Strona · s. 3strona oryginału ↗
JESZCZE RAZ O NOWEJ KONSTYTUCJI
Слово Просвіти, №15 за 2011 рік
21 lutego tego roku Prezydent Ukrainy W. Janukowycz wydał Ukaz „O poparciu inicjatywy dotyczącej utworzenia Konstytucyjnego Zgromadzenia”. Tym Ukazem Głowa państwa rozpoczął kolejną reformę konstytucyjną. Dla większości doświadczonych polityków i analityków taka decyzja W. Janukowycza była oczekiwana. Podczas otwarcia 8. sesji Rady Najwyższej szóstej kadencji (1 lutego 2011 roku) Prezydent Ukrainy oświadczył: „Stopniowo od reformy władzy przejdziemy do reform całego systemu politycznego, stosując mechanizm Konstytucyjnego Zgromadzenia. Ale na wszystko przyjdzie czas”. I ten czas nadszedł bardzo szybko. Iwan ZAJEC, deputowany ludowy RN Ukrainy. Prezydencki Ukaz z punktu widzenia politycznego i zarządczego jest dość dziwny. To dokument z wieloma niewiadomymi. Nie daje odpowiedzi na najważniejsze pytania: o skalę reformy konstytucyjnej, cel oraz sposoby jej przeprowadzenia. Ani „inicjator” utworzenia Konstytucyjnego Zgromadzenia Prezydent L. Krawczuk, ani Prezydent W. Janukowycz nie poinformowali społeczeństwa o tym, co dokładnie nie zadowala ich w obowiązującej Konstytucji i jakie zapisy w niej należy zmienić. Taka sobie gra „w ciemno”. Ta sytuacja stwarza bardzo szerokie ramy dla dyskusji nad samym Ukazem i wynikającą z niego reformą konstytucyjną oraz bezgraniczną przestrzeń dla domysłów i spekulacji wokół nich. Przede wszystkim pojawia się pytanie: po co tworzy się Konstytucyjne Zgromadzenie? W pierwszym punkcie Ukazu mówi się, że „dla przygotowania zmian do Konstytucji Ukrainy”. Ale w swoich wystąpieniach Prezydent W. Janukowycz formułuje zupełnie inne zadanie dla Konstytucyjnego Zgromadzenia. Na pierwszym posiedzeniu grupy naukowo-eksperckiej ds. jej utworzenia powiedział: „…proces pracy nad nową Konstytucją trzeba wznowić”, … „nowa redakcja Konstytucji — to nagląca potrzeba, apogeum tej pracy”. Zrozumiałe, że termin „nowa redakcja Konstytucji” wzięty jest nie z teorii konstytucjonalizmu, a ze sfery żonglowania pojęciami dla ukrycia prawdziwych zamiarów. Dlatego prawdziwym zamiarem W. Janukowycza i Co. jest nowa Konstytucja. Dla tych, którzy znają się na konstytucjonalizmie, jest oczywiste, że dla reformowania władzy, nawet „całego systemu politycznego”, nie potrzeba nowej Konstytucji. Wystarczą punktowe zmiany w obowiązującej. Po co więc potrzebna jest „nowa Konstytucja”? Dla przeforsowania państwa. Prezydent L. Krawczuk również mówi o „nowym tekście Konstytucji”. O tym oświadczył w programie „Swoboda słowa” 21 lutego tego roku (kanał telewizyjny ICTV). Nowa Konstytucja potrzebna jest rządzącemu reżimowi, aby odejść od obecnych zasad ukraińskiego państwowotwórstwa, w szczególności od ukraińskiej państwowości. I przejść do zupełnie innych zasad, niepowiązanych z ukraińską tradycją narodową. Ważne jest zaznaczenie, że obecne państwo ukraińskie tworzy się w nurcie tradycji europejskiej jako państwo typu narodowego. Takimi państwami są na przykład Francja, Niemcy, Włochy, Polska i wiele innych. Oznacza to, że byt państwowy i ustrój społeczny ogółem we współczesnej niepodległej Ukrainie bazują właśnie na tradycji i zwyczajach narodu ukraińskiego. Przy, oczywiście, zapewnieniu praw mniejszości narodowych. Właśnie taka ideologia ukraińskiego państwowotwórstwa została zapisana w obowiązującej Konstytucji, określona Deklaracją o państwowej suwerenności Ukrainy oraz Aktem proklamacji niepodległości Ukrainy i została uświęcona przez naród na Ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 roku. W pierwszym rozdziale Deklaracji — „Samostanowienie narodu ukraińskiego” — zaznaczono, że Ukraina „…jako suwerenne państwo narodowe rozwija się w istniejących granicach na podstawie realizacji przez naród ukraiński swojego niezbywalnego prawa do samostanowienia”, że Ukraina „…realizuje ochronę i zabezpieczenie państwowości narodowej narodu ukraińskiego”. Inicjatorzy przyjęcia nowej Konstytucji pragną zrewidować europejski wybór narodu ukraińskiego i wprowadzić typ państwowości, który opierałby się na mentalności komunistyczno-sowieckiej i realizował rosyjską tradycję polityczną oraz model państwowy. Kluczowymi elementami tego podstępnego antyukraińskiego zamysłu są: wprowadzenie drugiego języka państwowego (rosyjskiego) poprzez wniesienie zmian do 10 artykułu Konstytucji, przegląd zapisów 20 artykułu o państw...
państwowe symbole, utrwalenie na poziomie konstytucyjnym tak zwanego statusu państwa poza sojuszami Ukrainy. Przewiduje się także zmianę artykułu 2 Konstytucji w celu przekształcenia Ukrainy z państwa unitarnego w federacyjne, a także artykułu 4 w celu likwidacji instytucji jednolitego obywatelstwa. Oczywiście poważnej transformacji ulegnie artykuł 11 Konstytucji, aby naród ukraiński, kultura ukraińska utraciły pozycje tytularne, pozycje głównego etnosu państwowotwórczego i głównej kultury społeczeństwa. Istotnej przeróbce może podlegać artykuł 17 Konstytucji, który obecnie nie dopuszcza rozmieszczenia obcych baz wojskowych na terytorium Ukrainy. Bez wątpienia planowane są kroki w celu ograniczenia praw wyborczych obywateli. Osiągnięcie tak fundamentalnych celów poprzez poszczególne zmiany w obowiązującej Konstytucji jest dość trudne. Ponieważ zgodnie z obowiązującą procedurą konstytucyjną zmiany w wymienionych artykułach Konstytucji muszą być inicjowane przez „Prezydenta Ukrainy lub co najmniej dwie trzecie konstytucyjnego składu Rady Najwyższej Ukrainy”. Na przygotowany projekt ustawy należy uzyskać pozytywną opinię Sądu Konstytucyjnego Ukrainy. Projekt ustawy musi zostać przyjęty przez co najmniej dwie trzecie konstytucyjnego składu Parlamentu i zatwierdzony przez ogólnoukraińskie referendum, które zarządza Prezydent Ukrainy. Aby obejść tę długą i wyboistą, ale konstytucyjną drogę, Prezydent Ukrainy W. Janukowycz i spółka wymyślili przyjęcie nowej Konstytucji, której główne parametry bez wątpienia będą wypisywane (jeśli już nie zostały wypisane) według szablonów Kremla i jego piątej kolumny na Ukrainie. Jednak wprowadzenie nowej Konstytucji (którą dla zamaskowania prawdziwych zamiarów i w celu manipulowania świadomością społeczną nazywają „nową redakcją Konstytucji”, „nowym tekstem Konstytucji”) będzie krokiem antykonstytucyjnym ze strony rządzącego reżimu. I jest to przez niego uświadamiane. Dlatego swoje działania spróbuje przykryć „wolą narodu”. Nietrudno przewidzieć, że nowa Konstytucja będzie „przyjmowana” czy „zatwierdzana” przez ogólnoukraińskie referendum. To jednak inicjatorów tego procesu i ich sprawy nie ratuje, ponieważ obowiązująca Konstytucja nie przewiduje przyjęcia nowej Konstytucji w referendum, podobnie jak ponownego założenia państwa. Twórcy obowiązującej Konstytucji (w skład których wchodziłem i ja) jeszcze wtedy, w 1996 roku, przewidywali próby antyukraińskich sił zniszczenia ukraińskiej państwowości narodowej poprzez przyjęcie nowej Konstytucji i dlatego na poziomie konstytucyjnym wykluczyli taką możliwość. Nowa Konstytucja zaostrzy sytuację polityczną w kraju do ostatecznych granic, co dobrze się nie skończy. Dla sprawiedliwości zaznaczę: ta idea i wcześniej grzała serce wielu liderom sił politycznych, zwłaszcza szefom partii typu wodzowskiego. Pod sąd opinii publicznej podawali swoje projekty nowej Konstytucji komuniści i członkowie Swobody. O potrzebie nowej Konstytucji wielokrotnie deklarowali liderzy BJuT i Partii Regionów. A w 2008 roku ta idea niemal zrealizowała się w Parlamencie wspólnymi siłami regionalów i członków BJuT. Stworzenie przez Radę Najwyższą Zgromadzenia Konstytucyjnego w celu napisania nowej Konstytucji inicjował lider „Frontu Zmian”. Nieobca ta idea była i poprzednikowi obecnego Prezydenta Ukrainy. Ale, dzięki Bogu, wtedy wystarczyło państwowego rozumu, by zrezygnować z jej realizacji jako skrajnie niebezpiecznej intrygi. Jednak teraz, niestety, istnieje znacznie mniej czynników hamujących dla wcielenia idei nowej Konstytucji. Przede wszystkim ze strony rządzącego reżimu. Co więcej, właśnie takie idee są zgodne z jego naturą. Rdzeń obecnej władzy stanowią dawne nomenklatury komunistyczna i komsomolska. Niemało w nim znalazło się i elementu kryminalnego. Przez 20 lat ukraińskiej państwowości żadna inna władza tak nie tolerowała komunistów i zdyskredytowanych przez praktykę totalitarnych metod radzieckich rozwiązywania wielu problemów społecznych, jak robi to obecna. Przeważająca większość jej przedstawicieli jest mentalnie zorientowana na rosyjską imperialną tradycję polityczną i kulturową. Nie posługują się językiem ukraińskim i nie znają kultury ukraińskiej, a historię studiowali według kursu WKP(b). Ich rozum i psychika są obciążone komunistycznymi stereotypami. Dlatego nie wierzą w siłę i intelekt narodu ukraińskiego, a działają według podpowiedzi obcych, w rachubach których istnienie Ukrainy jako niezależnego państwa nie jest przewidziane. Prawdziwa demokracja, prawa człowieka, które gwarantuje narodowy typ ukraińskiej państwowości, są obce takiej władzy. Brak elementarnej kultury politycznej i odpowiedzialności moralnej, wykształcenia i profesjonalizmu skłaniają szefów rządzącego reżimu nie do zapewnienia ciągłości ukraińskiej państwowości, a do dopasowania jej pod ich skrajnie ograniczone indywidualne i korporacyjne rozumienie. Dla władzy z antyukraińską mentalnością właściwe jest permanentne pragnienie niszczenia wszystkiego „do podstaw, a potem”. W naturze tych ludzi leży dążenie do zaczynania wszystkiego od zera, aby zadowolić swój honor bycia wszędzie pierwszymi. W ten sposób kurs na nową Konstytucję jest uwarunkowany zarówno dążeniem kierowników rządzącego reżimu do przygotowania warunków do wchłonięcia Ukrainy przez Rosję, jak i niską jakością nowej władzy oraz znacznej części „elity politycznej” kraju w ogóle. Ponowne założenie Ukrainy z państwa typu narodowego na państwo obywateli o multikulturowej, wielonarodowej naturze, a w rzeczywistości na państwo wypełnione przeważnie rosyjską tradycją polityczną i kulturową, jest dominującym interesem zakulisowych inicjatorów przyjęcia nowej Konstytucji. A to już jest egzystencjalne wyzwanie dla narodu ukraińskiego, z czym on nigdy się nie zgodzi. Ponadto państwowa multikulturowość doznała oczywistego krachu w Europie i niedawno została uznana przez liderów wiodących krajów europejskich, w szczególności Niemiec, Francji i Wielkiej Brytanii, za bezperspektywiczną. Nie trzeba być specjalistą w dziedzinie konstytucjonalizmu, aby uświadomić sobie: Ukraina może istnieć jako niezależne suwerenne państwo tylko jako państwo typu narodowego, z ukraińskim wypełnieniem politycznym i kulturowym. Deukrainizowana i zrusyfikowana Ukraina — to prosta droga do przekształcenia jej w kolonię Rosji z kilkoma guberniami zamiast obecnych obwodów, co jest ostatecznym celem „piątej kolumny” na Ukrainie, którą reprezentuje obecna władza. * * * Drugie potencjalne zagrożenie jest związane z
s. 4 · strona oryginału ↗
Zakończenie. Początek na str. 3. jednym z ogniw tak zwanej „prezydenckiej pionowej władzy”. Tak bezprawnego i poniżonego rządu nie było przez wszystkie lata niepodległości. Na Ukrainie faktycznie zlikwidowano instytucję niezależnego sądownictwa konstytucyjnego. Sąd Konstytucyjny nie jest w stanie przeciwstawić się antykonstytucyjnym zachciankom rządzącego reżimu. Jego przeznaczenie sprowadzono, w istocie, do publicznego odczytywania decyzji spuszczonych z Administracji Prezydenta. Sztucznie pofragmentowany system sądowniczy ze zdegradowaną rolą w nim Sądu Najwyższego przekształcił sądownictwo z formalnie niezależnej gałęzi władzy państwowej w posłuszne narzędzie Prezydenta i Partii Regionów. W takich warunkach nie warto mówić nawet o minimalnie efektywnym systemie hamulców i równowagi między organami różnych gałęzi władzy. Już tych przykładów wystarczy, aby odnotować nadmierną koncentrację uprawnień w rękach „dominującego gracza” — Prezydenta W. Janukowycza. Przy tym trzeba podkreślić, że utrwalenie obecnego reżimu politycznego, w szczególności nowej roli Prezydenta Ukrainy, zapewniano w sposób niekonstytucyjny. Początkowo z naruszeniem norm Konstytucji tworzono koalicję parlamentarną — tak zwaną „koalicję tuszek”, która sformowała Gabinet Ministrów. Potem pospiesznie przereformowano Sąd Konstytucyjny, który swoją bezprawną decyzją nielegalnie zmienił Konstytucję. Ukraina powróciła do Konstytucji wzoru 1996 roku. Nastąpiło przejście do prezydencko-parlamentarnej formy rządów państwowych, a Prezydent W. Janukowycz przetasował rząd „koalicji tuszek”. Niedawno Rada Najwyższa nielegalnie nadała Prezydentowi Ukrainy dodatkowe uprawnienia, w szczególności w sferze polityki kadrowej, które już w żaden sposób nie mieszczą się w polu konstytucyjnym. W warunkach nieznacznego poziomu poparcia społecznego dla „dominującego gracza” niska legitymizacja rządzącego reżimu stała się jego piętą achillesową. W takiej sytuacji właśnie poprzez nową Konstytucję najłatwiej można „zalegitymizować” ten reżim polityczny i jego główną dominantę — Prezydenta W. Janukowycza. Nowa Konstytucja zostanie wypisana tak, aby obowiązujące antykonstytucyjne postanowienia wielu nowo przyjętych ustaw przekształciły się w normy konstytucyjne. Problem nielegalności istniejącego reżimu apologeci Zgromadzenia Konstytucyjnego chcą rozwiązać poprzez złożenie obowiązującej Konstytucji w ofierze antykonstytucyjnym ustawom. Cała wcześniejsza działalność szefów nowej władzy, która bazowała na ideologii „pojęć”, ma wcielić się w materię konstytucyjną. Efektywną techniką polityczną budowy reżimu politycznego z „dominującym graczem” jest niepewność co do liczby możliwych kadencji rządów urzędującego Prezydenta. Pojawienie się nowej Konstytucji z uwagi na praktykę Sądu Konstytucyjnego czasów Prezydenta Ł. Kuczmy stworzy „podstawy prawne” dla W. Janukowycza, by wybierać się na stanowisko Prezydenta Ukrainy trzy lub cztery razy z rzędu. A póki co taka niepewność jest skutecznym narzędziem rozszerzania wpływu i nacisku Prezydenta na partnerów politycznych oraz biznes. Niepewność zawsze niepokoi i przeraża. Pragnienie stworzenia konstytucyjnych podstaw dla trzeciej kadencji uprawnień W. Janukowycza, bez wątpienia, jest odrębnym, samowystarczalnym interesem apologetów nowej Konstytucji. Dlatego nowa Konstytucja ma zapewnić legitymizację nowego reżimu, stwarzając wrażenie prostej zmiany formy rządów państwowych. Nowa władza uświadamia sobie, że wykorzystuje uprawnienia zdobyte w sposób niekonstytucyjny. Oprócz tego, przy fanfarach o zmianie formy organizacji władzy, w rzeczywistości zostanie przefundowane państwo, co pozbawi Ukraińców ich narodowej państwowości. Prawa narodowe Ukraińców, w szczególności prawo do własnego państwa, zostaną zlikwidowane lub maksymalnie ograniczone. Chociaż maksymalna koncentracja władzy w rękach Prezydenta będzie odbywać się w najbliższym czasie w ramach republiki prezydencko-parlamentarnej, pytanie o ostateczną formę reżimu politycznego pozostaje otwarte. Reżim polityczny z „dominującym graczem” w ramach prezydencko-parlamentarnej formy rządów państwowych może okazać się jedynie formą przejściową. Odejście od pluralistycznego, konkurencyjnego sposobu organizacji władzy, co obserwuje się obecnie, toruje drogę do narodzin reżimu autokratycznego. Jednak nie należy wykluczać, że dla ukrainofobicznej oligarchii i Kremla koncentracja władzy w rękach Prezydenta potrzebna jest jedynie jako zjawisko tymczasowe po to, aby przeprowadzić antyukraiński i antydemokratyczny rewanż, przefundować państwo i zemścić się na opozycji. Rozwiązawszy bieżące zadania, związane z polityką rewanżu, przefundowaniem państwa i pełnym podziałem własności na Ukrainie, włącznie z gruntami rolnymi, nowa władza dalej może uciec się do kolejnego koziołka w tył — w kierunku parlamentarno-prezydenckiej formy rządów, do oligarchicznej republiki parlamentarnej, oligarchicznego parlamentaryzmu. Taki ostry zwrot może okazać się potrzebny oligarchii po to, aby uniknąć odpowiedzialności osobistej za stan spraw w państwie i utrzymać się przy władzy przez jak najdłuższy czas. W 2008 roku, kiedy Partia Regionów i BJuT „pobrali się” na zasadach idei nowej Konstytucji, przewidywano właśnie taki scenariusz. Jednak ideałom demokracji narodowej nie odpowiada ani reżim polityczny z „dominującym graczem”, ani reżim autokratyczny, ani tak zwany „oligarchiczny parlamentaryzm”. Ukraina nie powinna schodzić z drogi europejskiej demokracji. * * * Trzecie potencjalne zagrożenie, które zostanie zrodzone przez nową Konstytucję i działalność Zgromadzenia Konstytucyjnego jako organu ustrojodawczego, polega na możliwym ograniczeniu praw obywateli, w szczególności ich praw socjalnych. Bez wysokiego rankingu społecznego Prezydentowi W. Janukowyczowi będzie nadzwyczaj trudno długo utrzymywać się w roli „dominującego gracza”. Zatem będzie musiał rekompensować niskie poparcie społeczne dla reżimu wzmocnieniem tendencji autorytarnych. A to będzie wymagało ograniczenia nie tylko w praktyce, ale i na poziomie konstytucyjnym, zarówno praw narodowych, jak i socjalnych Ukraińców. Tylko nowa Konstytucja pozwoli przeredagować prawa i wolności obywateli pod ideologię nowego reżimu politycznego. Już obecnie obserwuje się gwałtowne zawężenie praw socjalnych obywateli, na przykład do edukacji, medycyny, pracy, mieszkania, zabezpieczenia emerytalnego itp. Zadeklarowany w obecnej Konstytucji zakres praw socjalnych obywateli przeszkadza prorządowym klanom oligarchicznym zrealizować swoje pragnienie bezgranicznego wzbogacenia. Bezprawnymi ludźmi łatwiej kierować i trzymać ich w posłuszeństwie. Właśnie w potencjalnym zawężeniu praw konstytucyjnych obywateli w sferze socjalnej kryje się trzecie zagrożenie zainicjowanej przez Prezydenta W. Janukowycza reformy konstytucyjnej. * * * Idea przyjęcia nowej Konstytucji niesie w sobie jeszcze jedno, czwarte zagrożenie — zagrożenie oczernienia Konstytucji i dyskredytacji ukraińskiego konstytucjonalizmu w ogóle. A zatem, i ukraińskiej państwowości. Ale to już przedmiot następnego komentarza. Iwan ZAJEC. Kolaż Olesia Dmytrenki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
