Strona · s. 15strona oryginału ↗
Dmytro Hnatiuk: „JESTEM NA CAŁE ŻYCIE ZAANGAŻOWANY W TEATR!”
Слово Просвіти, №15 за 2004 рік
Aida („Aida” G. Verdiego)
...od jej wielbicieli z prośbą o interwencję w konflikcie i wsparcie Oksany Andrijiwny w odzyskaniu pełnowartościowego życia twórczego (nie wiadomo, czy to pismo dotarło do Nikity Siergiejewicza). We wrześniu 1939 roku Oksanę Andrijiwnę wysyłają z brygadą koncertową na Zachodnią Ukrainę — tam ukazała się publikacja w gazecie „Nasza flaga” o tym, że w 1936 roku bolszewicy ją nagrodzili, a potem zniszczyli. Zatem trzeba było pokazać śpiewaczkę żywą. Jechała tam w kolumnie ciężarówek pod ciągłym ostrzałem. Jakże skrzydlato śpiewała tam Oksana Andrijiwna! A wykonując prosowiecką pieśń „Ukraino moja, Ukraino!” (kompozytor D. Pokrass, poeta W. Lebiediew-Kumacz), podtekstem wkładała tyle miłości do rodzinnej ziemi, że czekiści-kagiebiści szaleli z wściekłości: „Z tą śpiewaczką trzeba jeszcze bardzo dużo pracować!” (ze wspomnień znanego teatrologa diaspory Waleriana Rewuckiego). We Lwowie, na nieszczęście, Oksana Andrijiwna bez pamięci zakochała się w redaktorze gazety „Komunista” Andriju Czekaniuku. Nie miała zamiaru rozbijać jego rodziny: pragnęła jednego — kochać i być kochaną, bo otaczały ją pustka i wrogość! W dwóch niewysłanych listach do Czekaniuka w 1940 roku śpiewaczka odkryła dramat swojej zranionej duszy, szóstym zmysłem przeczuła swój bliski koniec. Miłość, ciąża, której pozbyć się kategorycznie odmówiła, skomplikowane relacje z niekochanym, brutalnym i zazdrosnym mężem Wasylem Moskalenką zadały jej otchłań cierpienia. Ostatnie dwa miesiące życia wypełniły się nieznośnymi męczarniami. Kilkukrotne zwracanie się artystki do biura partyjnego teatru z prośbą o odizolowanie jej od Wasyla Moskalenki, który oczernia ją na każdym kroku, pozostały bez odpowiedzi. Wsłuchajcie się w krzyk duszy, który w brudnopisie listu do nieustalonego wysokiego urzędnika partyjnego w osobie Borodina: „Towarzyszu Borodin! Mówić szczerze u nas w teatrze — to podpisać na siebie wyrok i popaść w niełaskę grupowiczostwa. Ale ileż można milczeć? Walcząc ze wszystkimi tymi zjawiskami, zbyt wiele zapłaciłam: straciłam zdrowie i nerwy. Został jeszcze głos, a go właśnie chcę zachować — on jeszcze przyda się mojej Ojczyźnie i mojemu narodowi, z którego sama wyszłam. Ja nie chcę w tych swoich latach stać się inwalidą… Ja ostatni sezon pracuję w Operze Kijowskiej — więcej ani moralnych, ani fizycznych sił nie m-
— Dmytro Mychajłowiczu, czy marzył Pan w dzieciństwie o tym, by zostać śpiewakiem operowym? — Dorastałem we wsi Mamajiwka na Bukowinie, gdzie śpiewali wszyscy. Mój dziadek miał 20 fujarek i bardzo mistrzowsko grał. W dzieciństwie marzyłem o śpiewie. Godzinami mogłem słuchać, jak z upodobaniem wygrywają na ulicy troiste muzyki. To dla mnie było najpiękniejsze. Bardzo wcześnie zacząłem śpiewać w chórze cerkiewnym. W naszej wsi była taka tradycja — całą wspólnotą iść do cerkwi, gdzie było kilka dużych chórów, całą duszę wkładać w śpiew cerkiewny. To bardzo wpływało na ludzi duchowo, wychowywało szlachetność i głębokie rozumienie życia, miłość do Boga i do ludzi. Bez wątpienia, właśnie dzięki temu nasza wieś stała się kolebką wielu znanych nauczycieli, lekarzy, śpiewaków, oficerów, doktorów nauk oraz akademików, którzy wnieśli znaczący wkład w rozwój nauki, sztuki, spraw wojskowych na Ukrainie. Właśnie w naszej rodzinie — nikt nie śpiewał. Ja urodziłem się inny: wszystko, co ziemskie, dla mnie nic nie znaczyło. Marzyłem tylko o scenie. Kiedy w 1945 roku zdemobilizowałem się z armii i przyjechałem do domu, na Bukowinie panował głód, rodzice czekali, że będę pracował we wsi, a ja postawiłem na swoim i w 1946 roku wstąpiłem do Kijowskiego Państwowego Konserwatorium. Wtedy po raz pierwszy w życiu przyszedłem do teatru operowego, na spektakl „Taras Bulba”, gdzie rolę Tarasa wykonywał artysta ludowy I. S. Patorżynski, Ostapa — Mychajło Hryszko, którego od tamtego czasu uwielbiałem, Andrija — Wiktor Boryszczenko, Nastkę — Marija Łytwynenko-Wolgemut. Z zachwytu nie mogłem dojść do siebie, byłem tak poruszony, że ledwo wytrzymałem szalony nawał emocji. A o sobie myślałem wtedy bardzo skromnie: że nie starczy siły głosu, a nawet śmiałości, by śpiewać tutaj. — Kiedy po raz pierwszy wystąpił Pan na scenie Opery Narodowej? — Podczas nauki wielokrotnie wcielałem się w studiu operowym w postać Mykoły z „Natalki Połtawki”. Uczyłem się niezwykle wytrwale i starannie. Cały swój czas poświęcałem opanowaniu techniki śpiewu, za co w gronie najlepszych studentów otrzymywałem stypendium stalinowskie. To był 1948 rok. Pewnego razu w teatrze zachorowali wszyscy
Amonasro w operze „Aida” G. Verdiego wykonawcy roli Mykoły. Zaproponowano mi wystąpienie i wyraziłem zgodę, chociaż bardzo się denerwowałem i byłem niepewny siebie. Zaśpiewałem. Publiczność dobrze mnie przyjęła. I wtedy po raz pierwszy coś zmieniło się w mojej istocie. Dopiero po tym zacząłem naprawdę marzyć o scenie operowej. Uświadomiłem sobie — los daje mi szansę! Po ukończeniu konserwatorium otrzymałem przydział — solista Kijowskiego Państwowego Teatru Opery i Baletu im. T. H. Szewczenki. Miałem szczęście występować obok koryfeuszy sceny operowej. W krótkim czasie opanowałem tak wielkie role jak Jelecki w operze „Dama pikowa” P. Czajkowskiego, Walenty w operze „Faust” Charles’a Gounoda, Ostap w operze „Taras Bulba” M. Łysenki, Janusz w operze „Halka” S. Moniuszki, Igor w operze „Kniaź Igor” A. Borodina, Figaro w operze „Cyrulik sewilski” G. Rossiniego, Demon w operze pod tym samym tytułem A. Rubinsteina i inni. Z pierwszych lat pracy zapamiętałem taki przypadek. Pewnego razu podczas spektaklu „Taras Bulba”, wykonując partię Ostapa, tak wszedłem w rolę w scenie śmierci brata, że nie mogłem powstrzymać swoich burzliwych uczuć miłości i jednocześnie strasznego bólu z powodu zdradzieckich czynów Andrija. Moje serce jakby rozrywało się na pół z rozpaczy po niepowetowanej stracie. Nie grałem, a żyłem tym momentem i całe moje ciało wstrząsało nieudawane łkanie. Nie mogłem opanować swoich wzburzonych emocji i wtedy Borys Romanowycz Hmyria, niepowtarzalny, ale powściągliwy w okazywaniu swoich uczuć śpiewak i aktor, lekko dotknął mojego ramienia i samymi ustami wypowiedział tylko dla mnie: „Spokojniej…” — Czy miłość pomaga w twórczości? — Wzorem w życiu osobistym dla mnie zawsze był Borys Hmyria, który miał bardzo wiele wielbicielek swojego talentu. Wielki esteta, bardzo kochał piękne kobiety, które inspirowały go do twórczości, dedykował im swoje pieśni, ale nigdy nie przekraczał granicy, był bardzo surowy i porządny, kochał i szanował swoją żonę Wierę Augustyniwnę. Piękna kobieta — to wielkie szczęście. Pan Bóg zesłał mi wspaniałą żonę Halynę Makariwnę. Jest ona doktorem nauk filologicznych, laureatką Nagrody Państwowej ZSRR w dziedzinie nauki. A przede wszystkim — Przyjacielem i Matką. Jej rodzice to nauczyciele, ona sama pochodzi ze wsi Kozackie, która znajduje się niedaleko Keryliwki, ojczyzny Szewczenki. Jestem bardzo dumny z tego, bo czuję się przyłączony do źródeł wielkiego geniusza. Kiedy zaś teraz bywam we wsi, to boli widzieć, jak żyją wieśniacy. Całkiem niedawno Ukraina obchodziła 190. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Odwiedziłem z koncertem Moryńce, drugą rodzinną wieś Szewczenki. Wrażenie pozostało smutne. Wieś jest zaniedbana. Miejscowy dom kultury nie jest ogrzewany, sala, w której przyszło mi występować, jest bardzo zimna, nieprzyjazna. Jedyne, co rozgrzewało, to szczerość i zachwyt widzów. Bardzo kocham Ukrainę.
Jej historia, przeszłość, teraźniejszość i przyszłość są dla mnie ponad wszystko. Występując na wszystkich kontynentach, na najbardziej prestiżowych scenach świata, wszędzie starałem się obok klasyki, arii operowych, romansów, pieśni współczesnych kompozytorów pokazać ukraińską pieśń ludową, dać słuchaczom poczuć nosiciela tej pieśni, nasz utalentowany naród. Pewnego razu (było to w Australii) zdarzyło się, że przyszli dziennikarze przeprowadzić ze mną wywiad, ale nie było tłumacza. Zaśpiewałem im kilka ukraińskich pieśni ludowych. Potem napisali w gazetach, że to był niezwykły wywiad, dzięki któremu zrozumieli duszę mojego narodu. Poprzez pieśń, poprzez śpiew, poprzez bogactwo melodii niosłem słuchaczom różnych narodowości ideę Ukrainy jako oryginalnego kraju. — Czy można mówić o ukraińskiej elicie? — O niej nie trzeba mówić. Ona sama za siebie mówi. Przecież mamy tak dawne tradycje, takich koryfeuszy jak Wedel, Bortniański, Berezowski, Kruszelnicka, Patorżynski, Hmyria i inni. A ilu wybitnych pisarzy, artystów, uczonych — żadna popkultura nie może ich zniszczyć! My, Ukraińcy, jesteśmy dumnym narodem. Chcemy, aby Ukraina była na poziomie światowych krajów. Musimy w młodzieży wychowywać przede wszystkim godność, dążenie do bycia godnymi swojego starożytnego i pięknego państwa. — Jakie są Pana plany twórcze? — Niedawno wraz z narodowym artystą Ukrainy, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej Anatolijem Pałamarenką odbyliśmy podróż po wielu miastach Prawobrzeżnej Ukrainy z koncertami „Dumy moje, dumy”, poświęconymi 190. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki (w moim repertuarze jest wiele pieśni i romansów do słów Kobziarza, a Anatolij Pałamaranko wspaniale czyta wiersze i poematy naszego genialnego poety). Należy zauważyć, że te koncerty, zorganizowane przez towarzystwo „Proświta”, były odbierane przez widzów wspaniale. Teraz planujemy dać szereg takich koncertów w miastach Lewobrzeżnej Ukrainy. A w ogóle — jestem na całe życie zaangażowany w teatr. Wysoka sztuka ma wielką siłę przyciągania. Ukraina to niewyczerpane źródło talentów. Obecnie w konserwatorium jest całe kwiecie młodych śpiewaków i muzyków, którzy za 5—6 lat staną się ozdobą naszej sceny operowej i ukraińskiej kultury. Talenty narodowe nie wyczerpują się. Rodzi je piękno naszej ziemi, nasza kultura, nasi dobrzy ludzie. Wszystkie ukryte bogactwa duchowe z czasem rozkwitną. Moje pokolenie przeżyło wojnę, głód, odbudowę i, pomimo nadzwyczajnych trudności, dało światu bardzo wielu wybitnych muzyków, śpiewaków, artystów baletu. Jesteśmy w długu wobec nich i musimy dbać o ich godną starość. I jednocześnie pielęgnować oraz odkrywać młode talenty — główne bogactwo naszego kraju. Rozpytywała Nika KRYŻANIWSKA. Pod koniec bieżącego marca światowej sławy śpiewak operowy, główny reżyser Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu imienia Tarasa Szewczenki Dmytro Mychajłowycz Hnatiuk skończył 79 lat. Dzień urodzin zastał Dmytra Mychajłowycza w podróży: wraz z narodowym artystą Ukrainy Anatolijem Pałamarenką odbywa on tournée poświęcone 190. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, zorganizowane przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Szczerze życząc Dmytrowi Mychajłowyczowi zdrowia i twórczej długowieczności, poprosiliśmy go o odpowiedź na pytania „Słowa Proświty”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
