Strona · s. 1strona oryginału ↗
WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 15 (600), 14—20 kwietnia 2011 KONSTYTUCJA ZNOWU NOWA?
Слово Просвіти, №15 за 2011 рік
Lubow Hołota ...Uczennica trzeciej klasy zapomniała w domu zeszytu z matematyki, co zostało wykryte na trzeciej lekcji. Najwyraźniej zdarzyło się to nie po raz pierwszy, bo moja dobra nauczycielka kazała, jak tylko zacznie się duża przerwa, biec do domu i dostarczyć zeszyt z pracą domową do szkoły. Zadzwonił dzwonek i pobiegłam. Dwiema koleinami płynęły strumienie czarnej wody, wycinając się spod krawędzi rozmarzniętego czarnoziemu, by po prostu pośrodku drogi rozlać się w jeziorko, kałużę czy bajoro, szerokie na całą drogę. Prawda, niezbyt głębokie — akurat do krawędzi moich gumowców. Wracając, z całej siły przyciskałam do piersi zeszyt, żeby z pod nóg nie pryskało na niego zbyt mocno: słońce świeciło ciepło, więc droga naprzeciwko popłynęła gęstsza. Jak się nie starałam, a przez przerwę nie zdążyłam — lekcja się rozpoczęła, za drzwiami klasy coś się działo: panowała cisza, cichsza od tej, która bywa na sprawdzianie. Bojaźliwie pociągnęłam za klamkę i zobaczyłam… nauczycielka płakała! A klasa stała i słuchała radia, bo przemawiały wszystkie stacje radiowe, i główny radiogłos kraju mówił COŚ TAKIEGO! Nauczycielka skinęła głową, rzuciłam się do ławki, mój sąsiad wyszeptał: — Ech ty, biegasz gdzieś, a Gagarin poleciał w kosmos! Słowo “kosmos” w ówczesnej dziecięcej wyobraźni wiązało się z migoczącymi światełkami satelitów na nocnym niebie, z Łajką, Biełką czy Striełką — czworonożnymi lotnikami, z głowatymi ludzikami z antenkami, przedstawionymi w książkach o podróżach na dalekie planety… 27-letni Jurij Gagarin nie po prostu obleciał na statku kosmicznym — statku “Wostok” kulę ziemską, by opowiadać o tym, jaką wydała mu się bezbronną i piękną: chcecie czy nie, ale pięćdziesiąt lat temu zmusił każdego ziemianina do spojrzenia w niebo! Pamiętam to uczucie i teraz — 12 kwietnia 1961 roku nauczyłam się patrzeć w niebo inaczej. Wszystko stało się inne, a opowiedzieć oznaki, sformułować definicję tej inności mogę dopiero teraz. Od czego zacząć? Od “literatury kosmicznej” — wszak Ray Bradbury, Iwan Jefremow, Ołes Berdnyk, Stanisław Lem, Isaac Asimov itd. na zawsze osiedlili się w mojej bibliotece. Od stałego zainteresowania (właściwego chyba wszystkim moim rówieśnikom) tym, co dzieje się w kosmonautyce — imiona kosmonautów pamiętaliśmy do trzeciej dziesiątki włącznie… Od młodzieńczego pragnienia zobaczenia prawdziwego kosmonauty, ze gwiezdnej tematyki śmiesznych romantycznych marzeń, z po ukraińsku wyśpiewanego wśród gwiazd “patrzę ja w niebo”, przez naszego Pawła Popowicza, z tajemniczych nocnych wybuchów w dniepropetrowskim “Piwdenmaszu”, z imion najważniejszych, i też naszych! — głównego konstruktora Serhija Korolowa, “władców ognia” Wałentyna Hłuszki i Mychajła Janhela, z późniejszych lektur zadziwiających biografii Jurija Kondratiuka (Szarkeja) i rozważań o zagadkowości noosfery, odkrytej przez geniusza Wernadskiego… Tak, nawet kosmos, który trzeba było podbić, nie uniknął ideologii — stale pamiętaliśmy, że trwa rywalizacja radzieckiej kosmonautyki oraz amerykańskiej astronautyki, ale pewnego dnia to wszystko zniknęło — wraz ze śmiercią gwiezdnych pilotów, tych i tamtych. Zatem, nie podbijać, a badać… Ogień, śmierć, łzy i mimo wszystko — nowe loty w głębiny światowej przestrzeni. Jak to nie paradoksalnie, ale właśnie kosmiczne drogi nieuchwytnie wpływały na nasze myślenie, nasze odczuwanie świata, naszą osobistą wolność. Kosmiczne prawa dla wielu z nas stawały się ścieżką do zrozumienia, że i komunistyczny, i kapitalistyczny świat są ograniczone w swoim istnieniu, że istnieje światopogląd, za którym — Kosmos Pański, który kryje w sobie Prawdę. I właśnie w niej — iskra samopoznania, samorozumienia, samorealizacji, w końcu… Kosmos nie ma granic — i w ziemskim rozumieniu, i astronomicznym — za naszą gwiezdną Galaktyką jest jeszcze mnóstwo Galaktyk, i najwyraźniej naukowcy przez te pięćdziesiąt lat dowiedzieli się o nich więcej, niż przez wszystkie czasy od G. Bruno. Kosmos uwydatnił się dla nas, ziemian, nie tylko marzeniami o podróżach na Marsa, Księżyc, ale i zrealizowanymi badaniami na stacjach astronomicznych, kosmos wszedł w nasze życie antenami satelitarnymi, łącznością, w końcu tysiącami zadziwiających zdjęć bliskich planet, które można oglądać wiele razy, czując w sobie wieczny pociąg do poszukiwania Transcendencji, bo “Poszukiwanie Transcendencji wykracza poza granice wąskiego społecznego małego świata, nawet jeśli ten świat jest komfortowy i urządzony, rozszerzenie świadomości i aktywnej działalności do rozmiarów Wszechświata są zakodowane w ludzkiej psychice” (O. Karpeć, “Swoboda” nr 14). Kilka lat temu udało mi się spędzić wieczór w towarzystwie Pawła Romanowicza Popowicza (widocznie jednak wytrwale marzyłam o tym w dzieciństwie). Było to na półtora roku przed jego śmiercią, ale słowa “śmierć” nie było w jego zadziwiająco żywej, dowcipnej mowie, w dziesiątkach pieśni, które śpiewał, we wspomnieniach o frontowym dzieciństwie, w opowieściach o swoim locie, w jaskrawym ukraiństwie… On był nie tylko naznaczony kosmosem. W nim pulsowała inna wiedza o Wszechświecie, o światopoglądzie i człowieku w nim. On był kosmogoniczny! Pięćdziesiąt lat temu żyliśmy w innym kraju. I to prawda. Ale satelita-statek, który zmienił nasze wyobrażenia o Wszechświecie, niósł w sobie znaczną część ukraińskiego marzenia, idei, krwi — Kibałczycz, Ciołkowski, Kondratiuk, Korolow, Popowicz, Berehowy, Kadeniuk, Skrypka… Kosmonautów ukraińskiego pochodzenia, którzy latali w radzieckich i rosyjskich załogach, dzisiaj jest ponad czterdziestu. A wśród amerykańskich astronautów jest ich pięcioro, wśród nich dwie kobiety — Bondar Roberta Lynn oraz Stefanyshyn-Piper Heidi-Maria, która zabierała na kosmiczną orbitę ukraińską flagę. Więc, bez naciągania, możemy jednak nazwać Ukrainę kosmicznym krajem: należymy do tych, którym pozwolono przekroczyć ziemskie granice. Ale to osobny temat. A dzisiaj chodzi mi o co innego. O to, że oto już pięćdziesiąt lat zamieram przy odbiorniku czy telewizorze, słysząc, że statek kosmiczny pokonał ziemskie przyciąganie i wyszedł na kosmiczną orbitę. I żeby tam nie było, czekam, aby nie przegapić wieści o jego szczęśliwym powrocie. I za każdym razem w moim sercu dźwięcznie odzywa się serce tamtej dziesięcioletniej dziewczynki w zabłoconych gumowcach, której otworzyło się inne niebo: Kosmos — nie jest gdzieś. On jest w tobie. CZYJA ZIEMIA? CZYJA WŁADZA? CAŁA PRAWDA O CZARNOBYLU MOWO, BĄDŹ! MOWO, ŻYJ I ŻYJ! DŁUGO I SZCZĘŚLIWIE!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
