Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
rejonowego zrzeszenia towarzystwa „Proświta”, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, akademik Międzynarodowej Akademii Słowiańskiej im. Jana Amosa Komeńskiego, Heorhij Filipczuk. Jestem szczerze wdzięczny za zaufanie i wyróżnienie. Jestem przekonany, że tylko wspólnymi siłami, jednością i codzienną pracą będziemy w stanie zachować i pomnożyć ukraińską tożsamość, wzmacniając nasze państwo dla przyszłych pokoleń. Własna inf. mógłby zostać ustawiony pomnik hetmana Pawła Skoropadskiego, a na drugim końcu bulwaru – pomnik Symona Petlury, podczas gdy centralnym elementem zespołu jest już pomnik Mychajła Hruszewskiego. Według jego przekonania takie podejście pozwoliłoby stworzyć całościową kompozycję historyczną, która demonstrowałaby państwową ciągłość ukraińskiej historii i kształtowała zrozumiały system symboli narodowych w przestrzeni miejskiej. Jednocześnie historyk podkreślił, że wszelkie decyzje dotyczące podobnych obiektów muszą być podejmowane poprzez publiczną dyskusję i przejrzyste konkursy, ponieważ nie chodzi tylko o zagospodarowanie terenu, ale o kształtowanie tożsamości stolicy. W podsumowaniu Alforow wyraził opinię, że Kijów jako stolica kraju, który znajduje się w stanie wojny, ponosi szczególną odpowiedzialność za to, jakie sensy są wprowadzane w jej przestrzeń publiczną i nie może pozwolić sobie na architektoniczną „bezsensowność”, która jest niebezpieczna w długoterminowej perspektywie. Przypomnijmy, w Kijowie planują zrekonstruować przestrzeń publiczną na rogu bulwaru Tarasa Szewczenki i ulicy Chreszczatyk. Według informacji ukraińskich mediów IRYNA ZEŁENENKA MYKOŁA TYMOSZYK
Tłumaczenie maszynowe
Jako wezwanie do działania redakcja potraktowała wpis w mediach społecznościowych szefa Wyżnickiej Rejonowej Administracji Wojskowej Serhija Czebotaria. Jako odpowiedź na ważne dla obwodu czerniowieckiego wydarzenie, jakim było forum Proświty z okazji 140-lecia otwarcia pierwszych ukraińskich czytelni towarzystwa „Ruska Besida” na Wyżnyczczyźnie. O tym wydarzeniu w poprzednim numerze tygodnika rzeczowo napisał Heorhij Filipczuk. Uzupełniamy relację słowami Serhija Czebotaria: – Miałem zaszczyt otrzymać najwyższe odznaczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – medal „Budowniczy Ukrainy” za znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozbudowę i umocnienie państwa ukraińskiego. Szczególnie cenne jest to, że nagrodę wręczono mi podczas posiedzenia Wyżnickiej wol
„neutralnym” obiektem faktycznie tworzy „szarą strefę”, w której znika sens i traci się logika ciągłości historycznej. „Fontanna to jak przemianowanie ulicy Lenina na Morelową. Coś neutralnego: mówiąc, że potem przyjdzie inna władza, po co się wysilać? W ten sposób powstają „szare strefy”, a świadomość młodego pokolenia pozostaje bez punktów odniesienia”, – zauważył Ałfiorow. Jego zdaniem podobne decyzje mogą wyglądać jak estetyczna odnowa urbanistyczna, lecz w rzeczywistości wpływają na kształtowanie zbiorowej pamięci miasta, które powinno wyraźnie artykułować własną historię, zwłaszcza w warunkach wojny. Zdaniem pana Ałfiorowa centralne miejsca stolicy powinny nieść treść państwową i symboliczną, a nie pozostawać architektonicznie neutralnymi przestrzeniami, które nie wyjaśniają kontekstu historycznego miejsca. Zaproponował on także alternatywną wizję zagospodarowania tego odcinka Chreszczatyku jako spójnej przestrzeni memorialnej, związanej z epoką Rewolucji Ukraińskiej 1917–1920 lat, gdzie każdy element miałby odrębne znaczenie symboliczne. W szczególności Ałfiorow uważa, że w miejscu dawnego pomnika Lenina
10–11 OKSANA TEBESZEWSKA
Tłumaczenie maszynowe
Ideja ustawienia fontanny w miejscu zdemontowanego pomnika Lenina w centrum Kijowa wywołała ostrą reakcję w Instytucie Pamięci Narodowej. Przewodniczący UINP Ołeksandr Ałfiorow oświadczył, że takie decyzje rozmywają historyczne znaczenia miejskiej przestrzeni. Uważa on, że stolica nie może sobie pozwolić na „neutralność” w kwestiach pamięci w czasie wojny.
Plany kijowskich władz urządzenia fontanny na skrzyżowaniu Chreszczatyku i bulwaru Tarasa Szewczenki, w miejscu zlikwidowanego pomnika Lenina, stały się przedmiotem publicznej dyskusji, która szybko wykroczyła poza kwestię architektoniczną i przerodziła się w spór o symbole, tożsamość i historyczną pamięć stolicy. Przewodniczący UINP, historyk i major rezerwy Ołeksandr Ałfiorow nazwał ten pomysł niebezpiecznym i niezgodnym z warunkami kraju, który prowadzi wojnę, podkreślając, że przestrzeń w centrum Kijowa nie może być pozbawiona jasnych punktów odniesienia historycznego. Zaznaczył, że próba zastąpienia ideologicznie obciążonego sym-
12–13
EDUARD OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
był “takim ukraińskim człowiekiem, który silnie zachowywałby swoją wiarę i język ojczysty, a swoim wykształceniem i zdolnościami duchowymi stał na poziomie z Polakami”. Właśnie dlatego kształtował taką treść edukacji w Kolegium Kijowskim, która przewidywała solidną znajomość nie mniej niż trzech języków (ojczystego, łacińskiego, greckiego); opanowanie gramatyki, arytmetyki, geometrii, astronomii, fizyki i metafizyki, filozofii, retoryki, poezji i wersyfikacji, muzyki i śpiewu nutowego, teologii i homiletyki; studiowanie nauk od Arystotelesa do Kwintyliana i Cycerona… Zmotywowanych i zdolnych do pracy edukacyjnej uczniów Mohyła zbierał skądkolwiek, nie wybierając między bogatymi a biednymi, z których wielu mieszkało w bursie, którą “wtedy utrzymywał własnym nakładem Petro Mohyła”. Po Kolegium Kijowskim założył on także drugą szkołę w Winnicy, a przy bractwie otworzył również klasztor i drukarnię, darowując na ich wsparcie swoją własną wieś Pozniakówkę, dwie ławrowe włości, dawał pieniądze na budowę, pomagał nauczycielom i uczniom, wysyłał na własny koszt na naukę do europejskich uniwersytetów ukraińską młodzież. W sprawach cerkiewnych był gorliwym orędownikiem swojej niezależnej (przede wszystkim od Moskwy) przodków Cerkwi. Kostomarow pisze: “Mohyła deklarował, że pragnie przywrócić ukraińską Cerkiew do dawnej pobożności i że ten cel można osiągnąć soborem duchownych i świeckich ludzi”. Temu celowi służyły jego uczone prace, w szczególności słynny “Trebnik Petra Mohyły”, wydany w 1646 roku. Jednak duchowy “renesans” oraz różnego rodzaju reformacje realizowane były, niestety, w pewnych granicach, dozwolonych przez władzę suwerena, którym w tamtym czasie był polski król i sejm, broniący swoich (katolicko-polskich) interesów. Nic lepszego nie mogłoby spotkać ukraińskiej duchowości, gdyby znajdowała się wtedy pod opieką “prawosławnej” Moskwy, gdzie (według Hobbesa “O chrześcijańskim państwie”) monarcha moskwicinów był realną głową cerkwi. Wszak ta cywilna i duchowa władza srogo nienawidziła wszystkiego, co ukraińskie – cerkwi, edukacji, nauki, książki… Tak, w latach 1626–1627 wyrzucili ze wszystkich cerkwi księgi ukraińskiego starodruku, zastępując je moskiewskimi, a car Michał wraz ze swoim “patriarchą” nakazał publicznie spalić wszystkie ukraińskie książki, w tym także “Ewangeliarz pouczający” Stawrowieckiego, którą po 10 latach, będąc już metropolitą, Mohyła ponownie przedrukował w języku staroukraińskim. Tymi inkwizytorskimi aktami wandalizmu rozpoczynała się wielka “kradzież” (1686) Ukra-
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
O ziemio, gigantów rodź! P. Tyczyna
Od Wielkiego Czwartku do Wielkanocy dobre odczucia skłaniały, by nie dodawać do tego niezmiernie splugawionego kłamstwem, przemocą i nienawiścią do ludzi świata zdyszanego bełkotu informacyjnych sługusów o „mesjanizmie” obdarzonych nadmierną władzą władców oraz ich „dobrych” zamiarach. Bo zazwyczaj brzmieć będą, nie ustając, tylko przestarzałe faryzejskie bajki, że rzekomo wywołane przez tych suzerenów wojny i światowe tragedie tworzone są w imię „pokoju”, który, najwyraźniej, jest zrozumiały i korzystny tylko dla nich. W rzeczywistości ci nieludzie, poczynając od putlera, przedstawieni obecnie w loży „wielkich tego świata”, dla zysku, władzy i „herostratowej sławy”, którzy gotowi są zgubić ziemską cywilizację, nigdy nie powinni mieć choćby najmniejszego zaufania czy współczującej wzmianki o sobie. To o takich uzurpatorach powiedziano w Piśmie Świętym, że „przekroczyli prawa, zmienili ustawy, złamali wieczne przymierze” i wyrządzili rękoma stworzony smutek milionom ludzi, odbierając im naturalne prawo do życia. Ale mimo wszystko wciąż nie jest utracone „uczłowieczenie” ludzi, którzy czczą światło, odrzucając ciemność. Tacy zawsze będą rodzić wysokie emocje dobra, aby czuć, myśleć, mieć nadzieję i odpowiednio postępować. Wtedy w sercach i myślach podświadomie odbywa się poszukiwanie tych wartości, ideałów, które są swoistymi amuletami dla twojego Rodu, Narodu, Państwa, wierząc w to, że jednak kiedyś „prześladowana prawda” pokona zło. Podobne odczucia świata, kontrowersyjne pytania i odpowiedzi ani na chwilę nie opuszczały mojego postrzegania treści i nastroju VII Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Metropolita Piotr Mohyła: mało znane karty życia”, która w przededniu dni wielkanocnych odbyła się w Irpieniu, w Państwowym Uniwersytecie Podatkowym. Unikalna postać duchowego, etycznego, narodowotwórczego wymiaru, która odegrała w swoim czasie znaczącą rolę w krzewieniu i zachowaniu ukraińskiej tożsamości. Naturalnie nasuwa się pytanie, w jaki sposób historia sprzed czterystu lat może obecnie służyć sprawie narodowej, bezpieczeństwu i wzrostowi Narodu, który prowadzi egzystencjalną wojnę ze współczesną moskiewską ordą. Na ile ówczesne idee i działania, obramowane twórczością życiową Piotra Mohyły, są spójne i aktualne, warte „przełożenia” na język współczesnych realiów. Tym bardziej, że minęły wieki, a do dziś wciąż dominują skrajnie polarne poglądy na temat osobowości tego bezsprzecznie wybitnego działacza. Nic dziwnego, wszak stworzyć jednolitą spersonalizowaną ocenę Mohyły na Ukrainie, w Mołdawii, Rumunii, Polsce, rosji nie tylko nie jest możliwe, ale i niecelowe, ponieważ każdy realizuje własne interesy narodowe, traktuje po swojemu historyczną rolę tego duchownego, oświeciciela, uczonego i budowniczego. I chociaż to imię jest dość znane w środowiskach profesjonalnych Ukrainy i szeregu innych krajów, jednak czasy obecne skłaniają coraz częściej do zwracania się do niego jako osobowości, która niemało zrobiła dla utwierdzenia właśnie ukraińskiej idei soborowej, duchowej niezależności, narodowej kulturowości i edukacji. Nie wdając się w analizę sądów i wniosków w perspektywie nazwanych wspólnot narodowo-państwowych, warto przyznać, że na Ukrainie istnieją przeważnie dwa konceptualne poglądy na obraz metropolity. Pierwszy: Piotr Mohyła – „wielki budowniczy, gorący sobornik, uczony-reformator, natchniony ukraiński patriota”. Drugi: „Metropolita Piotr Mohyła – obcy, nie mógł być ukraińskim patriotą. Jego działalność nie była przesiąknięta duchem narodowym”.
Oczywiste jest, że Petro Mohyła jest nawet teraz niedostatecznie zrozumianą i wręcz kontrowersyjną postacią w historii Ukrainy. Można znaleźć niemało skrajnych ocen dotyczących tej wybitnej Osobistości. Lecz dla zachowania prawdziwego poznania należy kierować się dokonanymi faktami, wybierając do tego istotne kryteria. A one istniały w ukraińskim środowisku XVII wieku, kiedy wrzała Chmielniczyzna i rozpoczynała się krótka, lecz sławna era Iwana Mazepy. Niemało mało znanych stron życia Mohyły naświetlono także we współczesnym zbiorze materiałów III Międzynarodowej Konferencji Mohylańskiej z 2020 roku (Sokolenko O., Melnyczuk J.). Jednakże wśród wielu ocen szczególne zainteresowanie przedstawia punkt widzenia profesora S. Hajewskiego (Sylwestra), biskupa łubieńskiego UAAP, sydnejskiego, arcybiskupa melbourneńskiego i australijsko-nowozelandzkiego UAAP, który w szczególności aktywnie prowadził Nabożeństwa, poświęcone tragedii Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego, aby ludzkość wreszcie uświadomiła sobie jej skalę. W 1947 roku wydał utwór pod tytułem „Testament Petra Mohyły”, poświęcony 300-leciu śmierci wybitnego ukraińskiego działacza XVII wieku. We „Wstępnej rozprawie” (przedmowie) już samym epigrafem „O ziemio, olbrzymów rodź!” Hajewski zawarł istotny stosunek do życiowych dokonań Petra Mohyły, chociaż dla obiektywizmu autor podaje interpretację dwóch wersji utrwalonych ocen, które dominowały w ówczesnym ukraińskim środowisku, radząc przy tym wielbicielom i bezpodstawnym krytykom jedną radę – „przemawiać do ludzi faktami i dokumentami”. Dla samego autora (jak i większości) do przyjęcia jest pierwszy wariant w stosunku do Mohyły – opętanego, oddanego i ofiarnego Oświeciciela, który pracował i tworzył dla dobra narodu ukraińskiego. Profesor Hajewski przede wszystkim z tych względów formuje najbardziej ważki dowód duchowej wyżyny jego spraw, przede wszystkim działalności metropolitalnej w ciągu 14 lat (jako Arcybiskupa, Metropolity Kijowskiego, Halickiego i całej Rusi), uzasadniając, że sporządzony przez niego Testament – to jest „uroczysta pieśń wszechogarniającej miłości do narodu ukraińskiego”. Oparcie na takiej charakterystyce jest etycznie i politycznie uzasadnione, wszak droga życiowa Hajewskiego zawsze budowała się na ukrainocentrycznych zasadach, był on państwowcem, aktywnym uczestnikiem narodowo-wyzwoleńczych zmagań, sekretarzem Kancelarii Państwowej Dyrektoriatu, wykładowcą „Ohijenkowskiego” Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego, założycielem i pierwszym sekretarzem Kijowskiego Domu Naukowców, represjonowany przez bolszewików w 1922, 1933–1934 latach. Więzień stalinowskich więzień, aresztowany w 1933 roku w sprawie UWO i wysłany do Azji Środkowej. Należy przyznać, że właśnie od takich badaczy do narodu docierały prawdziwe wieści, które wiekami były deptane, wypleniane przez zachłannych Moskali, kiedy niemożliwe było poznać „kim jesteśmy?.. Czyimi synami? jakich ojców?..”. Ukradłszy Ukrainie jej historię, kulturę, sztukę, cerkiew, przekształcali na „ruskich” wszystkich jej wybitnych działaczy duchowych. Jako przykład, w moskiewskiej „Encyklopedii prawosławnej świętości” (1997, t. 2) Nestor Kronikarz jest właśnie tym, kto napisał „historię Rusi” (czyt. rosji) i założył podstawy „dla rosyjskiego kronikarstwa”. A o kijowskim metropolicie Iłarionie (XI w.) radziecka encyklopedyczna „nauka” twierdziła: „Iłarion, dawny ruski pisarz, pierwszy kijowski metropolita z ruskich od 1051 r.” (SES, 1982). Nawet M. Kostomarow w swojej wielotomowej akademickiej pracy „Rosyjska historia w życiorysach jej głównych działaczy” (1874) zalicza kijowskiego metropolitę Petra Mohyłę do wybitnych działaczy rosji. Nie ma co się dziwić, wszak kradzież historii dla Moskali dawno stała się swoistą „narodową” tradycją. Ich profesor Archangielski na początku XX wieku w swoich wykładach z historii literatury przyznawał, że moskwa od XV wieku żyje „cudzym dobrem”, że nie tylko w XIV, ale i w XV wiekach stoi niżej od Kijowa XII wieku pod względem literatury, czyli „Kijów wyprzedzał swoją kulturą moskwę o całe trzy wieki”. Nie mając swojego własnego dorobku kulturowego, totalitarny koczowniczy ułus zagarniał, przywłaszczał cudze, przede wszystkim ukraińskie. Jak zaznaczał I. Ohijenko, „w moskwie na naukę zawsze spoglądano krzywo, uważano ją za owoc diabła”. Dzikość i niepiśmienność panowała w całej moskowii. Znamienne, że nawet ich księża nie umieli ani czytać, ani pisać. Kiedyś jeszcze na Soborze Stogławym moskiewskim (1551) postanowili, żeby przynajmniej wyświęceni popi „piśmienność znali”, prawda, nie mając nadziei, że to można zrealizować – „uczyć się im nie ma gdzie”. Natomiast o wysokim rozwoju naszej narodowej kultury, w szczególności w pierwszej połowie XVII wieku, pisze I. Ohijenko: „To wiek naszego piśmiennictwa, kultury, ukraińskiej nauki. Kijów stał się ich Atenami, Paryżem, „rozumną głową”. A Paweł z Aleppo zaznacza, że Ukraińcy „kochają się w naukach, są znawcami retoryki, logiki i wszelkiej filozofii”. Bez przesady, na straży tego narodowego bogactwa stał Petro Mohyła. On był jego twórcą i obrońcą tych skarbów, duchowym jednoczycielem Narodu Ukraińskiego, kładąc niezawodny fundament jego Tożsamości, duchowej Suwerenności. We Lwowie w 1918 roku w drukarni Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki wyszła książka już wspomnianego M. Kostomarowa „Historia Ukrainy w życiorysach najwybitniejszych jej działaczy”, którą przetłumaczył O. Barwiński „odpowiednio do rozwoju naszego języka”. W słowie wstępnym Barwiński napisze: „...Niech współczesna społeczność na wzorcach wybitnych działaczy z przeszłości krzepi swojego ducha do miłującej naród pracy dla przyszłości Ukrainy”. W niej na 495 stronach tekstu wśród opisów o 15 znanych działaczach Ukrainy (Książę Włodzimierz Święty, Jar. Włodzimierzowicz, Czcigodny Teodozjusz Pieczerski, Książę Włodzimierz Monomach, Danyło, K. Ostrogski, P. Mohyła, B. Chmielnicki, Hałatowski, Sławinecki, Baranowicz, Tuptało, Mazepa) jest IX rozdział, poświęcony Petrowi Mohyle („Kijowski Metropolita Petro Mohyła”). Gruntowna rozprawa Kostomarowa zawiera oceny, które odzwierciedlają wyżyny misji tego niestrudzonego duchowego Oświeciciela. Pisze on, że „ziarno rzucone przez Mohyłę w Kijowie, bujnie wyrosło nie dla samego Kijowa, nie dla samej Ukrainy, a dla całego ukraińskiego Świata”. Najwyższym zadaniem swojego życia Mohyła uważał „wychowanie pokolenia obrońców ukraińskiej wiary i ukraińskiej narodowości”, a przeciwko cudzoziemcom i innowiercom wystawił wysokie wykształcenie swoich uczniów, „uczonych i zręcznych bojowników za ukraińską Cerkiew, którzy umieliby razić wrogów ich własną bronią”. Ideałem Metropolity
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...Cerkwi, która przez ponad 700 lat podlegała jurysdykcji Konstantynopola. Ważne, że właśnie w tych mrocznych czasach ukraińskiej bezpaństwowości Piotr Mohyła, świadom znaczenia tych najsilniejszych spoiw (wiary i języka), opierając się na poparciu kozactwa i prostego ludu, pielęgnował sobornośc ducha dla jedności, wychowując go przez oświatę i naukę, budując szkoły, kolegia i świątynie, pisząc i tłumacząc książki w języku staroukraińskim, dążąc do utworzenia Kijowskiego Patriarchatu i odbudowując siłę niegdyś jednej Włodzimierskiej Cerkwi. Piotr Mohyła, podobnie jak jego sławny uczeń, metropolita Sylwester Kosów, który stanowczo odmówił uznania perejasławskiej „zdrady” z 1654 roku, nie zgodzili się służyć Moskwie, lecz wyłącznie świętej idei Ukraińskiej Cerkwi. Dlatego kiedy nawet ponad czterdzieści lat po śmierci Metropolity sobór moskiewski ogłasza anatemę „sugubą, trehubą, mnohohubą” (1690) na książki uczonych Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, wśród tej gromady „niemiłych” (Stawrowecki, Baranowycz, Haliatowski, Sławinecki, Radywyłowski) był także niepokonany Piotr Mohyła. Zapewne ta niepojęta emocja serca 25-letniego młodzieńca (podczas bitwy chocimskiej w polskim legionie), wywołana uderzającą siłą i odwagą kozaków, ostatecznie przesądziła o stanowczym wyborze przyszłego Metropolity – służyć narodowi ukraińskiemu. Najwyraźniej poprzedziły to także wydarzenia, które nie mogły umknąć uwagi wykształconego i prawego Piotra Mohyły – tworzenie na Ukrainie bractw pod kierunkiem P. Sahajdacznego i kozactwa zaporoskiego; błyskotliwe zwycięskie wyprawy kozaków na Moskwę w 1618 roku; wysoce zasłużona działalność oświatowa i dobroczynna Hałszki Hulewiczówny; wyświęcenie przez Konstantynopol hierarchii kijowskiej w 1620 roku. Do końca swojego ziemskiego życia pozostawał on niezmoskwiony, nieskatolicyzowany, nieosmanizowany, a ofiarny, oddany sprawie ukraińskiej, obrońca duchowej sobornośći ukraińskiej. Takim przedstawia się naszym współczesnym Piotr Mohyła – obrońca i twórca kultury ukraińskiej, duchowości, który, mimo bezpaństwowego statusu narodowego istnienia Ukraińców, z powodzeniem nadal rywalizował z agresywną i dziką moskiewszczyzną. Dlatego w te świąteczne wielkanocne dni nasze myśli, serca i nadzieje są z tymi Budzicielami, którzy tworzyli i strzegli Duchowości naszego niezłomnego Narodu. Piotr Mohyła swoimi czynami i cnotami zasłużył nie tylko na miano „budowniczego”, ale także „sobornika”. Ponieważ duchową sobornośc umacniał tym, że troszczył się o budowę szkół, świątyń, klasztorów na całej Ukrainie, stworzywszy harmonijny system działalności przedstawicielskiej ludu, utkany ze wszystkich stanów Ukraińców, z najszerszą geografią tworzenia sieci duchowo-oświatowych ośrodków. W Testamencie podkreślał troskę o wszystkich i pomoc dla wszystkich ziem narodu ukraińskiego – od Uhorników, Krechowa, Hoszczy (na Zachodzie) po Mhar i Hustynię (na Wschodzie), łącznie z kijowskimi cerkwiami, szkołami, klasztorami i szpitalami, Mieżyhirjem, Tryhirjem, Skitem, Kijowskim Kolegium, Peczerskim klasztorem. A wszystkie swoje pieniądze gotówką, wina i miody, srebro i złoto, budynki, stada koni, owiec i bydła, wszelkie sprzęty przekazał na ich utrzymanie, na założenie szkół i wychowanie dzieci. W tej krótkiej wzmiance od razu kształtuje się kilka paradygmatów moralnych, obywatelskich, pedagogicznych i politycznych. Dążył do zjednoczenia Ukraińców, rozdzielonych przez obce państwa i cerkwie, w naturalną jednorodność, kładąc fundament pod przyszłe wielkie wezwanie Narodu – „od Sanu do Donu!” Jak nikt inny, już w tamtych czasach Mohyła rozumiał znaczenie tej najwyższej cnoty, którą nazywa się sobornością ducha, wychowując pozbawiony praw lud przez oświatę i naukę, budując szkoły, kolegia i świątynie, tłumacząc na język staroukraiński mądrość światową i narodową, walcząc o Kijowski Patriarchat i jedną Włodzimierską Cerkiew. Błyskotliwy intelektualista, absolwent Uniwersytetu Sorbońskiego, uważał za swój najwyższy priorytet i obowiązek nadanie narodowi oświaty, nauki, dobrego wychowania, stawiając służbę ideie sprawy ukraińskiej na najwyższym szczeblu moralności społecznej. Jako wielki Oświeciciel swojej epoki, dzięki niepohamowanej ofiarności potrafił służyć narodowi ukraińskiemu, a dobrocią i wiernością uwieńczyć zrozumienie biblijnych prawd na postumencie ludzkiej i Bożej czci. Bo czytając Ewangelię św. Marka, dostrzegasz, jak bardzo Mohyła potrafił swoim Czynem jakościowo zmienić światopogląd bogatego, wykształconego i wychowanego młodzieńca, który od dzieciństwa przestrzegał wszystkich Przykazań Bożych, lecz nie zdołał wypełnić jednej prośby Jezusa: „Sprzedaj, co masz, i rozdaj ubogim”. Młodzieniec, zasmucony i zafrasowany, nie zdołał tego spełnić i usłyszał sprawiedliwe Słowo Chrystusa: „Łatwiej wielbłądowi przejść przez igielne ucho, niż bogatemu wejść do Królestwa Bożego!”. Mohyła ze względu na swój Honor, pokonawszy tę siwą ludzką słabość, nie pokładając nadziei życia w bogactwie, lecz oddając ją miłości do narodu, stworzył jasną kartę w historii ukraińskiej, zastępując prywatny interes dobrem społecznym. Ziarno oddania narodowi, zasiane przez duchownego przewodnika w żyzną ukraińską glebę, wydało dobry owoc. Szlachetne sprawy Mohyły później pomnożyły się nowymi dobroczynnymi, szlachetnymi dziełami, patriotyzmem (który, według Franki, jest „ciężkim trudem”). Patriotyzm dla Metropolity przejawiał się nie tylko w miłości do swojego narodu, w poczuciu obowiązku wobec niego, ale także w oddanej i bezinteresownej pracy i walce o jego lepszy los. Z dwóch dróg, którymi mógł wytyczać swój los ten wielki Oświeciciel historii ukraińskiej, jedna prowadziła przez egzamin z wierności, a druga (najłatwiejsza) przez hojnie opłacaną służbę cudzoziemcom. Piotr Mohyła wybrał pierwszą, nie zdradziwszy, nie dając się „najmować za dobry chleb”, nie służąc żadnym suzerenom, lecz wiernie oddając obowiązek Narodowi, Ukraińskiej Cerkwi. Ukrainie. Chwała Wielkim Duchem Narodu!
Tłumaczenie maszynowe
Europejscy urzędnicy i analitycy zaangażowani w kształtowanie polityki wobec Ukrainy uważają, że aktywna faza wojny może przeciągnąć się co najmniej na półtora do dwóch lat. Informuje o tym „Ukraińska Prawda”, powołując się na źródła w instytucjach UE. Według nich obecna sytuacja na froncie, tempo dostaw uzbrojenia oraz zdolność Rosji do utrzymania produkcji wojskowej świadczą o tym, że nie należy oczekiwać szybkiego zakończenia działań wojennych. W Brukseli przyznają: nawet przy założeniu stabilnego wsparcia dla Ukrainy, wojna przechodzi w fazę przewlekłą. Z USA deportowano już dziesiątki ukraińskich mężczyzn – jako część inicjatywy prezydenta Trumpa dotyczącej zaostrzenia polityki migracyjnej. Niektórych z wydalonych zatrzymano później podczas wjazdu na Ukrainę i zmobilizowano. Mowa o tym w materiale telewizji CNN. Deputowana ludowa z frakcji „Europejska Solidarność” Wiktoria Siumar poinformowała, że dochód jednego dużego kanału na Telegramie może sięgać 20 tysięcy dolarów dziennie. Jak podaje „Detektor mediów”, powiedziała o tym podczas posiedzenia Tymczasowej Komisji Śledczej Rady Najwyższej dotyczącej działalności anonimowych kanałów na Telegramie. „Podczas gdy ukraińscy wojskowi integrują AI w systemy zarządzania walką, rosyjska odpowiedź wygląda na swój sposób elegancko – po prostu wyłącza się mobilny internet” – pisze w swoim blogu na RegionNews emerytowany generał-major SBU Wiktor Jahun. Zaznacza: „Faktycznie Rosja stworzyła nową koncepcję prowadzenia wojny: jeśli nie możesz dogonić XXI wieku – wyłącz go. W rosyjskich miastach to już zwykły obraz: nie ma internetu, pada GPS, psują się płatności, nie działają serwisy. I tutaj zaczyna się najciekawsze. Rynek zawsze jest uczciwszy od propagandy. Dlatego Rosjanie zaczęli masowo kupować: krótkofalówki, telefony z przyciskami, papierowe mapy, nawigacje offline. Faktycznie Rosja jako pierwsza na świecie rozpoczęła realną substytucję importu smartfonów… pagerami”. Wiktor Jahun przypuszcza: jeśli tendencja się utrzyma, wkrótce można oczekiwać: „powrotu automatów telefonicznych jako elementu bezpieczeństwa narodowego; faksu jako zabezpieczonej łączności państwowej; kurierów jako alternatywy dla Telegrama; ogłoszeń na klatkach schodowych jako państwowej sieci społecznościowej”. I najlepszy cytat na ten moment mógłby brzmieć tak: „Cyfrowa suwerenność po rosyjsku – to kiedy internet jest, ale lepiej, żeby go nie było”. W lutym 96% gości telemaratonu było przedstawicielami władzy, podczas gdy opozycję reprezentowało jedynie 4% mówców. Świadczą o tym wyniki comiesięcznego monitoringu „Detektora mediów”. Zaznaczono, że przedstawiciele frakcji „Sługa Narodu”, Biura Prezydenta oraz Gabinetu Ministrów pojawili się na antenie telemaratonu 44 razy. Tymczasem opozycja była obecna w tym samym przedziale czasowym jedynie dwukrotnie. Najczęściej głos dawano „sługom” (28 emisji), przedstawicielom BP (10 razy) oraz członkom rządu (sześć razy). „Z sił opozycyjnych jeden gość był z partii „Głos”, a jedna gościni – bezpartyjna wiceprzewodnicząca Rady Najwyższej. Wcześniej najpopularniejszą opozycyjną siłą polityczną „Jedynych Nowin” była „Batkiwszczyna”, ale po otwarciu sprawy karnej przeciwko Julii Tymoszenko jej przedstawiciele zniknęli z anteny „Jedynych Nowin” – czytamy w komunikacie. Wcześniej dziennikarz Jewhen Łesnyj, który przez półtora roku pracował w jednej z telewizji włączonych do telemaratonu, deklarował ograniczenia i w istocie cenzurę w pracy dziennikarzy i prowadzących. Opowiadał, że w „maratonie” generalnie nie witają żadnych mówców, którzy krytykują władzę. W deklaracjach za 2025 rok 2783 ukraińskich urzędników zadeklarowało kryptowalutę. Dane opublikowało wyspecjalizowane medium „Incrypted”. Wskazana liczba jest o ponad 30% większa w porównaniu z poprzednim rokiem. Wśród największych pod względem liczby deklarujących w tym roku są pracownicy Policji Narodowej i MSW, a także pracownicy prokuratury. W 2025 roku znacząco wzrosła liczba deklarujących kryptowalutę wśród wojskowych (ZSU, TCK, Ministerstwo Obrony) – do 245 osób. Wśród posiadaczy kryptowalut wojskowi wyprzedzili już sędziów, merów i deputowanych rad lokalnych. Podczas gdy cały świat dyskutuje o triumfie Seana Penna na rozdaniu Oscarów 2026, trzeci prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko postanowił pogratulować staremu przyjacielowi nie tylko jako koledze, ale jako prawdziwemu towarzyszowi broni. Przypomnijmy, aktor opuścił wręczenie statuetki z powodu wyjazdu na Ukrainę, informuje „Radio Lux”. Juszczenko opublikował wspólne zdjęcie z hollywoodzką gwiazdą i zwrócił się do niego ciepłymi słowami, które natychmiast rozeszły się po sieci. Eksprezydent nie powstrzymywał emocji, nazywając Seana „drogim kozakiem” za jego niezłomny charakter i szczerą oddanie Ukrainie. „Szczerze gratuluję ci nowego Oscara! Należysz do tych twórców, których prace wykraczają daleko poza granice ekranu kinowego – dotykają serca, zmuszają do myślenia i inspirują” – napisał Wiktor Andrijowycz w swoich sieciach społecznościowych. Juszczenko podkreślił również, że dla Ukraińców Sean Penn to nie tylko gwiazda ekranu, ale człowiek o wielkim sercu, który był obok w najtrudniejszych czasach. Niedawno wojskowi 25. samodzielnej brygady powietrznodesantowej 7. korpusu szybkiego reagowania Wojsk Desantowo-Szturmowych we współpracy z muzealnikami ewakuowali kilka połowieckich i jedną eneolityczną babę z obwodu dniepropetrowskiego. Zabytki tymczasowo przewieziono do Dniepropetrowskiego Narodowego Muzeum Historycznego imienia Dmytra Jawornyckiego w celu zachowania, opowiedział na antenie Radia „Nakypiłło” historyk i wojskowy grupy współpracy cywilno-wojskowej brygady Walerij. Według niego muzeum imienia Jawornyckiego posiada największą na Ukrainie kolekcję kamiennej plastyki. „W muzeum Jawornyckiego przechowywana jest największa na Ukrainie kolekcja kamiennej plastyki, w szczególności połowieckiej. Jest ich tam łącznie ponad sto jednostek. Ponad trzydzieści zostało ewakuowanych z Doniecczyzny i Wschodniej Dniepropetrowszczyzny” – opowiedział. Inicjatywy rządu dotyczące cashbacku na paliwo świadczą o oderwaniu urzędników od realnych potrzeb wojny i armii. Oświadczył to w komentarzu dla i-ua.tv prawnik, przedsiębiorca, ekspert ds. międzynarodowego prawa finansowego i podatkowego, wojskowy Światosław Dubina. „Podobne inicjatywy demonstrują, że część członków rządu nie uświadamia sobie realnych warunków wojny i potrzeb frontu. Szefowa rządu Swyrydenko wie, że na Ukrainie jest wojna? Zamierzają z tym coś zrobić? Czy wszystko im odpowiada? Jeśli urzędnicy nie mają co robić, zapraszamy na front – tutaj tacy „pomysłowi” nam się przydadzą” – zaznaczył Dubina. Podkreślił, że na froncie stale brakuje zasobów i ludzi, dlatego wojskowi muszą dosłownie „wymyślać z niczego” rozwiązania dla ochrony kraju. Władze rosyjskie kontynuują zaostrzanie cenzury, zakazując książek, w których krytykuje się wojnę przeciwko Ukrainie lub porusza niewygodne dla Kremla tematy historyczne. Według informacji OBOZ.UA, swoim nowym rozkazem Roskomnadzor zakazał 7 książek za „ekstremizm, dyskredytację armii, prezydenta i rządu FR”. Do listy trafiła książka ukraińskiego pisarza Dmytra Biełowa „Mały dyktator”. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcie z otwartych źródeł
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Ukraińską, europejską, a nawet światową przestrzeń informacyjno-humanitarną wypełniają najnowsze narracje, w których za pomocą różnych form i metod narzuca się manipulacyjną koncepcję dotyczącą istoty pełnoskalowej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. Rosyjscy „liberalni” politycy i „dobrzy” dziennikarze próbują przekonać światową opinię publiczną, że rzekomo z powodu „wojny Putina” cierpią narody rosyjski i ukraiński. Ta zwodnicza teza, jakoby Rosjanie byli za pokojem, porozumieniem i zgodą z „bratnim narodem ukraińskim”, nie powstała w próżni. O szczodrości moskiewskiej duszy napisano niemało w literaturze rosyjskiej. Jednocześnie współcześni kremlowscy ideolodzy i politycy opierają się także na utworach niektórych zagranicznych pisarzy, którzy opisują okropności wojny. Ważny, aktualny aspekt ideologiczny tego problemu poruszył i przeanalizował w książce „Hemingway nic nie wie” absolwent wydziału dziennikarstwa naszego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki Artur Droń, który mężnie zniósł odniesione rany. Wołodymyr ZAJIKA, Niemcy
Wojna nie wiadomo ile jeszcze potrwa, a czasami chce się spokoju. Elementarnej ciszy. A nie codziennego wycia syren, przy których się budzisz i zasypiasz. Dla siebie już dawno uświadomiłem sobie, że bardzo ważne jest, aby nie zwariować, od czasu do czasu pospacerować w samotności, posiedzieć pod drzewem – bez wiadomości, bez rozmów, bez towarzystwa, bez telefonu – po prostu posłuchać, jak szeleszczą liście, jak chlupocze woda w rzece czy stawie, jak gdzieś w oddali słychać głosy rybaków, jak ptak leci na niebie, jak jedna myśl dogania drugą w przestrzeni twojej głowy... Jeśli nauczysz się być sam na sam z ciszą i uważnie obserwować to wszystko, wtedy otworzą się przed tobą takie wewnętrzne światy i bogactwa, których nie opodatkuje żadne państwo, nie zepsuje żaden człowiek i których nie zdoła zniszczyć żadna wojna. Bo problemy są jak wilgotne chusteczki w paczce. Zawsze próbujesz wyciągnąć jedną, a otrzymujesz wszystkie naraz. Wybory na Węgrzech i w Ameryce – ile hałasu i komentarzy. A co nam z tego? No wybiorą nowych albo zostawią starych. Czy coś się zmieni? Wojna z rus-złowieszcze próby na wojnie. Teraz on twórczo pracuje. W dyskusji ze szkockim dziennikarzem Gilesem Sutherlandem, który pod wpływem ocen tragedii pierwszej i drugiej wojny światowej uważa, że Rosjanie także są ofiarami kremlowskich polityków, Artur Droń otwarcie i sprawiedliwie podkreślił: „Rosjanie nie są zakładnikami reżimu, a jego autorami” [1, s. 99]. Przeanalizował on powieść Remarque’a „Na Zachodzie bez zmian”, koncentrując się na psychologicznym epizodzie: główny bohater, niemiecki żołnierz Paul, znajduje się w okopie z wrogiem. Ogarnięci adrenaliną, strachem i złością, walczą, a Paul zabija tego, innego żołnierza. Odzyskuje oddech, uspokaja się, a potem wyciąga dokumenty zabitego, dowiaduje się o jego imieniu i nazwisku, ogląda zdjęcie żony. Wróg staje się dla Paula konkretnym człowiekiem, zwraca się do martwego po imieniu, prosi o wybaczenie, mówi, że są do siebie podobni, praktycznie tacy sami. Paul płacze i żałuje ich obu – młodych ludzi, zmarnowanych przez bezsensowną wojnę. Politycy bawią się w podział terytoriów, a prości chłopcy giną tak samo ze wszystkich stron. Bohater Remarque’a nie czuje już do wroga nienawiści. Wszyscy oni – stracone pokolenie takich samych ludzi z różnymi imionami [1, s. 97]. Artur Droń słusznie podkreślił, że taka „szczytowa literatura o wojnie” dzisiaj dla Ukraińców nie jest aktualna, bo nie daje odpowiedzi na głębokie przyczyny egzystencjalnej wojny przeciwko Ukrainie. Moskale=Rosjanie, którzy chcą wybić ukraiński naród, nie są straconym pokoleniem, o czym pisał Remarque. Moskiewski=rosyjski etnos zrodził nowożytnego raszystę Putina i oni razem popełnili zbrodnię przeciwko ludzkości. Współcześni Moskale=Rosjanie są realnym i potencjalnym zagrożeniem nie tylko dla Ukrainy, ale i dla demokratycznego i cywilizowanego świata. Przecież odnotowano liczne przypadki, kiedy gwałcili, a potem zabijali matki przy dzieciach, gwałcili same dzieci, nawet niemowlęta. W szkołach ich żołnierze urządzają katownie. Moskale dokonują egzekucji na ukraińskich jeńcach, żywcem odcinają im głowy, kończyny, narządy płciowe i po prostu wystawiają wideo do internetu. Ich żony mówią, że „pozwalają” mężom „zabawiać się” z Ukrainkami. Niektóre wprost do tego zachęcają: trzeba pokazać, „co to jest ruski chłop”. Istnieją liczne nagrania tych rozmów telefonicznych, są zdjęcia i wideo zbrodni, są setki świadectw na wyzwolonych terytoriach. Opowiadając dziennikarzowi Gilesowi Sutherlandowi o barbarzyństwie rosyjskich niszczycieli ukraińskości, Artur Droń podkreślił: „Niech świat wie: nam wszystko jedno, jak się nazywają. Jaka różnica, co jest napisane w paszporcie wroga, który przyszedł do twojego domu i zabił rodzinę? On musi zginąć. Można w nieskończoność mówić o „wojnie Putina”, ale jeśli żołnierze otrzymują rozkaz zajęcia miasta, to mogą robić to bez tortur, grabieży i okrucieństw. Ale jeśli nawet sam Putin osobiście rozkazał zgwałcić i zabić, to człowiek tego nie zrobi. A oni robią, bo mogą. Gorzej – bo chcą. Jeszcze gorzej – bo im się to podoba” [1, s. 98]. Genetyczny kod kanibalizmu Moskali=Rosjan jest decydujący w ich ideologii i polityce. Ten temat poruszano podczas spotkania we Lwowie w lutym 2025 r. Artura Dronia, kiedy leczył się po zranieniu, oraz francuskiego dzien-puszka Pandory została otwarta (przy czym bezkarnie) przez ruśnię jeszcze w dalekim 2008 roku, kiedy napadła na Gruzję. A co na to światowa opinia publiczna? A nic! Milcząco przełknęła. Niemrawo potępiła. Trochę współczuła. I – wszystko! Chociaż mogła działać zdecydowanie i twardo. Wysłać siły pokojowe. Odłączyć Rosję od światowej gospodarki. Nałożyć niesłychane sankcje. Przy czym natychmiast. Nie zrobili tego... Można było całkowicie zamknąć wszystkie międzynarodowe granice, deportować turystów, wydalić ich dyplomatów. A także zaprzestać eksportu ropy i gazu z kraju-agresora, zamknąć porty dla wszystkich statków, zaprzestać połączeń lotniczych z raszką. Bez żadnych głębokich zaniepokojeń w słowach, bez żadnych prób „korzystnego sprzedania biznesu w Rosji”. Pozostawić Moskali w pełnej izolacji od cywilizowanego świata. Na własnych zapasach długo by nie pociągnęli. I nie tylko bez „nóżek Busha”. A samym siedzieć w Brukseli i czekać na delegacje dla penalisty Davida Di Noty, który przygotowywał materiał o ukraińskich pisarzach wojskowych. Wtedy David Di Nota powiedział, że Artur Droń przypomina Ernesta Hemingwaya. Przecież obaj młodo poszli na front. Artur Droń wyjaśnił Davidowi prawdziwą sytuację. „Pierwsza wojna światowa działa się za oceanem i nie zagrażała pisarzowi ani jego rodzinie. Ernest w wieku 19 lat wyruszył na front, żeby zostać bohaterem, wyruszył na przygodę – zaznaczył Artur Droń. – A nam przyszło dorosnąć i zrozumieć, że front wyruszył na nas. Że ta wojna dzieje się tutaj i zagraża istnieniu wszystkiego i wszystkich, których kochamy. Tak, my z Hemingwayem obaj poszliśmy na wojnę. Ale różnica polega na tym, że ja nigdy nie chciałbym na nią trafić. Młody Hemingway brał udział w wojnie, bo chciał. I to była cudza wojna, która nie zagrażała jego narodowi. A młodzi Ukraińcy walczą, bo muszą. I ta wojna jest o nasze istnienie, w której ucieczka czy poddanie się oznacza śmierć dla całego ukraińskiego narodu” [1, s. 104]. Rozmyślając nad utworami Ernesta Hemingwaya, Artur Droń zaznaczył: „Nie uważam, że Hemingway nieprawdopodobnie opisał wojnę. Nie, nie myślę, że brakuje mu osobistego doświadczenia. I już na pewno nie, nie uważam się za lepszego od niego” [1, s. 103]. Artur Droń podkreślił, że ich wspólna młodość się zakończyła. Oni „pożegnali się” i poszli w różne strony w kwestii stosunku do wojny. „Hemingway nic nie wie o wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Oto i wszystko” [1, s. 103]. Artur Droń podkreślił, że w literacko-artystycznym, dziennikarskim środowisku Ukrainy musi brzmieć własny głos. „Potrzebujemy nowej literatury, która będzie antywojenna, ale nie antymilitarna. Litera-rewinów. Z nimi tylko tak trzeba postępować! Siłę oni rozumieją i szanują. Namawianie i zawstydzanie – nie. Taki mają „dziki” mentalność. Po raz kolejny Europa (i nie tylko ona) wybrała bezzębny wariant. Właśnie o tym napisał w sieci znany dziennikarz i politolog, a obecnie żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, Kyryło Sazonow: „Potężne prorosyjskie lobby w UE, przede wszystkim w Niemczech, bezradny rozjemca Obama w USA. Wszyscy pracowali nad tym, żeby „zauważyć” problem. I kontynuowali zarabianie pieniędzy. A przedtem była Czeczenia. A dalej Krym. Donbas. I wszystko to światowi liderzy spokojnie przełknęli. Pełnoskalowa wojna w Ukrainie w 2022 roku. Jaka jest reakcja świata? Oczekiwanie, przestroga, obawa przed agresorem. Czy bunkrowy szczur szybko podbije Ukrainę i zapadnie w przyjazny sen?”
tura przyzwyczaiła się potępiać broń. Ale musi w zamian oddzielić tych, którzy z bronią napadają, od tych, którzy bronią się bronią – zaznaczył młody pisarz. – Obecnie najlepiej rozumieją to nam, Ukraińcom. Nigdy nie zrezygnujemy z umiejętności strzelania, bo to kwestia naszego bezpieczeństwa. I nasza literatura zawsze będzie potępiać agresora, ale nigdy nie wypowie się przeciwko broni. Każda zdrowa literatura jest antywojenna. Ale od teraz i na zawsze w ukraińskich ustawieniach fabrycznych domyślnie będzie zamiar dania odporu całym narodem, jeśli wojnę przeciwko nam ktoś znów rozpocznie” [1, s. 99—100]. Analiza, synteza utworów Remarque’a i Hemingwaya doprowadziła do bardzo ważnego wniosku, że „dobrzy” moskiewscy dziennikarze i pisarze oraz „liberalni” politycy już zaczęli wybielać „biednych rosyjskich chłopców”, bo, jakoby, naród był zaćmiony, oszukany i rzucony na rzeź przez okrutnego Putina i spółkę. „A ja boję się, że Europie łatwiej współczuć biednym oszukanym chłopcom niż ludziom, których ci chłopcy torturowali” [1, s. 99], – zaznaczył Artur Droń. Z uwagi na taką sytuację geopolityczną, trzeba profesjonalnie, logicznie, emocjonalnie, kompetentnie przekazywać prawdę o wrogiej, imperialnej istocie moskiewskiej ideologii i polityki, przekonująco pokazywać naturalne prawo Ukraińców do bycia gospodarzem na swojej przez Boga danej ziemi, rozwijać i utwierdzać język ukraiński, kulturę, duchowość, tożsamość narodową. 1. Droń A. Hemingway nic nie wie: krótka proza. Lwów: Wydawnictwo Starego Lwa, 2026. — 168 s. Oni naprawdę na to liczyli. Wielu nawet otwarcie rozjuszył skuteczny opór Ukrainy, który był zupełnie poza scenariuszem. No i co? Pełna blokada Rosji? NATO w Ukrainie dla ochrony stabilności na świecie? Gdzie ono jest? Czołgów nie damy, rakiet nie damy (dobra, damy, ale nie bijcie po Rosji), samolotów dać nie możemy, dlatego że to zaostrzy sytuację. A dokąd ją jeszcze dalej zaostrzać?.. Gdyby nie ukraiński opór, rosyjska armia na pewno już byłaby w Warszawie, Pradze, Sofii i Bukareszcie. A może i w Berlinie. Nie bardzo cenię gotowość Sojuszu w danym momencie reagować na problemy, które szybko się rozwijają. Próba przeczekania i zachowywania się cicho – są skazane na porażkę. Gopnik staje się niegrzeczny. I daje przykład. Otrzymajcie wojnę na Bliskim Wschodzie teraz. Jeśli jutro Chiny wejdą na Tajwan – nikt się nie zdziwi. I to nikogo nie boli”. Co dalej? Retoryczne pytanie znów zawisa w powietrzu. Nie wyszło posiedzieć w ciszy. Bo od rzeczywistości nigdzie nie da się uciec. Więc zostawmy ciszę na po wojnie... Jak tam mówił Jeremiasz w Biblii: „Każdy oszukuje swego przyjaciela i prawdy nie mówią: przyuczyli swój język do mówienia kłamstwa, trudzą się, by czynić nieprawość...”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nią po tym się nie skończy. Albo zaczęli się kłócić między sobą Afganistan i Pakistan, znowu zapłonęło na Bliskim Wschodzie. Ale czy to pierwszy raz? Wymiany ciosów między nimi trudno nazwać niespodziewanymi. Pokusa, by osiągnąć niektóre swoje cele nie stopniowo, za pomocą dyplomacji, lecz siłą wojskową, jest bardzo wielka. Cóż, ona była, jest i będzie. Tym bardziej że jest z kogo brać przykład. Wydarzenia na Bliskim Wschodzie – to sprawa własnych interesów, cóż nas to obchodzi? Po prostu do pewnego momentu przywódcy szeregu państw musieli powstrzymywać swoje agresywne zapędy. Nie z szacunku dla międzynarodowych reguł i praw. Po prostu martwiliśmy się o szybką i ogólną reakcję społeczności światowej. Ale ta sama społeczność światowa jakby wody w usta nabrała. Świat jeszcze raz przekonał się, że dziś obowiązują nie porozumienia czy umowy, lecz prawo siły. Silny atakuje, a słabsi milczą i czekają: jakoś to będzie, byle nas nie dotknęło... Ktoś uważa, że Rosja napadła na Ukrainę nieoczekiwanie. Niespodziewanie. Podstępnie. Nie łudźcie się złudzeniami, bo
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mądrze rozstawić akcenty w losach swoich bohaterów, z drugiej zaś – obywatelkę, patriotkę, która boleśnie odczuwa niesprawiedliwość, obojętność, biurokratyzm. Z wieloma bohaterami swoich utworów Inna Wasyliwna utrzymuje kontakty do dziś. Zbiór utworów publicystycznych Inny Omelianczuk „Życia według protokołu nie przeżyjesz” jest wykorzystywany w procesie nauczania na uniwersytetach Rówieńszczyzny. Twórczość utalentowanej i odważnej dziennikarki, która nie boi się poruszać bolesnych dla społeczeństwa i niewygodnych dla władzy tematów, jest badana przez naukowców. Potrzeba Inny Omelianczuk, by zawsze być na pierwszej linii ważnych wydarzeń związanych z budową państwa, skłoniła ją do zwrócenia się ku tematyce ekonomicznej. Do tego zachęcała zarówno współpraca z ogólnoukraińską gazetą „Wisti” (organem informacyjnym ukraińskich kooperatywów), jak i badanie w składzie grupy ukraińskich dziennikarzy procesów integracji europejskiej oraz reform gospodarczych w Polsce (2000 r.). Głęboka znajomość problemów samorządu lokalnego oraz reform decentralizacji pozwoliła dziennikarce śmiało podejmować się ich opisywania. Wydawałoby się, że dziennikarzowi trudno jest wykazać się indywidualnością w gatunkowej realizacji okrągłego stołu, którego standardy już się ukształtowały. Jednak Innie Wasyliwnie się to udało – zarówno w treści, jak i w formie tekstów tego gatunku. Jej zdaniem okrągły stół pozwala zaangażować do dyskusji nad aktualnymi kwestiami gospodarczymi specjalistów z różnych dziedzin, a co za tym idzie, daje możliwość zebrania materiału faktograficznego do artykułu. Sama autorka, jako osoba twórcza i głęboko obeznana z problemami rówieńskiego regionu, nie zadowala się funkcją informatora: w słowie wstępnym i podsumowującym, w doborze tytułu przejawia się jej talent analityka i publicysty. „Chociaż okrągłe stoły wymagają więcej wysiłku niż inne gatunki, jest to tego warte” – podkreśla Inna Omelianczuk. W 2023 r. Inna Omelianczuk znalazła się w gronie 160 ukraińskich dziennikarzy, którzy za wierność zawodowi otrzymali od UNESCO i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy granty na wsparcie działalności zawodowej w czasie wojny. Inna Wasyliwna zaznaczyła: „Obecnie, gdy Ukraina jest w krwawej wojnie o swoją niepodległość, tak czy inaczej weryfikujesz każdy materiał pod kątem tego, czy może on pomóc Zwycięstwu Ukrainy. Jestem przekonana: w tym burzliwym czasie każdy musi robić to, co potrafi najlepiej. My, dziennikarze, ze wszystkich sił trzymamy informacyjny ukraiński front. Bo chodzi o bezpieczeństwo narodowe państwa”. Dziennikarka jest na froncie informacyjnym od 2014 roku. Jej dwa szkice portretowe „Czerwone jabłka od mamy” (o Ihorze Hordijczuku, odważnym obrońcy Saur-Mohyły w obwodzie donieckim, legendarnym generale majorze, Bohaterze Ukrainy) oraz „Przeżyć pomogła miłość” (o Fedirze Misiurze, urzędniku państwowym z Równego, obrońcy donieckiego lotniska, wnuku żołnierza UPA) otwierają książkę „Szeregowi niewypowiedzianej wojny”, wydaną z inicjatywy Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, do której weszły publikacje rówieńskich dziennikarzy o bohaterach obecnej wojny.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna HALYCZ, doktor nauk filologicznych, profesor. Nie każdy może osiągnąć szczyty, ponieważ nie jest łatwo celowo, a nawet ofiarnie, dążyć do celu, gdy na drodze pojawiają się trudności, gdy trzeba wykonać ważny krok, znaleźć odpowiedzi na pytania, które stawia niełatwa teraźniejszość, a czasu brakuje, a zadań jest tak wiele… I tylko ten, kto potrafi pokonać ciernistą drogę życiową, staje się prawdziwym Człowiekiem – osiąga moralną, kulturową, intelektualną, duchową Wysokość. Innie Omelianczuk, zasłużonej dziennikarce Ukrainy, wieloletniej korespondentce w obwodzie rówieńskim ogólnoukraińskich gazet „Uriadowyj kurjer”, „Silśki wisti”, „Wisti” (Ogólnoukraińskiego centralnego związku spółdzielni konsumenckich), aktywnej „proświtiance”, autorce wielu publikacji w tygodniku „Słowo Proświty” – to się udało. W marcu Inna Wasyliwna obchodziła swoje sześćdziesięciolecie. Niełatwy to ciężar jubilatki, zwłaszcza gdy mowa o społecznie aktywnej osobowości o wyostrzonym poczuciu odpowiedzialności, dla której jest to czas podsumowań, przewartościowania przeszłości i planowania przyszłości. W przededniu jubileuszu przeprowadziliśmy z Inną Omelianczuk wywiad, którego fragmenty prezentujemy w bieżącym numerze „SP”. Inna Wasyliwna urodziła się 11 marca 1966 roku w Aleksandrii w obwodzie kirowohradzkim, malowniczym mieście o sławnej kozackiej historii, nad brzegiem rzeki Inhułeć. Tata – Wasyl Demianowycz, górnik, mama – Oлександra Iwaniwna, urzędniczka Ukrzaliznyci. Dziewczynka rosła ciekawa świata, lubiła czytać książki, gazety, które prenumerowali rodzice. Drukowany tekst oczarowywał. Nic więc dziwnego, że od 3 klasy Inna zaczęła drukować w aleksandryjskiej gazecie miejsko-rejonowej notatki o wydarzeniach w szkole i mieście. Rodzice, nauczyciele oraz redaktor naczelny gazety Chrystofor Serhijowycz Sokołowśkyj chwalili ją i na wszelkie sposoby zachęcali. Kończąc szkołę, młoda korespondentka miała już własny dorobek dziennikarski i wybrany przyszły zawód: „Będę dziennikarką!”. Właśnie to pierwsze portfolio pomogło Innie dostać się na Lwowski Uniwersytet Państwowy im. Iwana Franki na wydział dziennikarstwa, dokąd przyjmowano głównie chłopców po służbie w wojsku oraz tych, którzy mieli praktyczne doświadczenie. Z wdzięcznością wspomina swój uniwersytet i wykładowców – profesora Wołodymyra Josypowycza Zdorowehu, który wykładał teorię i metodykę twórczości dziennikarskiej, Oлександrę Antoniwnę Serbenśką, której mądre wskazówki „zachować odrębność języka ojczystego, pozbyć się ukraińsko-rosyjskich hybryd” kształtowały oblicze ukraińskiego dziennikarstwa; Wołodymyra Mychajłowycza Kybalczycza, kierownika jej pracy dyplomowej, poświęconej stylistyce prasy; docenta katedry języka mediów Anatolija Ołeksijowycza Kapelusznego, dziekana Josypa Terentijowycza Ciocha. „Umieć słuchać i uczyć się” – hasło uformowane przez Innę-studentkę stało się kamieniem węgielnym jej profesjonalizmu. W 1988 roku Inna Omelianczuk z wyróżnieniem ukończyła uniwersytet. Pierwszym miejscem jej pracy była dubrowycka gazeta rejonowa „Poliskyj majak” w obwodzie rówieńskim, dokąd trafiła na zaproszenie redaktora Dmytra Wołodymyrowycza Tarasiuka, obecnego przewodniczącego Rówieńskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. I choć Inna odbywała praktykę w obwodzie zaporoskim i dniepropetrowskim i miała możliwość otrzymania skierowania na wschód, wyraziła zgodę na pracę w regionie, który ucierpiał w wyniku katastrofy czarnobylskiej. I nie dlatego, że Ihor, jej mąż, również dziennikarz, pochodził z Rówieńszczyzny, ale dlatego, że w jej opinii właśnie prasa lokalna jest w stanie dać najlepsze wyszkolenie początkującym. Ponadto Inna chciała być w wirze życia, tam, gdzie najtrudniej, aby zahartować się, nabrać sił, nauczyć się pokonywać trudności. A potem była praca w rówieńskiej obwodowej gazecie młodzieżowej „Zmina”. Wspominając o tym okresie osobistego wznoszenia się, Inna Omelianczuk zaznacza, że praca w gazetach rejonowych i obwodowych była zarówno „najlepszą szkołą”, jak i „trampoliną”, i „celem” – dążeniem do oszlifowania talentu i zdobycia sympatii publiczności czytelniczej, gdyż „tam pracują najlepsi, najbardziej kreatywni, najbardziej wytrwali ludzie”. Talent Inny Omelianczuk do pisania i mówienia zauważyli zarówno czytelnicy, jak i kierownicy mediów: w latach 90. zostaje szefową służby prasowej obwodowej administracji państwowej, prowadzi autorski program „Majdan proświty 1” (1992) w telewizji lokalnej, przygotowuje materiały dla telewizji republikańskiej. Jednak miłość do słowa drukowanego zwyciężyła – Inna Wasyliwna ostatecznie wybiera gazety i właśnie tam osiąga szczyty osobistego wznoszenia się. Uznanie publiczności nie kazało na siebie czekać: nazwano ją „złotym piórem Ukrainy”, „pisarką gazetową”, „dziennikarką ludową”. Inna Wasyliwna organicznie połączyła mentalność mieszkańców zachodniego regionu Ukrainy oraz jej części centralnej, co przejawia się w wyważonych i tolerancyjnych ocenach regionalnych i ogólnonarodowych zjawisk i procesów społecznych oraz efektywnie pracuje na rzecz idei jedności młodego państwa.
Ponad 26 lat Inna Omelianczuk, pracując jako własna korespondentka gazety Gabinetu Ministrów Ukrainy „Uriadowyj kurjer”, zapoznawała czytelników z wiadomościami z Równego. Jak zaznacza, słowo „codzienna” (gazeta ukazuje się 5 razy w tygodniu) jest tutaj kluczowe, ponieważ determinuje tempo i rytm pracy. Z jednej strony, pewne wydarzenia wymagają operacyjnej reakcji, z drugiej – gazeta potrzebuje odpowiedniej analityki, gdyż konkurowanie z internetem pod względem szybkości i tak jest bezcelowe. Dlatego trzeba zdążyć z wieloma rzeczami. Dziennikarka aktywnie współpracuje z ogólnoukraińskim wydawnictwem periodycznym „Silśki wisti”, które identyfikuje się jako „gazeta ochrony interesów rolników Ukrainy”. Tutaj Inna Omelianczuk nie tylko relacjonuje życie rolników z Polesia, ale także chętnie pisze o problemach wiejskich różnych regionów Ukrainy. Na pytanie „czy pani szuka tematu, czy on panią”, Inna Wasyliwna odpowiedziała: „W młodości szukałam tematu, a dzisiaj w większości temat znajduje mnie. Niedawno dzwoni do mnie redaktor „Silśkich wisti” Wasyl Spodarenko i daje zadanie przygotowania publikacji na podstawie listów czytelników, bo proszą oni, aby właśnie Inna Omelianczuk zajęła się „dochodzeniem” w ich sprawach… Więc trzeba pracować z takim źródłem informacji, jak fotokopia odręcznego listu. I robię to, bo woła mnie głos ludu”. W 2003 roku ukazała się książka Inny Omelianczuk „Życia według protokołu nie przeżyjesz…”, do której weszło 70 różnorodnych utworów (artykuły publicystyczno-analityczne, szkice, wywiady, eseje), wydrukowanych w środkach masowego przekazu. Jest tu dążenie autorki do stworzenia niebanalnych portretów współczesnych, pokazania ich działalności w niestandardowych sytuacjach, w które obfituje życie mieszkańców regionu. Jednocześnie, „czytając jej publikacje, nikt nie powie, że to nietypowe. Za poszczególnym człowiekiem widać charakterystyczny typ, za faktem – zjawisko” – zauważa Natalia Kołodiażna w przedmowie do książki Inny Omelianczuk. To wydanie ostatecznie ugruntowało uznanie dla utalentowanej autorki ze „złotym piórem”. Zbiór jest ustrukturyzowany według zasady tematycznej: „Pod płonącym skrzydłem Czarnobyla”, „Ukraina zaczyna się od rodziny”, „Ten okrutny, okrutny świat…”, „Żyje na ziemi człowiek”... Akcentują one problemy czarnobylskiej katastrofy, która stała się wielkim sprawdzianem dla Poleszuków, wskazują na przemyślenie przez dziennikarkę niełatwych kroków kształtowania się ukraińskiej gospodarki, dążenie do przedstawienia zagranicznych wrażeń w kontekście współczesnych wyzwań ukraińskiego społeczeństwa. Jednocześnie jest to książka także o samej Innie Omelianczuk, z jednej strony – matce, żonie, człowieku zdolnym do współodczuwania, radości i zdziwienia. „A będzie Syn, i będzie Matka” – to szkic portretowy, napisany w okresie pełnoskalowego ataku Rosji na Ukrainę, opublikowany w gazecie „Silśki wisti” 7 marca 2023 roku w rubryce „Niezłomni”. Bohaterem szkicu jest uczestnik obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej 2022 roku, starszy żołnierz Bohdan Hordijczuk, który zginął w obwodzie charkowskim. Temat wojny nie opuszcza dziennikarki. Niedawno opublikowano szkice portretowe Inny Omelianczuk o bohaterach wojny Mykole Stryhunowie i Ihorze Medwediuku. Inna Omelianczuk jako autorka wymienionych wyżej i wielu innych szkiców portretowych uświadamia sobie swoją wysoką misję, wytrwale pracuje nad poetyką swoich utworów, szeroko wykorzystuje siłę gatunku publicystyki, co przejawia się w mistrzowskim doborze epizodów i faktów, poszukiwaniu wymownych szczegółów, rekonstruowaniu niepowtarzalnych fraz, poszczególnych replik itp. Biograficzne informacje o bohaterach, którzy wyrośli na Rówieńszczyźnie, przeplatają się z opisami ich czynów na froncie, wybrzmiewają melodyką gwary rodzinnego poleskiego kraju, wiążą się z przemyśleniami autorki – tak tworzy się całościowy obraz mądrego i odważnego narodu ukraińskiego. Publikacje Inny Omelianczuk wywołują rezonans społeczny. Jej twórczość weszła jasną kartą do historii Rówieńszczyzny i jej zasobów kulturowych, stała się osiągnięciem ukraińskiego dziennikarstwa, wysoko ocenionym w państwie i obwodzie. Była zwyciężczynią szeregu konkursów dziennikarskich, w tym międzynarodowych. W 2001 roku rówieńska dziennikarka została nagrodzona wyjazdem do siedziby UE i NATO w Brukseli, a w 2004 roku otrzymała honorowy tytuł zasłużonej dziennikarki Ukrainy, posiada także wysokie odznaczenie Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy – „Złoty Medal Ukraińskiego Dziennikarstwa”. W ostatnich latach Inna Wasyliwna Omelianczuk otrzymała Podziękowanie Premiera Ukrainy (za relacjonowanie reformy decentralizacji na wniosek Stowarzyszenia Miast Ukrainy); odniosła zwycięstwo w konkursie na najlepszy utwór dziennikarski na temat decentralizacji (inicjator: biuro Rady Europy na Ukrainie), nagrodą był wyjazd do Rady Europy do Strasburga; została laureatką Narodowej nagrody „Media etc.” dla pracowników mediów, którzy piszą na tematy ekonomiczne. 60 lat temu rodzice Inny Omelianczuk, ciesząc się z narodzin córeczki, wybrali dla niej imię „Inna”, raczej nie wiedząc, co ono oznacza, prawdopodobnie kierowali się jego brzmieniem. Naukowcy twierdzą, że imię Inna ma łacińskie korzenie, pochodzi od „inno”, co oznacza „płynąć” lub „ciec”, „burzliwy potok” lub „silna woda”. Inna Wasyliwna już w dorosłym wieku dowiedziała się o znaczeniu swojego imienia. Magia jego jest oczywista: nosicielka uformowała się jako silna, energiczna, zdecydowana osobowość, posiadająca ostry umysł; przebywając w burzliwym potoku wydarzeń społecznych, jest zdolna pokonywać progi, urwiska i wodospady na drodze swojego losu i losu swojego państwa, osiągając szczytowe wysokości w działalności dziennikarskiej, oznaczone trzema „P” – przyzwoitość, profesjonalizm, patriotyzm. U każdego człowieka przewidziana jest losem własna wysokość, którą można osiągnąć, jeśli niestrudzenie pracuje się nad sobą i ma czystą duszę, która pozwoli ci dostrzec i poczuć najważniejszą misję swojego życia.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukrainy, konsekwentnego demokraty i humanisty-patrioty oraz całej walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego, oskarżając Ukraińców o antysemityzm, że sąd w istocie uniewinnił mordercę. Zasądzono mu karę w postaci wypłaty jednego franka rodzinie zabitego. Żona i córeczka Symona Wasylowycza od takiej zniewagi wobec kochającego ojca i męża, prawdziwego wodza Ukraińców, uczciwego i oddanego idei służenia Ojczyźnie bez cienia wyrachowania, zachorowały na nieuleczalne choroby. Matka, pani Olha, ogłuchła na całe życie, a córeczka Łesia, bezgranicznie kochając ojca, zachorowała na suchoty i zmarła młodo, mając zarówno błyskotliwy analityczny umysł ojca, jak i własne talenty artystyczne. Kiedy czytasz wspomnienia Rycerzy Ukrainy, to jakbyś zanurzał się w tamtym czasie, jakbyś sam stawał się jego uczestnikiem. Owszem, wspomnienia każdego autora mogą być subiektywne, ale wszystkie razem dają obiektywny obraz czasu. Zmuszają do zastanowienia się nad zwycięstwami i porażkami, błędami i osiągnięciami. Przemawiają do nas i mówią: “Bierzcie przykład z najlepszych i uczcie się na naszych błędach. Wiedzcie, że tylko własne państwo ukraińskie ochroni naród przed wszystkimi nieszczęściami. Dbajcie o nie, udoskonalajcie je, a przede wszystkim – twórzcie silne wojsko z synów i córek Ukrainy, abyśmy stali się niezwyciężeni dla wroga”. Walka Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, niepokonanych synów i córek Ukrainy, miała kontynuację w czynie Ukraińskiej Powstańczej Armii. Razem stali się oni przykładem, nadzieją i wezwaniem dla następnych pokoleń, by zerwać moskiewskie kajdany i zdobyć wymarzoną wolność oraz państwo. Dzisiaj ich niezłomny duch jest z naszymi żołnierzami, którzy stoją w obronie Ukrainy tak samo po rycersku i, jestem przekonany, odniosą zwycięstwo nad wściekłą moskiewską bestią. Nadejdzie czas i pojawią się ich wspomnienia o tej przeklętej i tak samo okrutnej, jak sto lat temu, wojnie. Wspomnienia współczesnych rycerzy Ukrainy, którzy z otwartą przyłbicą stanęli do walki z Moskalem, uzbrojonym po zęby, tak samo będą zachowywać w nowych pokoleniach pamięć o czynie zbrojnym. Tak jak zachowali i przekazali współczesnym Ukraińcom wiedzę o swoim czynie rycerze URL – mimo lat moskiewskiej niewoli. I będą oni wszyscy, niepokonani synowie i córki Ukrainy, którzy przez wieki oddawali swoje życie za ojczystą ziemię, za jej wolność, okryci chwałą, będą tym sztandarem godności i honoru, który naród ukraiński będzie niósł przez wieki, póki świat ten istnieje. Wiktor Czumaczenko, Wołodymyr Szachniuk, Iwan Szewczenko. Językoznawczyni Hanna Bohucka. Ceramicy Mykoła Wakulenko – los jego do dziś jest nam nieznany. Borys Wadecki – autor utalentowanej trylogii o ukraińskim wizjonerze. Iwan Kułyk – Izrail Judenewycz. W informatorze wymieniono niemało utworów i prac, które warto, aby państwo ukraińskie wznowiło albo przetłumaczyło i wydało. Lekcje krymskie warto twórczo przejąć „Proświcie” i „Klubowi Ukraińskiemu”, które już w 2028 roku będą obchodzić swoje jubileusze. Kadrów i pracy nie brakuje.
Tłumaczenie maszynowe
Kilka słów z okazji nowego wydania połtawskiej „Proświty” z serii „Oświeceniowa Biblioteczka”, której makietę właśnie oddaliśmy do drukarni i wkrótce ujrzy ona światło dzienne. Mam nadzieję, że czytelnicy przeczytają ją z zainteresowaniem, a lektura wywoła u nich zarówno uniesienie, jak i ból, wdzięczność oraz refleksje nad naszą ukraińską drogą. Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Książka nosi tytuł „Niepokonani” i jest poświęcona setnej rocznicy śmierci oddanego syna Ukrainy Symona Petlury. Jego postać góruje nad wszystkimi działaczami Wielkiej Ukraińskiej Rewolucji lat 1917–1921 jako najbardziej konsekwentnego i nieprzejednanego bojownika z rosyjskim imperializmem, zarówno w wydaniu czerwonym, jak i białym. Dlatego szli za nim kozacy, starszyzna i generałowie Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Dzisiaj, kiedy znów walczymy z tym samym zdziczałym agresorem, bardzo ważne jest, aby znać ofiarny przykład naszych dziadów i pradziadów. Im wtedy było o wiele trudniej. W społeczeństwie panował rozgardiasz. Część społeczeństwa bardziej wierzy moskiewskim agitatorom niż swoim przywódcom, chociaż przywódcy są oddani ojczystemu narodowi każdą komórką swojego jestestwa. Najbardziej bolszewikom wierzą wspólnoty w zrusyfikowanych miastach. Warto powiedzieć, że moskiewski caryzm bardzo dbał o to, by w fabrykach i zakładach ukraińskich miast pracowali przybysze z Moskowszczyzny, których masowo tam zwożono, kusząc przywilejami, a odwrotnie – odmawiając Ukraińcom, przybyszom z ukraińskich wsi. Tak samo robili bolszewiccy najeźdźcy i tak samo czynią dzisiaj Moskale, zasiedlając okupowane terytoria swoimi pobratymcami i poddając szalonej, brutalnej rusyfikacji ukraińskie dzieci, których rodzice z różnych przyczyn nie zdołali się ewakuować. Na ukraińskiej wsi po rewolucji lutowej w Rosji największe poparcie miała Ukraińska Partia Socjalistów-Rewolucjonistów, która wchodziła w skład Centralnej Rady i stała na stanowisku władzy Rad w samodzielnym socjalistycznym państwie ukraińskim. Bolszewików popierały jednostki. Niewielkie poparcie, z reguły wśród zamożniejszych chłopów, mieli też biali najeźdźcy-denikinowcy, ale na początku 1917 roku prawie wszyscy chłopi popierali URL. Choć w każdej grupie społecznej były wyjątki, kiedy na przykład dzieci zamożnych rodziców wspierały bolszewickich okupantów, jednak częściej – własną. Wasyl WELYMCZYJ. Przypadkiem – chociaż czy jest coś przypadkowego na tym nieprzypadkowym świecie? – w bibliotece Ostapa Wyszni natrafiłem na encyklopedyczny informator „Taras Szewczenko i Krym”, Symferopol, Tawrija, 2001. Zespół autorski: Hryhorij Rudnycki (on też jest redaktorem i autorem przedmowy), Mykoła Andrusenko, Łeonid Bolszakow, Hryhorij Złenko, Petro Wołwacz, Danyło Kononenko i inni. W informatorze są trzy warstwy życiorysów: Krymczycy (1 kolaborant), działacze ukraińscy, działacze moskiewscy. Kryteria są dwa: stosunek do URL. Wiejska inteligencja – nauczyciele, księża, felczerzy, pracownicy ziemstw, agronomowie – zabrali się do pracy ukierunkowanej na tworzenie „Proświt”, teatrów amatorskich, bibliotek, związków chłopskich, co zaświadczyło o odwiecznym dążeniu Ukraińców do oświaty, do gospodarowania na swojej ziemi „bez pana i chłopa”. W rezultacie większość chłopstwa poparła Centralną Radę z jej żądaniami wobec Rządu Tymczasowego Rosji dotyczącymi szerokiej autonomii Ukrainy – z własnym wojskiem, edukacją w języku ojczystym, niezależnym kościołem, podziałem pańskich ziem i innymi fundamentalnymi interesami ukraińskiego narodu. Bez porozumienia rozpoczęła się państwowotwórcza praca ukraińskiej władzy, ponieważ moskiewska władza rewolucyjna wcale nie zamierzała nadawać Ukrainie autonomii. Rozpoczęto prace nad reformą rolną, Konstytucją URL, zaczęły działać różne ministerstwa, trwała organizacja ukraińskiego wojska, w Kijowie otwierano ambasady państw, które uznały URL. A obok prowadzono niszczycielską pracę nowej moskiewskiej władzy. Tysiące bolszewickich agitatorów wysłali na Ukrainę Lenin z Trockim, aby przygotować ukraińskie społeczeństwo do inwazji wojskowej. Ta nie kazała na siebie długo czekać. Wzywam przyszłych czytelników, kiedy wezmą do rąk nasze wydanie, aby przeczytali uważnie każde słowo – „...od tytułu do tytułu, / aniżeli te przecinki”, jak pisał Kobziarz, bo tutaj w każdym słowie jest wielkość ukraińskiego ducha i ból porażki, ofiarna miłość do Ukrainy, jej wolności, ojczystego narodu i tak zwana „neutralność” ściągniętych do Kijowa już ukrainizowanych jednostek wojskowych, co dało możliwość moskiewskim bolszewickim bandytom pod kierownictwem byłego pułkownika żandarmerii Murawjowa zająć Kijów. Murawjow, i nie tylko on, bardzo szybko dostrzegł w bolszewikach takich samych imperialistów, jakimi byli carscy żandarmi, i taką samą satanistyczną nienawiść do Ukraińców, dlatego też przystał do nich na służbę. Widząc taki stan zdezorientowanych przez bolszewickich popleczników ukraińskich jednostek z powodu braku silnej świadomości narodowej w wyniku 250-letniego panowania moskiewskiego samowładztwa, Symon Petlura udał się na centralną Ukrainę. Cel – organizować jednostki wojskowe z ochotników, które otrzymały nazwę „Kosz Hajdamacki”, dla obrony Ukrainy przed moskiewską nawałą. Petlurowscy „Hajdamacy”, którzy przybyli do stolicy w samą porę, oraz Strzelcy Siczowi pod dowództwem Jewhena Konowalcia oczyścili Kijów z uczestników bolszewickiego zbrojnego buntu, który zaczął się na „Arsenale” z zamiarem pomocy Murawjowowi w zajęciu Kijowa. Jednak ukraińskiej władzy przed przeważającymi siłami wroga przyszło opuścić Kijów... Po Traktacie Brzeskim między Ukraińską Centralną Radą a Niemcami i ich sojusznikami Armia URL, za którą szli Niemcy, wygnała moskiewskich bolszewików poza granice Ukrainy i Centralna Rada wznowiła swoją państwowotwórczą pracę. Lecz niedługo Niemcy, którzy sprzyjali wzmocnieniu państwa ukraińskiego, byli naszymi sojusznikami. Niemcy postawili na czele Hetmana Pawła Skoropadskiego, dokonując zamachu stanu. I jeśli dowódca wojsk niemieckich na Ukrainie Hermann von Eichhorn był dość przychylny Państwu Ukraińskiemu Hetmana Pawła Skoropadskiego i sprzyjał wzmocnieniu ukraińskiego wojska, to po jego zabójstwie przez moskiewskiego agenta, wraz z przyjazdem nowego głównodowodzącego, sojusznicy zamienili się w zwykłych okupantów. Konstytucja Ukrainy, przyjęta przez Centralną Radę, nie działała, reforma rolna nie doszła do skutku, zamiast praw i wolności obywatela URL, zamiast wymarzonej ziemi – karne oddziały i rozstrzeliwania, zamiast świadomego wojska – moskiewska oficerka, która dziesiątkami tysięcy uciekała z bolszewickiej Rosji. Tutaj skupiła się wokół bliskiego im carskiego generała i rozpatrywała swoją obecność w wojsku Państwa Ukraińskiego jako etap przejściowy do ustanowienia samowładczego imperium. Nienawistni wobec wszystkiego, co ukraińskie, to oni dowodzili większością pułków i dywizji Armii Państwa Ukraińskiego zamiast patriotycznych starszyn i generałów. Powstanie było nieuniknione i kiedy poleciała wieść o tym, że powstanie poprowadził Symon Petlura, wraz z nim podniosła się cała Ukraina. W rzeczywistości powstanie poprowadził Dyrektoriat złożony z 5 osób, lecz imię
Symona Petlury stało się dla Ukraińców symbolem prawdy i wolności. Ale Ukraina w 1918 roku była już inna niż w 1917. Kto wie, gdyby Centralna Rada nie zwlekała z reformą rolną i chłopi otrzymali od Ukraińskiej Republiki Ludowej ziemię, to bolszewikom, którzy już tworzyli swoje komitety rewolucyjne w opozycji do organów władzy URL, nie udałoby się wzmocnić agitacji wśród szerokich mas chłopskich hasłami „ziemia – chłopom”, „fabryki – robotnikom”. I ukraińska wieś masowo ruszyłaby do Armii Dyrektoriatu URL walczyć o swoją ziemię. Możliwe, że i lewicowi socjaliści-rewolucjoniści, którzy mieli przeważający wpływ na wsi nawet w 1918 roku, nie wycofaliby z Armii URL podległych im oddziałów powstańczych i nie przeszliby na stronę bolszewików, uwierzywszy w obietnice Lenina o stworzeniu samodzielnej socjalistycznej republiki radzieckiej. I ataman Wołoch, który razem z Petlurą organizował „Kosza Hajdamaków”, nie przeszedłby, zagitowany przez ukraińskich komunistów, na stronę najeźdźców pod szyldem USRR wraz z częścią swojego korpusu. We wspomnieniach Mychajła Krata można przeczytać, jak wyrwał się z aresztu, bo na rozkaz Wołocha został aresztowany, przebił się do swojej dywizji i ocalił ją przed zdradą Ojczyzny. Skończyło się to wszystko tragicznie zarówno dla ukraińskiego chłopstwa, jak i dla socjalistów-rewolucjonistów, późniejszych komunistów, którzy w istocie w oczach chłopstwa na pewien czas zalegalizowali rosyjską bolszewicką okupację Ukrainy, chociaż powstania pod hasłem samodzielnego państwa ukraińskiego w różnych obwodach Ukrainy trwały jeszcze długi czas z nadzieją, że wróci z wojskiem Symon Petlura. „Nastroje chłopów petlurowskie” – pisali czekiści w raportach do Stalina. Moim zdaniem właśnie takie oczekiwania ukraińskiego chłopstwa skłoniły Stalina do decyzji o zorganizowaniu zabójstwa Głównego Atamana wojsk Dyrektoriatu URL, czego dokonał Schwarzbard, jeszcze z podłożem zemsty za organizację przez Symona Petlurę żydowskich pogromów. A te w rzeczywistości przeprowadzali czerwoni i biali Moskale. Moskwa przez swoją agenturę, pożytecznych idiotów-komunistów i lewicową inteligencję Francji zorganizowała tak szeroką kampanię dyskredytacji wiernego syna Ukraiński, Jewhen Iwanicki, Hryhorij Karaulow, Hryćko Kernerenko, Pawło Kozar, Wasyl Krawczenko, Wasyl Kułyk, Wasyl Łatański, Fedir Matuszewski, Wołodymyr Mowczaniuk, Łeonid Nykonenko, Ołeksej Nyrko, Mykoła Pawluk, Orest Popowycz, Jewhen Reguszewski, Wołodymyr Riznyczenko, Petro Rotacz, Mykoła Sarma-Sokołowśkyj, Iwan Sewera, Jurij Semenko, Roman Serdiuk, Antin Syniawśkyj, Wasyl Simowycz, Apołłon Skałkowśkyj, Karpo Sołenyk, Serhij Stachanow, Jurij Tyszczenko, Karpo Trochymenko, Feoktyst Chartachaj,
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do Krymu, a także do twórczości i biografii ukraińskiego duchowidza Tarasa Szewczenki. Dociekliwy czytelnik znajdzie w tym przewodniku wiele ciekawego, wartościowego i pożytecznego. Jewhen Adamcewycz urodził się i zmarł na Krymie. Walerij Basyrow poszedł na służbę moskiewskim okupantom. Pochodzi z kazańskich Tatarów. O nim będzie osobna notatka w rubryce „Wrogowie narodu”. Ukraińscy działacze i artyści: Serhij Bierdiajew (rodzony brat ukrainożercy Mikołaja, któremu Buhrow przechowuje tablicę pamiątkową na ścianie żółtego budynku Uniwersytetu Kijowskiego im. św. Wołodymyra), Lew Bykowski, Wiktor Bilyk, Mykoła Biliaszewski, Ołeksander Byk, Iwan Burmenko, Ochrim Warnak, Mykoła Wasylenko, Jewhen Wyrowyj, Myhajło Wyszniak, Ołeksander Hermanowycz, Stepan Hłazunenko, Wasyl Hniezdyłow, Ołeksander Honczarenko, Orest Horodyski, Mykoła Huk, Wasyl Domanycki, Myhajło Dubowyk, Platon Diaczenko, Jakiw Żdanowycz, Iwan Zatyrkewycz, Trochym Zińkiw-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
znów napełniając się światłem słońce czerwienieje w korze pustki Niepoznane i niedopowiedziane, przy tym, należy do erosa i tanatosa, kosmos – jako aluzja do tego, że nierozwikłanego jest więcej, niż uchwyconego, to co istotne graniczy z kodami, a zakodowane – z litotą, niezaspokojone i niestrudzone, magiczne – z gorzką płynnością: mój niepokorny tak blisko nam z tobą do zapomnienia żywotności Najbardziej epicką poezją balladową z książki “Za Pańskim ramieniem”, oczywiście, jest “Etiuda piechoty”. Chrześcijańska podstawa, gnoseologiczność i kosmogonizm – to, co prowokuje filozofię heroizmu, tworzy ją jako bezpatetyczną, ale spazmatyczną: nogi zmęczone głowy siwe drogi niebiańskiej ziemskiej nie wydeptane Absolut staje się medium, wszechobecnym, wszechobecnym, w okopach, obok wojowników, na pozycjach: chodzi nad Nami Pan modlitwą nie zawołasz błądzi nad Nami Bóg wołajcie prędzej Czytelnik nie od razu poczuje, że w utworze brakuje rymu, zanurzy się w widzialną tragedię lirycznego podmiotu i, odpowiednio, nałoży na autora; z tego wynika, że dusza poety jest zależna od wrażeń: oto on taki jak i ty lecz nie tak bardzo siwy oto on wśród mogił milczeniem nienasycony Poezja egzystencjalna, w której świat zewnętrzny prawie nie istnieje, odbierana jest jako wyostrzenie spazmatyczne, miejscami – apokaliptyczne; czytelnikowi trudno zrozumieć, że autor nie ucieka się do konkretyzacji obrazu, nie detalizuje czynów, nie koncentruje się na opisie wydarzeń i zjawisk, natomiast – szereguje środkami artystycznymi (przypomnijmy obrazy-symbole zmęczonych nóg, siwych głów, które interpretują doświadczenie i drogę ukraińskich piechurów). Pojawienie się Boga nad piechurami oznacza nowy zwrot transcendencji, wszak Boga w rozkwicie wojny nie sposób przywołać modlitwą, ani bezradnością, ani beznadzieją, natomiast tragizm rozszerza się z czytelników na samego Pana: słuchaj braciszku drogi blisko do naszych bied nie wstanie z mogiły piechoty odważny krzyk Zatem, prawda artystyczna Stanisława Nowickiego jako autora “Za Pańskim ramieniem” – jest metaforyczna, za tym ramieniem piechota, czyli Pan jest chroniony, jak i piechota, a dlatego autor jest pełen, mniejsza o to, wiary w oczyszczenie i w odnowienie świata i ludzi, rzuca wyzwanie wszelkiej nieuchronności. To szczery ból i nieślepy wyrzut wobec świata, jak i wyrok – człowiek nie zdoła przejść życiowej drogi bez prób, i te próby – to szansa na to, by pozbyć się obojętności i okrucieństwa, odrzucenia i bezgruntyjności, niepamięci i bezpamięctwa.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna ZEŁENENKA, kandydatka nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego. Książka „Za ramieniem Pańskim” (2025) Stanisława Nowyckiego to nie tylko kolejna zbiórka liryki poety-wojownika, nie tylko najnowsza spowiedź autora, zmęczonego eksperymentami losu i własnymi inicjacjami, a swoista egzaltacja w Bogu, muzyczna, malownicza, kinestetyczna (są tu i hymn, i chorał, i nokturn, i romans, i obrazek, i portret, i szkic, i szkic). Jest tu i monolog, i dialog, ale i jeden, i drugi – w swojej niejednorodności, panuje tu spazmatyczność w kosmogonicznych splotach-przeplotach na tyle, na ile można, i każdy pasaże jest na tyle zamknięty, na ile można i nie można, kadrowanie bez tabu i z uwzględnieniem kanonów. Bo czytelnik musi zaobserwować i określić, kto znajduje się za ramieniem Pańskim. Podmiot liryczny? Naród, którego próby się nie kończą? Najbliżsi podmiotu lirycznego? Ukraina? Czy wszystko, co istnieje? Wszystko, co najistotniejsze? Badań poświęconych poezji Stanisława Nowyckiego, jak i rozpraw dotyczących literatury trzeciej fali walk wyzwoleńczych, jest niemało. Wśród aktualnych: przeglądy Jurija Kowaliwa, Dmytra Drozdowskiego, Tadeja Karabowicza, Tarasa Pastucha, Iryny Zełenenkiej, osobne i we współautorstwie, a także Tetiany Jakowenko. Jeśli książka liryki „Przedmilczenie” została zakwalifikowana przez bibliografów jako podsumowanie stosunkowo bezbuntowniczych lat życia Stanisława Nowyckiego, to „Za ramieniem Pańskim” – to coś, czego autor sam się po sobie nie spodziewał, wyjście z własnej rezerwacji, otwarcie własnej hermetyki i aborygenności na tle zygzaków, spirali i pętli dwudziestego pierwszego wieku. Jest w niej nieważkość i ważkość autorskich refleksji, przerzuty rozkoszy, wyrzeczeń i przepowiedni, aż do samozaparcia, aż do przejścia przez kwantowość, bezmiar młodzieńczego ryzykanctwa i wielowymiarowość oglądu świata, przemapowywanie przestrzeni, jakby w patrolu, jakby w zwiadzie, jakby na granicy otoczenia i próżni, jakby wokół wszystko i nic, bo wojna (metaforycznie determinowana przez symbolikę czarnej nici, okop, krzyk, mogiłę, noc, krew itp.): czarna nić wokół nikogo nie ma światło dalekie za naszym niespokojnym oknem wiesz jeszcze będą za nimi takie same młode niebiosa będą za nimi cudze i niepoznane łzy (Tutaj i dalej cytaty za: Nowycki S. Za ramieniem Pańskim. Poezje. Kijów: Ukraiński pisarz, 2025. 124 s.). Poezje zawarte w książce „Za ramieniem Pańskim”, jak i te, które zostały zawarte w poprzednich wydaniach („Akatyst konia” (2020), „Południe” (2021), „Zmartwychwstanie wici” (2021), „Zrozumienie przestrzeni” (2022), „Korony drzew chłodne” (2022), „Szkło frontalne” (2022), „Przedmilczenie” (2022), „Z modlitewnika jesieni”
(2024), „Korzenie deszczu” (2024), „Kora śniegu” (2024)), były drukowane w mediach, w wydawnictwach periodycznych, publikowane w sieci, znajdowały się pod stopniową redakcją autorską. Symboliczna jest dedykacja dla Borysa Humeniuka, o prorokach, którzy zdejmują glinę z automatów (w książce jest niemało wymownych dedykacji). Książka, składająca się z refleksyjnych splotów, naczyń włosowatych, nerwów i emocjonalnych tkanek, demonstruje głębię przeżyć dotyczących zmian w światopoglądowym obrazie, i przesunięcia w duszy poety, i doświadczenie piechura, gdzie monolog wewnętrzny – to ruchomy, to znajduje się w statyce, to na pozycjach wasalnych w stosunku do „ja”, to intonacja ogrywa samą siebie, markując eksperyment, to nalega na pilne odrodzenie, to na wtajemniczenie przed światem, to na demonstrację obnażonych imperatywów, zbudowanych na platformie nacjozofii i na światopoglądowych puzzlach, na wyobrażeniu o dobru i zle, gdzie wydarzenia i zjawiska – w przypadkowych nieprzypadkowościach, w obrazowo-symbolicznym kontinuum. Poetyckie zakochanie w naturze, w świecie nie deformuje się pod wpływem wojny, ale zmienia się kąt widzenia, poeta nie jest już na łonie matki-natury, a myśli o odrodzeniu, a dlatego obrazowo-symboliczne sploty w rysunkach pejzaży mają charakter pociągnięć pędzla, kresek, schematów. Poetyckie namiętności markują przepych ukraińskiej przyrody, a technika nabiera etiudowości, a nie pozostaje na poziomie portretowania. Świadczy o tym, dla przykładu, poezja „Wieczór”: wieczór toczy się w złotej trawie wzywa do wieczności snów i widziadeł świata tego Autor często ucieka się do neoromantycznego zawoalowania sensów za formą snu: przyśniło się że przebudził się wieczór za moim oknem Sakralizacja i emanacja, inicjacja i indukcja łączą się w algorytm, według którego czytelnik identyfikuje związek między sobą a naturą, między życiem i śmiercią, pomiędzy płynnym i nieruchomym, między dynamicznym i statycznym, między wiecznym i przemijającym, między wydarzeniami i zjawiskami. A dlatego natura – jest kolażowa we własnej mito-poetyce, w palecie „barwnego stepu”, w którym „jesień dogasa białymi irysami”, gdzie „chatka z popiołu”, a sam poeta-wojownik niespodziewanie przemienia się w ptaka: dopij wróbelku wieczorne łzy stepowych głosów Chrześcijańskie i przedchrześcijańskie motywy, horyzontalne i wertykalne pozycje w światopoglądzie i odpowiednie obrazy demonstrują zachwyt, z jakim autor oponuje światu wojen, przeciwstawiając mu świat miłości: podaruj wiatr-bo przecież powietrza ubywa podaruj kwitnienie jabłoni-bo ubywa światła w duszy Zwrotność i cykliczność w liryce miłosnej – nie jest zbyt oczekiwana, ale i nie schematyczna: uratuj od świata w którym nie ma ciebie Labirynty, właściwe „Przed-milczeniu”, ledwo uchwytne w książce „Za Pańskim ramieniem”, intymne intonacje, miłosne przeżycia jawią tutaj czystą estetykę, już bez walki, rozpaczy, a ze zdobyciem mądrości i duchowej podstawy, markują sobą pieśniarską dziwność, wzniosłą, ciepłą czułość, szczerość, na którą jedynie zdolne jest zbolałe serce wojownika, które nie znało ratunku od fatum: piękniejszego od twojego spojrzenia od twoich rąk niczego nie ma Chociaż za erosem niezmiennie jawnym staje się tanatos, który tworzy efekt prowokacji tragizmu: nawet kiedy ciemność ochłodzi moje oczy będę kochał twoje słońce i twoją łzę Przepełniony odczuciami spotkań i rozstań z ukochaną, liryczny podmiot wierszy książki „Za Pańskim ramieniem” jawi się zmęczonym romantykiem, cynicznym tylko w jednym – w analizie przemijalności wszystkiego, co jest: dzisiaj zbieram się pójść do słonecznego promienia zbieram się dojść do tej ścieżki gdzie ty będziesz stać A dlatego nastroje – są zmienne, ale nie dekadenckie, nie znikome w swojej amplitudzie ostatecznie, nie ma tutaj nihilizmu, raczej osobista Skoworodystyka, nie eksperymentalna, jak u Iwana Dracza, a ejdetyczna, różnowektorowa emocjonalnie. Właśnie dlatego liryczny podmiot wierszy książki „Za Pańskim ramieniem” – jest odurzony miłością, momentami świata, gdzie wciąż możliwa jest bliskość z ukochaną, i ona jest absolutyzowana, przez szansę na ziemską miłość on poznaje niebiańską: wspominam twoje ręce dlaczegoś najbardziej chcę przypomnieć twoje ręce Inicjacje, które są związane z kobietą, – są fatalne; to pewna dana, nieoczekiwana, nieuchronna i nieodwracalna: ja wszystko oddałem tobie bez żalu niepokonany świecie światła i ciemności miłości i zdrady łzy niebiańskiej i łzy ziemskiej ja oddałem jej uśmiech nawet nie zostawiając pamięci Stanisław Nowycki staje się szczerym, intonacyjnie gęstym, lekalskim i linearnym w opisie miłosnego dziwienia się, on odkrywa, jak na spowiedzi, istotę własnego oddania, ona jest absolutyzowana, wszak autor nie wyznaje strachu przed zwierzaniem się w tym całemu światu, liryczny podmiot gotów poświęcić siebie dla życia, szczęścia i spokoju ukochanej: przychylił do siebie jej włosy wpadł w bezkres wyobraźni umarł dla jej wieczności A neoromantyczne przeciwstawienia, wypisane na podstawie stałych światopoglądowych kontrastów, sprowokowanych światłem i ciemnością, które są sytuacyjne, wzmacniają miłosność: „łzy niebiańskiej i ziemskiej”, „światła i ciemności”, „pragnienie samotności – studnia bez wody”, „w brązowych zaćmieniach czereśni”, „ktoś już stał się mogiłą, ktoś już stał się ziemią”, służą podkreśleniu złożoności ludzkich uczuć i relacji na tle wojny. Cykliczność poetyckiego przejawienia, która z kadru życia przechodzi w poemat ducha, jest fiksowana wokół lirycznego pojmowania wolności, w którym przebywa liryczny podmiot, słowo razem ze swoją boską naturą, w którym wzlot i upadek autora, narodowe wycierpiane światopoglądanie, ciężar historycznych prób i błędów, pojmowanie niespodziewanie wybrednej natury i egzaltacji na jej tle: pragnienie samotności studnia bez wody też spragniona zimnych dotyków Odczuwając zmiany we własnym rozumieniu światowego porządku, autor przechodzi z wiersza białego w wiersz wolny, z wiersza wolnego w sylabotoniczny, prowadzi swojego czytelnika przez wrażenia do rozumień i na odwrót, nie kiwając na przestrzeń i czas. To, co pozostaje niezmiennym od książki do książki w palecie autora, – to wymyślna melodyjność, gdzie nie ma zgiełku, przyspieszenia czy spowolnienia, a zadany stały rytm, ale z różną ilością ozdobników, za którymi szczerość i wyzwanie, naturalność i eksperyment, wysokie uczucia i instynkty, osobliwości duchowych stanów i prostota bytowości, moralność i bogactwa natury:
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
stulecia mielą w „jeden naród”. Dzięki Bogu, nie udaje się to. Szczerze się cieszę, że Tetiana Dejnehiwa napisała tak potężną powieść. Nie wiem, czy napisze kontynuację, bo finał pozostawiła otwartym. Nie będę wzywać ani agitować czytelników, bo recenzje specjalistów najlepiej potwierdzają niecodzienność 10-letniej żmudnej pracy Tetiany Dejnehiwej. Wysoką ocenę dziełu dali także ługańczanie podczas prezentacji”. „Powieść „Aglofabryka” – to jedna z tych książek, które pisze się krwią, nerwami, którym oddaje się lata życia. Tysiące dni i dziesiątki tysięcy godzin zabierane są bliskim i najdroższym. Niezwykle wysoka cena! Już kolejny raz chcę pokłonić się Tetianie za jej twórczy i obywatelski wyczyn, a naszych rodaków wzywam do zapoznania się z tą ważną dla nas wszystkich książką”, – zareagowała pisarka Ołeksandra Samarcewa. Ta powieść, trafnie nazwana ciekawym miejscem. Myślę, że tutaj będzie można zrealizować jeszcze nie jeden projekt. Możliwe, że będą wieczory poetyckie. Tutaj jest nie tylko ciekawie, ale i bezpiecznie. Ta sztuka – to historia kobiet, które spotkały wojnę. A każdy z nas ma swoje wspomnienie o początku tej wojny. Niestety, wszyscy żyjemy w tym już piąty rok. Ale nie poddajemy się, pracujemy, każdy na swoim froncie. Kiedy zaczęła się pełnoskalowa inwazja, byłem pewien, że teatr w ogóle nie będzie nam potrzebny. Nie lubię wyrażenia „teatralny boom”, ale właśnie on zaczął się wraz z początkiem wojny. I nie tylko w Kijowie, ale i w innych miastach Ukrainy. Moim zdaniem teatr to duchowa rehabilitacja i socjalizacja. Kiedy po raz pierwszy po okupacji trafiłem do teatru, zrozumiałem, że to bardzo potężna rzecz. W teatrze można razem z innymi ludźmi oglądać spektakl, razem śmiać się, płakać, współodczuwać teatralne widowisko. W tym tkwi wielka różnica między teatrem a kinem. Sztuka napisana z życia dziewięciu prawdziwych kobiet, przemyślana i artystycznie przedstawiona przez Irysię Rudą. Ona już powiedziała, że to nie są profesjonalne aktorki. Wśród nich – dziewczynka w wieku 12 lat, studentka czwartego roku i bardziej dojrzałe kobiety. Moim zdaniem, bardzo dobrze poradziły sobie ze swoimi rolami. Temat wojny nie może mnie nie poruszać, zwłaszcza jej początek. Mam reżyserską refleksję na ten temat. Każdy z Ukraińców prze-
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy jeszcze zimą odbyła się prezentacja powieści Tetiany Dejnehiwnej „Aglofabryka”, a treść książki boli i nie daje o sobie zapomnieć. Świadczą o tym opinie wrażliwych czytelników, które pojawiają się w mediach społecznościowych przy okazji dat pamiętnych w naszej najnowszej krwawej historii. Oto na przykład wpis Paraskowii Neczajewej: „Dzisiaj jest zbyt pamiętny dzień, by o nim zapomnieć: Zodiak przeszedł cały swój krąg. 12 lat minęło od tego lutowego dnia 2014 roku, kiedy na Majdanie i na Instytuckiej pod kulami berkutowców Janukowycza ginął kwiat naszego narodu za nasze prawo do wolnego życia. My, prawda, mieliśmy nadzieję, że to ostateczne zwycięstwo, ale wróg okazał się silniejszy, o wiele bardziej przebiegły i zbyt podstępny. Dzień Niebiańskiej Sotni... Nie, nie zapomnieliśmy. Wieczna pamięć wam, którzy staliście przeciwko uzbrojonym po zęby obrońcom władzy! I właśnie 20 lutego 2014 roku ługańska studentka Sofia Marczenko rozpoczyna swoje życie literackie w powieści Tetiany Dejnehiwnej „Aglofabryka”. W ciągu ostatnich kilku lat miałam szczęście przeczytać niemało książek, w tym także „wieloformatowych” – o objętości ponad 800 stron. Przede wszystkim jest to „Bukowa ziemia” Marii Matios – tam wydarzenia trwają daleko ponad 200 lat. „Vernon Kres. Życie pod przykryciem” Jurija Czorneja – o skomplikowanym i niewiarygodnym życiu czerniowczanina Petera Demanta, który mimo wszystko pokonał sowiet, nawet w warunkach pobytu na Kołymie. Wydarzenia powieści „Aglofabryka” trwają zaledwie trzy tygodnie – od 20 lutego do 9 marca 2014 roku, w Ługańsku. Kiedy „z pomocą” ługańszczanom, by „wyzwolić się” od Ukrainy, przybyły tysiące „braci” z północy. Dla ługańszczan, takich jak Sofia Marczenko, jej rodzice i przyjaciele, były to najstraszniejsze dni i tygodnie, bo niszczono wszystko, co było najlepszego w ich życiu. Zabierano im miłość do Ukrainy, deptano ją nogami, zastraszano i kupowano ludzi. Autorka Tetiana Dejnehiwna zdołała przekazać nastroje i odczucia swoich ziomków, gdyż była naocznym świadkiem tamtych strasznych wydarzeń. Utwór jest wielowymiarowy, ma skomplikowaną kompozycję, zawiera kilka ważnych linii fabularnych. Ale najważniejsza jest ta, jak główna bohaterka przechodzi drogę do prawdy, jak odczuwa głęboką nieprawdę tych, którzy rzucają Ługańszczyznę w objęcia Rosji. I choć miała na to zaledwie trzy tygodnie, bo dziewczyna-studentka, córka wykładowców, nigdy nie zastanawiała się nad skomplikowanymi pytaniami życia, znała i powtarzała ulubione „samo się rozmyje!”, mimo wszystko pokonała polityczny daltonizm. Poczuła, gdzie jest prawda. Kiedy czytałam, czasami wydawało się, że czytam „Albertine” Prousta, tak bardzo asocjacyjne jest pisarstwo Dejnehiwnej. Nasyciła książkę ważnymi informacjami historycznymi, zawsze na miejscu. Otwarcie drwiła z „wyzwolicieli”, którzy nie mają czym nosa wytrzeć, a uważają się za mesjaszy. Stworzyła wspaniałe postacie Sofii, jej przyjaciółek, jej wykładowców. A kiedy czytałam niektóre strony, nie mogłam uwierzyć, że Tetiana tak doskonale zna język ukraiński, chociaż urodziła się na Syberii i całe życie przeżyła w Ługańsku, przeważnie rosyjskojęzycznym. Oto tylko jeden przykład szeregu synonimicznego o wrażeniach z występu dziewczęcego zespołu: wyrafinowanie, ładnie, pięknie, cudownie, super, wspaniale, luksusowo, sławnie, bombowo. Ważne, że w centrum ukraińskiego świata autorka stawia Szewczenkę – właśnie jego „wyzwoliciele” nienawidzą najbardziej. Pragną zniszczyć pomnik jemu, ale się nie udało! I piszą, że to „rosyjski poeta”. Czas w powieści się ścieśnia, ale mieści bardzo wiele, w tym także historię rodu samej autorki, która sięga czasów Hołodomoru. Dejnehiwna szuka i znajduje przyczyny, dlaczego tak stało się w Donbasie. Pomagają w tym wspomniane już ekskursy w daleką i nie tak bardzo odległą historię. Sam tytuł powieści – „Aglofabryka” – jest symboliczny: w tym zakładzie z wielu materiałów drogą mielenia tworzono bardzo twardy materiał, który pomaga w produkcji metalurgicznej. To przybliżone wyjaśnienie, dokładniej przeczytacie w powieści, ale przecież rzeczywiście nas wszystkich ścieśniano. Mychajłem Sydorżewskim we wstępie jako „bolesny prolog do strasznych wydarzeń”, artystycznie i bezlitośnie dokładnie pokazuje, jak latami, niemal niezauważalnie w ukraińską rzeczywistość pełzał tak zwany „ruzzkij mir”. Podczas prezentacji mówiono nie tylko o wartości artystycznej książki, ale także o jej sile dokumentalnej – o nazwiskach realnych ługańszczan, których głosy brzmiały w mediach społecznościowych jeszcze wtedy, gdy Ukraina nie do końca uświadamiała sobie skalę niebezpieczeństwa. Na pytanie „dlaczego?” i „jak do tego doszło?” wciąż szukamy odpowiedzi. „Aglofabryka” – to powieść-ostrzeżenie, powieść-pamięć i powieść-ból. Książka, która zmusza do patrzenia prawdzie w oczy i nie pozwala zapomnieć, od czego zaczynała się ta wojna”, – zaznaczono na stronie na Facebooku Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. I z tym trudno się nie zgodzić. Przygotował Ihor ZOC żył coś swojego. Teraz niektórzy zaczynają o tym zapominać, a zapominać nie wolno. Zachciało się opowiedzieć te dziewięć historii. Początkowo długo próbowaliśmy online. Jak się okazało, amatorzy mają większą chęć do pracy niż profesjonalni aktorzy. Najpierw planowaliśmy premierę w Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja”. A potem pomyślałem: po co gdzieś jechać. Przecież tutaj jest taka wspaniała przestrzeń. Nieprzypadkowo przez cały spektakl przechodzi obraz nici. W sztuce są także nici i krosno. To ludzkie losy, które przeplatają się i schodzą w jeden warsztat. Podczas pracy nad spektaklem pokazano mi rysunek pewnej dziewczyny. Byłem pod wrażeniem. Powstał pomysł, aby narysowała rysunki do każdej sceny. Zdołaliśmy te obrazki „ożywić” – i wyszło emocjonalne tematyczne wideo. Spektakl się zmienia, a wykonawczynie stają się o wiele odważniejsze. Scenografia, wideo i muzyka są tylko po to, by wspierać aktorów. Bo najważniejszy w teatrze jest właśnie aktor. Przyznam, że po raz pierwszy pracowałem z amatorami i bardzo się denerwowałem… Już niedługo będę miał premierę w Mikołajowskim narodowym akademickim teatrze dramatu i komedii muzycznej o Freddiem Mercurym. Pracuję także nad „Soroczyńskim jarmarkiem” w Połtawie, „Wijem” w Kamijanśkem, „Swataniem na Honczariwce” w Zaporożu oraz „Ciocią Charliego” w Mikołajowie.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO „Echo głosów do Boga” to sceniczna refleksja nad dokumentalnymi historiami kobiet, które przeżyły wojnę. Dziewięć głosów opowiada o stracie, bólu, sile i wierze, która pomaga przetrwać nawet w najciemniejszych czasach. Projekt artystyczny ma na celu przypomnienie o ludzkim wymiarze wojny oraz wsparcie inicjatyw kulturalnych, które zachowują ukraińską tożsamość. – Wszystko zaczęło się 8 marca 2022 roku – wspominała Irysia Ruda, autorka sztuki, na podstawie której wystawiono spektakl. – Właśnie tego dnia dowiedziałam się, że zginął syn mojej przyjaciółki, którego udało się pochować dopiero 7 kwietnia. W sztuce tę historię opowiada Sekleta. Druga historia jest o chłopaku, który zginął w wieku 26 lat, a trzy dni po tym urodziło się jego dziecko. Zaczęłyśmy zbierać te historie razem i postanowiłyśmy, że trzeba je opowiedzieć ze sceny. To moje pierwsze doświadczenie jako dramaturżki. Zwróciłam się o pomoc do moich przyjaciółek rotarianek Wiktorii Hawrenkowej z Rotary Club Kherson oraz Łarysy Hutarewycz z Rotary Club Kyiv Balzac. Zadzwoniłyśmy do dyrektora i kierownika artystycznego Chersońskiego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Mykoły Kulisza, narodowego artysty Ukrainy Ołeksandra Knyhy i zapytałyśmy, czy nie mógłby zaproponować nam reżysera do pracy nad spektaklem. Powiedział, że z przyjemnością pomoże nam Serhij Pawluk. Przyjaciele pomogli z pomieszczeniem na próby. A potem zdecydowałyśmy: po co wyjeżdżać, skoro można pokazywać spektakl także tutaj. Dekoracje pomógł wykonać brat Serhija Pawluka, Rusłan, który zajmuje się wytwarzaniem autentycznej odzieży. Uczestniczki spektaklu to nieprofesjonalne aktorki, poza Jelyzawetą Serdiuk, która studiuje na Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Są to: Hanna Hryszankowa, Wiktoria Hawrenkowa, Łarysa Hutarewycz, Julia Mahomedowa, Ołeksandra Mahomedowa, Ludmyła Nizberg, Jana Słabinska oraz Switłana Jusubowa. Pracowałyśmy wszystkie razem przez trzy miesiące. Udało się pokazać spektakl trzykrotnie. Żyje on już własnym życiem, pojawiają się nowe emocje. Każdy widz znajduje dla siebie taką historię, która jest mu najbliższa. Są plany pokazywania spektaklu dalej, być może nawet za granicą, aby i tam ludzie widzieli i wiedzieli, jak bolesne jest wszystko to, co dzieje się w Ukrainie. A ja mam plany jako dramaturżka, ale o tym nieco później. – Ten projekt powstał w schronie na parkingu – kontynuował Serhij Pawluk, reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. – Moim zdaniem, W przestrzeni artystycznej centrum biznesowego „HERITAGE” (Kijów) odbyło się charytatywne wydarzenie artystyczne – spektakl „Echo głosów do Boga”. Projekt powstał we współpracy Szkoły Teatralnej „Teatrika” oraz Chersońskiego Teatru imienia Mykoły Kulisza przy wsparciu Rotary Club Kyiv Synergy, Rotary Club Kyiv Balzac oraz Rotary Club Kherson.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rozłożyste dachy, te ośnieżone wieże ciśnień, te betonowe i szklane wieże miast, wszystko to, co pchało się, by przesłonić słońce i zadzierało się wielkością przeciwko niemu. Ono pamięta każdy swój wschód, południe i zachód, i to, jak żyło się każdemu i wszystkiemu pod słońcem. Ono wie wszystko, co zostało o nim napisane i co pluło na nie, nie zauważając słońca. Tak, jakby nie ono, a jakaś mniejsza od mikrobów istota, wyznaczała życie na atomowej dla niego planecie. I widzi ono wszystkie sprawy, które dzieją się pod słońcem, i że wszystkie one jak były, tak i są marnością i gonitwą za wiatrem, niewdzięcznością wobec słońca i nienawiścią do Boga; i widzi ono cały trud, który przypada innym, i że nie ma korzyści pracownikowi z tego, nad czym pracował, i widzi całą niesprawiedliwość, uciski, oszustwa, przemoc, które dzieją się pod słońcem, i widzi całe zło i wszystkie czarne czyny, które tworzą się w świecie słońca, i widzi serce mądrych w domu płaczu, a serca głupców – w domach rżenia, i widzi, że nikt nie powie, co będzie po człowieku pod słońcem. I widzi ono ten dzień, kiedy pociemnieje słońce, a księżyc i gwiazdy nie uronią światła swego, nie stanie ani Miłości, ani wielkiej, ani małej Mądrości, dzień, kiedy zadrżą strażnicy domu, i wstrząsną się mężowie siły, i przestaną mleć młynarze, bo niewielu ich zostało, zdolnych zmielić, wyjaśnić
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen PASZKOWSKI
Za każdym razem na rowerze, zlewając się z dogasającym dniem, zauważasz to, czego nie dostrzegłbyś z okna auta, spojrzeniem przelotności. Spowolniony wzrok widzi na nowo to, co dawno przejrzał. Młode dęby wciąż obsypane są zwiędłymi liśćmi, tak i postoją do wiosny, na wszystkich drzewach już gołocizna. Żylaste i mocne, dęby nie boją się tu rosnąć, na skraju ogrodu. Stare, wielowiekowe dęby dawno przerobiono na parkiet, nieprędko urosną. Wykarczowane pniaki wciąż wyciągają korzenie w górę, jak ręce z grobu. Skośne krzyże jeży, zespawanych z szyn, rdzewieją na poboczu, to wszystko, co tutaj przypomina o wojnie. Nigdzie nikt nie idzie, suchy
Mykoła DMYTRENKO
Pisarze kochają niebiosa. Wytworzyli sobie (albo sobie i ludziom) mit religijno-artystyczny i aktywnie go kultywują. Jak pisze Antonia Cwid, “fatalna misja od nieba / Tobie dostała się na ziemi” (“Słowo Proświty”, nr 42, 24–30 października 2024. S. 9). W studium o Wasylu Symonence “Legenda szistdesiatnyctwa” (“Literaturna Ukrajina”, 2025. nr 12. S. 8) profesor Mychajło Najenko twierdzi, że “prawdziwi poeci rzeczywiście rodzą się w niebie, ale żyć i tworzyć muszą na ziemi”. Do ziemsko-niebieskich (czy niebiesko-ziemskich?) należy i Ołeś Wola, którego książka “Ośajannia. Mudrosti żyttia” – to swoisty dar nieba, wszak myśl tę skonstatowano również w tytule poprzedniego wydania “Ja tilky zapysaw” (2025). W poczuciu takiej misji literata – swoistego “niebieskiego pióra” szczerze może przyznać się daleko nie każdy, a jedynie ludzie szczególnego, można powiedzieć, unikalnego talentu. Zrozumiałe, że każdy taki twórca ma swoją unikalność. Powiedzmy, przykładem “niebieskiego pióra” jest dla mnie światowej sławy poeta-mistyk Iwan Bohusław, z którym spotkałem się kilka lat temu w Hiszpanii: jest on autorem ponad 300 książek! Wybór jego wierszy w języku ukraińskim przetłumaczył i opublikował Wołodymyr Bazylewski. “Ośajannia” Ołesia Woli – to książka mądrości i spostrzeżeń, wyrażonych to poprzez krótką autorską refleksję, to poprzez aforyzm, formułę – czasem z pretensją do bycia skrzydlatą. Te rozważania, wypowiedzi w tomiku nie są tematycznie i problemowo ustrukturyzowane, podano je żywiołowo, sporadycznie, co w końcu koreluje z samym biegiem życia, przewrotami-przerzutami myśli, skojarzeń, aluzji. W poprzednich zbiorach aforyzmów Ołesia Woli (jak i u innych autorów czy w zbiorowych opusach) zastosowano podział materiału na rozdziały. Ale czy nie może być inaczej? Olśnienia przecież pojawiają się niespodziewanie, jak błysk promieni słonecznych zza chmury. Autor lubi paradoksy, co jest oznaką analitycznego krytycznego myślenia i szczególnego widzenia świata: “W strefie komfortu zazwyczaj jest nieprzytulnie”, “Chcesz być wolny – naucz się podporządkowywać”, “Wśród uczonych liczba ignorantów jest największa”,
rzep na gołej łodydze nie ma o kogo się zahaczyć. W zimnej łunie kora młodych drzew woskowacieje, jakby napełniała się słońcem. Dotyk do słonecznej tarczy długoskrzydłych chmur uskrzydla i słońce, na chwilę stają się wielkim, jaskrawo złotym, złotoskrzydłym ptakiem. Zaśnieżony rzepak jednym łaciatym liściem zielono-szaro toczy się w dolinę. Krzyż na wzgórzu jeden samotnieje nad nim. We wszystkim jedność i samotność. Zając jeszcze śpi, ale już czujnym uchem nasłuchuje trzcin: czy nie skrada się skrajem lis? We wszystkim bezdomność i skurczenie, zima zakrada się w głąb roli, w każdą bryłę, w każde nasiono, zima kamieniuje ją i wszystko wokół. Ciepło ze stawów oddaliło się z ostatnim zamachem skrzydła. Rtęciowo lśniący reflektor na tamie dodaje im martwego blasku. Lód we wszystkim, a nie tylko tam. Słońce, wielkie żółtożarzące słońce, rozlane na niezliczoną ilość kwantów, obejmuje nimi i widzi wszystko. Widzi każdego drozda na wierzchołku głogu, siedzą przestraszone pod wiatr, żeby zachować ciepło. I nigdzie nie lecą. Obite jagody głogu płoną w naniesionym śniegu, na dole szemrze źródło, gdzie śnieg cały jest wydeptany przez ich stado. Słońce przenika pochyloną w siwych wiechach trzcinę, przenika wieki, ono wie, jak tu było przez miliony i miliardy lat przed tym, jak powstały te wzgórza, pola, lasy, te nitki dróg w drogich paciorkach lśniących maszyn, te
Słowo, i pociemnieją wyglądający przed oknami, i zasuwać się będą drzwi na ulicę, wszyscy i wszystko stanie się zamknięte, i wysokości będą dla nich straszne, będzie strasznie czynić Dobro, i na drogach groza, i zakwitnie migdał, i ociąża konik polny, i rozsypie się kapar.3 Wszystko rozsypie się i przejdzie w należny proch. Zimne z żółto-pomarańczowym światłem Słońce zagra się w błękitnej jasności, niemal dotykając krańca nieba. Przed tym jak zanurkować za horyzont, ono pożegnalnie zamiera, staje się rozpalone białe, fioletowo-liliowe na brzegach. Ślepiąco-pożegnalne słońce, jak z życiem pożegnanie, w chwili odejścia za horyzont już topi się w oczach i staje się rozżarzonym białym portalem w wieczność. Ono wciąga, by patrzeć i patrzeć na nie. Wyraźny, nierealnie liliowo-biały wzrok Wiecznego topi się w oczach. Droga tam… jednak ty stajesz na zwykłą drogę. Wysoki błękit nieba tworzy iluzję nieskończoności dnia. Ale światło maszyn już pełznie w ciemności, droga staje się krótsza, wir za maszynami zgarnia śnieg z pyłem, dal marnieje i wzdłuż drogi czernią jeżą się nasadzenia. Jedziesz dalej i, gdy ostatni raz spojrzałeś, jeden złocisty rozpostarty orzeł umierający, jak skrzydlaty znak na świątyni,4 jak uściski pożegnania Boga, rozpostarł się wzdłuż nieba. 25.12.2025
1 Księga Koheleta 2.17 2 Księga Koheleta, rozdziały 3-7 3 Księga Koheleta 12.2-5 4 Farawahar
bie, to i szczęścia nie ma”, “Prawdziwa wiedza nie starzeje się”, “Jeśli nie jesteś patriotą, to po prostu łajdak”, “Zły człowiek szczęśliwym nie bywa”, “Tylko wielki cel czyni człowieka szczęśliwym”, “Szczęścia w szczęściu nie zauważają”, “Duchowej sile wielkie pięści nie są potrzebne”, “Cień nasz jest po to, żebyśmy innym świecili”, “Cenne kobiety to nie te, co w złocie, a te, w których dusze złote”, “Życie suflerów nie potrzebuje, bo już w każdej następnej sekundzie pisze najnowszy swój tekst”, “Czas mierzy się nie latami, a stanem zdrowia”, “Życie ani nowe, ani stare: ono jest wieczne”, “Ten, kto porusza górami, pod góry też wpada”. Jeszcze jedna intryga dla czytelników: poszczególne rozważania, spostrzeżenia Ołesia Woli mogą się nie spodobać (zwłaszcza kobietom), wywołać sprzeciw, niezadowolenie. Czy to wada autora? Celowa prowokacja? Pesymistyczny pogląd na życie? Światopoglądowe przekonanie wynikające z własnego negatywnego doświadczenia? Chyba warto uwzględnić prośbę pisarza: “Myśli moje, rzecz jasna, nie zawsze są jasne: nawet słońce zachodzi na swój spoczynek nocny. Więc nie wymagajcie ode mnie niemożliwego, czyli świecenia przez cały czas” (S. 151). Zatem książka Ołesia Woli “Ośajannia” – to owoc głębokiego myślenia, ciekawych spostrzeżeń, prostych i złożonych wypowiedzi o przeżytym-przemyślanym, o tym, co od ziemi aż do nieba, a co za tym idzie – poprzez darowany przez niebo talent – do ludzi.
Tłumaczenie maszynowe
„Im mądrzejszy człowiek, tym bardziej kusząco ciągnie go do towarzystwa głupców”, „Raj jest o wiele gorszy od piekła, ale przecież nikt tak naprawdę o tym nie wie”, „Niekoniecznie trzeba strzelać do kogoś, żeby zabić siebie”, „Religie – jedno z najgłupszych, najbardziej zagmatwanych zajęć, bez których ludzkość nie żyła, nie żyje i nie będzie żyła”, „Wielcy poeci zazwyczaj żyją biednie”, „Pisz kłamstwa o sobie – wyjdzie prawda o wszystkich”, „Rozum to głupiec, więc często prowadzi w ślepy zaułek”, „Na samym dnie głupstw jest mądrość”, „Pomniki, jak by nie patrzeć, jak by nie kręcić, wychodzi na to, że są przeznaczone raczej do zapomnienia o tej czy innej konkretnej osobie, niż do jej pokazowego uwiecznienia”, „Zazwyczaj im drożej kosztuje kobieta mężczyznę, tym jest tańsza”, „Właśnie na przegranych wygrywam”, „Stałem się tak mądry, że nawet uświadomiłem sobie własną głupotę”, „Po to jest pamięć, żeby gubić myśli”, „Władza ograniczonych jest nieograniczona”, „Najwięksi bluźniercy to sami wierzący”, „Miłość sama w sobie jest nienawistna”, „Najbardziej kochają paradoksy głupcy i mędrcy”. Znany religijny nakaz „Nie wymieniaj imienia Boga nadaremnie” zdaje się nie dotyczyć Olesia Woli: apeluje on do Boga często z różnych powodów, ale dość niejednoznacznie: raz z pozytywem, raz z negatywem, co wywołuje czasem zdziwienie, wątpliwość, a nawet niezgodę. Kilka przykładów: „Naparzony na niepowodzeniach smutek jest Bogu miły”, „Nie Natura jest na służbie u Boga, a Bóg dogadza Naturze”, „Najbardziej przymyka Pan Bóg oczy na twórców małego kalibru, bo ci nie są jego konkurentami”, „Dla Boga wszyscy są równi. Nawet ci, którzy nie są warci twojego małego palca”, „Czas to koń, którego okiełznać nie jest w stanie sam Bóg”, „Nieszczęśliwi i nieszczęśni zawsze mają głupie pretensje do Boga”, „Miłość, jak i wszystko inne, jest w ręce Bożej. Ale, Boże miły, jak często ta ręka czyni nie po bożemu…”, „Samotność pozwala mi w każdej chwili rozmawiać z Bogiem”, „Rewolucjonista – to jest właśnie bezpośrednie zamachnięcie się na Boga”, „Bezinteresowni są tylko rodzice i Bóg”, „Boga zawsze jest mało”, „Świat chociaż stworzony przez Boga, to jakiś niedorobiony”, „Bóg jest tak zakochany w sobie, że do irytacji przykro zajmuje się ciągłą dydaktyką i cytowaniem samego siebie”, „Bóg uznaje tylko tych, którzy mu niewolniczo pokłon oddają, a nie wątpią ani w niego, ani w samych siebie”, „Takie wrażenie, że Bóg służy wysokim przełożonym, agresywnym pasożytom i innej – licznej nieczystości”, „Jeśli kobieta wymyśliła, że zdradzi swojego męża, nie powstrzyma jej sam Bóg”, „Boginią nie zostaniesz, dopóki Boga nie skusisz”. Na zakończenie autor zaznacza: „Z Bogiem i w Bogu nie tylko żyć, ale i umierać nie jest strasznie”. Niemało aforyzmów ilustruje dążenie pisarza do oryginalnego przemyślenia teraźniejszości czy uogólnienia minionego doświadczenia, choć konstatuje, że „aforyzmów się nie wymyśla – je zsyła Niebo”: „Talenty na uwięzi są skazane na porażkę”, „Jeśli nie ma lu-
Tłumaczenie maszynowe
Z inicjatywy członkini zarządu Ternopilskiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowanej Ternopilskiej Obwodowej Rady Ireny Szumady, w 2026 roku na Ternopilszczyźnie ogłoszono Rokiem Iwana Franki. „Iwan Jakowycz był nie tylko proświtianinem, ale też ściśle związanym z Ternopilszczyzną – podkreśliła Irena Szumada. – W sierpniu będziemy obchodzić 170. rocznicę jego urodzin. Poliglota, poeta, publicysta, aktywny działacz społeczno-polityczny, naukowiec. Jego spuścizna wciąż pozostaje wyzwaniem dla badaczy. Ważne, aby młodzież na nowo odkryła «Kamieniarza», głębiej wniknęła w każde jego słowo, przeanalizowała poglądy, zbadała jego los”. Podobnie, przy wsparciu członków TMZ OUT «Proświta», deputowanych obwodowej rady Ireny Szumady, Mychajła Tymoszyka, Wiktorii Kryworonis, Wasyla Kobela, Olgi Poliak, Ołeha Syrotiuka, Olgi Zastawnej – w 2026 roku na Ternopilszczyźnie ogłoszono także Rokiem Iwanny Błażkiewicz i ukraińskich bohaterek narodowej wyzwoleńczej walki; Bohdana Hawrylyszyna; ukraińskiego kina. Odpowiednią decyzję 11 marca podjęła sesja obwodowej rady – poinformowano w Ternopilskim Miejskim Zrzeszeniu OUT «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Własna informacja
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Przytoczony wyżej początek tego silnego ideą i nasyconego emocjonalnymi dominantami utworu osiąga apogeum w następujących strofach: Krzyczała krzykiem, Gubiła łzy… Mnie łamały Wiatry i burze. Mnie paliły Mrozy srogie, Mnie zabijali Okrutni ludzie… Taką samą tonacją oddychają przebłyski “nieśmiertelnych wspomnień” o Ukrainie; o przymusowo porzuconym rodzinnym domu, który kiedyś zniszczył “moskal przeklęty”; o “krwawych sztormach” w losach tych rodaków, których siłą wywieziono z Ukrainy na zesłanie na Sybir; o uczuciach przesadzonego z Ukrainy “kwiatu samotnego” w “świecie cudzoziemskim”, o Wierze i Stwórcy, którzy wyprowadzają z “drogi krwawej” na jasny szlak… Zachodnia emigracja jako fenomen światowego ukraiństwa Ta książka jest dla autorki osobna. Jest przez nią wycierpiana. Przebolała. Przemęczona. Książka o nieprzemyślanym, niepoznanym i niedocenionym jeszcze wystarczająco ani przez ogół Ukraińców, ani przez światową wspólnotę zjawisku. Jest ono głębokie i wieloaspektowe. Jeśli rozpatrywać pojęcie emigracji w sposób zdystansowany, uogólniony, to mamy do czynienia zarówno z fenomenem nierozwiązanej do dziś przez światową wspólnotę kwestii ukraińskiej, jak i czynem służby idei narodowej w Słowie i Czynie, i formą ochrony tożsamości narodowej na obczyźnie, i misją utwierdzania ukraińskości na Ukrainie. Jednocześnie jest to zjawisko głęboko osobiste. Jeśli wziąć pod uwagę miliony losów naszych rodaków z różnych fal emigracyjnych, rozrzuconych w przestrzeni i czasie bliskimi i dalekimi drogami obczyzny, to można mówić o ciasno zaciśniętym wielowarstwowym kłębku nerwu narodowego. I on, ten nerw, od stuleci znajduje się w stanie oczekiwania na spełnienie najlepszych marzeń i nadziei. Niczym cięciwa łucznika przed wypuszczeniem strzały, skierowana ku rodzinnemu domowi. Na głębokie zakorzenienie tematu książki w osobistym losie autorki wskazuje to, że pierwszy rozdział poświęcony jest rodakom-emigrantom, pochodzącym z jej rodzinnej wsi na Skolszczyźnie. Okazało się, że nie wszystkich niepokornych mieszkańców Synowidzka władza komunistyczno-bolszewicka zgnoiła w syberyjskich katorgach. Wielu pochodzących z tej niepokornej wobec sowietów wsi zdołało uciec z “komunistycznego raju” na zachód. Znalazłszy się w USA, pani Halyna postawiła sobie za cel odszukać w tamtym świecie swoich rodaków i zebrać teksty o nich w pierwszym rozdziale książki. Życiodajne okazały się dla niej te poszukiwania. Przede wszystkim
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK. Rodziny banderowców moskale niszczyli do korzenia. W połowie sierpnia 1947 roku rozwścieczeni moskiewscy satrapowie wdarli się do domu Mychajła Kawki. Jego młodą żonę Marię wyciągnęli za włosy, wepchnęli na wóz i zawieźli do rejonu na przesłuchania. Marię Kawkę torturowano w katowniach rejonowego NKWD przez kilka dni. Z satanistyczną furią żądano wskazania ścieżki do głównej kryjówki rejonu, skąd Mychajło wraz ze swoimi towarzyszami broni przeprowadzał swoje rajdy. Nie wydała, nie wskazała… Przywieziono ją do domu po kilku dniach półżywą i niemą. Po paru dniach zmarła w nieludzkich męczarniach. Obok niej płakała trójka dzieci Kawki: dziesięciomiesięczny Mykołka, czteroletnia Hałynka i dziewięcioletnia Oksanka. Tych troje półsierot wzięła do siebie babcia Anna Kozak. W imię świetlanej pamięci córki i utrzymania w tajemnicy kryjówki zięcia Mychajła oraz jego towarzyszy broni, babcia poprzysięgła wtedy: za wszelką cenę ocalić życie wnuków przed rozprawą nowej moskiewskiej władzy. Przecież małych banderowców ta władza nie tolerowała szczególnie: albo bezlitośnie niszczyła na miejscu, albo wysyłała do syberyjskich łagrów na reedukację i dożywotnie osiedlenie. Kryjówka UPA w tej wsi była bodaj największą w okolicy i silnie zamaskowaną. Udane rajdy powstańców na Skolszczyźnie zmusiły nową władzę do baczniejszego przyjrzenia się okolicom od dawna wolnomyślnego Wierchniego Synowidnego, aby wyliczyć miejsce głównej siedziby powstańców. Wydali tajne przejścia do kryjówki „swoje gnidy” – rok po śmierci Marii Kawki. Niezwłocznie przysłane ze Lwowa kilka oddziałów uzbrojonych po zęby „jastrzębi” natychmiast ją otoczyło. Walka trwała kilka godzin. Na wezwania przez megafon do dobrowolnego poddania się i obietnice ułaskawienia nikt z 12 powstańców nie odpowiedział i nie wyszedł ze schronu. Wierni synowie swojego kraju i Ukrainy w ostatnich chwilach młodzieńczego życia, przy śpiewie hymnu narodowego, wysadzili się w powietrze, świadomie wybierając śmierć, ale nie niewolę pod rosyjskimi najeźdźcami… Wśród tych dwunastu bohaterów-powstańców był także ojciec Hałyny Kawki – Mychajło. Los odmierzył mu zaledwie 36 lat. Nie doczekał się świadectwa rozwoju życiowych losów swoich trojga małych dzieci. Czarnulka, którą „zgubili” Cyganie. Od urodzenia była czarnowłosa. Ta okoliczność podsunęła babci Annie pomysł na historię o pochodzeniu ślicznej dziewczynki w Wierchnim Synowidnym. Podrzucić ją, rzekomo, mieli do naszej wsi Cyganie, dlatego rodziców nie znamy. Babcia postąpiła przewidująco. Hałynka miała wtedy czwarty roczek, zaczynała rozumieć rozmowy dorosłych. Zatem mogłaby wygadać się komuś z nieznajomych, że jej silnego, odważnego i pięknego tatusia „zabili nieludzie-moskale”, a rok wcześniej zamęczyli jej matkę. We wsi Anna Kozak była znana jako znachorka, wielu ludzi leczyła ziołami, była pobożna, czytała na pamięć Biblię, była dobrą i szanowaną w społeczności osobą. Swoją ulubienicę Hałynkę zawsze nazywała Carycą. Z takim imieniem dziewczynka poszła też do szkoły. Milczała i cierpiała do czasu. Od małego życie nauczyło Hałynę Mychajliwnę milczeć. Nawet tam, gdzie milczeć było już sił brak. I to w warunkach, gdy miała od urodzenia wrażliwą duszę, dobre serce i osobne, kolorowe spojrzenie na świat. A jeszcze – ostre poczucie niesprawiedliwości, litość dla słabszych i pokrzywdzonych przez los. Takie cechy właściwe są zazwyczaj ludziom twórczym, obdarzonym talentami do słowa. Po szkole studiowała medycynę, pracowała w zawodzie we Lwowie. Budowała, jak inne rówieśniczki, plany na samodzielne życie. Trudno do omdlenia było znosić powszechnie tolerowaną podwójną moralność, bezczelnie narzucaną z góry polityczną plewę o szczęśliwym życiu pracujących pod kwitnącą radziecką gwiazdą, o życiodajnych owocach „wiecznej przyjaźni dwóch narodów-braci”. Nie do zniesienia było ciągłe kontrolowanie swoich kroków i działań, przepuszczanie przez wewnętrznego cenzora swoich wypowiedzi, a najczęściej tłumienie ich. Szczególnie w chwilach, gdy wyrywały się z serca zabolałe-przebolałe pytania, na które nie znajdowała prostych odpowiedzi: Za co zniszczyli ojca? Czy zasłużyła na taką karę od nowej władzy mama? Dlaczego ceną miłości do rodzinnego kraju wielu rodzin rodzinnej wsi są syberyjskie łagry GUŁAG-u? W porze młodych marzeń-nadziei złożyła przysięgę: zachować świetlaną pamięć o rodzinie, utrwalić dla historii bezstraszny wyczyn ojca i jego towarzyszy broni, wszelkimi sposobami i możliwościami walczyć o zgwałconą na najwyższych szczeblach ukraińską prawdę. Talent do słowa ujawnił się na emigracji. W krótkiej dobie gorbaczowowskiej odwilży trafiła jej się zesłana z nieba szansa znalezienia się w wolnym zachodnim świecie – w USA. Tam ujawniły się w pełni jej wymuszenie ukryte talenty. Wierność wybranemu zawodowi, nabyte we Lwowie umiejętności medyczne, szczery stosunek do tych, którzy potrzebowali pomocy – te wysoko cenione wszędzie cechy sprzyjały szybkiemu pokonywaniu pierwszych przeszkód na obczyźnie – bariery językowej i postsowieckiego zacofania. Szybko stała się swoja w dobrze zintegrowanej patriotycznej społeczności ukraińskiego Cleveland. Żadna znacząca impreza kulturalno-oświatowa, religijna, naukowa czy artystyczna, a nawet zwykła zbiórka funduszy na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy nie odbywa się bez charyzmatycznej Hałyny Mychajliwny Kawki. Talent do pisania – zarówno poezji, jak i prozy – ma od dzieciństwa. Ale w pełni udało się zrealizować dawno zamierzone na piśmie właśnie na obczyźnie. Tutaj, daleko od rodzinnego kraju, wszystko przeżyte i przemyślane setki-tysiące razy – nabiera szczególnego brzmienia. Takie teksty zazwyczaj trudno się pisze, ale łatwo czyta i na długo zapamiętuje. Książki jakoś niezauważalnie wypełniały jej wewnętrzny świat. Stawały się i sensem bytu, i swoistą miarą wierności danej jeszcze na Ukrainie przysiędze – przywrócić prawdę o bohaterach UPA i zdać relację przed Ojcem i Matką. Bo ich głosy słyszy, ich obecność widzi wyraźnie i teraz. I to widać w wielu jej wierszach. Oto jak w tym, pod tytułem „Matka”: Rano do szaleństwa Pachnie świat wierzbiną. Słyszę głos mamy – On zawsze ze mną. Właśnie głos matki, jej zniszczony przez okupantów tragiczny los i ledwie pamiętne drogie rysy ojca nie dawały możliwości ani zboczyć z raz na zawsze wybranej drogi, ani zwątpić od prób losu, ani popaść w niepamięć. „Zdrada” jako początek emigrantki Kawki. Najbardziej znane w diasporze i na Ukrainie są jej książki „Struny serca emigrantki”, „Dobro sławi człowieka”, „Służba medyczna OUN-UPA na Bojkowszczyźnie”, „Oblicze ukraińskiej historii”, „Zdrada”. Najnowsza książka ukazała się drukiem we lwowskim wydawnictwie „Spolom” w 2024 roku. Na podstawie zebranego i znacznego pod względem objętości materiału dokumentalnego oraz publicystycznych rozważań autorka wzywa czytelnika do przemyślenia fenomenu narodowej zdrady, która niczym miecz Damoklesa od wieków wisi nad naszym ukraińskim losem. Poznajemy to bolesne i często powtarzające się zjawisko narodowej historii poprzez zdradę Iwana Mazepy i Symona Petlury, Jewhena Konowalca i Stepana Bandery, Wiaczesława Czornowiła i obecnej niezłomnej bojowniczki o ukraińską prawdę – w póki co nie ukraińskiej Ukrainie Iryny Farion… Książka ta ma już dobry rozgłos i obfitą prasę. I oto świeża nowość od Hałyny Kawki – szlachetnie wydana w tym samym lwowskim „Spolom” książka o pojemnym, głębokim i wymownym tytule „Emigracja”. Ja obczyzną Poszłam między Ludzi – Mimo Cierpienia, Mimo Zniewagi. I bose nogi O kamień biłam – Szukałam Losu, Łamałam skrzydła.
To wersy z tytułowego wiersza nowej książki znanej w zachodniej ukraińskiej diasporze działaczki społecznej, poetki i pisarki, założycielki fundacji charytatywnej „Glory to Ukraine” (Chwała Ukrainie) Hałyny Kawki-Prochny. Głównym celem tej fundacji jest wspieranie na Ukrainie projektów oświatowych, skierowanych na przywrócenie historycznej prawdy o bohaterach OUN-UPA oraz ochronę przed fałszerzami banderowskiej idei „Ukraina ponad wszystko!”. Wiersz „Jestem emigrantką” w tej książce służy jako prolog, swoiste poetyckie wyjaśnienie zamysłu twórczego autorki. Na w-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ponieważ w czasie realizacji zamysłu odnalazła przedstawicieli swojego rodu, którzy stali się już znaczącymi postaciami w życiu społeczno-politycznym ukraińskiej Ameryki. Są to w szczególności Mykoła Kawka – jeden z założycieli „Płastu” w Cleveland, poeta, sekretarz wykonawczy Ukraińsko-Amerykańskiego Komitetu Pomocy. Jeszcze jeden krewny z rodu Kawka – Stepan, urodzony w 1894 roku. Brat ojca pani Halyny, a więc rodowity stryj. Były uczestnik OUN-UPA, aktywny członek Organizacji Obrony Czterech Wolności Ukrainy (OOCSU) – słowa, sumienia, wolności od strachu, wolności od nędzy. W tym rozdziale znajdziemy ciekawe opowieści o tych mieszkańcach Synowidzka, którzy swoimi dobrymi uczynkami rozsławili tę niezwykłą wieś w Ameryce: Mychajło Dymycki – absolwent Uniwersytetu w Innsbrucku, doktor chemii, członek rzeczywisty NTSh; Petro Jacyk – fundator międzynarodowej fundacji charytatywnej „Liga ukraińskich mecenasów” oraz Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego, który obecnie nosi jego imię; były strzelec siczowy, jeden z założycieli fundacji mieszkańców Synowidzka Iwan Nynka, którego wnuk Andrij Nynka jest obecnie redaktorem naczelnym najstarszego czasopisma Ukraińców w Ameryce „Swoboda”; Natalka Cmoc – ambasadorka Kanady na Ukrainie, pochodzi z rodziny mieszkańca Synowidzka Kostiantyna Cmocia. Akcenty treściowe Ogółem w książce są cztery rozdziały. Następny, po rozdziale o rodakach, nazywa się „Wybitni Ukraińcy na emigracji”. Pod tym nagłówkiem zebrała się plejada wybitnych Ukraińców, których życiorysy musimy znać, a z których sposobu życia – być dumnymi. Z mężów stanu są tu: Iwan Mazepa, Pyłyp Orłyk, Iwan Ohijenko, Jewhen Petruszewycz, Awhustyn Wołoszyn, Ołeh Olżycz, Jarosław Stećko. Także ideolodzy budowania państwa Dmytro Doncow, Wiaczesław Łypynśkyj, Lew Rebet. Z działaczy społecznych, którzy najbardziej przyczynili się do promocji kwestii ukraińskiej w świecie zachodnim oraz pomocy Ukrainie po 1991 roku, warto wyróżnić Annę Fihus-Rałko. Krąg pisarzy tworzą Ołeksandr Ołeś, Jewhen Małaniuk, Ułas Samczuk, Ołena Teliha, Iwan Bahrianyj. Krąg dziennikarzy – Jewhen Onaćkyj, Hałyna Zmijenko-Senyszyn. Z artystów – Petro Chołodnyj, Hałyna Mazepa, Jakiw Hnizdowśkyj. Z uczonych – Mychajło Marunczak, Ołeksandr Ohłobłyn, Omelan Pricak. Ciekawy wydaje się rozdział o światowych gwiazdach z ukraińskimi korzeniami – Kwitce Cisyk, Sylwestrze Stallone, Leonardo DiCaprio, Milli Jovovich. Osobno wyróżniam (za nowość, aktualność, ogólną nieznajomość) rozdział „Twórcze dziedzictwo”. Mowa tu o głównych twórczych osiągnięciach światowego ukraiństwa w dziedzinie literatury, wydawnictw książkowych, prasy, teatru, muzealnictwa, architektury, bibliotekarstwa, edukacji i nauki. To prawdziwy ogrom materiału, odnaleziony, przemyślany i opracowany ze znawstwem, miłością i wiarą. Każdy wątek tutaj został przepuszczony przez serce autorki-opracowującej. Wartość takich wątków ze strony historycznej, poznawczej, wychowawczej, narodotwórczej jest niezaprzeczalna. Jest to to, co według słów Iwana Ohijenki da po obu brzegach Dniepru siłę, natchnienie, prawdziwy drogowskaz, siłę i moc zwątpionemu, ale niepokonanemu przez nikogo i nigdy narodowi. Książka ta, dzięki obsesji i pracowitości autorki Hałyny Kawki, może z honorem pełnić misję chrestomatii, informatora, podręcznika, po prostu mądrego rozmówcy w wędrówce wieków, życiodajnej siły, amuletu i promotora narodu – Ukraińskiej Diaspory. ___________ *H. Kawka-Prochna. Emigracja. Aut. przedm. M. Tymoszyk. Lwów: Społom, 2026. 320 s.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij KOWALIW
TYLKO TAK *** Zatrzymaj się. Ochłoń po szoku. To był nokaut. Ostry ból. Znalazłeś się o pół kroku Od pułapki. I jakiego wysiłku Jeszcze trzeba: podnieść się na nogi, Całą wolę zacisnąć w pięść I mieć nadzieję w Bogu. …walka się nie skończyła. Tylko tak!
*** Kiedy jeszcze drzewa, jak ptaki, latały, Kamienie śpiewały same, bez Orfeusza, Źródła wtedy owijały się w trawy, Ziemia była niebem, a niebo – ziemią. Adam żył w glinie, otwarty, jak drzwi, – Stąpali przez niego i bogowie, i gnomy, I skryptor, który coś pisał na papierze... Lecz gdzie ten papier? Nie pytaj. Nie wiadomo.
O SOBIE I NIE TYLKO... Już czas na odlot. Sroki zostały. I ostro zapachniały wokół aksamitki. Nie pojąłem, jak cicho podkradła się starość I szepcze do ucha, bym się ukorzył. Nieproszony gościu, chodźże do stołu. Tu skwarka i kieliszek – jest wszystko, czym bogaty: Częstuj się i szanuj, chora i słaba, Tylko mnie nie radzę dotykać. Ja jeszcze niczego sobie, jeszcze dam sobie radę. Powiedz: jakim cudem ty lustrem się stałaś, Wciskasz mnie w oszałamiającą prawdę... Masz rację: nie kłamią lustra.
*** Dusza, jak pendrive. Gramy dwa. Lecz ile w niej żywego… Tu i cierpienie, i cuda, Zwątpienie i droga do Boga. A miraże czy atrapy – Wszystko fake’owe, nieznośne… Nie ma ciała bez duszy. Ono bez niej – martwe.
*** Kuliste, trójkątne, romboidalne drzewa, Kwadratowe krzewy i… ważny szczegół: Zacięty geometra mówi – “tak trzeba!”, Choć pozwolenia on u drzew nie pytał. On twierdzi: “Przyroda niedoskonała”. On cyrklem, metrem przyrodę zacisnął. Lecz czas przeminął. Geometra zniknął. I znów wolność wróciła do lasu.
*** Setka niebieskich oczu cię wypali do pięt. Duszę zdepczą twoją nieproszeni goście, Zwłaszcza głos ten, co kaptur na siebie naciągnął, Wolę twoją odbierze – proś go nie proś! Staniesz się głosem tym, by zaniedbać swój, Niby z cudzego ramienia założysz szary płaszcz, Lecz nie zauważysz, kiedy ściśnie przebiegły wąż W objęciach swoich mocnych — a zwać go Nikt. To już nie po prostu chip i nie kliniczne sny. Ciebie pochłaniać będzie on, dopóki cię nie zabije. ...wreszcie oprzytomniej i głos ten przegoń. Zawsze z tobą Pan! “...święć się imię Twoje”.
*** Ptaków żelazna zgraja Lej zamiast niebios Anioł już nie lata Anioł skrzypi protezą Drapieżny poranek rozpadł się Ściśnięty do “zera” Kule cienkie jak palce Każda dla moskala Każda i dla suczego syna Zdolnego w czarną noc Podstępnie bojownikowi w plecy Wbić nóż
*** Ty mówisz: prowadzą na rozstrzelanie, Na rozstrzelanie prowadzą... chociaż Chłodna obojętna przestrzeń Wszystko widziała, lecz milczała. Ten “wyrok” zakończy kula. Ty mówisz: taka głupota ... Nie zakuka kukułka, Zakraka wronie stado.
*** W długim płaszczu I przy parasolu On pilnuje deszcze Przez topole przezroczyste.
On wychodzi z wody, On wchodzi w wody, I przynosi zawsze Czysty posmak wolności.
Przepełnią się nim Wszystkie drogi i niepostrzeżenie. On roztopi się, jak dym, Niczym ptak przelotny.
*** Żeby policzyć słoje w drzewie, Trzeba je ściąć. Ale wtedy nie stanie drzewa.
Żeby poznać smak jabłka, Trzeba je zjeść. Ale wtedy nie stanie jabłka.
Żeby dowiedzieć się, jak ptaszek śpiewa, Trzeba skręcić mu kark. Ale wtedy nie stanie ptaszka.
Czy warto szukać śmierci, Kiedy ona w tobie.
*** Czy ty już – nie ty, a całkowity blackout Z czarnymi lejami zamiast oczu. Po omacku cienie wokół błądzą I ty pośród nich, niedobity jeszcze. Błądzimy w ciemności niezagojonej rany. Śmigają żelazne wrony przez nas. Lecz my nie sami: majaczy nad nami Jak szyderstwo – łajna złoty sedes, Szczurze midasy żerują na krwi, Bo co im dwusetni, trzystetni, ciemność… Miażdżyć midasów bądźmy gotowi: Przed nami — sroga, bezlitosna zima.
*** Zbladły miasta bezbronne. Skapują gwiazdy krwią. Bój się chińskich smoków. Wspominaj splądrowaną Troję.
Świat już ni martwy, ni żywy, Szalony na paradoksie, Bo bez wojny niemożliwy Tak i nie powie: “Dość”.
*** Czujesz ramię i stajesz się tym ramieniem, Widzisz spojrzenie nieugięte i stajesz się nim od razu, Pełen godności i czynu, zdecydowanym kluczem Otwierasz w sobie niepokonaną rasę, Otwierasz wolność, bez której – nijak: Wola Boża w niej – Jego Słowa i myśli. Ty nie masa, nie tłum, a potężna pięść, Co nie palec w niej – mocna osobowość. Miejcie się na baczności, cyniczne, przebiegłe ośmiornice,
Nie postawić wam buntownika na kolana: On w naszej krwi, każdy Ja, każdy Ty, I nazywa się on – Ukraina!
*** Niedługo jesień. Nie za górami. Tylko wyschną w stepach chwasty, Jak ziemia zachłyśnie się krwią I Pan nie uratuje jej. 4 sierpnia 2021 r.
*** To niebo błazeńskie tam igrzyska czarta Zmęczony liner dawno on z radarów zniknął W pętli turbulencyjnej showman zamiast pilota Zacięcie wykręca na wpół przytomny ster
*** Zawisły schody bez poręczy Nad pustką klatki schodowej. Pomiędzy szkieletami mieszkań Gania wiatr. Temu miastu Nie starczyło miejsca na żadnej z map. Tylko księżyc uśmiech ropiejący Rozmazuje w noc nieczystą, Jakby szczerzył się kacap.
*** Zamiast jabłek – zgraja wron… Piły łańcuchowe ryczą z całej siły… Z każdej gałęzi kapie krew I w korzenie podcięte żyły. Zamiast jabłoni – kalectwo, lecz Na bliznach, na porąbanym ciele Desperackie pędy rosną I dlatego drwale bezsilni.
*** Czy to świetlica, czy karczma – – Jaka różnica pomiędzy nimi? Kiedy ten świat leci na łeb na szyję I już go nie zatrzymać, Kiedy nie zdolny Boży Syn Zawrócić rozum ludzkiemu rodowi... Jeden zastygł pośród ruin, Wstąpiwszy na nową Golgotę.
*** Rdzą wzięły się trawy. Dronów przeciwciała. Niebo płonie krwawe I wypala się do cna. Popiół na ziemię siwą Sypie się zewsząd. ...w rozpaczy Bożego gniewu Ukryto Boży ból.
TAKIE COŚ SIĘ UROIŁO... Każde jutro będzie wczoraj... Każde – wszędzie... czy kto nie wie... Pochłania chmura czarna Zbladłe nieboskłony, Szatkuje tituszkami Ocalałe krzyki światła, Nawet – zawiązki czereśniowe, By nigdy nie rozkwitły. Pomylone drogi Pętlami bujnie zarosną... Próżno tam szukać Boga, Gdzie szydzi diabeł.
ROZMYŚLANIA NAD TERAŹNIEJSZOŚCIĄ... szara pieczęć bielma jezior ani szelestu jak w trumnie żył sobie wiatr żył i umarł i nie zostawił żadnego cienia tylko i po nim kto biegł nie dobiegł zastygł kto szedł nie doszedłszy próżno czekać na deszcz albo śnieg z chmury pod warstwą pyłu i żółci w pułapkę bezdenną zsypany czas do mikrosekundy dzisiaj i na próżno… Dość! Kto wymyślił tę parafrazę? Tylko nie wiatr. On zdetonuje.
*** Huśtawka z bliska, Zbyt smutna: Wczoraj – kołyska, Jutro – trumna. Co tam dzisiaj? Świergotliwie... oto Drogi nieodwracalne, Marność nad marnościami.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana TEBESZEWSKA, członkini NSPU, proświcianka. Anatol Wasylowycz Onyszko (pseudonim Antin Krykit; 12 sierpnia 1940 – 26 lipca 2006) – ukraiński tłumacz, poeta, publicysta, proświcianin, członek NSPU, honorowy obywatel miasta Kałusz. Urodził się w Stryju w obwodzie lwowskim w rodzinie wojskowego ze Słobożanszczyzny, który zginął na froncie w 1944 roku. Od szóstego roku życia chłopiec mieszkał z matką w Nadwórnej w obwodzie iwanofrankiwskim. Na brzegu Bystrzycy Nadwórniańskiej, wśród przepięknej górskiej przyrody, upłynęło jego dzieciństwo. W latach szkolnych pasjonował się historią, kulturą, rysunkiem, językami obcymi, których zaczął wytrwale uczyć się samodzielnie. Ukończył Drohobyckie Technikum Naftowe. Jednak Anatola przyciągały inne horyzonty – literatura, tłumaczenia na język ukraiński światowych arcydzieł. Będąc już znanym tłumaczem, ukończył wydział filologii romańsko-germańskiej Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. Iwana Franki. Działalność translatorska A. Onyszki poszerzyła krąg jego kontaktów. Świadczą o tym zarówno opowieści Anatola, jak i jego korespondencja, współpraca, spotkania ze znanymi ukraińskimi tłumaczami – Leonidem Perwomajskim, Markiem Zismanem, Mychajłem Tupajłą, Petrem Taraszczukiem, Hryhorijem Koczurem, Ihorem Kaczurowskim, Maksymem Strihą, Witalijem Radczukiem, Andrijem Sodomorą, Mykołą Zymomreją. Ci, którzy znali Onyszkę, podkreślali jego niesamowitą pracowitość i wielostronność talentu. Przecież nie tylko tłumaczył (a były to dzieła literatury światowej, praca jako tłumacz w Niemczech, Anglii, Belgii, USA), ale także pisał wiersze, artykuły publicystyczne. Ponadto Onyszko zajmował się snycerstwem (przyjaciele zachwycali się jego rzeźbami, talerzami, oryginalnymi popielniczkami, wazami, płaskorzeźbami o tematyce antycznej); wytwarzał ze skóry (starych toreb, damskich butów) oryginalne okładki do książek z drugiego obiegu (zarówno swoich, jak i przyjaciół), potrafił, zdaje się, wszystko zrobić, naprawić, odrestaurować. A do tego był aktywny w życiu społecznym, przejmował się losem Ukrainy, jej postępem na drodze do odrodzenia niepodległości. Od 1963 roku Anatol Onyszko mieszkał w Kałuszu w obwodzie iwanofrankiwskim. Pracował w „Chlorwinylu”. W tym mieście 26 lipca 2006 roku zakończyła się jego ziemska wędrówka. Pochowany na miejscowym cmentarzu. W dniu 70. rocznicy urodzin artysty, 6 sierpnia 2010 roku, na fasadzie budynku, w którym mieszkał poeta i tłumacz, odsłonięto tablicę pamiątkową (autor – Ihor Semak). „Jeszcze pod koniec lat 50. zaczął tłumaczyć – pisze o Anatolu Onyszce Wałerij Kykot w wydawnictwie „Ukraińscy tłumacze”. – Najpierw – wiersze H. Heinego. Swój dorobek – 186 przetłumaczonych poezji – wysłał do oceny Leonidowi Perwomajskiemu, od którego otrzymał podnoszący na duchu list”. Jako tłumacz Anatol Onyszko zadebiutował wyborem wierszy H. Heinego i błyskotliwym przekładem „Kruka” E. Poego. Dzięki A. Onyszce ukraiński czytelnik zapoznał się z dziełami Isaaca Asimova, Roberta Sheckleya, Friedricha Nietzschego, Jürgena Habermasa, Samuela Taylora Coleridge’a. W 2002 roku na IX Forum Wydawców we Lwowie praca Georga Ostrogorsky’ego „Historia Bizancjum” w przekładzie Anatola Onyszki została uznana za książkę roku w kategorii „Przekład literatury naukowej”. W 2005 roku ukazała się książka przekładów poezji Edgara Allana Poego „Eldorado”, za którą A. Onyszko został uhonorowany obwodową nagrodą im. Wasyla Stefanyka. W 2007 roku w lwowskim wydawnictwie „Litopys” w jego przekładzie z niemieckiego wyszło fundamentalne dzieło Ernsta Curtiusa „Literatura europejska i łacińskie średniowiecze”. To daleko niepełna lista tego, co zrobił Anatol Onyszko w dziedzinie przekładu. Ale w proponowanym artykule mowa nie o tłumaczeniach, a o oryginalnej twórczości artysty, w szczególności o poezji, w której brzmią karpackie motywy. Z Galicją, Karpatami ściśle związane jest życie Anatola Onyszki. Młodzieńca zawsze czarowała przyroda karpackiego kraju, wołały góry. W jego dzienniku znajduje się zapis z 29 lipca 1957 r. (nie miał wtedy jeszcze siedemnastu lat): „W szumie wiatru w gałęziach wiekowych buków, w świergocie ptasim i błękicie gór znajduję ukojenie i odpoczynek, spokój i uzdrowienie duszy. Czaruje oko odwieczne piękno lasów i skał karpackich. Porusza krew widok ciemnoniebieskich chmur burzowych, na tle których rozbłyskują i gasną niepowtarzalne w swej ulotnej piękności błyskawice. Nie mogę bez zazdrości patrzeć na wolny i szeroki lot jastrzębi. Chciałbym podobnie jak one szybować nad skałami i przepaściami, obserwując burzliwy bieg górskich rzek”. Miłość do gór A. Onyszko przeniósł przez całe życie. Te motywy dominują w zbiorze jego poezji „Zamknięte koło” (pierwsze wydanie w 2005 r., a drugie, uzupełnione – w 2007). Karpatom poświęcony jest cykl wierszy „Monodia na zgubę pięknego scyzoryka”. Liryczny bohater „idzie jutro w góry”, by „leczyć duszę”, bo w kołowrocie codzienności gubi się spokój, zapomina się jogę, nie ma „ani rzeźb, ani rymów”, a myśli stają się „niezagojonymi ranami”: Przedzieraj się z plecakiem powoli Przez kolczaste kiście-włócznie! Gdzież podzieją się nędzne bóle Z bolesnym pragnieniem piękna. I niepogody, i smutki, Itd., itd. („Stękania”). „Gęsty las” i „podchmurna wielkość gór” z ich odwieczną tajemnicą biorą w niewolę ludzką duszę, przybliżają ją do sfery sacrum. „Szczodrą świątynią” nazywa autor górskie zarośla, gdzie spod zeszłorocznego igliwia wyglądają mocne grzyby: Przejrzyste zarośla – świerkowa świątynia, Miękkie i pokorne igliwie pod nogami. Stajesz wreszcie sam na sam Ze wspomnieniami i grzechami. („Pokora”). Wyjątkowy świat Karpat, nakreślony przez autora, woła twórczą osobowość, zakochującą się w górach. STRATA 8 kwietnia, w 63. roku życia, zmarł Jarosław Czornohuz – ukraiński poeta, członek NSPU, muzyk, dziennikarz i działacz społeczny, artysta Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia H. Majborody. Jarosław Ołehowycz Czornohuz urodził się 20 lipca 1963 roku w rodzinie pisarza Ołeha Czornohuza. Od 1985 roku, po ukończeniu wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. H. Szewczenki, pracował jako redaktor działu bibliotek, muzeów i muzyki czasopisma „Socjalistyczna kultura” (od 1991 roku – „Ukraińska kultura”). Od 2002 r. – artysta kapeli bandurzystów. Do słów najszczerszego współczucia dla rodziny i bliskich Jarosława Czornohuza, jego córki, żołnierki Jaryny Czornohuz, dołącza się redakcja „Słowa Proświty”, na łamach której publikowali Jarosław, jego córka i ojciec. Jasna pamięć o poecie i bandurzyście zachowa się w sercach wszystkich, którzy go znali.
wroconą w rodzimą ziemię, do zgłębiania filozoficznych prawd życia, własnej wewnętrznej istoty: Dusza, wierzą, niewidzialna, Choć czasem mówią – czarna. Dusza nieuchwytna, A mówią – niby żarna. (“Elegia duszna”). Związek z naturą w jego poezji jest wieloaspektowy: “człowiek – natura”, “natura – duchowość”, “natura – twórczość”. Liryka pejzażowa świadczy o zdolności autora do odczuwania świadomego pierwiastka w naturze, umiejętności dekodowania jej tajemniczych sygnałów. A to jest w mocy tylko wysoce intelektualnej osobowości, szlachetnego serca i wyrafinowanej duszy. W niewielkich objętościowo wierszach A. Onyszko potrafi nakreślić świat natury, który widzisz, słyszysz, odczuwasz: Dobrze w górach? Dalej śpiew, Zapach siana i snopów. A na skałach w bezgłosie Pachnie wygrzany kamień! (“Zapachy”). A dalej emocjonalno-psychologiczne pole poezji rozszerza się dzięki przesunięciu akcentów z płaszczyzny widzialnego do sfery niewidzialnego, co zostało utrwalone w metaforycznej frazie: Czasem na duszy załamaniu Myśl pachnie, niby kamień... Gra dźwięków, kolorów, zapachów formuje system barwnych obrazów poetyckich. Iwan Franko pisał: “...nasz język jest najbogatszy w określenia wrażeń wzroku, mniej bogaty, ale wciąż dość bogaty w określenia wrażeń słuchu i dotyku, a najuboższy w określenia smaku i zapachu”. Anatolij Onyszko swoją poezją dowodzi czegoś przeciwnego. Słowa-ostrza “myśl-kamień” są tak naładowane emocjonalnie, że powodują wzajemne przenikanie się energii człowieka i natury, a końcowe wersy Pomiędzy korzeniami i gałęziami Błąkają się zapachy grzybów Następnego tysiąclecia – są zaprojektowane na wieczność i bez wątpienia otwierają możliwości dla licznych transformacji różnych motywów: rozmyślań o związku człowieka ze światem natury, natury z czasem. Ten ostatni brzmi jak refren w każdej strofie wiersza “Chronologia górskiego potoku” z wymownym podtytułem “Do filozofii samozniszczenia”. Dusza natury i wieczność to substancje pokrewne: Białym koronkowym wzorem kwarcytów... Na mnie patrzą z potoku Miliony lat. (“Chronologia górskiego potoku”). Sugestywna moc wpływu natury na ludzką duszę wzmacnia się głębokim filozoficznym podtekstem poezji: miliony lat, tysiąclecia żyją w “skalistym monolicie”, w “konarach nieujarzmionych drzew” i, co dziwne, przechowuje je pamięć człowieka – istoty śmiertelnej. Jedność tego, co niepołączalne. Zaprawdę, my, za Franką, “wieczność nosimy w duszy”. A. Bergson zaznaczał, że “każdy stan psychologiczny tylko dlatego, że należy do jakiejś osoby, odzwierciedla całość tej osobowości. Nie istnieje żadne wrażenie, które w rozwoju nie zamykałoby w sobie przeszłości oraz teraźniejszości tej istoty, która je odczuwa...”. Gradacja czasowa w stronę spadkową (miliony lat – wieki – lato – teraźniejszość) odbierana jest jako nieustanny upływ czasu i jednocześnie jako gwałtowny upadek z kosmicznej czasoprzestrzeni na ziemię, gdzie Na końcu wąskotorówki Obok kryształu głowicy Olejem napędowym przesiąknięta ziemia, Puszki i polietylen – Obojętne objawienie Teraźniejszości. Taki kontrast między światem natury (krystalicznie czystym) a działalnością człowieka (czy bezczynnością, niedbalstwem, obojętnością?) wywołuje niepokój, od razu sprowadza na ziemię, skłania do uważniejszego rozejrzenia się wokół. Obraz Karpat w wierszach A. Onyszki jest bardzo organiczny, jak zresztą w ukraińskim świecie poetyckim w ogóle. Pełni funkcję symbolu ojczystej ziemi, jest zbiornikiem pamięci rodowej Ukraińców. Ponadto – obraz Karpat wywołuje całe spektrum emocji, które stają się podstawą narodowego odczuwania świata. Jest widzialny i rozpoznawalny, choć nieodgadniony do końca – “góry sine”, “górskie pralas”, “karpackie ostępy”, “wiekowe lasy”, “przezroczysta gęstwina”, “świerkowa świątynia”, “Karpaty patrzą ponuro”, “nagłe góry – dumne, radosne, przezroczyste” i inne. Ekspresyjny rysunek gór A. Onyszko artykułuje na poziomie genetycznym i tym samym jeszcze raz potwierdza ciągłość ukraińskiej tradycji poetyckiej. Czuć, że jest to ulubiony obraz autora, jego świątynia: Potężne buki, słońcem umyte, Które nie pokłoniły się wiatrom, Zatrzymuję się w Czarcim Korycie, Gdzie była kiedyś dla mnie świątynia. (“Czarcie Koryto”). Dawno w tej świątyni przebrzmiały “nieziemskie chorały”, a jednak u schyłku lat, odmierzywszy “bez liku zakrętów i dróg”, poznawszy straty i ból, osiągnięcia i zwycięstwa, powraca poeta na ścieżki dzieciństwa: Niby i karty już odkryte, Poznał rozpacz sam na sam, A jednak idę w górskie koryto W nadziei odszukać świątynię. Szczególnym tembrem, serdecznym ciepłem naznaczony jest oryginalny pod względem treści i formy wiersz “Modrzew”: Nieujarzmiony Srebrzystokory W czasie niepogody Modrzew w górach, Modrzew dumny Korzeniami rozpaczy Trzyma się skały. Błagalnie gałęziami Kamień wyściela, Splotła się z błyskawicą Burzową na urwisku, Aż zawyła ulewa, Oślepiona żarliwą Nieznośnością objęć. Kiedy przeleciała Niepogody nawała, Stał Wśród piękna nieogarnionego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rozumu moskala od dawien dawna, dlatego nie warto dziwić się ich zachowaniu dzisiaj. Z powitalnym słowem zwrócili się naczelniczka wydziału zabezpieczenia humanitarnego Ministerstwa Obrony Ukrainy podpułkownik Diana Kopanycia oraz pełniący obowiązki dyrektora generalnego Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy Taras Borowśkyj, którzy skupili uwagę na aktualności tematu porozumień pokojowych oraz ważności przytoczonych w książce faktów dla współczesnego ukraińskiego wojska. W swoim wystąpieniu na prezentacji podkreśliłem, że łamanie przez rosyjskie władze podjętych przez siebie zobowiązań międzynarodowych uderza także w samych Rosjan, przypominając, że złamanie traktatu z Finlandią w 1940 roku doprowadziło do śmierci 900 tysięcy leningradczyków podczas blokady miasta w latach 1941-1944. Pod koniec prezentacji Jewhen Buket podzielił się swoimi wielkimi planami dotyczącymi dalszej popularyzacji naszej niełatwej historii, a egzemplarze książki „Porozumienia pokojowe kraju z” w językach ukraińskim i angielskim zostały przez autora uroczyście przekazane do zbiorów wiodących ukraińskich bibliotek. Mam nadzieję, że mając przed oczami przykłady kłamliwości naszego odwiecznego wroga, przytoczone w książce „Porozumienia pokojowe kraju z”, wielu czytelników nie będzie już miało złudzeń co do umów z Rosją, które nie są warte papieru, na którym zostaną podpisane.
Tłumaczenie maszynowe
Modrzew Z korą czarną. Emocjonalne impulsy, które niczym fale napływają na czytelnika, wywołują dwojakie odczucie: zachwyt pięknem i niepokornością modrzewia, który „trwa” na granicy bytu i niebytu, oraz niepokój, bo „splotła się z błyskawicą…”. Aliteracja (głoska „r”) oddaje zarówno charakter drzewa, jak i przeżywanie faktu artystycznego przez czytelnika, przedłużając „życie” poetyckiego słowa. O takim zjawisku pisał H.-G. Gadamer: „Strukturyzacja dźwięku, rymy, intonacji, współbrzmienia itp. to czynniki stabilizujące, które utrwalają i wstrzymują przemijalność słowa, wyrywającego się poza swoje granice”. Obraz modrzewia budzi myśl, zmusza do snucia pajęczyny skojarzeń, w centrum której znajdują się dwie substancje – wieczność z jej nieprzemijającym dumnym pięknem oraz wyraźnie odmierzone odcinki trwania człowieka, przyrody, oznaczone w wierszu ostatnim, a przez to zaakcentowanym słowem „czarną”. Anatolij Onyszko potrafi osadzić czytelnika w przestrzeni, która rozgrzewa rozpoznawalnymi i ciepłymi realiami. Ta przestrzeń jest często naznaczona nazwami własnymi, które rodzą poczucie współodczuwanego czasu, współodczutej historii, ścisłego związku z ojcowskim domem, rodzinną ziemią i tymi, którzy trwali na tym świecie przed nami: „przejrzysta i jasna Limnica bystra”, „zza chmury wygląda Grofa”, „mgłami błądzą chimery, Karpaty patrzą ponuro”. Obraz górskiego potoku w ostatniej strofie wiersza „Grofa” jest niezwykle dynamiczny i przyciągający. Porównanie szaleńczego lotu potoku z równie szaleńczym biegiem konia (leksemu „koń” nie ma w tekście – zastępuje go wyraziste metaforyczne wyrażenie – potok „spienił kamienne wędzidła”), użycie czasowników z semą ruchu (leci, niesie, dudnią) tworzą napięcie, budzą wrażliwość na wibracje żywego świata: Potok leci szaleńczo, Spienił kamienne wędzidła, Z uderzeniami niesie on dalej Kamienie poruszone w doliny, I dudnią jego kopyta. W jednym z wierszy autor używa pojemnego i niezwykłego zwrotu – „chimeryczny Duchu z kręconej huby”. Kim on jest, ów Duch? Bez wątpienia, jego wspólnik „z karpackich ostępów, wiekowych lasów”. On strzeże tajemnic gór i samego autora-bohatera lirycznego. Czy nie dlatego A. Onyszko przed wieczną drogą znów przyszedł w góry swojego dzieciństwa. Z samej duszy wylały się wersy nostalgicznie-ciepłego (niestety, ostatniego) wiersza „Góry pokładły się jak niedźwiedzie” (jaka świeża i nieoczekiwana metafora!): Góry pokładły się jak niedźwiedzie, Przez drzemkę coś, zapewne, mruczą, Trzy modrzewie, jak włócznie straży, Ze szczelin chmur dotknąć chcą. Dąb pokrzywiony wyścielił po zboczu Skurczonymi wężami korzenie. Paproć łapiasta w ciszy nocy, Wierzy się, rozkwitnie niechybnie. Trzy modrzewie, dąb, paproć – to obrazy, które tworzą zdumiewającą znakową jedność, będącą wyrazem duchowo-estetycznego obrazu narodu. Poezja Anatolija Onyszki przesiąknięta jest wszechogarniającym uczuciem miłości do Karpat, do przyrody rodzinnego kraju, tymi głębokimi kodami i wiedzą, które zostały mu przekazane przez naród w formułach Wiatru i Słońca, Ziemi i Nieba. „Takim właśnie był Anatolij Onyszko – napisałam w poświęconej mu książce „Tłumacz Wszechświata” – desperatem, który „sam ruszał to w niewolę, to w siecz”, nie dla wszystkich zrozumiałym, może czasem zbyt ekspresyjnym i impulsywnym, bezkompromisowym, gdy chodziło o rzeczy ważne i zasadnicze. Miał wyostrzone poczucie sprawiedliwości i głęboką odrazę do wszelkiej fałszu. Nie bał się wysokości, nie zgubił prawdziwej drogi. Ponad wszystko kochał Ukrainę, życie, swoje ukochane wnuczęta i... góry. Oraz Ducha w górach, który go zawsze ochraniał. Lecz mimo wszystko nie uchronił przed wyrokiem nieubłaganego losu: przedwcześnie dogasła świeca, przedwcześnie zatrzymał się niepowstrzymany lot wielkiego Mistrza”. Wadym DŻUWAGA, historyk, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Jest słynne powiedzenie, przypisywane żelaznemu kanclerzowi Ottonowi von Bismarckowi: „Umowa z Rosją nie jest warta skrawka papieru, na którym została napisana”. I rzeczywiście, przez wiele wieków istnienia państwa Moskiewskiego/Rosyjskiego, niemożliwe jest przypomnienie sobie tych układów, których warunków by przestrzegało. Chociaż przytoczone powiedzenie jest znane wielu, mało kto zwracał na nie uwagę. I stąd – niemal dziecięca obraza: no dlaczego Rosjanie tacy są? Analizować istotę rosyjskiego państwa, deptanie własnych zobowiązań, przychodziło do głowy tylko nielicznym. Bo Rosjan uważano za braci. Nawet rok 2014 nie zmienił sytuacji. Potrzebna była pełnoskalowa inwazja „niebraci”, żeby wielu otworzyły się oczy. I wreszcie przyszło zrozumienie, że konieczne jest poważne przeanalizowanie prawdziwej historii relacji Rosjan i ich państwa z sąsiadami oraz innymi krajami, do których są w stanie sięgnąć ich zachłanne łapy. W ubiegłym roku były przewodniczący kijowskiej „Młodej Proświty”, popularyzator i badacz historii Ukrainy, publicysta Jewhen Buket, który od początku pełnoskalowej wojny jest pracownikiem agencji informacyjnej Ministerstwa Obrony Ukrainy „ArmiaInform”, na stronie agencji opublikował kilkadziesiąt materiałów dotyczących rażącej praktyki łamania przez moskwę/rosję zobowiązań międzynarodowych. W tym roku materiały Olha LEDO HALANO, poetka, tłumaczka, ambasadorka ukraińskiej pieśni na świecie, członkini Rady Koordynacyjnej MO „Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze”, m. Madryt, Hiszpania
Dla uczczenia postaci Wołodymyra Iwasjuka – legendarnego kompozytora i piosenkarza, jednego z twórców ukraińskiej muzyki estradowej, pośmiertnie odznaczonego tytułem Bohatera Ukrainy, z okazji jego urodzin zorganizowano wykład gościnny „Pieśń będzie pośród nas: rozważania o twórczości Wołodymyra Iwasjuka”, który odbył się w ramach serii edukacyjnych webinarów i wykładów online „Kwiat ukraińskiej pedagogiki: współczesność i przeszłość”. Wielkie podziękowania dla organizatorów: Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziazuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, wydziału treści i technologii edukacji pedagogicznej, Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza, wydziału pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej, katedry muzyki, wydziału filologicznego, katedry historii i kultury języka ukraińskiego, Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci imienia Wołodymyra Iwasjuka. Wydarzenie stało się treściwą przestrzenią dla przemyślenia ciągłości pokoleń i siły ukraińskiej kultury, które ukazały się jako osobna książka. 26 marca w Kijowie w Narodowej Bibliotece Historycznej Ukrainy Jewhen Buket zaprezentował swoją książkę pod tytułem „Pokojowe układy kraju z”. W prezentacji wzięli udział kandydat nauk historycznych, współautor kanału na YouTube „Historia bez mitów” Władlen Marajew, historyk, oficer 112 oddzielnej brygady Obrony Terytorialnej Sił Zbrojnych Ukrainy major Ihor Połuektow, naczelniczka zarządu zabezpieczenia humanitarnego Ministerstwa Obrony Ukrainy podpułkownik Diana Kopanycia oraz pełniący obowiązki dyrektora generalnego Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy Taras Borowśkyj. Na prezentacji byli obecni przedstawiciele bibliotek Kijowa. W słowie wstępnym autor książki „Pokojowe układy kraju z” Jewhen Buket podkreślił, że zebrał około 50 umów, które zawarł i złamał obecny agresor, począwszy od XIV do XXI wieku. Szczególną uwagę autor zwrócił na umowy carstwa moskiewskiego z ukraińskimi hetmanami, które zawierano w XVII — XVIII wieku po każdych wyborach kolejnego hetmana Ukrainy. Wszystkie one zostały złamane. Dlatego, zaznaczył Jewhen Buket, teraz – zarówno Ukraina, jak i inne kraje – podpisując jakiekolwiek porozumienia z krajem-agresorem, muszą brać pod uwagę doświadczenie historyczne i nie ufać żadnym obietnicom rosyjskiego drapieżcy. Historyk Władlen Marajew przypomniał, że umiejętność oszukiwania uważano za cechę ro-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…skiego słowa. Do niej przyłączyli się naukowcy, wykładowcy i studenci z całej Ukrainy, przedstawiciele różnych uniwersytetów i placówek oświatowych; łączna liczba zarejestrowanych uczestników przekroczyła 300 osób.
Szczególne podziękowania kierujemy do Natalii Filipczuk, doktor nauk pedagogicznych, starszego pracownika naukowego, wiodącego pracownika naukowego w Wydziale Treści i Technologii Kształcenia Pedagogicznego Instytutu Pedagogiki Ogólnej i Dorosłych im. Iwana Zyazjuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, moderatorki wydarzenia i głównej inicjatorki cyklu webinariów, za wysoki poziom organizacji i zaproszenie wybitnych prelegentów.
Ciepła atmosfera wydarzenia połączyła się z treściwą i poznawczą dyskusją, w której wybrzmiały zarówno osobiste wspomnienia z bliskiego kręgu kompozytora, jak i mało znane fakty oraz głębokie fachowe oceny jego twórczości.
Swoimi myślami i wspomnieniami podzieliły się: Halyna Iwasiuk, lekarz neurolog Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego im. Danyła Halickiego; Oksana Iwasiuk, kandydatka nauk filologicznych, docentka Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza; Natalia Kolesniczenko-Bratuń, dyplomata, kandydatka nauk filologicznych, docentka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.
Nowych wymiarów dyskusji naukowej nadali: Tamara Marusyk, kierowniczka centrum zarządzania obiektem UNESCO, doktorka nauk historycznych, profesorka Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, oraz Hryhorij Wasjanowycz, profesor katedry pracy socjalnej, zarządzania i dyscyplin społecznych Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Bezpieczeństwa Życia i Działalności.
Muzyczną perłą wydarzenia stało się wykonanie pieśni „Ballada o rodzinnym domu” (słowa Rostysława Bratunia, muzyka Wołodymyra Iwasiuka) przez narodowego artystę Ukrainy, przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, profesora katedry muzyki Iwana Derdę.
Przejmujące brzmienie utworu przypomniało o wartości ukraińskiego dziedzictwa kulturowego.
Jako skromny wkład w popularyzację twórczości Wołodymyra Iwasiuka za granicą autorka tych wierszy dokonała poetyckiego i śpiewnego przekładu na język hiszpański jego legendarnej „Czerwonej Ruty” – pieśni, która stała się nieoficjalnym hymnem Ukraińców na całym świecie.
Prapremiera przekładu odbyła się niedawno w Madrycie w wykonaniu młodej Kataliny Korendowycz (kierownik muzyczny – Lilia Tkaczuk), co sprzyja upowszechnianiu ukraińskiego dziedzictwa pieśniowego w środowisku hiszpańskojęzycznym.
Niech „Czerwona ruta” pomaga światu poczuć duszę Ukrainy, a pamięć i nieśmiertelna pieśń Wołodymyra Iwasiuka łączy ludzi na całym świecie!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
czysty wianek z ostnicą. Jak wyjaśnia Ludmyła Skrypka, ostnica w rozumieniu scenicznym to powietrze, nakrycia głowy są lekkie i cały czas w ruchu. Tak samo ludzki los jest cały czas w ruchu, płynny – dziś ma taką barwę, a jutro odświeża inną. Muzyczną kanwę „Wilczycy” również stworzyła reżyserka. „Zastanawiam się, jak głęboko odkryć historię także dzięki muzyce. Pracuję z muzyką na własnych odczuciach, myśli i budowaniu utworu” – zauważa Ludmyła Skrypka. A ponadto od dłuższego czasu współpracuje ze lwowską artystką Natalką Tarasenko, razem dbają o dekoracje, oprawę plastyczną sceny. W „Wilczycy” scenografia również nie może nie zachwycać. Dzięki niej widz czuje cały wiejski byt Bukowińczyków, sprawy rolnicze. Oczywiście sceniczną paletę bardzo trafnie uzupełniają także efekty świetlne i dźwiękowe. Każda scena, działanie w spektaklu, rzecz jasna, na swój sposób zachwyca. Ale, moim zdaniem, wybuch emocji (widziałem łzy nawet w oczach niektórych widzów), szczególny stan duszy wywołują chwile pożegnania z rodzicami synów, których wzywa wojna. „Jaki bym ja wo- W Odessie wybuchł skandal z powodu muzeum rosyjskiego radzieckiego pisarza Konstantina Paustowskiego. Aktywiści wprost deklarują: w 2026 roku wygląda to jak jawny szok. Jak informują w społeczności „Dekolonizacja.Ukraina”, w mieście wciąż funkcjonuje muzeum na cześć rosyjskiego autora, a na budynku wisi wielka tablica pamiątkowa z odpowiednim napisem. Sytuacja wywołała falę oburzenia, gdyż proces dekolonizacji, według słów aktywistów, faktycznie się zatrzymał. W mediach społecznościowych podkreślają: zmiany zachodzą jedynie dzięki presji społecznej. „Oto coś takiego wciąż jest w Odessie… Proces w mieście stoi. Ruch jest tylko dzięki aktywistom społecznym” – zaznaczyli autorzy wpisu na stronie miasta Odessy. tka, jak by nie szedł” – mówi jeden z synów – Jancio, któremu nie poszczęści się wrócić z dalekich frontowych dróg. A póki co i on, i brat Juzko proszą o błogosławieństwo ojca i matkę, by iść bronić przed wrogiem swoją ziemię. Trzeci brat Mykolćo będzie kopał okopy. „Krewni czernieli z żalu i rozpaczy” – tak napisała Olha Kobylańska, a reżyserka-wystawczyni zdołała przekazać ten ból językiem scenicznym widzowi. Ogólnie, mówiąc słowami Ludmyły Skrypki, spektakl „Wilczyca” połączył na scenie czasy minione i teraźniejsze, emocje widzów, odczucia i talent Olhi Kobylańskiej. Dodam: i, bez wątpienia, kunszt reżyserski samej pani Ludmyły. A także, w szczególności, imponującą grę aktorki Sniżany Kawulycz, która wcieliła się w postać Zoi Żmut (Wilczycy). Kiedy reżyserka obsadzała panią Sniżanę w tej roli, mało kto spodziewał się, że to właśnie ona będzie Wilczycą. „Nie przestraszyłam się, ponieważ to utalentowana aktorka, mądra. Ona stara się mnie zrozumieć i to jest bardzo ważne w pracy, tym bardziej nad tak trudną rolą” – zaznaczyła Ludmyła Skrypka. kolekcji odzieży czy designu przestrzeni. Jeden tekst – dziesiątki interpretacji, stylów i „kolorów” postrzegania” – zaznaczyła autorka koncepcji festiwalu Diana Suchomłynowa. W szczególności na festiwalu będzie można przekazać książki wojskowym, będzie można to zrobić na stoiskach „Książka na front” – punkty zbiórki będą działać w pawilonie nr 1 oraz na placu. Zebrane wydania zostaną przekazane na pozycje, do punktów dyslokacji oraz szpitali wojskowych. Równolegle Live Media HUB będzie zbierać ukraińskojęzyczne książki dla wiejskich bibliotek w ramach projektu „Dom Ukraińskiej Książki”. O osobnym kierunkiem stanie się zbiór rosyjskich książek na makulaturę, który będzie realizowany razem z fundacją „Hurkit”. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Szot Zdjęcia ze strony Czerniowieckiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego Już wcześniej byłem pewien, że otrzymam nie tylko wielką przyjemność ze spektaklu, ale prawdziwą kaskadę emocji, wrażeń, przemyśleń, zanurzę się w pięknej bukowińskiej przestrzeni z dawnymi obrzędami ludowymi i zwyczajami, barwnymi strojami, wspaniałymi pieśniami i muzyką. Zresztą, komu jak nie bukowińczykom w pełni odczuć znaczące i bogate ukraińskie słowo oraz struny serca samej Olhy Kobylańskiej. Bez wątpienia w teatrze jej imienia żaden repertuar nie obejdzie się bez utworów bukowińskiej królowej. Od trzech lat nie schodzi tu ze sceny „Wilczyca”, ciesząc się wielką popularnością wśród widzów. Po raz pierwszy tę nowelę z życia ludowego (tak gatunek określiła sama autorka) w Czerniowieckim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym wystawiono w latach 60. XX wieku. Powróciła ona na tutejszą scenę pod koniec 2023 roku, właśnie wtedy, gdy obchodzono 160. rocznicę urodzin Olhy Kobylańskiej oraz stulecie napisania „Wilczycy”. Choć główna reżyserka teatru, artystka ludowa Ukrainy Ludmyła Skrypka twierdzi, że rzecz nie w tych ważnych datach – ona „zawsze miała pragnienie wystawić ten utwór”. Bo któryż inny zespół teatralny, jak nie ten z Czerniowiec, ma przekazywać miłośnikom Melpomeny, kim jest Olha Kobylańska i czym jest Bukowina! Dlatego już teraz przygotowują nową inscenizację według utworu pisarki, ale według jakiego – na razie nie ujawniają. Inscenizację i reżyserię „Wilczycy” wykonała sama Ludmyła Skrypka. Co prawda, dodała kilka własnych scen. Jej zdaniem Olha Kobylańska to „głęboka autorka, daje możliwość pracy zarówno fantazji, jak i duszy”. A panią Ludmyłę bardzo poruszyła historia głównej bohaterki w kontekście obecnych czasów. Przecież Zoja Żmut, którą z czasem jej mąż nazwie Wilczycą, to przede wszystkim mama, dla której niespełnialnym marzeniem jest to, by jej czworo dzieci nie pracowało ciężko na roli, stało się bogatymi, a ona sama była „prawdziwą gospodynią” i „prawdziwą panią”, by wszyscy zazdrościli jej rodzinie, przy spotkaniu na ulicy witali się, a potem oglądali i mówili: „Żmutowie poszli”. Jednak ślepa miłość do dzieci, marzenie o bogactwie, nieustępliwość w swoich działaniach przygotowały jej zupełnie inne życie – kłótnie, nieporozumienia w rodzinie, co prowadzi ostatecznie do tragedii. Dlatego reżyserka-inscenizatorka określiła gatunek spektaklu „Wilczyca” jako dramat, dodając określenie „bukowiński”. Rozumiemy, że geograficznie wydarzenia rozgrywają się na Bukowinie, skąd pochodzi autorka. Tymczasem reżyserka-inscenizatorka dążyła nie tylko do tego, by na scenie opowiedzieć o trudnościach życia Zoi i jej rodziny, ale także pomóc widzowi w pełni odczuć piękno bukowińskiej gwary, pieśni, muzyki, strojów, tradycji ludowych, które głęboko zakorzeniły się w tym kraju. W szczególności do spektaklu organicznie wpleciono sceny zwyczajów weselnych, a także związanych ze zbieraniem plonów, dożynkami, przebierańcami (Małanką). Przez całą inscenizację przechodzą cztery dziewczyny, na których głowach błyszczy unikalny bukowiński... Aktorka Sniżana Kawulycz w roli Zoi Żmut (Wilczycy) Scena ze spektaklu „Wilczyca” Czerniowiecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Olhy Kobylańskiej w ostatnim czasie występuje z bukowińskim dramatem „Wilczyca”. Ta inscenizacja według noweli z życia ludowego pod tym samym tytułem Olhy Kobylańskiej niedawno już po raz czwarty pojawiła się na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. Tę pracę sceniczną w marcu bukowińczycy zaprezentowali również tarnopolanom.
Tłumaczenie maszynowe
U mnie to wywołało raczej odrazę niż współczucie. Spodziewałam się rozpaczy, żalu, lamentu, ale nie skamlenia). Po drugie. Pokaz spokojnego przedwojennego życia poprzez obrzędowe działania odebrałam jako nieco sztuczny. Nie wiadomo, dlaczego ptaszki przywołuje się po święcie Iwana Kupały (szczyt lata!). Moim zdaniem lepiej byłoby zamienić je miejscami, zgodnie z kalendarzem obrzędowym. To nie przeszkadzałoby leitmotivowym powtórzeniom tematu ptasiego, a jednocześnie nie naruszałoby porządku rzeczy. Tutaj dzieci pełniły rolę wskaźnika prawdziwości – twarze niewzruszone (jakby o niczym), ruchy niezbyt zgrabne. Po trzecie. Wynikając z dwóch pierwszych, do choreografii mam wiele pytań. Niektóre momenty, bliżej końca spektaklu, były znakomite, ale czasami brakowało wysokiej jakości pracy profesjonalisty. Po czwarte. Czy nie za dużo krzyku? Czasem słowo powiedziane cicho waży więcej niż niekończące się wołania (gdy szczytów jest za dużo, relief postrzegany jest jak równy płaskowyż, punkt kulminacyjny się rozmywa – nasza psychika męczy się reagowaniem na długotrwałe silne bodźce, reakcja otępia). Czy tego pragnęła autorka? Choć być może się mylę i moje odczucie (osoby, która nie przeżyła okupacji) różni się od odczuć tych, którzy jej doświadczyli. Po piąte. Osobno o muzyce – szacunek! Szczególnie uderzyło polifoniczne połączenie wiosennej pieśni z requiem Mozarta – tematów przenikających cały spektakl. Tu, zgodnie z dobrą tradycją dramaturgii, muzyka „dogrywa”, „dowodzi” tego, co odgrywa się na scenie. Po szóste. Gra dzieci jest zróżnicowana, w większości dobra, z narastającą jakością w trakcie sztuki. Po siódme. Happy end – oczywiście wszyscy tego pragniemy, choć tak nie jest, a liczba flag na placach i cmentarzach Ukrainy jest tego wymownym dowodem. Tutaj sztuka idzie przeciwko prawdzie życia, wydarzenia wyglądają oczami bohaterów (zwłaszcza dzieci) jak lekki strach, przykra przygoda. I tak (moim zdaniem) być nie powinno. Po ósme. Wspaniała autorska poezja w dobrym wykonaniu – w kontekście spektaklu tylko zyskuje! I na koniec. Nie zważając na moje różne myśli „w sprawie”, szczerze życzę wam weny na dalsze twórcze osiągnięcia!
Tłumaczenie maszynowe
23–26 kwietnia na terenie WDNH w Kijowie odbędzie się festiwal „Książkowa kraina”, w ramach którego tradycyjnie działać będzie szeroki blok inicjatyw charytatywnych i społecznych. Tej wiosny „Książkowa kraina” odbędzie się już po raz piąty. Według organizatorów festiwal będzie „kolorowy” — głównym hasłem sezonu stało się pokazanie, jak czytanie wykracza poza książki i wchodzi we współdziałanie z innymi branżami kreatywnymi — ilustracją, scenografią, designem, modą, teatrem i architekturą. „Chcemy pokazać, jak literatura wychodzi poza kartki i uruchamia nowe formy twórczości. Jak książka na nas wpływa i staje się impulsem do czegoś nowego: ilustracji, inscenizacji teatralnej, tworzenia kreskówek czy filmów, artobiektów, mod-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
partnerów jest nawet mój mistrz. Wymieniamy się energiami. To niepowtarzalne i pożyteczne doświadczenie”. Ołeh Sawkin, zasłużony artysta Ukrainy, odtwórca roli Torvalda: „Jeśli chodzi o moją postać, wszystko jest u autora, nie grałem niczego nowego, czego nie napisał Ibsen. Ale być może poczułem jakieś osobiste momenty. Bardzo ważne jest, aby w kreacji było coś z osobowości aktora. Wydaje mi się, że w Torvaldzie jest coś z mnie. Oczywiście aktor zawsze powinien być adwokatem swojej roli. Dla mnie to absolutnie normalny człowiek. Wszyscy jesteśmy niby normalnymi ludźmi i żyjemy według własnych zasad. Ale czasami jesteśmy tak pewni siebie, że momentami nawet nie próbujemy dostrzegać własnych błędów. To samo stało się z Torvaldem. Chciałbym powiedzieć o reżyserce Julii Łobanowskiej, że mimo młodego wieku jest dość profesjonalną osobą. Zawsze wiedziała, czego chciała, była przygotowana do pracy i pewnie nas prowadziła. Julia przypomniała mi angielskiego reżysera Gordona Craiga, który pracował na początku ubiegłego wieku. Dopracowywał wszystkie szczegóły, wszystkie mise-en-scène u siebie w gabinecie z makietą. I zanim bezpośrednio wyszedł do aktorów, był w pełni przygotowany. Tak samo nasza młoda reżyserka. Jako profesjonalny aktor oczywiście wnosiłem propozycje do swojej postaci. Uważam, że aktor zawsze powinien być reżyserem swojej roli. I im bardziej doświadczony wykonawca, tym więcej może mieć takich propozycji. Bardzo ważne jest, gdy aktor i reżyser czują się nawzajem i ufają sobie. Właśnie taka współpraca była u nas z Julią. Przyjęła prawie wszystkie moje propozycje. Z odtwórczynią roli Nory, Olgą Uzun, gramy razem w spektaklu „Julia i Romeo”. Ona wykonuje rolę Julii, a ja – ojca Romea. Ale tam nie mamy wspólnych scen. A tutaj po raz pierwszy spotkaliśmy się na scenie. I chcę powiedzieć, że miałem szczęście do partnerki. Ogólnie wszyscy uczestnicy spektaklu to profesjonalni i utalentowani aktorzy, ciekawe osobowości. Cieszę się, że pracuję w spektaklu z Iryną Nowak, Serhijem Detiukiem, Dmytrem Sawczenkiem, Stanisławem Bobkiem. Mamy też wielu młodych aktorów, którzy grają zjawy. Dzięki ich synchronicznej pracy dekoracje jakby ożywają. Mimo że pracują jako ogólna masa, każdy z nich to wyrazista indywidualność. Uważam, że to perspektywiczni aktorzy. W tym, że spektakl się udał, ważny jest również ich wkład. Jestem przekonany, że praca nad postacią nie kończy się na premierze. Dziecko się urodziło, zaczyna rosnąć. Tak samo spektakl – może rosnąć w górę i nabierać wagi. A czasami bywa, że teatralne „dziecko” okazuje się nieudane i jego droga szybko się kończy. Wydaje mi się, że spektakl „Dom lalki” ma potencjał i będzie tylko zyskiwał. Materiał jest bardzo ciekawy, aktorzy zaangażowani i ciekawa sama inscenizacja. Myślę, że ta historia dopiero się zaczyna”.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru Nowa inscenizacja „Budowniczego Solnessa”, stworzona przez reżysera Dmytra Bohomazowa oraz scenografa Petra Bohomazowa, proponuje własną, unikalną interpretację jednej z wybitnych sztuk klasycznej norweskiej dramaturgii Henrika Ibsena w nowoczesnym formacie scenicznym. Spektakl zainteresuje zarówno tych, którzy dopiero odkrywają dla siebie świat współczesnego teatru, jak i widzów, którzy uważnie śledzą twórcze poszukiwania artystów. Halvard Solness to odnoszący sukcesy architekt. Kariera gwałtownie rośnie, jednak coraz silniej ogarnia go strach: utalentowane młode pokolenie może go prześcignąć. Pewnego razu do pracowni przychodzi młoda kobieta Hilda Wangel — i wraz z nią powracają cienie przeszłości. Rozpoczyna się gwałtowna walka o zrozumienie tego, co kiedyś przeżyto. Co wydarzyło się dziesięć lat temu, podczas pierwszego spotkania Solnessa i Hildy? Dlaczego w domu bezdzietnej pary stoją trzy puste dziecięce pokoje? Na jakim przerażającym fundamencie zbudowany jest sukces Solnessa? Zderzenie z prawdą zmusza bohaterów do balansowania na ostrzu rzeczywistości — aż do zawrotu głowy. Fatalnego zawrotu głowy. O pracę nad spektaklem poprosiliśmy wykonawcę roli Solnessa, artystę ludowego Ukrainy Ołeksandra Kobzara: „Do udziału w tym projekcie zaprosił mnie reżyser Dmytro Bohomazow. Znamy się już ponad dwadzieścia lat. Razem pracowaliśmy w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. Tam mieliśmy kilka wspólnych spektakli. Odegrał ważną rolę w moim życiu aktorskim. Odkrył dla mnie inny teatr, inny sposób istnienia aktora na scenie. Ma specyficzne podejście do aktorów, do materiału. Na Ukrainie Dmytro Bohomazow nie jest podobny do nikogo innego. Zawsze jest mi z nim ciekawie. Od czasu naszej poprzedniej współpracy minęło dziesięć lat. Istniało wspólne pragnienie, by znów popracować razem. Nowy projekt przychodził z trudem, bo to skomplikowana historia i dość niełatwy sam autor. Trzeba było dawać z siebie wszystko, zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Trudność polegała również na tym, że choć w spektaklu są dwa składy wykonawców, to Solnessa gram tylko ja. Musiałem stale być na próbach, dwa razy przechodzić próby generalne. Uważam, że aby powiedzieć coś ludziom, musisz odnaleźć w swoim bohaterze coś bliskiego właśnie tobie. To, o czym sam chcesz powiedzieć. A jeśli nie masz nic do powiedzenia w imieniu bohatera, to nie masz prawa grać tej roli. Tak jak budowniczy Solness, wszyscy przeżywamy jakieś emocje. Każdy ma życie osobiste, relacje z żoną, dziećmi, swój stosunek do Boga. To odnośnie tego, jakimi tematami żyje w sztuce mój bohater. Zawsze szukam czegoś swojego w każdej roli. Jeśli temat jest mi bliski, staram się wziąć coś ze swojego życia. Dobrze, gdy obok są wspaniali partnerzy. W „Budowniczym Solnessie” są to Ołeksandra Jena, Natalija Dola, Hryhorij Naumow, Jurij Radionow, Olha Hryszyna, Oksana Żdanowa i inni. Jak już powiedziałem, mamy dwa składy aktorskie, więc spektakle wychodzą nieco inne. Spektakl dopiero się narodził, jako aktor mam nad czym pracować. Obecnie mam w teatrze pięć ról. Przygotowuję się także do zdjęć w nowym serialu. Będę się na tym koncentrować”.
*** Opowieść o spektaklu „Dom lalki”. Co tracimy, decydując się dostrzec prawdę – iluzję czy to, co najcenniejsze? Latami można żyć w świecie, w którym wszystko wydaje się właściwe: słowa miłości, nawyki, rodzinny porządek. Lecz nagle staje się jasne, że to nie życie, a jedynie rola. W przeddzień Bożego Narodzenia w rodzinie adwokata Torvalda Helmera rozgrywa się dramat Nory – troskliwej żony i dbającej matki, pod której zewnętrzną lekkością ukryty jest śmiały czyn. Kiedyś, ratując męża, potajemnie pożyczyła pieniądze, podrabiając podpis ojca. Ten krok, zrodzony z miłości i odwagi, z czasem odkrywa gorzką prawdę: świat, w którym żyje Nora, zbudowany jest nie na zaufaniu, a na władzy i strachu. W centrum spektaklu znajdują się pytania, które pozostają aktualne również dziś: miłość bez wolności, prawo kobiety do bycia sobą, granica między obowiązkiem a prawem do własnego życia. Kiedy prawda wychodzi na jaw, Nora robi krok ku wewnętrznej wolności – bolesny, ale konieczny. Czy przynosi on wolność, czy na zawsze pozbawia tego, co uważa się za szczęście? – W sztuce „Dom lalki” zobaczyłam nie tylko historię rodzinną, a stan człowieka, który żyje w iluzji i nawet nie od razu to uświadamia sobie – opowiedziała Julia Łobanowska. – Porusza mnie temat domu jako bezpiecznego miejsca – a jednocześnie jako pułapki. Z zewnątrz wszystko jest piękne, poprawne, „tak jak powinno być”, ale wewnątrz – strach, samotność i utrata siebie. Bardzo bliski jest mi obraz kobiety, która stara się być dobrą, wygodną, ale stopniowo przestaje rozumieć, kim jest naprawdę. Ale ta historia nie jest tylko o kobiecie, ona jest o osobowości w ogóle. Wszyscy żyjemy w iluzji, przymykamy oczy na wiele rzeczy, a potem, kiedy iluzja się burzy, uświadamiamy sobie wiele „ciekawych” rzeczy. Ta praca rzeczywiście różniła się od moich poprzednich inscenizacji. Główna osobliwość polega na tym, że jeszcze przed rozpoczęciem prób z aktorami spektakl był niemal w całości zbudowany na makiecie. Było to konieczne, ponieważ scenografia w tym spektaklu jest bardzo dynamiczna. W „Domu lalki” dla mnie sam dom jest osobną siłą sprawczą. Żyje własnym życiem, zmienia się, naciska na bohaterów. W spektaklu dekoracja nieustannie się porusza – jest w niej ponad trzydzieści przemieszczeń różnych elementów. Dlatego ważne było bardzo precyzyjne przemyślenie całego rytmu przestrzeni jeszcze na etapie makiety. Zmianami tymi kierują młodzi aktorzy, którzy w spektaklu istnieją jako zjawy lub cienie. Są jak siły, które ingerują w życie tego domu, zmieniają przestrzeń i tworzą odczucie, że sam dom oddycha i reaguje na wewnętrzny stan Nory. Nowa przestrzeń (Nowa scena teatru) dała możliwość pracy ze skalą, ruchem dekoracji i tworzenia bardziej otwartego, plastycznego środowiska scenicznego. Dla tego spektaklu było to bardzo ważne, ponieważ przestrzeń tutaj nieustannie transformuje się wraz z wewnętrznym stanem bohaterki. Określić się z niektórymi aktorami pomogło kierownictwo. Ale główną bohaterkę Norę – Olgę Uzun – wybrałam sama. Uważam ją za bardzo utalentowaną, głęboką bohaterkę dramatyczną. Pracować z nią jest przyjemnie, ponieważ jest osobą twórczą i pracowitą. Mam nadzieję, że to nie nasza ostatnia współpraca. Zjawy – to powietrze spektaklu, to siła, przeczucie, które przenika do domu Helmerów i pełni różne funkcje, transformuje się w różne formy w zależności od tego, co dzieje się w tym domu. Występują w roli bytów, dzieci, przysięgłych, w roli lęków Nory, jej niepokojów, w roli gości. Na nich zbudowany jest cały zamysł spektaklu. Miałam wspaniały zespół, który składał się ze scenografa Ołeksija Wakarczuka, kostiumografki Kateryny Kornijczuk, reżysera dźwięku i oprawy muzycznej Vlada Tennenbauma, reżyserki światła Natalii Osadczuk oraz choreografki Iryny Kłymenko. Wszyscy ci ludzie są niezwykle twórczy i przejęli się moim pomysłem od samego początku. I tak samo jak ja, przed spotkaniem z aktorami pracowali nad ogólną koncepcją naszego spektaklu. Najprawdopodobniej reżyser nigdy nie będzie zadowolony w stu procentach ze swojej pracy. Ale jestem zadowolona, że my z aktorami słuchaliśmy i czuliśmy siebie nawzajem, nigdy nie mieliśmy konfliktów. Dlatego właśnie w przyjaznej atmosferze udało nam się odtworzyć ciekawe rzeczy i stworzyć spektakl. Już szukam ciekawego i aktualnego materiału na kolejną inscenizację. Mieliśmy również okazję porozmawiać z aktorami. Olga Uzun, odtwórczyni roli Nory: „Po raz pierwszy przeczytałam tę sztukę jeszcze podczas nauki w szkole. Przemyślenia wtedy były sprzeczne, utwór wydał się zbyt długi. A teraz byłam zachwycona inscenizacją, którą zrobiła Julia Łobanowska. Nieco skróciła sztukę, zostawiła to, co najważniejsze. Dodało to utworowi dynamiki. Odnośnie swojej bohaterki chcę powiedzieć, że to bardzo silna kobieta. W rzeczywistości nigdy nie myślałam, że będę mogła być Norą. Bardzo się zdziwiłam, kiedy zaproponowano mi tę rolę. Ale już podczas pracy nad postacią znajdowałam wiele skojarzeń, wspólne cechy z sobą, innymi znanymi mi ludźmi. Zrozumiałam, że to dość aktualna historia kształtowania się osobowości. To proces poznawania siebie, rozumienia, czego chcesz w życiu i jak nauczyć się o tym mówić. To dość skomplikowana, bolesna droga, ale u Nory ona się dokonała. I ten proces odbywa się bezpośrednio na oczach widzów. Myślę, że ta historia odbije się echem w sercach wielu ludzi i nie tylko kobiet. Na pracę nad spektaklem nie było zbyt wiele czasu. Do tego tak się złożyło, że zaczęłam brać udział w próbach nie od samego początku. Próby były wyczerpujące, ale dość pożyteczne dla mnie jako artystki. Po raz pierwszy w czasie kariery aktorskiej muszę przez cały spektakl nieustannie być na scenie. Nie ma czasu, by przygotować się, nastroić. Wszystko, co się dzieje, przeżywasz tu i teraz. To też było ciekawe. Czekałam na próby generalne, by połączyć ze sobą wszystkie epizody. Będę się tym zajmować również w przyszłości, aby złożyć spójną historię. Zapewne będą pojawiać się jakieś nowe ciekawe momenty. Reżyserka Julia Łobanowska sprawnie, miękko i precyzyjnie buduje spektakl. Jest z tych reżyserów, którzy słyszą aktorów i są otwarci na współtworzenie z nami. Łatwo mi było komunikować się z Julią. Dawała jasne, zrozumiałe zadania, mieliśmy wspaniałą komunikację. Z niektórymi aktorami pracowałam po raz pierwszy, z innymi gram razem w innych spektaklach. W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki odbyły się dwie premiery według utworów Henrika Ibsena. Na głównej scenie teatru Dmytro Bohomazow wystawił spektakl „Budowniczy Solness”, a na nowej Julia Łobanowska – spektakl „Dom lalki”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
historyczno-kulturowego rezerwatu Włada Łytowczenko oraz zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Zoja Staszuk (Kijów), znane pisankarki Jelena Torak (Brodina, Rumunia), Hanna Łyndjuk oraz Marjana Isajczuk (Kosmacz), zasłużona mistrzyni twórczości ludowej Tetiana Konował z Ługańszczyzny. Szczere słowa wdzięczności inicjatorom akcji oraz pisankarzom, którzy gorliwie zachowują, rozwijają i popularyzują tradycje, wyrazili generalna dyrektor Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia imienia J. Kobryńskiego, zasłużona pracownica kultury
Tłumaczenie maszynowe
Oksana JASIŃSKA Zdjęcia Jaremy PROCIWA Każdego kwietnia, już tradycyjnie, począwszy od 2014 roku, odbywa się szczególne światowe wydarzenie „Pisanki dla Ukrainy”, zapoczątkowane z inicjatywy Kathy Schoenfelder-Verrelli dla uczczenia Bohaterów Niebiańskiej Sotni oraz w odpowiedzi na aneksję Krymu. Przez wszystkie ciężkie lata wojny rosyjsko-ukraińskiej, zwłaszcza po pełnoskalowej inwazji Rosji w 2022 roku, ta niezwykła akcja co roku jednoczy coraz więcej twórców pisanek i wszystkich, którzy pragną dołączyć do szlachetnej inicjatywy – tworzenia pisanek wypełnionych symbolami pokoju, nadziei i wytrwałości. W tym roku w Muzeum Malarstwa Pisankowego wydarzenie, które odbyło się w ramach XVI festiwalu folklorystycznego „Pisanka”, zgromadziło ponad stu uczestników – wojskowych, wolontariuszy, żony i matki wojskowych, przedstawicieli władz, duchowieństwa, kultury, oświaty, Kołomyjskiego Oddziału Miejskiego Towarzystwa „Proświta”, studentów, uczniów, policjantów, osoby wewnętrznie przesiedlone. Do światowej akcji dzięki nowoczesnym środkom komunikacji dołączyła zastępczyni przewodniczącego Iwanofrankiwskiej Obwodowej Państwowej Administracji Wojskowej Ludmyła Sirko, a z muzeum społeczność witali przewodniczący Kołomyjskiej Hromady Terytorialnej Bohdan Stanisławski oraz p.o. przewodniczącego Kołomyjskiej Rejonowej Administracji Państwowej Lubow Mychajłyszyn, szefowa centrum rehabilitacyjnego „Ciepło skrzydlatej duszy” Natalja Tarabałka. Duchowego błogosławieństwa udzielili ks. Roman Bojczuk oraz ks. Wasyl Derkacz. Dzięki połączeniu online uczestnicy mieli możliwość powitać w muzeum inicjatorkę akcji Kathy Schoenfelder-Verrelli, której miłość do pisanki zaszczepiła babcia-Ukrainka, a także znaną mistrzynię, badaczkę sztuki ludowej, ambasadorkę kultury ukraińskiej na świecie Marię Rypan (Toronto, Kanada), prezeskę Ukraińskiego Domu w Düsseldorfie Irynę Jastreb (Niemcy), pracownika naukowego Muzeum Pamięci A. Baranauskasa i Vienuolisa – A. Žukauskasa Virginijusa Strolię oraz muzealniczkę i mistrzynię Ritę Matiukaitė-Vasiliauskienė (Anykščiai, Litwa), profesor, wykładowczynię religii Veronicę Ragovan (wieś Krzywy, Rumunia). Szczególnie wzruszające było spotkanie z frontu ze znanymi w świecie sztuki osobistościami: Ołehem Kiraszczukiem, który od pierwszych dni wojny zamienił pisak na broń i broni Ukrainy, oraz ludowym artystą Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, kobzarzem i muzykologiem Tarasem Kompanyczenką, który obecnie służy w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Razem z przewodniczącą Rady Ekspertów ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy Walentyną Demian, która również witała uczestników akcji, byli oni świadkami wpisania ukraińskiej pisanki i kobzarstwa na Reprezentatywną Listę UNESCO. Słowa powitalne przesłały również członkinie Rady Ekspertów – dyrektorka Wyszhorodzkiego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu Jarosława Tkaczuk oraz kierowniczka Muzeum Malarstwa Pisankowego Oksana Jasińska, która moderowała spotkanie. Szczególne podziękowania dla miejskiego głowy Bohdana Stanisławskiego oraz Wydziału Kultury Kołomyjskiej Hromady Terytorialnej za wsparcie w organizacji wydarzenia, a także dla naszych utalentowanych twórczyń pisanek, pod których fachowym kierownictwem uczestnicy wykonali wspaniałe pisanki: zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy Switłany Stadnyk, pracowniczek naukowych muzeum Iryny Błońskiej, Iryny Wirowskiej i Inny Wojtenko, mistrzyń Oksany Hryhorczak, Hanny Samanczuk, Oksany i Kseni Tanczyneć. Jasnym dopełnieniem wydarzenia artystycznego były występy chóru „Światło Taboru” (kierownik – Switłana Harhat) Katedralnego Soboru Przemienienia Pańskiego Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego oraz najmłodszych uczestniczek zespołu „Wokalne perełki” (kierownik Ulana Muzyka) Kołomyjskiej Szkoły Muzycznej nr 2 im. Hałyny Hrabec. Każda pisanka stworzona podczas akcji to przesłanie miłości, pamięci i solidarności. Łącząc siły, nie tylko popularyzujemy tradycje, ale także odczuwamy wsparcie świata i utwierdzamy niezachwianą wiarę w Zwycięstwo Ukrainy, niosąc piękno i nadzieję.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe