Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Mychajło OREST (1901—1963) DOM WIECZNOŚCI

Слово Просвіти, №15 за 2012 рік

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ W domu wieczności, potężnym domu Zawsze będziemy my i niezniszczalni. M. Orest to poeta zagadkowy, złożony, krytycznie odczytany przez jednostki. Pierwszą książkę wydał w wieku 43 lat. Ślady uczniostwa, jak i fragmenty podradzieckiej biografii, gubią się we mgle niepewności. Powstał jako * * * Świętej nostalgii godziny Zbliżają się. Ja cicho wchodzę w świątynię Błogich wspomnień; rozbrzmiewają dzwony, Które rozkołysuje niepowstrzymany wiatr, Gość i poseł z porzuconego kraju. Ja upadam twarzą do ziemi koło tronu — I serca szczerą i gorącą spowiedź Duch ojczyzny, daleki, czule chwyta: “Ty wiesz, o duszo wszechbłoga: W mieście, które, jak łabędź dumny, Stoi nad błękitem wiecznej rzeki, A w błękit niebios wznosi się bezdźwięcznie Modlitwa świeża złotoświetlnych bań — W mieście tym rosła dusza moja, Lasy przyległe (ołtarze szumiące Ręką nieuczynionej piękności!) naukę Duszy mojej godnie dopełniły — I w tych czasach, i w wieczności dusza Im dziękować będzie, lasom ojczyzny. Jak często w ich komnatach był ze mną Nauczyciel mój — niech lekkimi będą Jego drogi w nie-naszym świecie! Łaskawie podnosił dla mnie on Zasłonę migotliwą ponad wejściem W hieratyczną, bezgraniczną mądrość — I w te godziny leśnych kazań Znaczniejszą wydawała się cisza, Rozlana między drzewami i krzewami, że one nie są z tego świata. U niego mało konkretnych oznak ziemskiego. Z mleka codzienności on zbierał śmietankę: domagał się syntezy. Jako człowiek wierzący, wyrywał się do Absolutu. To górna muza, która otrząsa proch ziemi i patrzy w niebo. Ulubiona leksem Oresta — obłoki. On, który pojął “grozę cielesności”, całe życie próbował zbliżyć się do “bezbrzeżności istot”. W tym jego unikalność w ukraińskiej poezji, gdzie on omyłkowo zarejestrowany jest jako “młodszy neoklasyk”. Neoklasycyzm Oresta jest wtórny. Do niego czy nie w całości przystają słowa, powiedziane przez niego o Stefanie George, którego chętnie tłumaczył: “Jego twórczość płynęła w zasadzie w nurcie symbolizmu, ale nie obcymi były * * * Obniżenie duchowi * * * 1926 dla S. George także czary klasycystycznego stylu”. Oczywiście, w powiązaniu z idealistyczną filozofią i jej “zbawiennymi formułami”. Filozofia M. Oresta jest eklektyczna. To filozofia poety, podległego zachwytom. To mamy czyste chrześcijaństwo, to hinduizm, to mieszankę tego z tamtym, to buddyzm w tej swojej części, która nie przeczy postulatowi “Upaniszad” o reinkarnacji duszy zgodnie z prawem karmy. Do przyswojenia Oresta potrzebna jest wiedza. Tylko wtedy stanie się zrozumiałe, dlaczego ryby u niego zmieniają się w ptaki, kwiaty — w motyle, a gałęzie drzew — w ręce. Orest chciał, żeby go nazywano poetą lasu. Powtórzmy śladem I. Kaczurowśkiego i Sołomiji Pawłyczko — on rzeczywiście był nim. Ale Śmierć Lecz słońce modlitw zdolne jest przywołać Olśniewających aniołów niezwyciężoną armię. O śmiertelny czasie mój! Już niedługo czekać! Potężne zło zaleje świecę moją i pokoje, Nikt nie odgoni nienasyconej ciemności precz — Za drżącym oknem klekoce groźnie noc. 1938 To, co buduje święty, niszczy tyran ciemnoduchy, I ołtarze mędrca wojownik rąbie mieczem; Lepiej by mi było nie rodzić się, niż widzieć psy niegodziwe, Lepiej zabić siebie, niż ginąć od nich! * * * 1939 (w więzieniu). Ciało pobratymca, okowane śmiercią, leży przed nami; Słyszymy udręki ciężar, czujemy poniżenia gnębienie. Cóż niesiemy my w głębinach swoich, co widokiem śmierci Ciężko poniżone w nas? Duch nieśmiertelny. Amen. 1946 Owinęły się parki i ogrody W szaty mgliste. Dziecko, czego szukasz ty W pożółkłym liściu? Kwiatów nie znajdziesz ty pod nim, Minęły kwiaty. Mija wszystko, jak lekki dym, — O marny świecie! Wiosennym klonem ja bujałem: Lecz zgasły wiosny — I kwiat pobladł, mój liść opadł I nie zmartwychwstanie. * * * Ja — smutek, ja — popiół zapomnienia, Ja — dali mgliste. Kogo szukasz, o dziecko, W opadłym liściu? 1939 jego las — to nie tylko widzialna rzeczywistość, ale i noosfera Wiernadskiego, i mnóstwo innych znaczeń, których tajnopis jest pociągającym powodem dla przyszłych badań. Wysławiane przez niego drzewa powstają w najbardziej nieoczekiwanych ujęciach, nie raz zmuszając do przypomnienia tych stron z Frazera, gdzie mowa o kulcie drzew u ludów pierwotnych. Panteizm, antropomorfizm, jak i w ogóle filozofia natury Oresta podgrzewane były jeszcze bliskimi mu poetami. Zasadne jest, że w jego translatorskim dorobku “Dęby” Hölderlina, “Bracia” Bruno Wille, “Hymn do drzew” Otto Ernsta, “Lipiec” Maxa Dauthendeya i inne utwory. Ezoteryka, mistyka, eschatologia Oresta żywiły się duchem średnio- W głębokim śnie moja miła, Niewidoczna dla oczu, mówiła: Ja łąkom, dąbrowom, ogrodom Kwitnienie duszy oddam; Źródła błękitem oczu napoję I w nich zaśpiewam o radości mojej — I popłynie w ogrodach błękitny tymian, I stanie się ziemia, jak świątynia. O drogie drzewa, milczcie, nie szepczcie! Skłońcie ukojenie swoich wierzchołków: Pod wami — mój przyjaciel. On śpi. 1935 Ja wspominam dom starodawny W krainie miłości gościnnej, I park, i topole stare Wokół niego na cichej górze. Ja wspominam sad triumfalny; Wypoczynek mój beztroski W tym sadzie, przytułku ukojeń, Czynił swój mądry obrzęd. Tam, przyjaciółko światła, z tobą Wypijałem miody spokoju, — Ale, kiedy dzień zapadał, Nas głos dalekości wołał Za granice drzewnej świątyni; Obciążona gałęziami brama — Spokojna, jasna, bez ozdób — Na pole wyprowadzała nas. Spoczywały doliny szałwiowe, Na horyzoncie piaski biblijne Żółciły się; bliska niebiosom, Rzeka rozlewała się tam. A zachodu błogosławione tlenie Budziło po górnych tęsknotach; Na złoty patrzyłaś ty szlak — I łzy lśniły w oczach. 1937 Jak przejść próg nieprzekraczalny, Nierozłączny rozerwać krąg, Wpuścić w myśli szum życiodajny I dźwięki świeże w zastały słuch? Ktoś głębszy jest we mnie, który on nosić Nie chce nudy postarzałego Ja.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn