Strona · s. 2strona oryginału ↗
CUDZOZIEMSKI POMNIK
Слово Просвіти, №15 за 2008 рік
Halina Lewycka, członkini Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Kijów
Oburzenie świadomych ludzi budzi w Ukrainie wznoszenie pomników, które przypominają o jej kolonialnej przeszłości. Powstają one jako gest przyjaźni między niektórymi ukraińskimi a obcymi urzędnikami. Cały świat ukraiński był świadkiem, ile emocji wywołał gest Leonida Kuczmy wobec Polaków (chodzi o treść napisu na pomniku na „cmentarzu orląt” we Lwowie). Dlatego kolejny gest ukraińskiego urzędnika wobec Węgrów przeszedł bez rozgłosu. Na przełęczy Wereckiej na Zakarpaciu, w urochysku Beskid, na granicy obwodów zakarpackiego i lwowskiego wznosi się pomnik, który głosi, że właśnie tam Węgrzy znaleźli swoją ojczyznę. I choć w skali Ukrainy o budowie wiadomo niewiele, Galicja i ukraińskie Zakarpacie są zaskoczone i oburzone tym faktem. Pomnik ma 7 metrów wysokości i waży ponad 60 ton, choć według wcześniejszych uzgodnień miała to być siedmiokątna kapliczka — symbol siedmiu węgierskich plemion, które 1100 lat temu przekroczyły Karpaty. Na przełęczy Wereckiej spoczywają szczątki rozstrzelanych obrońców Karpackiej Siczy (przeważnie młodych Zakarpatczyków i Galicjan), którzy w 1939 roku bronili niepodległości Karpacko-Ukraińskiego Państwa i jako pierwsi w Europie stawiali zbrojny opór faszystowskim najeźdźcom. Dzięki lekkiej ręce ukraińskiego urzędnictwa nie jest to pierwszy węgierski symbol na Zakarpaciu. Na bastionie zamku mukaczewskiego „Pałanok” już bez żadnej dyskusji ustawiono symbol węgierskiej dynastii Arpadów (dynastii książąt, a od 1000 roku królów, która rządziła Węgrami w latach 889—1301 i, mimo dynastycznych małżeństw z kijowskimi książętami, w czasach najazdu tatarsko-mongolskiego walczyła przeciwko Danielowi Halickiemu). Tę dynastię w Mukaczewie symbolizuje dziś brązowy ptak Turul, uniesiony na kolumnie o wysokości 33 metrów. Rozmiar ptaka to 2 m, a rozpiętość skrzydeł — 4 m. Wszystko to skłoniło deputowanych Lwowskiej Rady Obwodowej do zwrócenia się do deputowanych Zakarpackiej Rady Obwodowej, a także do Prezydenta i Premiera państwa z żądaniem zakazu ustawiania na Zakarpaciu obcej symboliki. Za tą decyzją zagłosowała zdecydowana większość korpusu deputowanych — 102 posłów. Na Międzyresortowej Komisji Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, która uzgodniła budowę węgierskiego pomnika, tylko dwie osoby wystąpiły przeciwko ustawieniu w Ukrainie symbolu obcej władzy. Dlaczego? Odpowiedź na to pytanie daje jeden z mniejszości, kierownik Centrum Badań Stosunków Ukraińsko-Polskich Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypiakewycza NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Mykoła Łytwyn ze Lwowa: „Podczas dyskusji wyrobiłem sobie wrażenie, że to czysto węgierska komisja, ponieważ prawie cały jej skład lobbował interesy strony węgierskiej. Przeciwko ustawieniu pomnika, oprócz mnie, wystąpił przedstawiciel «Proświty». Jako historyk i obywatel nie jestem przeciwny odnawianiu cmentarzy. My, chrześcijanie, powinniśmy czcić pamięć zmarłych. Jeśli w ziemi leżą kości — należy nad nimi ustawić chrześcijańskie symbole. Ale tu nie chodzi o uczczenie pamięci zmarłych — na przełęczy Wereckiej nie ma cmentarza. Buduje się wirtualny pomnik ku czci 1100-lecia (ta data jest umowna, bo wśród historyków nie ma jednomyślności, ile trwało przejście Węgrów nad brzegi Dunaju) odnalezienia przez Węgrów swojej ojczyzny i włączenia Zakarpacia do Królestwa Węgierskiego. Bezsprzecznie zagraża to interesom narodowo-kulturalnym zarówno moim, jak i jeszcze ponad pół miliona Ukraińców, którzy żyją na Zakarpaciu”. M. Łytwyn uważa, że taki pomnik można by budować na granicy ukraińsko-węgierskiej, gdzie oficjalne delegacje mogłyby składać przy nim kwiaty i rozmawiać o dobrosąsiedztwie. Nie wypada ustawiać monumentalnego symbolu obcej władzy w miejscowości, gdzie wszystkie wsie są ukraińskojęzyczne. Inicjatorzy budowy chcą utrwalić w świadomości przyszłych pokoleń, gdzie przebiegała granica „Wielkich Węgier” — od XI wieku aż do rozpadu Austro-Węgier w 1918 roku. Przykre, że temu aktywnie sprzyjają niektórzy ukraińscy urzędnicy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
