Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

CHIMERYCZNE MARZENIE NA TĘ CHWILĘ

Слово Просвіти, №15 за 2008 рік

Walentyna DAWŁYDENKO Miró wyznał kiedyś, że najbardziej porusza go cisza i to, co się w niej dzieje, na przykład skrzyp kół wiejskiego wozu o świcie. Pragnął odzwierciedlić to również w swoim malarstwie poprzez niezapełnioną przestrzeń, kolorową pauzę. Jest mi to bliskie. Tak, jakby gałąź nowego wiosennego przebudzenia, która sama w sobie zajmuje graficznie wąsko określony obszar, ale jej aura, nabrzmiała wilgocią, mgłą przejmującego zapachu młodych listków, słoneczną zawiesiną, obejmuje kilkaset metrów wokół. I już z oddali, idąc od tego krzewu, jednakowo czuje się jego oddech, szorstki języczek czułości czy mgiełkę na policzku. Ale mówią mi, że w ideale niezapełniona przestrzeń nie istnieje. Każdą szczelinę czy norkę, nawet pęknięcie w kamieniu wypełnia ruchliwa żywa materia, dobrze, jeśli to łodyżka czy mrówka, coś niewinnego i pracowitego. Ale mówią mi, że przestrzeń zazwyczaj jest gęsto zaludniona centaurami i panegirystami Euklidesa, wielbicielami płodnych trójkątów i nadzwyczajnych kulek. Nie mogę nie uwierzyć rozmówcy, bo ma osiemdziesiąt dwa lata, spotykał się z Picassem, Giacomettim, Miró, A. Loranem. A w Narodowym Muzeum Sztuki Ukraińskiej Yvon Taillandier, francuski historyk sztuki, malarz, rzeźbiarz, pisarz, otwierając swoją wystawę, oświadczył kijowianom: „Dziś mam 82 lata, a wciąż maluję z takim zapałem, jakbym zaczął to dopiero wczoraj”. Za pędzle chwycił w wieku czterdziestu pięciu lat i wymyślił prawdziwy mityczny świat, który nazwał Taillandier-land („Taillandier-land”), i uczynił go sławnym we Francji i za granicą. „Jakaż to dla mnie radość, że mieszkańcy „Taillandier-landu” zawitali do Ukrainy, tego żyznego kraju. Kiedyś miałem farmę w samym centrum Francji, w Owernii, gdzie z zachwytem obserwowałem wiejską pracę. Teraz, kiedy już jej nie mam, wciąż rozmyślam, czy nie pozostałem takim sobie pracowitym wieśniakiem, który uprawia obrazy na papierze”. To on — teoretyk i apologeta zapełniania pauzy, ciszy, przestrzeni — przyznaje, że przy jego obrazach słychać gwar czy szemranie wielu głosów, tak gęsto zaludnia płótno swoimi zabawnymi postaciami. One nie są głupie: potrafią jeździć na rowerze, kierować autem i samolotami czy innymi latającymi urządzeniami. Tam, gdzie nie ma już miejsca dla wielkich, osiedlają się maleńkie, a są takie, które przywarły nawet do krawatów wielkich — drobniutkie. Takie, co przywarły do krawatów wielkich… Rozumiem, że ta analogia nie jest z naszego bytu. Co narzuca mi transkrypcję tego obrazu — nasz przesyt wiadomościami z życia polityki, która na ekranach i łamach gazet wyparła po prostu Człowieka. Proponuję naszym korespondentom w obwodach: „Napiszcie o Ludziach, którzy pozostają takimi i w obecnych warunkach, nie tracą swoich cnót nawet w najtrudniejszych sytuacjach. Pokażcie, jaki obecnie jest nasz naród — na Odesszczyźnie, w Tarnopolu i Czyhrynie. Chcę usłyszeć szemranie żywej mowy naszych Ukraińców, nie wszystko przecież oglądać oblicza zadbanych i niegłodnych z sali parlamentarnej”. A francuski malarz twierdzi: „Czuję się szczęśliwy. Fascynują mnie ludzkie twarze”. Jeszcze jako trzynastolatek malował realistyczne portrety. Jego zdaniem ich rysy zdradzały męstwo. Potem Yvon Taillandier przeżył wpływ Picassa i jest to naturalne, bo pisał o nim artykuły i monografie, jak i o innych ulubionych mistrzach różnych epok. Stał się wykładowcą, a potem krytykiem w paryskich czasopismach, z czasem — sekretarzem słynnego „Salonu Majowego”, gdzie wystawiali swoje arcydzieła sławni artyści. Spotykał się i przeprowadzał wywiady ze wszystkimi, których można uważać za założycieli sztuki współczesnej drugiej połowy XX wieku. Kiedy sam powrócił do płótna, to z surrealizmu Picassa przejął chyba tylko sposób przekazywania obrazu w profilu i en face jednocześnie. Jego wesołe kolorowe postacie, których słowa umieszczono w powietrznych „dymkach” językowych, jak w komiksach, poruszają się w kartonowych budowlach, podobnych do średniowiecznych portyków. Na zawsze usunął ze swojej palety czarny kolor, bo postanowił tworzyć pełen radości życia świat. Opowiada przyzwyczajonym do wszystkiego kijowskim krytykom o przekonaniu starożytnych Greków, że powietrze jest gęsto wypełnione bogami. Kiedy obserwuje się promień światła w półmroku, zobaczycie nieważkie jasne drobinki. To one właśnie. Albo jeszcze, wspominając Demokryta, po prostu poezja: ruch atomów przypomina spadanie deszczu, bo lecą równolegle, i bardzo rzadko, wyjątkowo rzadko, a jednak jeden atom spotyka się z drugim, i od tego — naruszenie stałości, porządku i jakiś cud, narodziny piękna. Tak to widzi Taillandier. „Jestem malarzem figuratywnym. Trzeba zrehabilitować figuratywność w obliczu abstrakcji. Podoba mi się ciało człowieka. Znacie historię o Giacomettim, kiedy robił portret Jeana Geneta? Po każdej sesji artysta powtarzał: „Jaki pan jest piękny…” Z czasem dodawał: „jak wszyscy”. Bardzo dobrze to czuję. Dla mnie istota ludzka jest piękna, bo się doskonali lub przynajmniej zmienia”. Utożsamia malarstwo z opowieścią, świadomie dostarcza teksty do czytania, aby, jego zdaniem, zmniejszyć dystans między malarstwem a literaturą. Chce zamienić amatora książek w amatora kontemplacji obrazów. Czy odbiera to coś malarstwu? A może wyzwala je, tak jak w swoim czasie Jean-Dominique Ingres dodał trzy zbędne kręgi do ogromnych, lecz bardzo eleganckich pleców jego słynnej Odaliski, jak impresjoniści pozbyli się światłocienia, ekspresjoniści zlekceważyli klasyczną anatomię, a kubiści — perspektywę renesansu. Yvona Taillandiera przyciąga sztuka archaiczna. „Mój świat — to świat filozofa w zwykłym rozumieniu tego słowa. Jeśli chodzi o mój język, to jest on podobny do języka ludzi pierwotnych”. Upodobania artystyczne Yvona Taillandiera ujawniły się w najróżniejszych tematach, których dotykał: dekolonizacja, kobiety, walka o pokój, Rewolucja Francuska, Deklaracja Praw Człowieka. Zebrał nadzwyczajną kolekcję, poświęconą sztuce ludowej całego świata, którą podarował muzeum miasta Noyers-sur-Serein. Jeszcze jeden kursyw pojawia się w moim artykule, jako dział wodny: „u nich” i „u nas”. „Nadzwyczajną kolekcję, którą podarował muzeum”. U nas obecnie jest zupełnie inny wskaźnik przyłączenia do kultury światowej: w luksusowych prywatnych kolekcjach, które czasami ujawnia się na pewnych akcjach, ze zdziwieniem spotykamy płótna, które całkiem niedawno należały do muzeów państwowych, ba, nawet są wymienione w wydawnictwach drukowanych i katalogach. A Lesia Babliak przestrzega stylu bizantyjskiego, który był rozpowszechniony w Rusi Kijowskiej-Ukrainie w X—XV w. Ale jej bizantynizm jest bardzo oryginalny. Odczuwa się osobisty styl, związek z ikoną ludową, zwłaszcza malowaną na szkle. Także ikony pani Lesi są dekorowane w czysto ukraińskim duchu. Ona. W Ukrainie trwa „Francuska wiosna 2008”. Wśród wydarzeń festiwalu, które odbywają się w stolicy, a także w największych ośrodkach obwodowych, są wystawy malarstwa i fotografii, spektakle teatralne, festiwal pokazów przedpremierowych, prezentacja książek. W ramach tego projektu jest także wystawa paryskiego artysty Yvona Taillandiera.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn