Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Wielkanoc: wiara i wierzenia

Слово Просвіти, №15 за 2012 рік

Oleksandra KONDRATOWICZ, honorowy krajoznawca Ukrainy. Wielkanoc. Wielki dzień. Najwspanialszy dzień. Święto nad świętami. Jakiejkolwiek definicji by nie użyć, zawsze będzie się wydawać, że jest ona niewystarczająca, by oddać wielkość tego święta duszy. Za nami siedem tygodni Wielkiego Postu, radosne przygotowania do spotkania z Dniem Świetlistego Zmartwychwstania Pańskiego. Jeszcze ręce wykonują tę czy inną pracę, a w sercu już organowo brzmi chorał: „Chrystus zmartwychwstał!” — „Prawdziwie zmartwychwstał!”. Wielkanocy z wielką radością wyczekują i starzy, i mali. Wszyscy w tym czasie są pełni nadziei na nieznane triumfy w świecie miłości, ciepła, światła, czystości, dobra i prawdy. Dlatego wszystkie prace przygotowawcze wykonuje się ze szczególną starannością. Podwórka, pomieszczenia gospodarcze są nienagannie posprzątane, pokoje pobielone, wyczyszczone, kiedyś na ścianach w wiejskich chatach zamieniano ręczniki ze skromnym haftem i tkactwem na ręczniki o jaskrawych kolorach. „Wszystko robisz z taką radością — wyznawała kiedyś moja krewna ze wsi Krymne w rejonie kamień-koszyrskim Nastia Tarakanec — jakby patrzył na ciebie sam Bóg”. Obecność Najwyższego czuje się wszędzie. A co najważniejsze — On żyje w każdej duszy. Ze szczególną starannością przygotowywano wielkanocny koszyk. W nim musi być pascha, kiełbaska, święcone jajeczko, szynka, korzeń chrzanu, dawniej wieśniacy wkładali tu kawałek zapieczonego w piecu sera. W niektórych wsiach razem z żywnością stawiano też garnuszek z wodą, której jeszcze nie używano. Tą wodą po powrocie ze świątyni gospodarz, wlewając odrobinę do studni, kropił domowników, inwentarz, pomieszczenia gospodarcze, chatę. Zamożni gospodarze zapiekali na Wielkanoc prosiaka. Był on przedmiotem szczególnej dumy, dlatego dostarczano go na poświęcenie w inny sposób. We wsi Worokomle (rejon kamień-koszyrski) gospodarz z cienkich deszczułek wykonywał niewielkie saneczki, wyścielał je wybornym sianem, a gospodyni przykrywała siano czyściutką lnianą serwetką i układała prosiaka, którego mocowano na saneczkach, i tak, nie przykrywając, wieziono do cerkwi. W moim rodzinnym Krymnem do tego przysmaku używano osobnego koszyka. Nastrój posiadaczy takiej smakowitości, zapewne, najlepiej może oddać piosenka, kiedyś bardzo rozpowszechniona wśród ludu: Oj hop, tak wszystko: Makar paschę niesie, Makarycha — prosiaka, Nadźdźudżyła się. Czyli, nadymała się, stała się dumną. Do cerkwi szli całymi rodzinami, razem z dziećmi. Żeby one nie spały, matki pouczały: „Nie śpijcie, dzieci: tej nocy Bóg los dzieli. Jak będziecie spać, to Bóg nie obdarzy was dobrym losem”. I takie ostrzeżenie przekonywało najlepiej. Ludzie szczerze się modlili, wierząc, że w tę noc modlitwy idą prosto do nieba, i Bóg je koniecznie usłyszy. Zmęczeni, wychodzili na chwilę na podwórko, grzali się przy ognisku. Kiedyś podczas całonocnego czuwania przy cerkwiach rozpalano ogniska. W tym celu zwożono tu wcześniej suche dębowe pniaki, stare kłody. Płonęły one długo i nie dymiły, było od nich dużo ciepła. Po powrocie ze świątyni rodzina na czele z gospodarzem trzykrotnie obchodziła chatę i dopiero potem wchodziła do środka. Świąteczne śniadanie rozpoczynało się od modlitwy, powitania głowy rodziny: „Chrystus zmartwychwstał!”. Spożywano święcone przy zapalonej świecy. Gdzieś rozpoczynano posiłek od święconego jajeczka i paschy, a gdzieś najpierw każdy musiał odgryźć i zjeść kawałek święconego chrzanu, aby być mocnym i zdrowym, „żyłowym”, mawiano. Reszta korzenia będzie wysuszona i latem, kiedy zacznie się zbiór czarnych jagód, matki będą zawiązywać jego kawałek w rożek chusteczki, którą zawiąże córka, idąc do lasu. Ma to chronić ją przed ukąszeniem żmii. Wiara w Boga była na tyle silna i niezaprzeczalna, że wszystko, co wiązało się ze Świetlistym Zmartwychwstaniem Pańskim, zwłaszcza rzeczy, które używano podczas nabożeństwa, nabierały w oczach wiernych magicznej siły. Na przykład serwetka czy ręcznik, którymi przykrywano koszyk wielkanocny i które święcono razem z żywnością. Pierwszą używała babka-położna przy ciężkich porodach: rozesławszy na podłodze, przeprowadzała przez nią rodzącą, aby ułatwić i przyspieszyć poród. Młoda w przeddzień wesela przewiązywała ręcznikiem wiśnię lub jabłonkę, żeby podczas uroczystości nie było deszczu. W wielu wsiach obowiązkowo zostawiano kawałek święconej paschy i używano go, jeśli krowa nie mogła się ocielić. Powiadają, te środki pomagają. Można przytoczyć też inne przykłady. Powiedzmy, bardzo skrupulatnie podchodzono do tego, co spożyto przy stole — nie wyrzucano ani jednej kruszyny, dodawano je do karmy dla kur, skorupki jajek, zwłaszcza święconych, starannie zbierano i wyrzucano do bieżącej wody albo przy sadzeniu ziemniaków wkładano w dołki, co miało zapewnić dobry urodzaj bulw, wynoszono w pole i wysypywano w miejscach, gdzie rośnie oset, aby się go pozbyć itd. I przy tym

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn