Strona · s. 14strona oryginału ↗
MIĘDZY NIEBEM A ZIEMIĄ, MIĘDZY TERAŹNIEJSZOŚCIĄ A PRZYSZŁOŚCIĄ Wasyl Łopata kończy 70 lat
Слово Просвіти, №15 за 2011 рік
Dmytro STEPOWYK, doktor nauk o sztuce, profesor, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy, Kijów Tak, on ma już 70 lat. Mieszkaniec dalekiego San Francisco, ale wieczny Ukrainiec pod każdym względem życia. Nie raz bywałem w San Francisco, tam nad Oceanem Spokojnym można dobrze żyć, prawda, trochę przeszkadzają trzęsienia ziemi, ale nie zdarzają się one często. Wasyl z żoną Reginą, córką Olą, są tam już dawno (od 1994 roku) i jakby niedawno. Co roku bywa w Kijowie i jego przyjaciołom artystom trudno uwierzyć, że tak dawno — 17 lat — nie jest już kijowianinem. Rzeczywiście, fizycznie może i nie jest kijowianinem, ale za to prawdziwym Ukraińcem. Nie diasporowym, swoim, naszym. Dlaczego? Dlatego, że ma miłość. I będzie ją miał daleko poza swoje obecne 70 lat. To, że żyje tam Ukrainą i z Ukrainą, mogę potwierdzić dwoma faktami. Mieszkając tam, otrzymał tutaj tytuł Narodowego Artysty Ukrainy oraz laureata Nagrody Szewczenkowskiej. Nie jeden zapyta: „Jak to mogło się stać?”. A stało się! I stało się u tego urodzonego na czernihowskiej ziemi artysty przez te 17 „poza-ukraińskich” lat jeszcze wiele takiego, co może zadziwić niejednego. Wołodymyr KACZKAN, Iwano-Frankiwsk Miał niezaprzeczalną rację wybitny kulturolog Jurij Szewelow (Szerech), gdy w artykule „Listy Kulisza i Kulisz w listach” ubolewał: „Poetyka gatunku epistolarnego nie jest opracowana. Historii korespondencji na Ukrainie jeszcze nie napisano” (Cyt. epigraf do ks.: Zabużko Oksana, Szewelow Jurij. Wybrana korespondencja na tle epoki: 1992—2002: z dodanymi utworami, komentarzami, przyczynkami do biografii i innymi dokumentami. — K.: Wysoka Połycia, WD Fakt, 2011. — 504 s.; il.). Można i trzeba rozszerzenie interpretować to stwierdzenie, ponieważ znaczna armada spuścizny epistolarnej ukraiństwa wciąż marnieje pod kurzem skomunizowanych składnic i archiwów, praktycznie nie ma dostępów do prywatnych kolekcji zagranicznych, które nierzadko spadkowo trafiają w ręce dalekich krewnych, nie rozumiejących swojej misji w jak najszybszym upublicznieniu materiałów. Zatem najwyraźniej potrzebne są państwowe wysiłki, skierowane na publikację dorobku epistolarnego, po czym pójdzie cały szereg kierunków i aspektów badań w tej dziedzinie. Na razie mamy interesujący Na przykład, wspaniałe serie wykwintnych prac graficznych, wykonanych tam, a prezentowanych na wystawach tutaj. Jak choćby głęboko duchowe, filozoficznie nasycone i starannie opracowane w każdej kresce ilustracje do „Martwych dusz” Gogola. Wieczny dla Łopaty temat szewczenkowski. Pełne mistycznej fantazji z niespodziewanymi przejściami w poezję liryczną prace malarskie, którymi zadziwił niejednego, bo wszyscy znali Łopatę-grafika, a tu nagle malarstwo, i to jakie! Jego twórcza produktywność dziwiła zawsze, ale w okresie między 60. a 70. rokiem życia jest fenomenalna! Wasyl z natury jest impulsywny, gorący i nie jeden psycholog mógłby zapytać, jak tak skrajnie żwawy, ruchliwy człowiek może dniami, tygodniami, miesiącami cierpliwie wysiadywać nad wyrysowywaniem każdej najmniejszej linii swoich bezbłędnych rysunków? Wielkie natury twórcze zawsze są zagadkowe, nie wpisują się w ogólnie przyjęte standardy życia. Jego życie w Ameryce też dziwi, a nawet niektórych niepokoi. Nie wiedzą, że to swoiste niesienie krzyża, bo Ameryka jest bogata, ale nie dla wszystkich. I pojechał tam Łopata nie na kurację, a z powodów rodzinnych, a do tego ze względu na stan zdrowia. I chwała Bogu, że łagodny, ciepły i w miarę wilgotny klimat przyoceaniczny dobroczynnie wpływa na niego i daje siłę do wykonywania tej iście syzyfowej pracy artystycznej i pisarskiej — tak, i pisarskiej! — którą on tam stale, dzień po dniu się zajmuje. Stamtąd Łopata sławi Ukrainę, pracuje dla niej, szerzy o niej prawdę i dobro — wbrew tym, którzy tam szerzą o niej kłamstwa i kompromaty — a takich nie brakuje nigdzie. Jestem pewien, że w Kijowie czy gdziekolwiek na Ukrainie Wasyl Łopata nie zrobiłby więcej i lepiej dla rozwoju współczesnej sztuki ukraińskiej, niż w Ameryce. Tam mało co odciąga go od ulubionej i natchnionej pracy, a on zna swoje przeznaczenie i swoje powołanie. Gdyby nawet od teraz nie zrobił już nic szczególnego, to i tak wszedł już do kohorty klasyków sztuki ukraińskiej, jego grafika i malarstwo są piękne w wyglądzie, wszystkie jego postacie i bohaterowie są piękni, potężni, monumentalni — takich ludzi stwarzał w Raju Bóg, takich chciał widzieć na ziemi, gdyby ich nie zepsuł zewnętrznie i wewnętrznie grzech. Są harmonijni i stateczni dlatego, że w ich sercach żyją Boże geny, które nazywamy duchem, duszą. To czuje Łopata, tylko przystępując do dzieła — i wychodzi mu to, bo robi z wiarą i miłością, nie żałując ani siebie, ani swojego czasu. Mam w swojej domowej bibliotece kilka książek napisanych i wydrukowanych przez Wasyla Łopatę: „Nadzieje i rozczarowania, albo metamorfozy hrywny”, „Gdzieś na dnie mojego serca”, „Drogę Swoją pokaż mi, Panie”… Oto w wydawnictwie leży rękopis, który lada moment ma wyjść jako jeszcze jedna książka wspomnieniowa. Pracując nad monografią o Wasylu Łopacie (niestety, jeszcze nie wydrukowaną), nie tylko przyglądałem się, analizując, jego rysunkom, rycinom, akwarelom, obrazom, ale też czytałem i czytałem ponownie napisane przez niego książki. Jak mądrze, utalentowanie napisane! Nie filolog i nie pisarz z zawodu, a jaki język, jakie wyczucie stylu pisania! Jak mistrzowsko, czasem z niepowtarzalnym humorem, zbudowane są jego dialogi! I jaka miłość do dawno zmarłego ojca oraz niedawno zmarłej w wieku ponad 90 lat matki! Niech mnie oskarżą czytelnicy tego jubileuszowego, powiedzmy, artykułu o nadmierny zachwyt słowem i obrazem w dorobku Wasyla Łopaty, ale to rzeczywistość, nie wirtualność, nie budowanie sobie w wyobraźni jakiegoś supermana w sztuce. Wasyl Łopata jest rzeczywiście fenomenalną osobowością naszych czasów. I każdy bezstronny człowiek, nawet nie znając go osobiście, ale przechodząc się po pierwszej lepszej wystawie jego dzieł, albo przeglądając książki z jego ilustracjami, powie i napisze tak samo, a może i lepiej. Ukraina jest obecnie w niepokoju. Nasza wolność i niepodległość znów są zagrożone, znów w próbie. I w takim czasie powinniśmy szczególnie łagodnie, z szacunkiem odnosić się do naszych talentów, do wszystkich twórczych ludzi. Bo to oni są gwarantami naszej stabilności, a nie żadni inni gwaranci. Wasyl Łopata cicho, skromnie, niezauważalnie pokazał nam, tu obecnym, że gdziekolwiek fizycznie byś nie był, Ukraina pozostaje twoją Mamą: pielęgnuj, chroń ją, twórz jej sławę!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
