Strona · s. 6strona oryginału ↗
Poszukiwanie prawdy historycznej
Слово Просвіти, №15 за 2012 рік
Zdjęcie Hanny Oborskiej. Danyło Pulyak, wieś Myliowce, obwód tarnopolski. Artykuł Pawła Podobieda „Znaleźć chorążego” („Słowo Proświty”, nr 12 z 2012 r.) jest bardzo aktualny, gdyż zbliżamy się do 100. rocznicy wybuchu I wojny światowej i walk wyzwoleńczych narodu ukraińskiego po niej. O jednym z nieznanych bohaterów tamtych czasów zbiera materiały starsza kobieta — uczestniczka zbrojnego podziemia lat 40. Maria Sztepa. Jej fenomen polega na tym, że wciąż odbywa karę w „karcerze”. Tą celą jest pokoik na drugim piętrze klasztoru w Czortkowie, w którego piwnicach znajdowały się katownie NKWD, przez które przeszła w całości. Pani Maria ma już 87 lat, ale energicznie zbiera do kupy okruchy historii i z pomocą przyjaciół z diaspory wydała już kilka książeczek własnych wspomnień z czasów zbrojnego podziemia lat 40. Jeszcze w latach 70. pani Sztepa zebrała materiał o zamordowanym podczas I wojny światowej kimś z rodziny T. Szewczenki. Stało się to w jej rodzinnej wsi Romaszówka w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego. Niestety, ten materiał został jej skradziony. Teraz jest zmuszona znów zbierać i odtwarzać wszystkie fakty. Trochę czytelniczych refleksji o „Słowie Proświty”. Już drugi rok czytam Waszą gazetę. Jestem zadowolony, bo często drukujecie ciekawe artykuły ciekawych ludzi, a nie — dlatego że wszyscy konstatują nasze nieciekawe położenie. Chciałoby się usłyszeć o sposobach przezwyciężenia tej nieszczęsnej niższości i jak pozbyć się wreszcie wiekowego moskiewskiego jarzma. Jeśli już zbierają się mądre głowy przy okrągłym stole, to musi być konkretny końcowy produkt ich pracy. W przeciwnym razie to tylko strata czasu. A my już go tak wiele straciliśmy! Co do samej „Proświty”. W przeszłości była to potężna struktura. W Galicji każdy ksiądz był honorowym lub rzeczywistym przewodniczącym „Proświty”. Siłą uderzeniową byli studenci i aktywna młodzież. Charakterystyczne, że w tych miejscowościach, gdzie był ksiądz moskalofil, i „Proświty” nie było. Działalność „Proświty” dawała konkretny rezultat. Budowano domy ludowe, tworzono spółdzielnie, kasy samopomocy, wykorzeniano pijaństwo. W mojej wsi karczmę zburzono w 1907 roku. Proświcianie ustawili krzyż, który przestał do połowy lat 50. ubiegłego wieku i został zniszczony za namową komunistów. Już w państwie ukraińskim karczma zaczęła działać na starym miejscu, doszła jeszcze jedna. Na moje apele do władz o przeniesienie tych czyraków reklamy pijaństwa z dala od szkoły było aż trzy komisje rejonowej administracji państwowej. Wnioski wszystkich trzech: nie ma żadnych naruszeń. Wymóg prawa o zakazie handlu wódką w miejscach, do których mają dostęp dzieci, jest ignorowany. Kilka słów o roli i miejscu „Proświty”. Jeśli rozpatrywać genezę społeczeństwa, to wszystko zaczynało się od uświadomienia sobie przez człowieka samego siebie i świata. Gromadzenie wiedzy i jej zachowanie nazywano kulturą. Kultura — kult Słońca. Ale to, co w naszych czasach podaje się za kulturę, ma inną istotę — kult ciemności lub śmierci. Następny poziom — oświata, ten sam proces gromadzenia wiedzy z pewnymi elementami analizy. Najwyższy poziom — proświata — dotyczy duszy. Oświecone dusze są zbliżone do Stwórcy i czynią Jego wolę. Iwan Hułej, nauczyciel historii, miasto Tarnopol. Przeczytałem w „SP” artykuł Petra Antonenki „Piratstwo w przekazie telewizyjnym”. Mnie ta sytuacja z dziecięcymi programami telewizyjnymi boli od dawna. Zamysł tych piratów w przekazie telewizyjnym jest zrozumiały — zagłuszać wszystko, co ukraińskie, zaczynając od najmłodszego wieku dziecięcego. Potem stopniowo dobijać wszystko w dziecięcej świadomości, a w starszych klasach armia janczarów będzie przygotowana. To wszystko robi się bardzo bezczelnie. Oczywiście, nad tym pracują spe- Walentyna Konowałenko, dziecko wojny, weteran pracy, Kijów. Szanowne „Słowo Proświty”! Kocham Waszą gazetę, stale czytam, a z programów telewizyjnych chętnie oglądamy kanał TVi (programy „Wieczór z Kniażyckim”), wiadomości, lubimy dziennikarzy Najema, Portnikowa, Rachmanina. A jeszcze ostatnio oglądaliśmy filmy dokumentalne Swanidzego. I wszystko byłoby dobrze, gdyby on w swoich obrazach opowiedział prawdę o Hołodomorach na Ukrainie. Niestety, jego opowieści były na korzyść Rosji, bo jeśli wierzyć jemu, to Ludobójstwo-Hołodomor było głównie w Rosji. Laureaci ukraińsko-niemieckiej nagrody literackiej im. Ołesia Honczara 2012 roku, znani pisarze, rodzina Ołesia Terentijowycza przy pomniku O. Honczara w Kijowie w dniu jego urodzin — 3 kwietnia
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
