Strona · s. 9strona oryginału ↗
IWAN FRANKO. CZŁOWIEK
Слово Просвіти, №15 за 2005 рік
Iwan Jakowycz Franko — pisarz (poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki, tłumacz, wydawca), publicysta, nauczyciel młodych pisarzy i oczywiście rewolucjonista-demokrata, jeden z założycieli ruchu socjalistycznego w Galicji (o tym, że na progu XX wieku nie tylko odchodzi od socjalizmu, ale też gruntownie krytykuje socjalistyczne idee dyktatury proletariatu, jednopartyjnej władzy, a także krytykuje K. Marksa, oczywiście milczano i milczy się do dziś). Te podręcznikowe prawdy są znane już nawet uczniom szkół średnich.
towarzystwa, choć nie był ustępliwy ani podatny na wpływy. Wręcz przeciwnie: często był niemal bezkompromisowy, szczególnie gdy szło o sprawy społeczne, literaturę, politykę. Miał to w sobie od dzieciństwa i zachował na całe życie. Konfliktów nie unikał. Tak, już w gimnazjalnej pracy pisemnej zaprzeczył słowom A. Mickiewicza o tym, że „trudniej dobrze przeżyć dzień, niż napisać książkę”. Miał przez to nieprzyjemności, został oskarżony przed dyrektorem o „profanowanie Mickiewicza”; wiele lat później napisze artykuł o Mickiewiczu „Poeta zdrady”, za co zostanie wyrzucony z polskich czasopism, gdzie miał jedyny znaczący zarobek, choć te lata pracy w „Kuryerze Lwowskim” nazywał „dziesięcioletnią pańszczyzną”. Czasem takie konflikty prowadziły do zerwania z ludźmi, z którymi pisarz utrzymywał bliskie związki. Wpływał także na kobiety, którym znudziły się „krochmalone kołnierzyki” wychowanych galicyjskich dandysów. Ile emancypantek z Galicji zakochiwało się w tym „rudawym”, niskim mężczyźnie. „Duszę moją oczarował swoją poemą («Mojżesz»)” — pisał M. Kotsiubynski. „Karmiony chlebem chłopskim” Franko był niezwykle pracowity: pięćdziesięciotomowe wydanie jego dzieł nie obejmuje w najmniejszym stopniu całej jego spuścizny. On sam i wspomnieniodawcy wspominają, że czytał i pisał do pierwszej lub drugiej w nocy, wstawał wcześnie rano i znów „zaprzęgał się” do pracy. Choć polem jego głównej pracy była literatura, nie mniejsze znaczenie miała polityka, a podstawowym zarobkiem — działalność dziennikarska i wydawnicza. Po odwiedzinach Franki w Krzyworówni Леся Українка długo płakała: pisarz wówczas nie tworzył, jak się spodziewała Lesia Ukrainka, lecz „czytał korektę” do gazety. Nie mogła wiedzieć, że wtedy będzie tworzył wtedy, gdy „ciemna noc wszystkich zmęczonych ludzi okryła”. Do pracy na niwie literackiej potrzebna była książka, choć w gabinecie Franki (obecnie muzeum pamiątkowym pisarza we Lwowie) na ścianie wisi duża kolorowa tablica — atlas ryb w zbiornikach wodnych Europy. Była to kolejna pasja pisarza z lat dziecięcych, gdy mały Myron (tak nazywała go w domu matka) w niewielkim potoku koło Nahujewicz łapał ryby rękami. Tak, i w dorosłym, i w dojrzałym wieku Franko lubił łowić ryby, rzadko korzystając z wędek czy sieci. Tym zamiłowaniem „zaraził” także żonę Olgę; oboje, gdy udawało im się wyrwać na łono natury, chętnie oddawali się wędkowaniu, wywołując
Nie był stałym bywalcem kawiarń, choć zaglądał tam często: w kącie, przy stoliku, nad filiżanką kawy („filiżance” po galicyjsku), pospiesznie notował strofy nowych wierszy, dopiero co ułożonych na lwowskich chodnikach; w kawiarniach można było przejrzeć dwie-trzy nowe gazety: gazeta w kawiarni tamtych czasów to stara, dobra tradycja Lwowa. Był człowiekiem swojego czasu, wyprzedzającym go o stulecie, był Europejczykiem i Galicjaninem, był nauczycielem narodu. I przede wszystkim był człowiekiem.
z
Bohdan PROCYSZYN
Ileż ich, emancypowanych Galicjanek, zakochiwało się w tym „rudawym” niewysokim mężczyźnie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
