Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

FIZYK-ATOMISTA WOŁODYMYR TOKARIEWSKI: «NASZE ŻYCIE TO CIĄGŁA RÓWNOWAGA KOMPROMISÓW»

Слово Просвіти, №15 за 2011 рік

Zakończenie. Początek na stronie 6 stronu, cezu, plutonu i ameryku, ponownie staną się dostępne do rozprzestrzeniania praktycznie na całym świecie. Co robić? Kardynalne rozwiązanie polega na tym, że dopóki stoi sarkofag, trzeba wydobyć ze środka sarkofagu najbezpieczniejsze materiały radioaktywne, tak zwane materiały zawierające paliwo, umieścić je w kontenerach i wywieźć najpierw do długotrwałego przechowywania do kompleksu „Wektor”, a potem — do geologicznego składowiska, bez którego w energetyce atomowej Ukrainy nie ma przyszłości. Właściwie tę strategię opracował w ramach Planu Zabezpieczenia Działań dotyczących obiektu „Schron”, zatwierdzonego przez Wielką Siódemkę, międzynarodowy konsorcjum TECHNOCENTR, liderem którego było Państwowe Specjalistyczne Przedsiębiorstwo „Technocentr” Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy. W skład konsorcjum wchodziły amerykańskie, niemieckie, szwajcarskie, rosyjskie i ukraińskie firmy, przedsiębiorstwa i instytuty. Strategia została zatwierdzona w 2001 roku i... zapomniana. Taki sam los spotkał projekt technologii wydobywania materiałów zawierających paliwo, przekazany konsorcjum na ChAEJ w latach 2001—2002. Opracowanie demonstracyjnej technologii wydobywania materiałów zawierających paliwo miało się rozpocząć w 2003 roku. Ponownie konsorcjum TECHNOCENTR wygrało przetarg na przeprowadzenie tych prac, lecz Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju odmówił finansowania tych prac, mimo że odpowiednie środki były przewidziane w międzynarodowym funduszu Schronu. Zamiast tego wszystkie wysiłki i środki funduszu Schronu zostały skierowane na budowę jeszcze jednego sarkofagu, tak zwanego Nowego Bezpiecznego Konfinementu. …Państwowe Specjalistyczne Przedsiębiorstwo „Technocentr” istniało 15 lat, dopóki nie zostało praktycznie zlikwidowane w wyniku kolejnej reorganizacji przedsiębiorstw podporządkowanych Ministerstwu Sytuacji Nadzwyczajnych w strefie wykluczenia. Było to przedsiębiorstwo wysokiej technologii, w którym pracowało około 200 wysoko wykwalifikowanych specjalistów w dziedzinie postępowania z odpadami radioaktywnymi, w tym doktorzy i kandydaci nauk. Mówię „było”, bo obecnie kierownictwo strefy wykluczenia w ogóle nie jest zainteresowane kadrami zawodowymi, pracami naukowo-praktycznymi, przyspieszeniem wyłączenia ChAEJ z eksploatacji, przyspieszeniem przekształcenia obiektu „Schron” w ekologicznie bezpieczny system, zastosowaniem najnowszych technologii do przezwyciężenia skutków katastrofy czarnobylskiej. Oto kilka przykładów potwierdzających wspomniane przeze mnie „oskarżenia”. Kadry zawodowe (naukowcy, twórcy technologii radiacyjnych, inżynierowie-projektanci, radioekolodzy, radiochemicy, specjaliści ds. likwidacji awarii radiacyjnych) nie wpisują się w koncepcję urzędników-menedżerów, bo przez ostatnie 15 lat żyją pod presją psychologiczną — jako „darmozjady”, które dla uzasadnienia swojego istnienia muszą stale szukać poparcia po stronie. Oprócz „Technocentru” zlikwidowano jeszcze jedno naukowo-techniczne przedsiębiorstwo — Czarnobylskie Centrum Radioekologiczne, którego główna działalność była ukierunkowana ...objęcia monitoringiem radioekologicznego stanu gruntów, lasów i zbiorników wodnych strefy wykluczenia. Kolejny w kolejce jest Naukowo-Techniczny Centrum, położony w mieście Żowte Wody, które prowadziło prace poszukiwawcze i opracowało projekty dotyczące praktycznie wszystkich obiektów radiacyjnie niebezpiecznych, położonych w strefie wykluczenia. Państwowa Agencja Zarządzania Strefą Wykluczenia otrzymała już polecenie przygotowania wniosków dotyczących celowości istnienia tego Naukowo-Technicznego Centrum. — Pierwszy wicepremier Andrij Klujew, na posiedzeniu Wspólnego Komitetu „Ukraina–EBOR”, poinformował, że obecnie potwierdzono udział około 30 państw i organizacji międzynarodowych w konferencji zbiórki dodatkowych środków na Czarnobylski Fundusz „Ukrytie” w celu zakończenia międzynarodowych projektów na ChAES (odbędzie się 19 kwietnia w Kijowie). Po 1993 roku Pan, Wołodymyrze Wasyłowyczu, pracował na stanowisku dyrektora generalnego Międzybranżowego Naukowo-Technicznego Centrum „Ukrytie” NAN Ukrainy (m. Czarnobyl). Jakie widzi Pan drogi do pomyślnego rozwiązania tego problemu? Jaki jest koszt nowego projektu? Kto jest jego autorem? Jaki jest okres eksploatacji tego schronu? — O przekształceniu obiektu „Ukrytie” w ekologicznie bezpieczny system zaczęto mówić już 20 lat temu. Rozmowy toczą się do dziś, lecz w wąskim gronie polityków i bankierów: gdzie wziąć jeszcze parę miliardów dolarów lub euro, by zbudować nad istniejącym sarkofagiem kolejny sarkofag. A potem, być może, jeszcze jeden… I znów środowisko zawodowe naukowców i inżynierów jedynie przygląda się wysiłkom urzędników. Ten projekt może stać się długobudową do Księgi rekordów Guinnessa. Wyłączenie ChAES z eksploatacji, jednym z elementów którego ma być wydobycie wszystkich odpadów radioaktywnych z obiektu „Ukrytie”, w ostatnim czasie w ogóle nie ma naukowo-technicznego wsparcia w tym sensie, że wszystkie decyzje podejmowane są wyłącznie przez wąskie grono ludzi, bez oceny eksperckiej specjalistów. Zaczynając od nieuzasadnionego i przedwczesnego wstrzymania eksploatacji ChAES w 2000 roku. Najpierw trzeba było zbudować i oddać do eksploatacji magazyn zużytego paliwa jądrowego, a dopiero potem zatrzymywać reaktory. Tymczasem stacja czarnobylska, nie wytwarzając ani jednego kilowata energii elektrycznej, mimo to jest eksploatowana zgodnie z normatywami i powinna mieć na każdy reaktor co najmniej 1000 pracowników. Za czas, jaki upłynął od zatrzymania trzeciego reaktora ChAES, państwo wydało na „eksploatację” ChAES w cenach 2011 roku ponad 5 miliardów hrywien! Sytuacja wokół obiektu „Ukrytie” oraz budowy Nowego Bezpiecznego Konfinamentu wymaga specjalnej analizy. Dziś nie mamy informacji ani o autorach projektu, ani o jego kosztach, ani nawet o przeznaczeniu. Nie wiadomo, co pozostało z tamtego koncepcyjnego projektu, który miał bardzo wiele zasadniczych wad i był omawiany na wysłuchaniach publicznych w 2004 roku, a mimo to został zatwierdzony przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Ani jednego otwartego, profe… ...sesji i publicznej dyskusji nie odbyło się przez ostatnie siedem lat. Poczekajmy, co się zmieni po 19 kwietnia… — Obecnie cały świat na nowo przemyśla swoje poglądy na temat energetyki jądrowej — oprócz czysto specjalistycznych pojawiają się także moralne, etyczne problemy. Niemcy, Francja, Wielka Brytania otwarcie mówią o nowej strategicznej wizji energetyki jądrowej, o konieczności wsłuchania się w wymogi społeczeństwa ekologicznego, biologów, ekologów itd. Swego czasu był Pan autorem projektu dotyczącego rozwoju energetyki jądrowej na Ukrainie, brał Pan aktywny udział w publicznych wysłuchaniach w sprawie zakazu zakończenia budowy trzeciej kolejki Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej (1987) oraz zniesienia moratorium Rady Najwyższej na budowę nowych bloków energetycznych EJ itd. Obecnie w Radzie Najwyższej deputowany W. Kyrylenko wniósł projekt ustawy o wypowiedzeniu umów między rządami Ukrainy i Federacji Rosyjskiej o budowie dwóch nowych bloków energetycznych Elektrowni Jądrowej w Chmielnickim. Wychodząc z tego, co powiedziałem, jakie jest dziś Pana stanowisko, Wołodymyrze Wasylowyczu? — Na energetykę jądrową trzeba patrzeć otwartymi oczami, nie przesadzając i nie zmniejszając nadmiernie jej wad. Zawsze znajdą się ludzie lub organizacje, politycy czy urzędnicy, którzy będą spolaryzowani w tę lub inną stronę. Oskarżać, jak wiadomo, jest łatwiej niż się usprawiedliwiać czy bronić. Z czego atomicy mogą oskarżyć ludzi? O to, że ludzie nie rozumieją, jak perspektywiczna i ekologicznie czysta jest energetyka jądrowa? A przeciwnicy energetyki jądrowej powiedzą, że jeśli nie zamkniemy elektrowni jądrowych, czeka nas radioaktywna przyszłość. Co bardziej przekonuje, biorąc pod uwagę Czarnobyl czy Fukushimę? Różnica między zwykłą ludnością a urzędnikiem polega na tym, że ludność chce dobrze żyć teraz i myśli o dzieciach, a urzędnik musi patrzeć w przyszłość i myśleć o zachowaniu państwa. Polityk chce spodobać się ludności — elektoratowi, bo inaczej nigdzie go nie wybiorą. Ilu polityków na Ukrainie zarobiło swój wizerunek na tym, że znieważali energetykę jądrową, straszyli radiacją i tworzyli świadczenia w postaci „grobowych”?! Iść drogą siłowego narzucania budowy nowych EJ czy, przeciwnie, wolicjonalnego narzucania zamknięcia wszystkich istniejących EJ — jednakowo nierozsądne, zwłaszcza w społeczeństwie demokratycznym. Istnieje ustawa Ukrainy, która wymaga zgody ludności na przydział działki i budowę nowej EJ. Co do zamknięcia działającej EJ — również trzeba pytać ludność, a być może przeprowadzić referendum w kraju. Przed tym trzeba przekazać każdemu obywatelowi osobiście wszystkie zalety i wszystkie negatywne skutki jego decyzji. W żadnym wypadku nie wolno dawać upustu emocjom. Tylko rachunki, tylko realna korzyść lub, przeciwnie, szkoda dla zdrowia, tylko realne porównanie z innymi drogami i technologiami równoważnego zastąpienia utraconych mocy. To bardzo nie jest prosta praca. Dobrze żyć w harmonii z przyrodą. Ale harmonię sprawdza się algebrą. Dlaczego w 1987 roku występowałem przeciw zakończeniu budowy piątego i szóstego bloku energetycznego na ChAEC, a w 1995 roku — za kontynuacją eksploatacji ChAEC? Ponieważ budowanie trzeciej kolejki ChAEC w radiacyjnie niebezpiecznych warunkach równocześnie z likwidacją awarii było co najmniej bezsensowne. Z drugiej strony zatrzymywanie ChAEC po tym, jak już zaczęła działać dzięki mężnej postawie i zdrowiu setek tysięcy ludzi, również było bezsensowne. Dlaczego w 1991 roku walczyłem o zniesienie moratorium na budowę nowych EJ, a dziś popieram budowę jeszcze dwóch nowych bloków energetycznych w Elektrowni Jądrowej w Chmielnickim? Ponieważ jestem przekonany, że energetyka jądrowa niczym nie gorsza niż jakakolwiek inna, a nowe reaktory są bezpieczniejsze niż stare. Co do wypowiedzenia umów między Ukrainą a Rosją o budowie nowych bloków energetycznych w Elektrowni Jądrowej w Chmielnickim, to odpowiednia decyzja nie powinna mieć zabarwienia politycznego. Tylko trzeźwa kalkulacja: co zyskamy, co stracimy, komu to się opłaca. Nie wolno zapominać, że za każdą wielką energetyką (w rozumieniu wielkich mocy i znaczenia w zabezpieczeniu energetycznym kraju) stoją bardzo duże pieniądze. Nadszedł czas, aby opracować strategię rozwoju państwa, a następnie uzgodnić z nią strategię energetyczną. Do tej pory robiono odwrotnie — strategia energetyczna jest, a strategii rozwoju państwa nie ma. W krajach rozwiniętych energetyka gazowa stała się alternatywą dla energetyki węglowej, energetyka jądrowa — alternatywą dla energetyki gazowej, energetyka wiatrowa i słoneczna stają się alternatywą dla energetyki jądrowej, oszczędzanie energii jest alternatywą dla każdej energetyki. Ale zapotrzebowanie na energię będzie nieustannie rosnąć, nawet gdy oszczędzanie energii stanie się rzeczywistością, a nie hasłem, wszystkie czarnoziemy będą obsiane rzepakiem, a pustynie pokryte elektrowniami słonecznymi. — Szanowny Wołodymyrze Wasylowiczu! Jest Pan znanym specjalistą w dziedzinie fizyki jądrowej i energetyki jądrowej. Pozwolę sobie na patos: kto, jeśli nie Pan, i kiedy, jeśli nie dziś — wobec Czarnobyla i Fukushimy, wobec niepokoju ludzi, których życie jest zagrożone (przed promieniowaniem — naszym czy japońskim — nie da się schować) — może powiedzieć nam prawdę, dać współobywatelom nadzieję, wyjaśnić to, co niezrozumiałe… Co dzieje się naprawdę? Czy nadchodzi koniec czasów, czy ludzkość wreszcie mądrzeje? — Niektórzy mówią, że jeśli nie zrezygnujemy z energetyki atomowej, czeka nas radioaktywna przyszłość. Inni mówią, że jeśli nie zrezygnujemy z energetyki cieplnej — czeka nas globalny potop na skutek efektu cieplarnianego. Dziesięć lat temu ówczesny minister ekologii Ukrainy osobiście mi mówił, że w żaden sposób nie poprze pomysłu spalania radioaktywnego drewna w strefie wykluczenia w celu przyspieszonego oczyszczania z radionuklidów z jednoczesną produkcją energii elektrycznej. Dlaczego? Ponieważ po takim pozwoleniu wyjdziemy poza granice strefy wykluczenia i spalimy wszystkie lasy na Ukrainie. Takie poglądy mają prawo do istnienia, choć oczywiście są przesadą dla przekonywania. Skala negatywnych skutków zależy od skali zastosowania tej czy innej technologii pozyskiwania energii, czyli od poziomu intelektualnego i moralno-etycznego ludzi, którzy podejmują decyzje. Również opinię publiczną warto wysłuchać. Ale najpierw trzeba uzgodnić, od jakich dóbr społeczeństwo jest gotowe odmówić, aby nie doszło do sytuacji, w której znienawidzoną energetykę jądrową wraz z jej promieniowaniem zlikwidowano, a wyginęliśmy od zmiany klimatu przy nadmiernym wykorzystaniu alternatywnej energetyki wiatrowej czy słonecznej. Energetyka atomowa się rozwija, a kolejne generacje reaktorów jądrowych uwzględniają zarówno dotychczasowe doświadczenia, jak i stale rosnący potencjał intelektualny. Nie jestem przeciwnikiem energii atomowej ani jej bezwarunkowym apologetą. Dziś jestem zwolennikiem energii elektrycznej, a w jaki sposób ją uzyskano — dzięki wiatrowi, słońcu, pływom oceanicznym czy ciepłu geotermalnemu, spalaniu gazu, węgla lub biomasy roślinnej, energii jądrowej czy termojądrowej, reakcjom chemicznym czy energii kosmicznej — jest mi obojętne. Czy energia elektryczna jest bezpieczna, bez której dziś nie sposób wyobrazić sobie życia? Czy nie szokuje prąd elektryczny (nie wchodź — zabije), czy nie zdarza się na świecie każdego dnia setki pożarów wskutek zwarcia, w których giną setki ludzi? Może zatem zrezygnujmy z elektryczności? Potem z przyzwyczajeń cywilizacji — gazu, samochodów, samolotów, telewizorów, komputerów, telefonów komórkowych, wielopiętrowych budynków i wszystkiego innego niebezpiecznego? Czy to będzie życie? Rozmawiała Ljubow HOŁOTA

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn