dla człowieka – to dużo, a dla teatru – sam rozkwit – podkreśliła zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Hanna Starostenko. – W imieniu Kijowskiego mera Witalija Kliczki, wspólnoty miasta Kijowa witam wszystkich, którzy pracują w Teatrze Franki, wszystkich, którzy darzą nas pozytywnymi emocjami, którzy w tym niełatwym czasie trzymają front kulturalny. Kijowianie są dumni z tego, że mamy taki wspaniały teatr, publiczność bardzo ceni waszą pracę. Mnoga lata! – Od związku teatralnego, całej społeczności teatralnej, w szczególności Teatru Operetki, witam was z dniem urodzin – powiedział przewodniczący Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy Bohdan Strutyńśkyj. – Życzę, abyście zawsze byli tak szczęśliwi, w takiej miłości, w jakiej jesteście teraz. Teatr Franki – to teatr, który zszywa kraj od samego swojego narodzenia. Artyści ze Lwowa i Kijowa pod wodzą Amwrosija Buczmy i Hnata Jury spotkali się w Winnicy. Przeszli długą drogę z występami w obwodzie donieckim. Potem pracowali w Charkowie. Po tym najpierw teatr, a za nim stolica Ukrainy przeniosły się do Kijowa. Witam sławny zespół, życzę, abyście byli szczęśliwi i zdrowi. Z jubileuszem Teatr Franki powitał także przewodniczący Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy Ołeksij Kużelnyj. O przeszłości i teraźniejszości teatru opowiedzieli prowadzący – ludowi artyści Ukrainy Anatolij Hnatiuk oraz Nazar Zadniprowśkyj. Na wielkim ekranie można było zobaczyć fotografie koryfeuszy sławnego zespołu. Także powitania płynęły od kolegów ze sceny – zespołów Narodowego Akademickiego
Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Łesi Ukrainki, Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu oraz Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Lipkach. Podczas koncertu były też chwile rozrywkowe, ale wszyscy myślami wracali do wojny. Z ekranu z poetyckim słowem zwrócili się do widzów frankowcy, którzy obecnie przebywają na froncie. Natalia Sumska zaśpiewała piosenkę „Wolność” z legendarnej rock-opery „Biała wrona”. Namiętnie brzmiały poetyckie wersy z ust Mychajła Kukujuka. A Kateryna Artemenko podarowała własną piosenkę „Dzień, w którym skończy się wojna”. Zamykającym akordem koncertu stały się słowa dyrektora generalnego – kierownika artystycznego teatru Jewhena Nyszczuka: – Dzisiaj znów przeżyliśmy niespokojną noc, poranek, otrzymaliśmy niepokojące wieści z frontu. Ale nie odwołaliśmy spotkania. Jesteśmy znów tutaj, w teatrze. Mimo planetarnej turbulencji i niepewności, bilety do teatru są wykupione do nowego roku, zaplanowane są tournée. Przecież wierzymy w Siły Zbrojne Ukrainy, wierzymy w teatr, wierzymy w życie. I w tym nadzwyczaj trudnym czasie pełnoskalowej wojny teatr stał się dla nas duchowym emocjonalnym schronieniem. Kiedy jesteśmy zagubieni, kiedy boli nas do łez, potrzebujemy wsparcia i po prostu uśmiechu. Działalność teatralna zawsze przeplata się z iluzjami i marzeniami. Bardzo często wypowiadamy ze sceny myśli wielkich filozofów, dramaturgów, literatów, wsłuchując się w mądre przez wieki wskazówki. A jakie szczęście czuje się w słowach klasyka: „My wreszcie zwyciężyliśmy”. Wróg atakuje dziesiątkami rakiet, setkami „szahedów”, a my polujemy na bilety na ulubiony spektakl. Wróg strzela i naciera, a my, ocierając łzy, uśmiechamy się i zanurzamy w magię teatru. Bilet do teatru to przepisane lekarstwo dla naszych zranionych dusz. Być w teatrze to być po stronie prawdy, miłości i życia. Jeszcze nie jeden rok będą badać fenomen ukraińskiego teatru podczas wojny. Jesteśmy bezgranicznie wdzięczni za te gratulacje, za wsparcie, za wyróżnienia. One też motywują. Jesteśmy bardzo dumni z tego, że przez cały ten czas (105 lat), legendarni frankowcy pielęgnowali naszą kulturę i utwierdzali niezłomność ukraińskiego ducha. Nawet w czasach zakazów i prześladowań donosili te ważne słowa czasem drugim, piątym czy dwudziestym piątym planem. I mówili: „My Ukraińcy, my jesteśmy inni”. Przez te lata wyrosła cała plejada wybitnych reżyserów, aktorów, scenografów. 100 lat temu przez dwa lata kierował teatrem przed wyjazdem do Charkowa wybitny nowator ukraińskiej sceny Łeś Kurbas. Sowiecki system zniszczył go i jego współpracowników. Ten system pragnął nie tylko zatrzeć twórcze osiągnięcia Kurbasa, ale i sam fakt tego, że on tutaj pracował. Ale po stu latach przywracamy w te mury imiona tych, którzy niedotworzyli, niedopisali, niedostawili. Tworzymy nowoczesny ukraiński teatr, o którym marzył Kurbas. Zmieniamy nie tylko ukraiński krajobraz teatralny, ale i wpływamy na rozwój europejskiej i światowej sztuki. I potwierdzeniem tego są wyprzedane sale frankowców we Francji, Niemczech, Polsce, Czechach, Brytanii, Szwajcarii. Wyprowadzamy ukraiński teatr w globalną przestrzeń wielkiego świata. Stawiamy przed sobą ambitne zadania – przemawiać do społeczeństwa i być misjonarzami. Zakładać te przesłania, które będą mówić nie tylko o teraźniejszości, ale i przewidywać przyszłość, gdzie będzie brzmiał prawdziwy język ukraińskiej dyplomacji kulturalnej. Naszą misją jest głośno przemawiać do świata, który setki lat Rosja nasycała fake newsami i stymulatorami. Musimy wywalczyć swoje nie tylko na polu bitwy, ale i w kontekście kulturowym. I zawsze przypominać, że ukraińskie – znaczy aktualne, nowatorskie, głębokie, współczesne. Natomiast twory „wielkiej i potężnej” – drobne i zawsze kradzione. Dla nas bardzo ważne jest, że w tym czasie jesteśmy ze sławnym ukraińskim wojskiem. Jesteśmy jego niezawodnym ramieniem wsparcia i pomocy. Dumni, że jesteśmy liderem w tym i pragniemy zrobić jeszcze więcej, aby przybliżyć wspólne zwycięstwo naszymi spektaklami, brygadami koncertowymi, datkami, zbiórkami. Obok nas jest odpowiedzialny biznes, który pomaga być efektywnymi, realizować śmiałe pomysły, eksperymentować, być dostępnymi i inkluzywnymi. Bezgranicznie wdzięczny wszystkim naszym partnerom, których imiona umieściliśmy w holu teatru. Nasz teatr – to wielogatunkowy hub kulturalny, który pracuje z tematem pamięci, historii, współczesności sztuki. Tworzy platformę możliwości, wdraża projekty reintegracji weteranów w życie cywilne metodami arteterapii i dramaterapii. Realizujemy program „Głos teatru”, który ma na celu jednoczyć nasz kraj. To głos teatrów Mariupola i Siewierodoniecka, które zostały bez dachu. Chersonia, Mikołajowa, Zaporoża, Czernihowa, Sum i Charkowa, które nie mają możliwości pełnowartościowo tworzyć w swoich murach. Otworzyliśmy im swoje drzwi i swoje serca. Jest to świadectwem wspólnoty całej naszej teatralnej społeczności i zdolności do pomocy w najtrudniejszym czasie. Nasz teatr – to twoje lustro, Ukraino! W którym możesz zobaczyć siebie piękną, silną, szlachetną i natchnioną do zwycięstw. Więc będziemy ramię w ramię na scenie, na swojej ziemi! Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Iwana Franki świętuje 105-lecie. Na to wydarzenie teatr przygotował specjalny program: świąteczny koncert, unikalną wystawę, która opowiada o jasnych stronach historii frankowców, a także warsztaty, które uchylają rąbka teatralnych tajemnic i zapoznają z sekretami sztuki dekoratorskiej.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Domu Naukowców otwarto wystawę malarki Maryny Soczenko – heroicznej i charyzmatycznej osobowości, patriotki, matki dwóch Wojowników-obrońców, wolontariuszki, wielkiej krzewicielki idei oświeceniowych, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy. Wystawa poświęcona jest 100. rocznicy urodzin szistdesiatnyka, malarza, nauczyciela pani Maryny, Wiktora Zareckiego. Był to wieczór ciepłych, a zarazem tragicznych wspomnień o Nauczycielu, o złowrogich czasach braku wolności w totalitarnym państwie, o własnych – „przez ciernie do gwiazd”, o gigantach ducha Alli Horskiej, Wasyla Stusa… – Dziękuję wszystkim, którzy przyszli na moją wystawę, dziękuję Oldze Zareckiej i całej rodzinie, która zaproponowała przeprowadzenie tego wydarzenia, dyrektorowi i zespołowi Kijowskiego Domu Naukowców, którzy wsparli ten pomysł. Dziękuję przyjaciołom i gościom za ciepłe słowa i życzenia, za naszą wieloletnią współpracę i przyjaźń, wszystkich was kocham, głęboko szanuję i cenię – powiedziała pani Maryna. – Dusza „powinna przebywać w aurze piękna”, lubił powtarzać Wiktor Iwanowycz. Właśnie taka inspirująca atmosfera panowała na otwarciu wystawy. A także rozmowa o sztuce, o treści, sensach, ideach artystycznych, ich praktycznej realizacji i samej kuchni sztuki. Nie zapominajmy – światem rządzą Idee. Było poczucie, że jesteśmy w pracowni artysty – nieformalnie, ciepło, w gronie przyjaciół. To była właśnie ta atmosfera, w której generowane są idee. Na wystawie przedstawiona jest zarówno retrospektywa wszystkich etapów mojej twórczości z różnych lat, zaczynając od całkiem wczesnych – „Gęsi raj” – i kończąc na ostatnim jak dotąd – „Portrecie Iryny Farion”, jak i wszystkich tematów i gatunków, w których pracuję: portrety, obraz rodzajowy, historyczny, pejzaż, martwa natura, malarstwo ścienne. Wszystkie te prace są związane z moim nauczycielem Wiktorem Zareckim, który nauczył mnie szkoły i rzemiosła artysty. Życie artysty nie jest łatwe i jest zagrożone w systemie totalitarnym, jak i w każdych czasach, gdy artysta działa na przekór, a nie zgina się pod nim. „Ukraina musi być dlatego, że na przekór”, – powiedział mi kiedyś nauczyciel w dalekich latach 80. Na tym stoimy, na tym stoi nasza Armia i wytrwa nasz naród. „Na przekór wrogom, bo razem jesteśmy wielką siłą”, – podsumowała pani Maryna. „Patrzyli, słuchali i słyszeli, czerpali z głębokiego źródła dziedzictwa naszego utalentowanego narodu! U Maryny Petriwny każda praca jest jak Pieśń, jak Legenda, ma taki szczególny, przejmujący szum Duszy. To kroki do naszego Zwycięstwa! My – Jesteśmy!” – napisała na Facebooku jedna z wielbicielek twórczości Maryny Soczenko, Olha Dobrowolska. Kierownik artystyczny teatru „Dzerkało” Wołodymyr Petraniuk powiedział: „Maryna Soczenko to członkini Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, ukraińska mistrzyni malarka najwyższej klasy. Zatem Teatr ukraińskiej tradycji Dzerkało wita wierną córkę Ukrainy z kolejnym osiągnięciem artystycznym. Sława Nacji!”. Zdaniem uczestniczki chóru „Homin” Łesi Didenko, „tutaj przedstawione są piękno i talent, wyrafinowanie i wielka miłość do Ukrainy oraz do jej unikalnego, przebogatego skarbca kulturowego, z którego pani Maryna czerpie swoją inspirację. Swego czasu pani Maryna namalowała również obraz poświęcony naszemu chórowi i Leopoldowi Jaszczence. Maryna Soczenko i jej mąż pan Petro Dejłyk również śpiewają w naszym chórze, a ich synowie bronią rodzinnej Ukrainy. To cudowny wieczór wśród piękna ukraińskiej sztuki i ludzi jednakowych duchem. Takie wystawy inspirują, ukraińska pieśń i język ojczysty jednoczą, wszystko jest wypełnione światłem i uczuciem radości. Co więcej, rozbrzmiewały tu pieśni, które śpiewa chór Homin w wykonaniu wszystkich obecnych przy akompaniamencie naszego koncertmistrza. Ukraina – to światło, a światło – to przejaw Boga. Niech więc Bóg będzie z Ukrainą!”. Roksolana Chmara, żona legendarnego męża stanu, Bohatera Ukrainy Stepana Chmary, tak wypowiedziała się o unikalnej wystawie Maryny: „Zawsze znałam ją jako dobrą malarkę. Wraz z mężem pomalowali naszą wojskową kapliczkę w cerkwi na Askoldowej Mogile. Tam ożyli pod jej pędzlem nasi Bohaterowie, obecni i przeszli. Ona od czasów Rewolucji Godności, z Majdanu, nieustannie maluje naszych Bohaterów – żywych i poległych. A dzisiaj wreszcie dotarłam na jej kolejną wystawę w tym roku. I wiecie, to prawda, że wszystko trzeba zobaczyć na żywo. Jestem pod wrażeniem – nią jako opowiadaczką i jej obrazami, które widział i wyróżnił sam Maestro Wiktor Zarecki, mąż Alli Horskiej, którą zniszczyli komuniści... Pani Maryna dużo opowiadała nam o swoim nauczycielu i inspiratorze Wiktorze Zareckim, który był fantastycznym człowiekiem i nauczycielem, mówił aforyzmami i był niezwykle oczytany oraz bardzo surowy dla uczniów. Często mówił: „Jeśli chcesz coś zrobić, zaczynaj teraz, bo potem – to nigdy!”. Jego ogromny portret zakrwawionej żony Alli Horskiej, którą Anioł zabiera do nieba, nie zatrze się w pamięci nigdy – mówiła nam Maryna Soczenko. Na wystawie mnie zaś szczególnie poruszył portret poległej za Ukrainę Iryny Farion (na zdjęciu). A także autoportret artystki, portrety mamy i babci Oleny… Kłaniam się pani Marynie, jej odwadze i wytrwałości, wszak dwóch jej synów jest na wojnie, młodszy poszedł bronić Ukrainy, będąc całkiem młodym. Jej talentowi, niewyczerpanemu, wszechogarniającemu, który objął nie tylko malowanie obrazów. Ale także umiejętność kochania naprawdę, bycia integralną naturą, działającą patriotką”. Wystawa Maryny Soczenko trwa. To nie jest po prostu wystawa, a koncentrat ducha, niezłomności, miłości do Ukrainy i, oczywiście, Talentu od Boga. Przygotowała Hałyna DACIUK
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe