Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

KALIGRAFIA PRZESTRZENI

Слово Просвіти, №15 за 2011 рік

Wiaczesław ŁEWYCKYJ Zdjęcie autora Z różnych powodów rzeźba w naszym kraju jest dość hermetyczną dziedziną. W idealnym przypadku każdy z niuansów kompozycji sprzyja grze brył. Jednakże przez szereg autorów taki cel jest umniejszany. Wygląda na to, że dzisiaj powszechnym celem rzeźbiarza staje się nadanie faktury temu, co w zasadzie nie nadaje się do ucieleśnienia. Prawie bez zapośredniczenia, bez paraleli z klasycystycznymi alegoriami, plastyka uprzedmiotawia podświadomość współczesnego człowieka. Na przykład K. Synycki w pracy „Komfortowe istnienie” proponuje groteskowy remake Wenus z Milo. Statua kobiety z odciętymi kończynami umieszczona jest na wózku inwalidzkim pod starym parasolem. Z klatki piersiowej, jak z otwartej szafy, wygląda inna głowa z szalonymi oczami — pewien „głos wnętrza”. Czasami „uocznienie kompleksów” wieńczone jest eksperymentem w imię eksperymentu. W szczególności eksponat A. Rotara „Mercedes mojego dzieciństwa” jest w ogóle wymownie nieartystyczny. To lśniący dwukołowiec z kierownicą, siodełkiem i pedałami, ozdobionymi futrem. Byłoby małostkowe wracać do myśli o kolejnym odkrywaniu koła. Za to namacalne jest odosobnienie i mierność obecnego epatowania. Francuz M. Duchamp szokował modernistyczną społeczność, wystawiając w galerii banalny pisuar pod nazwą „Fontanna”. Przemyślenie stereotypów i kultu codzienności odbywało się z ostentacyjną jadowitością, podkreśloną niezdarnością, „czarnym humorem”. W wersji Rotara głównym okazuje się znak komfortu — luksusowy, chociaż zbędny dodatek. Nabiera on ironiczności w połączeniu z tytułem, jednak jako dzieło sztuki przestrzennej, a nie słowno-czasowej, jest dość bezradny. Z drugiej strony, oddźwięk między kilkoma językami artystycznymi daje się zauważyć także na bardziej wdzięcznych przykładach. Dla szeregu rzeźbiarzy istotne jest uocznienie jedynie przestrzennego konturu obiektu. Ciało jakby celowo odwarstwia się od formy. Ten efekt uwydatnia się dzięki ażurowemu materiałowi. Przecięcia metalowych prętów i listew uosabiają totalną pustkę, przezroczystość. Współmiernemu odczuciu dźwiękowej powłoki, jej aprobaty na dostępność, możliwości rozrywania się i zrastania poświęca uwagę I. Andrusiak w tomiku poetyckim „Niemożliwości języka”. Dekonstrukcja w literaturze całkowicie współgra z koncentracją na rozszczepieniach w rzeźbie. Wiodąca tendencja rodzimej rzeźby polega na przewartościowaniu granic dekoracyjności. W trakcie takiego przeglądu kwestionowane są najmniejsze przejawy monumentalizmu. Świadectwem tego jest projekt „Kiev Fashion Park”. Ozdoby parkowe, które planuje się umieścić na Zjeździe św. Andrzeja, są współbrzmiące raczej z transawangardowymi iluzjami, aniżeli z tradycjami urbanistyki. Zamysł poszczególnych rzeźb jest wtórny i mało związany z kulturowym sylwetką Kijowa. Tak, zgodnie z wizjami romantyzmu, każdy skwer czyta się jak książkę, gdzie „rozdziały” roślin są uzupełnione wytworami sztuki plastycznej. Czy wiele o stolicy wkrótce opowie „chór” „brukselskich chłopców” z kolorowymi strumieniami w pracy O. Aleksiejewa „Rainbow”? Wzmianka o uwolnieniu podświadomości nie usuwa polemiki dotyczącej jej przejawów. Prawdopodobnie do najbardziej konstruktywnych wśród innych należy mit. Odniesień do mitologii, poetyckiego światopoglądu na wystawie jest niemało. Konsekwentne udziwnienie jest szczególnie harmonijne w rzeźbie N. Mudruk. W manierystycznych kompozycjach maleńkie bohaterki w szlacheckich strojach i wysokich perukach współistnieją ze zwierzętami-dobroczyńcami. Przy tym oparcie na językowych podtekstach realizowane jest z kruchą wykwintnością. Potwierdzeniem jest brązowa piramida słoników, upodobnionych do much. Pokrewne, w dobrym sensie „książkowe”, motywy narażają się na jedyne ryzyko. Bajkowy anturaż obecnie zbyt mocno zakorzenił się w użyciu. Przez detalistyczną puszystość pamiątek oduczyliśmy się widzieć piękno w całości. Możliwe, że przywrócenie takiej umiejętności jest w mocy ukraińskiej mitologii. Nie doczekała się ona zbyt wielu poważnych rzeźbiarskich prezentacji — i to minus. Za to nie jest rozpropagowana — i to w pewnym sensie niewiarygodna przewaga. Samodzielnymi uczestnikami salonu, zagłębionymi w odkrywaniu na nowo naszej przeszłości, są M. Horłowyj i R. Najda. Osobliwość ich stylów daje się zauważyć przez pryzmat skrzydlatego wyrażenia. Jak wiadomo, F. Nietzsche mówił, że mit to skrót zjawiska. Pierwszy z rzeźbiarzy skłonny jest wyodrębniać „litery” z odpowiedniego „skrótu” i odtwarzać za nimi słowa. Czasami, prawdopodobnie, wszystko wieńczone jest „pleceniem słów”. Tak, dzieła M. Horłowego wyróżnia przede wszystkim monolityczność, masywność, zaokrąglone zarysy. Artyście szczególnie udaje się przedstawić pogański anturaż. „Kukułeczka” w pracy o tym samym tytule przeistoczona jest w syrenę — rajską dziewicę-ptaka. Koloryt nacięć na rytualnym kamieniu, z których „zrasta się” portret wołchwa czy bóstwa, jest wiodący w „Poskromieniu konia”. Tymczasem R. Najda dobiera do „mitycznego skrótu” lakoniczny ekslibris. Symbolizacja, ściskanie cielesnych wymiarów na tle rozwartego duchowego — to rdzenne środki w laboratorium mistrza. Odkrycia tego malarza i rzeźbiarza zasługują na wyjątkową uwagę. Przekonują one, że zaglądanie w przeszłość nie ogranicza się do wprowadzania uroczystych archaizmów. Sam autor przyznaje się do orientacji na sakralne źródła sztuki, w szczególności na budowle stepowe. Statyka rękoma stworzonych sanktuariów w jego obrazowaniu łączy się z liniami naturalnych krajobrazów. Misterium nocnych sylwetek jest równoważne wybuchowi formy w południe, kiedy topi się horyzont. Czysty bezruch okazuje się tutaj względny. Wygięte konie zamierają, zachowując szaleństwo bicia serca. Węże, przeciwnie, zgrubiale sztywnieją na włóczniach. Oprócz tego tempo ludzkiego życia jest całkowicie podporządkowane rytmice otoczenia. Rzeźba „Wiosenny galop” ukazuje odpowiednią harmonię chyba najbardziej wymownie. W kompozycji rumak zastyga, napięty niczym ściśnięta sprężyna. Jego głowa wyciąga się do przodu, w górę, tak jak strzała jeźdźca. Przy tym znacząca staje się nie tylko umowność, ale i wiarygodność naśladownictwa. W pasmach grzywy i ogona utrwalone są lekkie (bo wiosenne) dotknięcia wiatru. Twórczość w ogóle jest pojmowana przez autora jako pochodna natury. Rzeczywiście, R. Najda pragnie instalować posągi w stepie, jak w galerii. Zgodnie z taką koncepcją człowiek znajduje się między artystycznymi wskazówkami świata, niczym Sajat-Nowa w filmie S. Paradżanowa „Barwy granatu”. Artysta zachęca nie po prostu do nieobojętnego, a do nieskażenie naiwnego postrzegania. Jest on osobiście przekonany o uduchowieniu materiałów. Żelazo i kamień, podstawowe w nowej kolekcji, są zestawiane z pierwiastkiem męskim. Nagłe przejścia od zaostrzonego do płynnego, właściwe eksponowanym pracom, wtórują nieregularnym formom naturalnym. Przy czym skojarzeń nie należy ograniczać do megalitów. Autor zauważa, że od małego podjął zmagania z przestrzenią, kiedy zabrał się za rzeźbienie pniaka ściętej morwy. Nieprzypadkowo poszczególne rzeźby (łódź z pogromcami rzeki i inne) jakby stylizowane są na powykręcane gałązki. Zrozumieć sensy w każdym wygięciu można dzięki fantazji, stycznym wspomnieniom o „światowym” i osobistym dzieciństwie. Gęsty szereg postaci również poświadcza zbliżenie z mitem. Rycerz kończy wyprawę, amazonka opiera się na włóczniach, wojownik osłania się tarczą, podobną do liścia babki — o tym

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn