Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №15 за 2013 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 36 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 15 (704), 11—17 kwietnia 2013 JURIJ ŁUCENKO: «W każdym kraju opozycja ma siłę, kiedy pracuje z ludźmi»

Dwa lata, trzy miesiące i kilka dni był więzionym eks-minister spraw wewnętrznych Łucenko. Pierwszy wywiad telefoniczny Jurija Witalijowycza Łucenki wybrzmiał na wiecu z okazji Zwiastowania przy pomniku T. Szewczenki. A 8 kwietnia małżeństwo Łucenków zawitało do studia kanału telewizyjnego TVi na rozmowę z prowadzącą Iloną Dowhań. Proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty” skrócony wariant tego polilogu. — Witamy Pana! Będziemy rozmawiać o tym, co było, o tym, co jest teraz i o tym, co będzie potem — o Pana najbliższych planach. Pana odczucia drugiego dnia na wolności? Jak się Pan czuje? — Uświadomiłem sobie, że jestem na wolności, dzisiaj: obudziłem się, jak już przywykłem, o szóstej rano. Ira jeszcze spała. Patrząc na nią, słysząc synów w sąsiednim pokoju, zrozumiałem: jestem w domu. I wtedy szczęście przyszło do mnie. Przekazać to słowami bardzo trudno, bo w rzeczywistości wolność! A być ze swoimi — to, zapewne, najważniejsze. Ja zawsze cytuję Linę Kostenko, która pisała: „Najważniejsze w tym życiu — nacieszyć się byciem ze swoimi”. Kiedy siedzisz w celi i czujesz, jak piasek czasu przesypuje się (a nie jest go tak dużo odmierzone każdemu człowiekowi), to rozumiesz, że dzieci rosną, żona czeka i ty tracisz tę możliwość. To najtrudniejsze — to przesypywanie się tego złotego piasku czasu. — Jak Pan zaczął filozoficznie mówić… „Piasek czasu”, „przesypuje się” — oto takie filozoficzne zmiany zaszły. — Trzysta książek przeczytałem — miałem czas i natchnienie myśleć i mówić. Nie zamierzam się popisywać, po prostu siedziałem w celi z Szekspirem, z Brodskim, z Keseyem, z Fowlesem — ze wspaniałymi pisarzami. — Irino Semeniwno, czasami mówią, że trudno wytrzymać stres nie tylko z powodu smutku, ale i z powodu radości. Jak Pani go przeżyła? Irina Łucenko: Stres, zapewne, z przepełnienia: przez ten okres, stale przebywając z dziećmi i z psem, czułam niepełność tego rodzinnego bytu, w którym przeżyliśmy z Jurą 26 lat. Stała ukryta myśl — on tam jest. Jemy — co on tam robi? Cieszymy się — on się nie cieszy. Stała myśl, że on tam jest chory, że on tam jest sam, że warunki nie te… Cały czas przygniatało, że nie możesz zasłonić sobą, nie możesz pomóc, nie możesz zamknąć tego kręgu. Taka pojawiła się wyrwa. I oto wczoraj wreszcie ona się zamknęła, ta pustka. Skończone, zakończone działanie. To, które trwało przez dwa lata, nakierowane na jedyny cel — Łucenko musi być razem z nami, Łucenko musi być tutaj. Dwa lata kolosalnej przewartościowania wartości. Te dwa lata rozłąki, ten trójkąt bermudzki między więzieniem, domem i sądem, dały możliwość zrozumienia, że najcenniejsze — to rodzina, to, co mieliśmy z Łucenką przez 26 lat. Najcenniejsze — to dzieci, urodzone i wychowane z miłością, piękne i mądre dzieci. Wspomnienia, które pozostały, — oto było najcenniejsze w tym życiu. Dwa lata osiągania celu — zwrócić męża rodzinie. Osiągnęliśmy ten rezultat. Jest zakończone działanie — jestem bardzo zadowolona. — Pani jest deputowaną ludową, kontynuuje Pani pracę w parlamencie. Irina Łucenko: Oczywiście. Komunikacja z więziennikami, studiowanie niestosowności i luk, które są w naszym ustawodawstwie i kodeksie karnym wykonawczym, nowy Kodeks postępowania karnego, momenty komunikacji skazanych z krewnymi w areszcie śledczym i w więzieniu, — nadały mi kolosalnego praktycznego doświadczenia. Jurij Łucenko: Wiedziałem, że mam najlepszą żonę, — ale dziwię się temu, jak wpasowała się w działalność polityczną. Teraz ona jest zobowiązana tak, jak pomogła mnie, pomóc innym ludziom, którzy przebywają w niesprawiedliwości, w biedzie. — A jakie były u Pana w tym czasie najtrudniejsze momenty? Co było najtrudniejsze, co było najgorsze i co Panu pomogło wytrwać? — To przecież nie pierwszy raz idą próby. Ja, zapewne, zanurzę się troszeczkę w historię… Moja Irina zapłakała pierwszy raz przez politykę (zapewne, w ogóle pierwszy raz, bo my nigdy nie kłóciliśmy się w rodzinie do łez), kiedy podczas akcji „Ukraina bez Kuczmy” pokazali Charków, w którym pod deszcz spędzili pracowników sfery budżetowej z plakatami „Kuczma — nasz prezydent”. Żona zapłakała i powiedziała: „Ty ryzykujesz wolnością, życiem, zdrowiem na majdanie, jak i wszyscy nasi, a im to nie jest potrzebne. Oni są szczęśliwi w niewoli, kiedy im każą wychodzić z jakimiś plakatami”. Ja mówię: „Iro, nie masz racji. Ludzie tam z różnymi myślami stoją, i prędzej czy później oni będą innymi. Ale im potrzeba, żeby ktoś zaczął tę drogę”. Jeszcze jedno muszę wspomnieć… Mnie często wieźli w więźniarce ulicą Łesi Ukrainki i przejeżdżałem swój własny dom na ulicy Łesi Ukrainki, 3. Przypominałem sobie, jak ja w drugi dzień Pomarańczowej Rewolucji na czele kolosalnej kolumny szedłem do CKW, a Ira z młodszym, jeszcze na rękach był, z okna kuchni machali małą pomarańczową wstążką. Ja doskonale rozumiałem, co ona czuje: czy mąż wróci, nie wiedział nikt, jak i wszyscy, którzy byli w tej kolumnie. A trzecia próba okazała się najtrudniejsza: znalazłem się sam na sam ze sobą w dziewięciu metrach kwadratowych, jak w bajce, za siedmioma zamkami. Cztery rzędy krat oraz wiele innego. Aha — i w sąsiedniej celi zabójca czterech milicjantów. Oczywiście, żeby podkreślić… Nie będę mówił o „udogodnieniach” w tej celi, bo ona była zbudowana w 1861 roku. Oczywiście, że mnie wypróbowywali. Brak okna, zjedzone przez grzyb ściany… Ale najstraszniejsze — kiedy ty byłeś cały czas w ruchu, a tutaj cię nagle rzucili — i ty nie masz ani książki, ani telefonu, o internecie szkoda i mówić, i nie ma nawet do kogo się odezwać. I ty nie rozumiesz, czy jeszcze komuś jesteś potrzebny… Więzienie łatwiej przychodzi tym, u których jest co wspominać. Ja miałem bardzo dużo co wspominać — i dobrego, i złego. Prowadziłem ogromną dyskusję sam ze sobą. Uwierzcie, ja sobie stawiałem najbardziej drobiazgowe oceny. Szczegółowo zapisywałem i uczucia, i wydarzenia. Więcej — myśli i uczucia, bo zewnętrzne okazało się wtórne już bardzo szybko. Najbardziej mi pomogło kilka rzeczy. Kolaż Ołeksandra Łytwynenki Przede wszystkim Ira, bo ja każdego dnia wiedziałem, że do mnie przyjdzie jako obrońca moja żona, która przyniesie nie po prostu nowiny, a odczucie potrzebności. A dla mnie jako dla człowieka społecznego to najważniejsze. Uważam, jeśli jestem potrzebny — to istnieję. Jeśli nie jestem potrzebny — nie ma żadnego sensu w takim bycie. Do mnie przychodziła osoba, która także dawała mi iniekcje optymizmu i pewności, że zwyciężymy. Choć ja sam jestem optymistą, ale czasami i na mnie napadała chandra. Dlatego praca Iriny ze mną była najważniejsza. Drugie wydarzenie — list Adama Michnika. On dla mnie był niezwykle ważny. On pisał, że ty, Juro, wyjdziesz z wysoko podniesioną głową. Ja nie starałem się właśnie tak wczoraj iść, ale ze zdziwieniem wczoraj przypomniałem sobie takie zakończenie jego listu. Michnik mnie bardzo wsparł. Bo powiedział: ty nie jesteś pierwszy na tej drodze, wszyscy my ją przeszliśmy, ta próba jest bardzo pożyteczna dla ciebie jako dla człowieka. I on miał rację. Oczywiście, potem było bardzo dziwnie, że administracja USA, euroinstytucje mówią o więźniach politycznych i bezpośrednio o Łucence. Powiedzmy szczerze: u nas w kraju długo zaszczepiano ideę, że amerykańskie oświadczenia o konieczności standardów demokratycznych są, rzekomo, na pokaz. Rzekomo, oni są cynikami i w rzeczywistości widzą tylko biznes. A okazało się, że te, pozornie plakatowe prawdy, dla nich są zasadami. I oni realnie pomagają człowiekowi, którego w ogóle nie znają, którego los jest częścią większego problemu: pociągnąć za Łucenkę — i ty wyciągniesz Ukrainę. Zakończenie na str. 3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

naliści. Teraz zaś regionalom służą nie tylko prokuratura, milicja, sądy, ale i medycyna. Milicja wszczęła postępowanie z artykułu „Chuligaństwo” i zaczęła przesłuchiwać podejrzanych o te działania aktywistów „Swobody”. Regionali natychmiast chwycili się tego incydentu i wydali na-góra oświadczenie, w którym użyli takich histerycznych zwrotów, jak „faszyzm na progu, opozycja przeszła do bestialstwa i terroru”, „zachęcanie do neofaszyzmu”. Przy czym zaliczają do tego nie tylko Ołeha Tiahnyboka, ale także Witalija Kliczkę i Arsenija Jaceniuka. Z jakiegoś powodu regionali nie wpadali w prawy gniew i nie nazywali faszyzmem, a z humorem komentowali prowokacje przeciwko opozycyjnym deputowanym, kiedy wyrzucano je z Charkowskiego Szpitala Miejskiego i kiedy w Charkowie oblano zielenią obrońców Julii Tymoszenko… Jednak śnieżki zwolenników opozycji w ich interpretacji są niebezpieczniejsze, bo to „faszyzm, terroryzm, bestialstwo”. Liderzy partii opozycyjnych od razu potępili działania nierozsądnych (lub też przygotowanych przez służby specjalne) młodzieńców i nazwali to rzucanie śnieżkami prowokacją. Arsenij Jaceniuk żąda od ministra spraw wewnętrznych natychmiastowego znalezienia i ukarania tych ludzi. Poparli go liderzy frakcji UDAR i „Swoboda”. Ołeh Tiahnybok oświadczył, że liderzy opozycji nie są zaangażowani w organizację tych prowokacji i nie przeprowadzali żadnych instruktaży. Mykoła Kniażycki spojrzał na tę sprawę nieco inaczej: „Rozumiemy, dlaczego ci młodzi ludzie rzucali się właśnie na tych polityków. Bo właśnie oni, nie dając swobodnie wybierać, w takiej czy innej formie podgrywając władzy, obsługując ten antyukraiński reżim, który nawet hołodomor znów chce zmusić nas zapomnieć, — zabierają przyszłość tej młodzieży i godną starość ludziom starszego wieku. Nikt z „poszkodowanych” nie obronił przed bezczelnymi milicjantami Kużel, Denysowej i Sluz, kiedy je bili. Oni nie powiedzieli swojemu koledze partyjnemu, a dla niektórych i przyjacielowi Kernesowi, że wysyłanie najemników, którzy oblewają zielenią i rzucają łajnem, — jest wstrętne i niskie. Już milczę o losie Tymoszenko i Łucenki. Dlatego to nie opozycja powinna kajać się, a Szufrycz i Czeczetow sami muszą prosić o wybaczenie własny naród i koleżanki z frakcji za ten stan, w którym się znaleźli”. Rzucanie śnieżkami rzeczywiście było prowokacją, zorganizowaną przez „rzucających”-regionalów, bo nie zdążyła jeszcze upaść ostatnia śnieżka, jak pojawiło się oświadczenie służb Janukowycza, które kończy się słowami: „Partia Regionów wielokrotnie ostrzegała przed zagrożeniem neofaszyzmem na Ukrainie. Dzisiaj coraz głośniej rozbrzmiewają nazistowskie wezwania do przemocy fizycznej i terroru wobec inaczej myślących, wobec ludzi innej wiary, narodowości, tradycji językowych. Faszyzm — na progu ukraińskiego Domu. Wzywamy obywateli Ukrainy do dania zdecydowanego odporu „brunatnym” (do nich, powtarzam, zaliczają też Kliczkę z Jaceniukiem. — W. Sz.), nie dopuszczenia do stoczenia się kraju w chaos obywatelskiej konfrontacji i politycznego terroryzmu!”. Zatem nowe „rzucanie” od Janukowycza polega na zastraszaniu południowo-wschodniego elektoratu neofaszystowskim zagrożeniem, podobnie jak komunistyczna propaganda straszyła biednego sowka Amerykanami…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Oszustwo staniało

Wasyl SZPICER, m. Lwów. W języku ukraińskim słowo „kydalowo” nie istnieje. Zapożyczyłem je z „wielikogo i moguczego”, który jestem zobowiązany znać zgodnie z ustawą Kiwałowa-Kolesniczenki. Pochodzi ono od słowa „kidala”, co na ukraiński tłumaczy się jako „aferzysta, oszust, szuler, kłamca”. To wstrętne słowo w „ogólnoprzystępnym” ma z dziesięć synonimów (aferzysta, łobuz, oszust, szuler, kłamca), ale uderza co innego: z szeregu wymienionych słów tylko jedno jest prawdziwie ukraińskie — „brechun” (kłamca), reszta zaś została wniesiona do naszego słowikowego języka ze współczesnej rosyjskiej przez takich odmieńców jak Kolesniczenko lub przybłędów-kidałów, najeźdźców i okupantów. Taki nieco niezwykły wstęp zrobiłem dlatego, że antyukraińska Partia Regionów szeroko stosuje „kydalowo” w swoich politycznych manewrach. Po raz pierwszy zobaczyliśmy to, gdy podczas wyborów prezydenckich w 2004 roku ówczesny premier Ukrainy Wiktor Janukowycz przyleciał do Iwano-Frankiwska na spotkanie z wyborcami. W momencie wyjścia z autobusu ktoś ze studentów rzucił w niego jajkiem. Pudzian, którego jego polittechnolodzy przedstawiali jako Żelaznego Gospodarza, chwycił się za pierś i ze strachu lub z utraty przytomności upadł. Lekarze mówili o „stanie kolaptoidalnym” i możliwych „zmianach patologicznych”. Gubernator Przykarpacia oświadczył, że w premiera rzucono dwa kamienie, Hanna Herman mówiła o ciężkim tępym przedmiocie, a Taras Czornowił — o kamieniu. Ukraina zaś zobaczyła, że zamiast Żelaznego Gospodarza w wyborach bierze udział człowiek, który upadł od kurzego jajka. A jego poplecznicy oszukiwali naród bajkami o „tępych ciężkich przedmiotach” i „kolaptoidalnych stanach”. Co więcej, Czornowił po kilku latach przyznał się, że skłamał w sprawie kamienia… Kolejne „kydalowo” Janukowycz uruchomił podczas wyborów prezydenckich w 2010 roku, składając prymitywne obietnice o godnym życiu „już dziś”, „dwa języki — jeden kraj”, wsparciu małego i średniego biznesu, podwyższeniu emerytur, obniżeniu podatków, 1 mln mieszkań dla młodzieży, decentralizacji władzy i rozszerzeniu uprawnień samorządu lokalnego. Udało mu się po raz kolejny „oszukać” większość wyborców. Oszukany obietnicami łatwego życia, zmanipulowany imperialno-komunistyczną, antyukraińską propagandą, Wschód wybrał na Prezydenta Ukrainy „proffessora” Janukowycza. W odróżnieniu od swojego poprzednika, który dążył do wprowadzenia ustroju demokratycznego w młodym, postkolonialnym państwie i którego nie zrozumiał wychowany w totalitarnym państwie naród, Wiktor Janukowycz błyskawicznie skoncentrował w swoich rękach pełnię władzy, chociaż przed wyborami mówił o „decentralizacji”. Rozpoczęło się totalne rozkradanie państwa i niszczenie małego oraz średniego biznesu, reforma emerytalna nie tylko zatrzymała wzrost emerytur, ale i zwiększyła wiek przejścia na emeryturę oraz niezbędny do tego staż pracy. Reforma podatkowa doprowadziła do masowego oporu przedsiębiorców, zamiast budować mieszkania dla młodzieży, kolosalne środki, których znaczna część była rozkradana, wydawano na stadiony. Jeszcze wczoraj — za prezydentury Wiktora Juszczenki — regionali blokowali pracę Rady Najwyższej, żądając podwyższenia standardów socjalnych, a teraz nie wykonują swoich przedwyborczych obietnic, które dotyczyły poprawy życia zwykłych ludzi „już dziś”. W rzeczywistości poziom życia Ukraińców z każdym dniem spada, chyba że dzieci Janukowycza stają się bezmiernie bogate. Jedyne, co regionali częściowo wykonali z przedwyborczych obietnic — to z naruszeniem procedury i regulaminu „przepchnęli” ustawę Kiwałowa-Kolesniczenki, która niemal ostatecznie podzieliła naród ukraiński, ponieważ ogranicza sfery użycia języka ukraińskiego, w zamian narzucając rosyjski. Jak widzimy, Ukrainę okupowała agresywna, potężna, zjednoczona drużyna, gorszej od której, prawdopodobnie, na ukraińskich ziemiach nie było nigdy i którą można pokonać jedynie drogą wybrania proukraińskiego prezydenta. Dlatego urzędująca kamaryla pragnie dokonać kolejnego „kydalowa”. Rozpoczęli od rzucania śnieżek, które są tańsze od jajek. Młodzi ludzie, którzy brali udział w wiecu 2 kwietnia 2013 roku pod Radą Najwyższą, obrzucili śnieżkami deputowane-regionalne Irynę Horinę, Julię Lowoczkinę, Irynę Bereżną, doradczynię prezydenta Marynę Stawnijczuk i zdrajców z „Batkiwszczyny” Tabalowych. Horina opowiedziała: „Dostałam w głowę dużym kawałkiem ziemi — i mam wielkiego guza oraz zadrapanie. Od razu pojechałam do domu”. Później Horina zwróciła się do milicji z odpowiednim zawiadomieniem, a Czeczetow poinformował, że przebywa ona w szpitalu ze wstrząsem mózgu. Pamiętacie, jak w Iwano-Frankiwsku kurze jajko w wyobraźni regionali zmieniło się w kamienie i ciężkie tępe przedmioty? Wtedy oszustwo łatwo ujawniono, bo wydarzenie sfilmowali liczni dziennikarze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zwiastowanie w Kijowie. Ekologiczne skutki pożaru na Wuhlehirskiej elektrowni cieplnej

Poseł Andrij Iłłenko wezwał każdego Ukraińca, by nie był obojętny, ponieważ tylko czując poparcie setek tysięcy Ukraińców, posłowie opozycji mogą zmienić sytuację w państwie. Andrij, kijowski student, w rozmowie ze mną powiedział, że na ten wiec skłoniło go uświadomienie sobie, że w Ukrainie wszystko zależy od każdego jej obywatela. I jeśli nie brać udziału w podobnych wydarzeniach, to nic nie uda się zmienić. Obecnie nastroje w społeczeństwie są przedrewolucyjne i choć to już drugi masowy wiec w tym tygodniu w Kijowie, ludzie nie tylko się nie zmęczyli, ale wręcz przeciwnie — przyszło ich kilka razy więcej. Uczestnicy wieców zdają sobie sprawę, że właśnie teraz od nich zależy los kraju na najbliższe dziesięciolecia. Student jednej z kijowskich uczelni Jurij przyszedł na wiec, ponieważ nie podoba mu się polityka obecnych władz wobec studentów: uniwersytetom odbiera się autonomię, wywiera się presję na studentów ze strony Ministerstwa Edukacji. Nie podoba mu się też sytuacja gospodarcza w kraju ani masowe fałszerstwa podczas zeszłorocznych wyborów. Ostatnią kroplą stał się pucz, który miał miejsce kilka dni temu. Cokolwiek by mówiła władza, jej działania przyczyniły się do mobilizacji ludzi. Zdaniem sześćdziesięcioletniego profesora, ostatnio wśród części deputowanych Rady Najwyższej przejawia się niebezpieczna tendencja — ignorowanie Konstytucji i ustaw Ukrainy. Tak z naruszeniem zarówno Konstytucji, jak i ustaw, i regulaminu Rady Najwyższej uchwalono Ustawa o podstawach polityki językowej: posłowie głosują cudzymi kartami, ustawy przyjmuje się bez dyskusji. Najbardziej oburzający i najniebezpieczniejszy wybryk członków Partii Regionów i komunistów, którzy, rażąco łamiąc regulamin, za zamkniętymi drzwiami — nie w budynku Rady Najwyższej — uchwalili całą masę rzekomych ustaw. Profesor mówi, że wyobraża sobie, jakim koszmarem byłoby, gdyby kierowcy równie lekceważąco traktowali przepisy ruchu drogowego, bo tak im się podoba, tak jak to robiąprorządowi posłowie z Konstytucją i ustawami Ukrainy. Na zakończenie mitingu Arsenij Jaceniuk wezwał wszystkich, by przyszli na akcję „Wstawaj, Ukrainо!”, która odbędzie się w Kijowie 18 maja, w Dniu Europy. Arsenija Jaceniuka poparli Witalij Kliczko i Oleh Tiahnybok. Bezprecedensowy pożar Elektrowni Cieplnej w Wuglehirsku, który zniszczył cztery bloki energetyczne o łącznej mocy 1,2 GW, to poważna katastrofa technogeniczna z długotrwałymi skutkami gospodarczymi i ekologicznymi. Podczas pożaru, który trwał ponad 15 godzin, paliło się wyposażenie elektrotechniczne, w tym 4 wysokonapięciowe transformatory. W każdym transformatorze znajdowało się 40 ton oleju, w trakcie spalania którego wydzielają się niebezpieczne związki organiczne, w tym dioksyny i furany. Podczas niekontrolowanego spalania paliwa węglowego, konstrukcji i wyposażenia elektrowni do atmosfery dostała się ogromna ilość toksycznych substancji: metale ciężkie, związki siarki i substancje organiczne, które nie rozkładają się w przyrodzie i kumulują się w glebach. Emisje z tego pożaru w postaci pyłu popiołowego mogą zostać rozniesione na znaczne odległości, co doprowadzi do zanieczyszczenia gleb i wód powierzchniowych na dużych obszarach, do wzrostu stężenia substancji toksycznych w produktach spożywczych wytwarzanych na poszkodowanych terenach oraz do pogorszenia ogólnej sytuacji ekologicznej w regionie. Wszystkie oświadczenia, jakoby ta katastrofa technogeniczna nie stanowiła zagrożenia ekologicznego, są nieodpowiedzialne i całkowicie niekompetentne. Narodowe Centrum Ekologiczne Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jurij ŁUCENKO: «W każdym kraju opozycja ma siłę, gdy pracuje z ludźmi»

Zakończenie. Początek na str. 1 — Wolność. Na ile dla Pana było to oczekiwane czy nieoczekiwane? I jak Pan uważa, dlaczego właśnie teraz? Czy jest to jednak związane z integracją europejską? Czy było to bardzo znamienne i symboliczne — w Zwiastowanie, kiedy wypuszcza się ptaki z klatek? Czy dla Pana było to nagłe i czy był Pan na to gotowy moralnie? — To było oczekiwane, ale niespodziewane. My, oczywiście, śledziliśmy wszystko, co działo się wokół problemu uwolnienia Łucenki i Tymoszenko. I, oczywiście, przejmowaliśmy się tym. Ale ja, szczerze mówiąc, byłem nastawiony na czekanie do końca roku — do możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia po odsiedzeniu trzech czwartych wyroku. Tak, strasznie chciało mi się do domu, chciało mi się pocałować żonę, objąć dzieci, porozmawiać z przyjaciółmi. Ale rozumiałem, że dzisiaj uwolnienie Łucenki pozwoli Europie zachować twarz przy podpisaniu umowy o stowarzyszeniu Ukrainy z UE. A ja absolutnie szczerze jako polityk i jako obywatel uważam, że nie ma dzisiaj nic ważniejszego niż ta rzecz. Jeśli podpiszemy to, być może niedoskonałe, stowarzyszenie, Ukraina jest prawnie zabezpieczona przed wciągnięciem w czarną dziurę sąsiedniego północnego państwa. Jeśli nie — będziemy w tej dziurze. I będzie to straszna katastrofa dla ukraińskiej przyszłości. — Jak Pan uważa: ułaskawią Tymoszenko na Wielkanoc? Bo jej obrońcy również proszą o uwolnienie i mówią, że po tym, jak uwolnili Łucenkę, Tymoszenko już nie wypuszczą. — Wręcz przeciwnie, uważam, że nasza władza zrobiła taki krok jako precedens. I dzisiaj nie ma żadnego argumentu, dlaczego tego kroku nie można powtórzyć wobec Tymoszenko. Nie wiem, jak dotrzeć do serca, a jeszcze lepiej — do rozumu naszej władzy, aby wyjaśnić, że i tak będzie musiała to zrobić. Tymoszenko nie będzie odsiedywać w więzieniu wymyślonego przez kogoś wyroku za wymyślone przez kogoś zbrodnie. Wypuszczą ją. — Często ironizował Pan z prezydenta, a teraz przyjął Pan jego ułaskawienie. Czy jest Panu obojętne, w jaki sposób to się stało? — Pewnie teraz ironia nie jest najważniejsza: główne jest to, że krytykuję tak samo. I uważam, że Ukraina Janukowycza — to nie jest ten kraj, w którym ludzie chcą żyć. Bo tutaj strasznie jest się urodzić, strasznie szukać pracy, a jeszcze straszniej umrzeć. I ja w swoim ostatnim słowie na ostatnim sądzie ani o jeden przecinek nie odstąpiłem od swojego pryncypialnego stanowiska wobec Janukowycza i jego władzy. Inna sprawa, że być może zacząłem mówić bardziej kompleksowo, bo jestem przekonany, że osobowość jest niewystarczającą odpowiedzią na problemy Ukrainy. Zmienić prezydenta trzeba, ale to niewystarczający warunek zmiany kraju. To kluczowa rzecz, którą mogę powiedzieć. — Nie zapytałam Pana o zdrowie, a o to teraz wielu pyta, na ile ma Pan teraz napięty grafik, jak będzie Pan wchodził w to, co teraz się dzieje, na ile pozwala Panu zdrowie? — Nie uważam za potrzebne wynosić do sfery publicznej jakichś szczegółów tej sytuacji. Ale w najbliższym czasie mam potrzebę zajęcia się swoim zdrowiem. Niestety, czuję, że to kwestia nie jednego miesiąca. Jestem pewien, że odzyskam swoje siły i dowódca polowy będzie w pełnej gotowości. To tragiczne w rzeczywistości — kolosalna system, w którym siedzi około 250 tysięcy ludzi, żyje według praw z 1937 roku. A dlaczego się nie zmienia? Dlatego to jest właśnie zadanie Iryny — ona wyciągnęła Łucenkę, a teraz musi wyciągnąć system. Iryna Łucenko: Czytamy Kodeks postępowania karnego — i ja go widzę zupełnie inaczej. Będziemy składać te zmiany. Rozumiecie, to nie jest zmiana dwóch zdań — to zmiana całej ideologii. — To, co dotyczy MSW — teraz już przemyśleli, obmyślili, zobaczyli, co trzeba zmienić? Bo ludzie o to pytają. — To największe pytanie przez te wszystkie lata. Bez wątpienia, niemal co noc wracałem do problemu MSW. Rozumiem tych, którzy mówili, że Łucenko mało zrobił, ktoś mówił — że w ogóle nic nie robił, ktoś mówił, że nie to robił. Uwierzcie, że sam sobie wystawiłem negatywnych ocen więcej niż jakikolwiek Facebook. Ale podsumowanie moich przemyśleń jest takie: w 2005 roku ten system można by zmienić, gdyby była taka drużyna, jak w Gruzji. W której byli: a) prezydent, który codziennie przeprowadzał naradę z drużyną; b) większość w parlamencie; c) plan zmian nie tylko w milicji, ale i w prokuraturze oraz w sądach. U nas nie było ani takiego prezydenta, ani takiego planu, ani takiej drużyny. I dzisiaj, stykając się z tym systemem, jestem pewien — systemu MSW, prokuratury i sądów zmienić, zreformować się nie da. Potrzebny jest wariant bałtycki — zamknąć ten system, nabrać personel od zera. Nabrać nowych ludzi pod nowe prawa, nowe uprawnienia, nowe prawa i nową odpowiedzialność. To jest ten wniosek, który wyciągnąłem z próby zreformowania systemu od wewnątrz. Tego już nie da się zrobić. — Nie może Pan zajmować kierowniczych stanowisk, nie może Pan kandydować na deputowanych ludowych itd. — Gdybym dzisiaj miał możliwość kandydowania na deputowanego ludowego, odmówiłbym kategorycznie. Rzecz w tym, że obecnie polityka nie jest robiona w Radzie Najwyższej, a nawet nie w Administracji Prezydenta. — A na przykład na stanowisko mera Kijowa? — Pomyślałbym. Ale u nas i tam nie ma możliwości, bo i wyborów nie ma. Dzisiaj polityka ratowania Kijowa, znowuż, związana jest nie z wyborami mera Kijowa — tym bardziej z obecnymi uprawnieniami, które jak psu kość rzucono nieszczęsnemu merowi, którego w rzeczywistości nie ma… Dzisiaj politykę robią ludzie, którzy muszą odrzucić radziecką matrycę przerzucania swojej odpowiedzialności na raz wybranych polityków. Musimy wyjść z tej radzieckiej paradygmy, kiedy raz na pięć lat zgodnie głosowaliśmy na kogoś. Musimy zrozumieć: po tym twój obowiązek obywatelski nie jest zakończony. Tak więc, moim zadaniem, które widzę, — nie zamierzam stawać się czwartym liderem opozycji. Dzisiaj w internecie jest masa wrzutek od dworskich politologów, którzy piszą, że niby Łucenko wniesie rozłam w opozycję, nowe układy, wszystkich tam poróżni... A inni mówią, że Łucenko już jutro wyjdzie na majdan i zniesie ten reżim, cokolwiek. Odpowiedź jest bardzo prosta. Ani jutro, ani pojutrze nie wychodzę na majdan. Nawet jeśli wyobrazić sobie, że wyjdę i obok mnie będzie stało sto albo nawet pięćset tysięcy ludzi — to nie jest rewolucja, a po prostu bunt. Po to, żeby u nas nastąpiło odnowienie i budowa nowego kraju, trzeba, żeby ludzie jasno wiedzieli, jaki jest plan, pod co wychodzą. Przecież nie mogą wychodzić pod nowego prezydenta o nazwisku takim a takim — oni już raz to robili. Oni muszą wyjść za swój interes, a do tego musi być plan. Zatem, Łucenko ma plan. Ale nie uważam się za najmądrzejszego w tym kraju. Tam, w więzieniu, Ira ciągle przynosiła mi wydruki z internetu — widziałem bardzo wielu ciekawych, mądrych, kreatywnych, wykształconych nowych ludzi, z którymi wcześniej nie byłem znajomy, którzy proponują ciekawe pomysły. Radzę tym ludziom zjednoczyć się po to, aby napisać ten plan. I on musi stać się podstawą dla przetargu, który naród przeprowadzi przy wyborze przyszłego lidera opozycji. Nie pretenduję do tej roli. — Teraz jeżdżą po kraju, tworzą komitety rewolucyjne „Powstań, Ukraino!” — czy w tej sytuacji jest plan? Jak Pan w ogóle to ocenia, czy Pan się przyłączy? — W 100% popieram opozycję, która poszła do ludzi. Bo w każdym kraju opozycja ma siłę, kiedy pracuje z ludźmi. A w autorytarnym kraju to jest jej jedyna droga. Pozycja druga — nie popieram takiej „gry maskami” w rewolucję. Każdy normalny człowiek rozumie, że w weekendy powstania się nie odbywają. W centrach obwodowych, zgodnie z udowodnionym harmonogramem powstania, impeachmenty i inne głośne rzeczy się nie odbywają. W ogóle nie można rzucać tymi słowami: powstanie, rewolucja, przewrót, — to dewaluuje pojęcia. To po prostu inflacja słów, która prowadzi do zwątpienia. Dlatego z ludźmi trzeba rozmawiać absolutnie uczciwie. 80% ludzi nie popiera Janukowycza. To fakt? Fakt. Mamy trzech liderów opozycji parlamentarnej. Oni muszą wziąć na siebie zobowiązanie do połowy przyszłego roku ogłosić wspólnego kandydata na prezydenta. Bardzo chciałbym, żeby intelektualiści (jeśli trzeba — ze mną, jeśli nie chcą — beze mnie) napisali plan nowego kraju — ja to nazywam Planem nowej ukraińskiej republiki. — Pan na prezydenta nie idzie, ale jest gotów poprzeć każdego, kogo ci trzej wskażą… — A oto ja teraz dochodzę do swojej roli… Ostatnie wybory do RN pokazały, że formalne zwycięstwo — na przykład nad Zasuchem — jeszcze wcale nie oznacza zwycięstwa. 34 tysiące głosów przewagi po prostu banalnie spisano i wyrzucono na śmietnik. Dlaczego? Bo ludzie zagłosowali na opozycjonistę i poszli do domu. A okazuje się, że ludzie muszą jeszcze i utrwalić, i obronić swój wynik. Tak więc, moja rola w tym, aby przyszły wspólny kandydat opozycji otrzymał pomoc ludzi, którzy dokładnie wiedzą, kogo, za co i pod jaki program popierają. — Jak Pan uważa, opozycja potrzebuje takich dowódców polowych, którzy byli razem z Panem, którzy do Pana przyjeżdżali? Mam na myśli i Steckiva, i Filenkę, i Bezsmertnego, itd. Wziąć ich doświadczenie i, być może, gruntowniej przeprowadzić te akcje, które teraz się odbywają? — Pomarańczowa rewolucja była udana, bo była pokojowa. A to mogło się stać tylko dlatego, że mieliśmy doświadczenie przeprowadzania „Ukrainy bez Kuczmy”, w tym także smutne doświadczenie sprowokowanego starcia z milicją w tamtych latach. Dlatego doświadczeni dowódcy polowi są skrajnie potrzebni. Ale czasami, mówiąc o dowódcach polowych, z jakiegoś powodu zawężamy się do tych, którzy stali na scenie. Dowódcami polowymi Majdanu były setki ludzi, którzy stali na Majdanie i słyszeli nasze wskazówki oraz zapewniali ich wykonanie, dyscyplinę i pokojowy zwycięski charakter. Tak więc, dzisiaj opozycja jeździ po Ukrainie, z mojego punktu widzenia, przede wszystkim po to, żeby znaleźć tych dowódców polowych. Chcę podkreślić: skala przyszłego poparcia wspólnego kandydata opozycji musi być o tyle większa od skali Majdanu-2004, o ile Janukowycz jest bardziej uczepiony swojego stołka niż Kuczma. Teraz wyobrażacie sobie, o jaką skalę chodzi — chodzi o miliony ludzi! A zatem chodzi o tysiące takich dowódców polowych. I ja, na przykład, nie pretenduję do bycia tutaj głównym, ja, być może, pretenduję do bycia tym, kto wie dużo i może doradzić. — A Pana partia? Czy będzie rozwijać się „Samoobrona”? — Nie, „Samoobrona” jest zakończona. Ogłosiła o przyłączeniu się do „Batkiwszczyny” przed wyborami parlamentarnymi. Nasz sztandar stoi w Muzeum wspólnych zwycięstw. Pod tym postawiono kreskę. Partii jest bardzo dużo. Trzech opozycyjnych partii w parlamencie wystarczy. Ukraina otrzymała niepodległość, bo miała ponadpartyjny ogólnoukraiński Ludowy Ruch Ukrainy, w którym zjednoczyli się inteligencja, ci, którzy odsiedzieli, i szerokie warstwy ludności. Dzisiaj Ukraina potrzebuje nie nowej partii, a ogólnonarodowego ponadpartyjnego ruchu, który będzie, jeśli trzeba, popychał opozycję do właściwych decyzji. Nie zamierzam tego robić. Ja — nie jestem najmądrzejszym opozycjonistą, znam swoją przewagę, wszak, mimo więzienia, mam największą iniekcję optymizmu. Chcę ją dać tym, którzy tego potrzebują. Żeby ludzie uwierzyli: jesteśmy zdolni znowu powtórzyć fenomen 1991 i 2004 roku. Do tego doświadczenie jest. Jest potrzeba. Jestem pewien, znajdziemy tych ludzi. Wszyscy, którzy pragną pracować nie nad kolejną partią, a nad nową ukraińską, trzecią republiką, nad nową ideą kraju, w którym chce się żyć, — tych ludzi chciałbym widzieć. Obecnie potrzebujemy strategicznego zjednoczenia interesów. Muszę to zaproponować. Warto przynajmniej spróbować zaproponować ludziom: dajcie, my dzisiaj zjednoczymy się nie pod kolejnego lidera, nie pod Łucenkę, — i niech mi wybaczą — nie pod Jaceniuka, Tiahnyboka czy Kliczkę. Jest jeszcze czas. My jeszcze zobaczymy, kto będzie najlepszym kandydatem na prezydenta. Zjednoczmy się pod ideę. A jak to będzie się nazywać? Wydaje mi się, że to nie partia. Chociaż, być może, ludzie zechcą ją stworzyć. — Czyli to teraz właśnie to, nad czym ma skoncentrować się opozycja, co teraz ma robić. — Opozycja ma robić to, co robi. Po pierwsze, nie dać zniszczyć parlamentu. Przecież ciągłe blokowanie nie jest do końca właściwe. Zamierzam spotkać się z liderami opozycji i powiedzieć im jedną rzecz: uważam, że opozycja ma zaproponować okno tolerancji, jeśli chcecie. Na przykład, my blokujemy, ale w środę w tym oknie idą wszystkie euro-ustawy, i za nimi głosuje i władza, i opozycja. Wszystkie inne kwestie, przypuśćmy, jeśli to już tak konieczne, są blokowane, ale nie można blokować historycznej szansy kraju na integrację europejską. — Kiedy będzie Pana najbliższe spotkanie z narodem, publiczne wyjście? — Pójdę rozmawiać z ludźmi nie po to, żeby pokazać, że wróciłem, i nie po to, żeby wzywać na wiec, chociaż to także potrzebne. Mam zamiar rozmawiać z ludźmi wtedy, kiedy będę mógł zaproponować im coś więcej niż swoje doświadczenie i swoje widzenie. Chcę zaproponować im plan. Chcę zaproponować go — i nie tylko swój osobisty. Drukowane ze skrótami według tekstu na stronie tvi.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wojna pomników na Ługańszczyźnie

Iryna MAHRYCKA, Ługańsk Idziemy naprzód, odwróciwszy głowę do tyłu? Ten, kto ma możliwość odwiedzić Ługańsk, zauważy, że dzisiaj jest tu aż siedem pomników Lenina, z których trzy zaliczono do obiektów dziedzictwa kulturowego i historycznego i są chronione prawem. Już dla nikogo nie jest tajemnicą, że Lenin był inspiratorem ludobójczej ideologii, międzynarodowym terrorystą, na którego rozkazy z powodów politycznych represjonowano miliony ludzi, zniszczono Ukraińską Republikę Ludową. Jeszcze z czasów radzieckich w Ługańsku stoi majestatyczny pomnik K. J. Woroszyłowa na koniu (to ten Woroszyłow, który oświadczył: „Świadomie poszliśmy na głód, dlatego że potrzebny nam był chleb” i z którego inicjatywy w przededniu II wojny światowej zniszczono 36 tys. oficerów Armii Czerwonej). Stoją dwa pomniki założyciela Czeka F. E. Dzierżyńskiego, tyle samo — czerwonemu dowódcy O. M. Parchomience, innym rewolucjonistom — P. I. Bohyni, I. S. Oreszce, I. I. Aleksiejewowi-Kumaczowi, I. M. Jakowence, G. P. Zwejnekowi. Są w Ługańsku pomniki Pracownika Ługańszczyzny; Bohaterom Wielkiej Wojny Ojczyźnianej; Bohaterom-Młodogwardzistom; kompleks memorialny „Ostra Mogiła” na cześć wyczynu bojowników Armii Czerwonej. Są liczne znaki pamięci na „bratnich mogiłach” — Ługańskim czerwonogwardzistom; Ługańskim robotnikom, którzy zginęli za władzę radziecką; Oficerom Armii Radzieckiej; Uczestnikom rewolucji i wojny domowej; Bojownikom rewolucji itp. Mało prawdopodobne, że pod znakami pamięci spoczywają ci, na cześć których zostały one ustanowione, ale dzięki tym licznym chramom Ługańsk przypomina jedną wielką bratnią mogiłę. Jest tu memoriał na miejscu wręczenia orderu Czerwonego Sztandaru pracującym Ługańska. Funkcję pomników pełnią także czołgi, armaty, samoloty, parowozy, które również stoją tu od czasów radzieckich. Te pomniki były nieodłączną częścią radzieckiej tradycji sztuki monumentalnej i jednocześnie — jednym z symboli tamtej epoki, środkiem komunistycznej propagandy, wychowania dumy ze swojej „wielikoj Rodiny” i tworzenia iluzji pamięci historycznej. Czy nie w każdej wsi, we wszystkich centrach rejonowych Ługańszczyzny są brązowi Leninowie, „bohaterowie” walki przeciwko URL, młodogwardziści. Iwan Zacharczenko, badacz historii ukraińskiego kozactwa na Ługańszczyźnie, na pytanie swoich uczniów, kiedyż wreszcie zaczniemy lepiej żyć, odpowiada: „Wtedy, kiedy z centrum naszej wsi usuną bałwana — Lenina”. I oto w zeszłym roku podczas burzy piorun uderzył właśnie w tego radzieckiego idola — poodrywał kamienne kawałki z jego głowy i zniszczył postument. Ludzie mówią, to znak. Kiedyś, jeszcze w latach 90., na fali demokratyzacji w Pierwomajsku miejscowi mieszkańcy zwalili pomnik Lenina. W 2007 roku, po dekrecie Wiktora Juszczenki „O środkach w związku z 75. rocznicą Hołodomoru 1932—1933 lat w Ukrainie”, gdzieniegdzie na Ługańszczyźnie na polecenie miejscowych władz zburzono pomniki wodza światowego proletariatu (we wsiach Nowoswietliwka rejonu krasnodońskiego, Troickim — popasniańskiego, Czornuchynem — perewalskiego, w centrum rejonowym Nowopskowie), a także zrujnowaną rzeźbę młodogwardzistów w Zoryńsku. W tym samym roku w Ługańsku na placu Teatralnym pomnik Lenina ktoś oblał farbą, w 2009 roku chłopak-śmiałek wysadził pomnik Lenina w Rubizznem, a w styczniu tego roku śmiałkowie napisali słowo „kat” i namalowali swastykę na jego postumencie w Ałczewsku. Gdyby Gabinet Ministrów jeszcze w 2007 r. zadbał o usunięcie z krajowego rejestru zabytków nieruchomych tych radzieckich bałwanów, ich demontaż byłby masowy i legalny nawet na Ługańszczyźnie. A tak — tym „chuliganom” grożą wyroki więzienia. Ługańscy komuniści nie drzemią — od razu odnawiają swoich kamiennych idoli. Monumentalne upodobania ługańskiej władzy w dobie Niepodległości Niemało rzeźb w Ługańsku wzniesiono z inicjatywy lub przy wsparciu władzy już po 1991 roku. Na przykład, w samym Pomnik Ofiar OUN-UPA na Ługańszczyźnie W Ługańsku są to pomniki: żołnierzy-afgańczyków; Kozaków dońskich; Trzech muz; Bohaterów-likwidatorów skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej; Karola Gascoigne’a (Katarzyna II powierzyła temu szkockiemu przedsiębiorcy budowę odlewni żeliwa nad rzeką Ługań; władze ługańskie ogłosiły Gascoigne’a, wraz z tą rosyjską carycą, założycielem Ługańska); Robotnika-odlewnika; Matki Boskiej; Nieznanego autora „Słowa o wyprawie Igora”. Znakiem pamięci „Za państwo” uhonorowano Pawła Łuspekajewa (w Ługańsku mieszkał w wieku 17—18 lat), który w filmie „Białe słońce pustyni” odtworzył postać nieprzekupnego radzieckiego celnika Pawła Wereszczagina, któremu było „żal za państwo”. Postawiono popiersie pierwszego mera Ługańska (1883—1891) Mikołaja Chołodylina, pochodzącego z obwodu orłowskiego. W Starobielsku na dziedzińcu uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki ustawiono pomnik Ostapa Bendera… Po 1991 roku uwieczniono w kamieniu także Władimira Dala (obok Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego; to już drugi w Ługańsku pomnik twórcy „Słownika wyjaśniającego żywego języka wielkoruskiego”, który przeżył tu pierwsze trzy lata swojego życia. Planowano uwiecznić, oprócz Dala, także Borysa Hrinczenkę, który na Ługańszczyźnie przeżył sześć lat i właśnie tutaj zaczął porządkować swój słynny „Słownik języka ukraińskiego” — i te dwie postacie miały ucieleśniać hasło o „dwóch skrzydłach duchowości” na Ługańszczyźnie; a wyszło, jak zawsze, jedno skrzydło — rosyjskie). Uwiecznieni zostali także Michaił Matusowski (autor piosenki „Podmoskiewskie wieczory”); Tatiana Snieżina-Pieczonkina (poetka, autorka piosenki z repertuaru Ałły Pugaczowej „Pozowi mienia s soboj”; w Ługańsku przeżyła pół roku od swoich narodzin, potem wyjechała z rodzicami-wojskowymi do Rosji i więcej tu nie wracała). Na 75. rocznicę Hołodomoru-ludobójstwa miejscowe kierownictwo zmuszone było wykonać odpowiedni dekret prezydenta Wiktora Juszczenki. Tak więc w centrum obwodowym ustawiono pomnik ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat na Ługańszczyźnie — umieszczono go w skwerze Pamięci, naprzeciwko budynku SBU (byłego KGB—NKWD). Obok niego znajduje się pomnik ofiar stalinowskich represji. Po wsiach Ługańszczyzny, gdzie szalał Hołodomor, gdzieniegdzie postawiono krzyże, ale napisano na nich coś w rodzaju: „Uspokój, Panie, dusze niewinnie zabitych sług Twoich”, i nie ma na tych krzyżach ani jednego nazwiska realnych ofiar Hołodomoru. Zresztą same krzyże postawiono, z reguły, nie w miejscach masowych pochówków. Według oficjalnych informacji, do listopada 2008 roku na Ługańszczyźnie ustawiono 280 znaków pamięci ofiar Hołodomoru. Najwyraźniej zaliczono tu także krzyże z napisami „Zbaw i zachowaj”, które właśnie wtedy stawiano przy wjeździe do wielu miejscowości. W 2003 roku, na 65. rocznicę obwodu ługańskiego, ówcześni jego ojcowie Ołeksandr Jefremow i Wiktor Tichonow zaprosili na otwarcie swojego dzieła — pomnika księcia Igora niedaleko centrum obwodowego — mera Moskwy Jurija Łużkowa. Dziennikarze opowiadają o zabawnym przypadku, który tam się zdarzył. Znany ukrainofob Łużkow zapytał swoich ługańskich naśladowców, gdzie jest Rosja? A kiedy się dowiedział, to z gniewem zadał jeszcze jedno pytanie: „A dlaczego to Igor podniósł miecz właśnie w jej stronę?”. Wszystkim jego „wiernopoddanym” zrobiło się nieswojo, zapadła pauza. Ale w wielkim orszaku Tichonowa-Jefremowa znalazł się jeden historycznie wykształcony człowiek, który naprawił niezręczną sytuację, mówiąc: „Juriju Michajłowiczu, w czasach księcia Igora Rosji jeszcze nie było”. Moskiewski naczelnik podejrzliwie obrzucił wszystkich spojrzeniem i w końcu wydał swoje pozwolenie na istnienie pomnika: „Wtedy niech będzie!”. W zeszłym roku deputowani rady miejskiej Rowieniek przyjęli w prezencie od rosyjskiego miasta partnerskiego Rowienki z obwodu biełgorodzkiego popiersie imperatora Aleksandra II — na znak naszej z Rosją „wspólnej historii”. Teraz deputowani decydują, gdzie je postawią. W 2010 roku z inicjatywy skandalicznie znanego Arsena Kłinczajewa — deputowanego rady miejskiej Ługańska z ramienia Partii Regionów, przewodniczącego organizacji „Młoda Gwardia”, w centrum Ługańska ustawiono pomnik „Mieszkańcom Ługańszczyzny, poległym w latach 1943—1956 z rąk karzących nacjonalistów z OUN-UPA” (lista „ofiar” OUN-UPA, które najprawdopodobniej w rzeczywistości były ofiarami NKWD, liczy 21 osób). Ten majestatyczny monument o wartości 1,5 mln hrywien (te pieniądze rzekomo dały „Młoda Gwardia” i „Związek Młodzieży Regionów Ukrainy”) dla władz ługańskich jest na tyle znaczący, że wraz z rzeźbiarzem Mykołą Możajewem jego współautorami byli ówczesny przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wałerij Hołenko i były przewodniczący rady obwodowej Wiktor Tichonow, a w ceremonii jego otwarcia wziął udział tak wysoki gość jak Konstantin Zatulin. Dwa lata wcześniej tematycznie bliski pomnik „mieszkańcom Swatowego, którzy zginęli z rąk wojowników OUN-UPA w obwodach lwowskim i iwanofrankiwskim w latach powojennych” otwarto w centrum rejonowym Swatowe. Uczestnikami wiecu na cześć jego otwarcia byli przedstawiciele Partii Regionów, Komunistycznej Partii Ukrainy i tej samej „Młodej Gwardii”. Społecznie aktywnych ludzi z wyraźną proukraińską postawą w Ługańsku jest niewielu — i nie jest to dziwne, zważywszy na szalony nacisk wszechobecnych prorządowych mediów z ich prorosyjską propagandą. A jednak ci ludzie próbują walczyć z byłymi etatowymi komsomolcami w obecnych władzach Ługańska, zorientowanymi na gwiazdy Kremla, oraz z licznymi aktywistami prorosyjskich partii i ruchów, i czasami nawet zwyciężają. Tak, w 1988 roku we wsi Ołeksijiwka w rejonie perewalskim postawiono pomnik Borysa Hrinczenki na podwórzu szkoły, w której nauczał. W 1991 roku członkowie towarzystwa „Memoriał” w Suchej Bałce na obrzeżach Ługańska postawili krzyż w miejscu rozstrzelania rodaków przez komunistyczno-bolszewickie władze w latach 1937—1942; trzykrotnie go niszczono i trzykrotnie odnawiano — w 1994, 1997 i 2005 roku. W 1998 roku pomnik Tarasa Szewczenki o wysokości 4,5 m stanął w centrum Ługańska dzięki wsparciu sponsorskiemu Wasyla Iwanickiego z Kanady; fizycznie przeszkadzali w jego ustawieniu miejscowi komuniści na czele ze swoimi wodzami — Czełyszewem, Gierasimowem, Smirnowem. W poszczególnych wsiach miejscowi krajoznawcy (Wira Annusowa, Ołeksij Pohoriłyj, Wasyl Kapłunow, Iwan Kawa) jeszcze przed dekretem W. Juszczenki ustawili krzyże dla uczczenia swoich współmieszkańców zmarłych z głodu w 1933 roku. W latach 90. na domu we wsi Połowynkyne na Starobielszczyźnie, gdzie urodził się i mieszkał Iwan Switłyczny — znany ukraiński dysydent, wielbiciele jego talentu umieścili tablicę pamiątkową. Dwa lata temu ktoś ją zerwał. Jeszcze u zarania niepodległości Wasyl Kapłunow, badając historię rodzinnego kraju, ustawił krzyż na mogile w pobliżu Możniakiwki w rejonie nowopskowskim, gdzie pochowani są konni hajdamacy Korpusu Zaporoskiego armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy bronili granic Ukrainy w 1918 roku przed bolszewikami i denikinowcami. W 2003 roku przeciwnicy ukraińskiej niepodległości ostrzelali z broni myśliwskiej tabliczkę na tym krzyżu, później jeszcze raz ją zbezcześcili, przejeżdżając po niej traktorem, a w 2007 roku w ogóle złamali dębowy krzyż w tym miejscu. W 2011 roku w Stachanowie wandale-ukrainofoby zniszczyli popiersie Tarasa Szewczenki, które stało tam od 1961 roku. Widocznie uwierało ich to, że przy tym pomniku zbierała się na ukraińskie święta miejscowa patriotyczna społeczność. Teraz ona samodzielnie zbiera środki na ustawienie nowego popiersia Kobziarza. Zrozumiałe, że milicja nawet nie myślała szukać sprawców żadnego z wymienionych przestępstw, nawet nie wszczęto spraw karnych, w odróżnieniu od niedawnego przypadku zniszczenia pomnika Stalina w Zaporożu. Nadal aktualne pozostają żądania wobec miejscowych organów władzy ze strony ukraińskich społeczności dotyczące upamiętnienia, na przykład w Ługańsku, pierwszych osadników pomnikami ukraińskich kozaków i chłopów (zasiedlili oni tereny współczesnego Ługańska na długo przed dekretem Katarzyny II o otwarciu zakładu nad Ługaniem); a w rejonie antrazytowskim, bogatym w kurhany, opisane jeszcze przez Dmytra Jawornyckiego, — dotyczące godnej ochrony i oznaczenia specjalnymi znakami tych zabytków o znaczeniu narodowym. Mieszkańcy Diakowej Słobody w rejonie antrazytowskim żądają od władz godnego uczczenia 200 swoich rodaków, represjonowanych przez władze bolszewickie. Lecz władza, jak to władza, w żaden sposób nie reaguje. Kto stanie na postumencie w skwerze Pamięci? Największe batalie piąty rok z rzędu toczą się między proukraińską społecznością a radnymi miejskimi o zachowanie skweru. Wszyscy jesteśmy świadkami tego, jak w ostatnim dziesięcioleciu coraz bardziej aktywna staje się walka dwóch Ukrain — właściwie ukraińskiej, czyli europejskiej, oraz radziecko-eurazjatyckiej. Przejawy tej walki obserwujemy zarówno w sferze językowo-historyczno-wyznaniowej, jak i w sferze kulturowo-monumentalnej. Linią frontu w tej cywilizacyjno-mentalnej wojnie jest południowo-wschodnia Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Komuniści siedzą!

Pamięci na miejscu dawnego cmentarza Husynowskiego w centrum Ługańska (na którym od końca XIX w. pochowano dziesiątki tysięcy ludzi, przedstawicieli twórczej inteligencji, duchowieństwa, ofiary trzech wielkich głodów, dwóch wojen, stalinowskich represji; a dzisiaj na ich grobach umieszcza się place zabaw i gotowi są umieszczać lokale rozrywkowe), a także o przyszły pomnik na już przygotowanym postumencie w centrum tego skweru. Deputowani chcieli ustawić tu figurę Katarzyny II jako „założycielki Ługańska”, społeczność zaś (ponad 30 organizacji) — rzeźbę Anioła Stróża. Były liczne wiece protestacyjne przeciwko Katarzynie jako symbolowi imperium i rozwiązłości, zbiorowe listy do mera miasta Serhija Krawczenki z żądaniem niedopuszczenia do takiej hańby; były wysłuchania publiczne z gniewnymi wystąpieniami przedstawicieli społeczeństwa. Ciekawe, że podczas ogłoszonego konkursu społeczność zebrała ponad 20 listów z 324 podpisami za pomnikiem Anioła Stróża, a zwolenników Katarzyny II było 331 — to deputowany Kolesniczenko, „Młodogwardziści” Klinczajewa i pracownicy zakładu „Marszał”, którego właścicielem jest obecny deputowany ludowy z ramienia PR Serhij Horochow (tę liczbę apologetów rosyjskiej carycy władza ulepiła naprędce, przestraszywszy się masowego poparcia społecznego dla innego pomnika już pod koniec konkursu). Wreszcie w 2011 roku ługańscy deputowani stanęli na stanowisku zdrowego rozsądku i zgodzili się na pomnik zaproponowany przez społeczność. Aż tu nagle wyskoczył nowo mianowany arcybiskup ługański i alczewski UCP PM Mitrofan: 12 marca tego roku napisał list otwarty do S. Krawczenki z żądaniem nierozpatrywania więcej kwestii ustawienia pomnika Anioła, który jego zdaniem jest nie prawosławnym, a katolickim symbolem, co będzie prowokować konflikty między jego trzodą z jednej strony, a parafianami „niekanonicznej” UCP KP i grekokatolikami — z drugiej. Czy Mitrofan nie wie, a może zapomniał, że podobne pomniki są w wielu miastach Rosji oraz w wcale nie katolickich Kijowie i Kirowohradzie? 28 marca zwolennicy Natalii Witrenko i członkowie Partii Emerytów Ukrainy szybko zareagowali na ten list moskiewskiego popa akcją z żądaniem niewznoszenia pomnika Anioła Stróża w skwerze Pamięci, a zamiast tego ustawienia prawosławnego krzyża pokłonnego. Zatem nie można nie zauważyć, że ługańska postkomunistyczna władza swoją „polityką monumentalną” próbuje dowieść, że Ługańsk (założony przez ukraińskich chłopów i kozaków około 150 lat przed ukazem Katarzyny II) jest czysto rosyjskim miastem, gdzie nigdy nie było ani samych Ukraińców, ani ich kultury. A władza w Kijowie, która za wszystkich naszych prezydentów nie zauważała tych jawnych antypaństwowych działań, już w niedalekiej przyszłości ryzykuje zbieranie gorzkich owoców takiej swojej strusiej postawy. Oleg CZORNOJUZ Wszelkie rzeczy widziałem przez lata swojego życia. O wszystkim pisałem przez 50 lat. Ale o najniższym stadium ludzkiej degradacji piszę po raz pierwszy. U mnie jako u Ukraińca nie tylko rozdziera się dusza, ale i pióro staje się płonące. Cały cywilizowany świat ogłosił świadome zniszczenie narodu ukraińskiego głodem w latach 1932—1933. Potwierdziły to w swoim znanym oświadczeniu kraje reprezentujące Organizację Narodów Zjednoczonych, Unię Europejską. A w 21 krajach Wielki Głód na Ukrainie w latach 1932—1933 uznano za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Za ludobójstwo narodu ukraińskiego Wielki Głód uznały Kościół Katolicki, Konstantynopolitański Kościół Prawosławny, Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego, Ukraiński Kościół Prawosławny (Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie), Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny. W budynku Rady Najwyższej, gdzie 28 listopada 2006 roku uchwalono ustawę „O Wielkim Głodzie 1932—1933 lat na Ukrainie”, 2 kwietnia 2013 roku w minutę żałoby i pamięci za niewinnie zabitymi, współczesnym komunistom niespodziewanie ugięły się nogi i nie wstali. Wpadli w prostrację: siedzieli jak drewniane kłody. Tymi martwymi na sumienie i honor bałwanami potwierdzili, że są naśladowcami idei katów narodu ukraińskiego, że ich ideologia, dawno potępiona w Europie, jest faszystowską. Pobratymiec Stalina z paktu Mołotow—Ribbentrop Hitler z pobudek rasowych wyżynał Żydów i Cyganów. To samo czynił na swoim terytorium z narodami opętany Stalin i jego sługa Kaganowicz. To oni w urodzajny rok na Ukrainie wygłodzili na śmierć ukraińskie niepokorne chłopstwo — podstawę naszego narodu. Jaskiniowa nienawiść „ojca wszystkich narodów” Stalina do Ukraińców, jak i moskiewsko-bolszewicka polityka tamtej krwawej doby, stała się w oczach tych politycznych maniaków najskuteczniejszą formą ideologicznej walki z narodem ukraińskim. W tamtych, nie tak znowu odległych czasach (bo jeszcze i dziś żyją świadkowie sztucznego bolszewickiego... Wielce Szanownemu Panu Ivanowi Pocuchowi, Ambasadorowi Republiki Czeskiej na Ukrainie Kijów, 8 kwietnia 2013 r. Szanowny Panie Ambasadorze. Muszę przyznać, że jestem głęboko rozczarowany i zasmucony informacją, która pojawiła się w prasie („Trasy turystyczne na Krymie znakowane w językach obcych”), oraz Pańskim komentarzem do niej na stronie radia „Swoboda”. Rozumiem, że ukrainizacja Ukrainy, czyli przezwyciężenie kolonialnego dziedzictwa, powinna być sprawą ukraińskiego rządu, a nie czeskiego, ale jestem przekonany również, że czescy koledzy nie powinni wnosić wkładu w dalszą rusyfikację naszego kraju. Proszę mi wierzyć, mamy wystarczająco wpływowego sąsiada, który robi to znacznie konsekwentniej i skuteczniej. Mamy także wielu ludzi we własnym rządzie i lokalnych administracjach, którzy energicznie mu w tym pomagają. Jako ambasador nie może Pan nie wiedzieć, że Ukraina przez kilka stuleci doświadczała brutalnej kolonizacji i rusyfikacji oraz że ukraińskojęzyczni Ukraińcy do dziś pozostają społecznie zmarginalizowaną i upokorzoną częścią populacji w absolutnej większości regionów, zwłaszcza na Krymie, gdzie na wszystkich szczeblach dominują zagorzali rosyjscy szowiniści, ukrainofoby i tatarofoby. Ukraina jest rzeczywiście realnie dwujęzycznym krajem, ale kiedy z dwóch języków priorytetyzuje Pan właśnie rosyjski i ignoruje ukraiński, czyni Pan tym samym wybór na korzyść „białej”, dominującej części populacji i okazuje brak szacunku wobec „czarnej”, historycznie poniżonej. Faktycznie pobłaża Pan rosyjskim suprematystom na Krymie, a przy okazji także ich patronom w Kijowie i Moskwie. Mamy także (kogoś – przyp. red.) głodu na Ukrainie), włoski ambasador, który przebywał w tamtym czasie na służbie w ukraińskiej stolicy — Charkowie, zaświadczał: „Hołodomor urządzony w celu »nauczenia chłopa rozumu« i przeprowadzenia »modyfikacji materiału etnicznego«”. Czyli wyniszczenia rdzennej ludności, jej historii, języka i kultury. „Siedzący” komuniści w Radzie Najwyższej najwyraźniej chcą wcielić w praktykę przeróbkę „etnicznego humusu”. Te komunistyczne kleszcze na ciele ukraińskiego narodu, obecnie za zagrabiony i zdobyty w służalczości wobec możnych tego świata majątek, nie tylko jeżdżą luksusowymi mercedesami, mieszkają w najbardziej prestiżowych posiadłościach najbardziej prestiżowych dzielnic, ale i stawiają pozłacane pomniki ludobójcy Stalinowi. Temu, który swego czasu im zapowiadał: „Zniszczenie bazy społecznej ukraińskiego nacjonalizmu — indywidualnych gospodarstw chłopskich — było jednym z głównych zadań kolektywizacji na Ukrainie” („Proletarska Prawda” z 22.01.30). W 2006 roku, po długich debatach, Rada Najwyższa przyjęła Ustawę, która określa, że Hołodomor lat 1932—1933 jest Ludobójstwem narodu ukraińskiego. Wtedy, na podstawie przekonujących dowodów archiwalnych, ta sama Rada Najwyższa doszła do wniosku i usankcjonowała, że Hołodomor jest Ludobójstwem. Prawie 10 lat temu, w 2003 roku, „pułkownik od historii” Dmytro Tabacznyk, występując w Radzie Najwyższej 14 maja 2003 roku podczas specjalnego posiedzenia, odczytał (najwyraźniej ze swojego „doktorskiego” referatu) następujące słowa: Hołodomor jest Ludobójstwem narodu ukraińskiego. Zachowały mi się zapisy tamtych niezapomnianych dni i tamtego patriotycznego, płomiennego przemówienia Dmytra Wołodymyrowycza w ukraińskim parlamencie. To właśnie on, D. Tabacznyk (ileż cynizmu w istocie, która obecnie zaprzecza temu, co mówiła dziesięć lat temu), odczytał Orędzie do narodu ukraińskiego, w którym uznano, że „…Hołodomor był świadomie zorganizowany przez stalinowski reżim i powinien być publicznie potępiony przez ukraińskie społeczeństwo i społeczność międzynarodową jako jeden z największych pod względem liczby ofiar fakt ludobójstwa w historii świata”. W tym samym 2003 roku, ale już we wrześniu, dla uczczenia 70. rocznicy Hołodomoru, ukraińska delegacja na 58. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ zwróciła się do przedstawicieli wszystkich narodów świata o poparcie inicjatywy Ukrainy w sprawie potępienia Hołodomoru lat 1932—1933 na Ukrainie jako aktu ludobójstwa. Współautorami tamtej Wspólnej deklaracji o jednym z najbardziej przerażających przejawów ludobójstwa w historii ludzkości przez komunistyczną ideologię wystąpiło 36 państw członkowskich ONZ. Uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru na Ukrainie lat 1932—1933 oddają hołd i skłaniają głowy wszystkie cywilizowane narody świata, uważając ją za światową tragedię narodu ukraińskiego. I oto na tym światowym tle, na ziemi i wśród ludzi, których dziadowie i ojcowie są niewinnie zamordowanymi, przebywa żałosna sekta czerwono-czarnych dusz bez sumienia i honoru. Obiecywacze sprawiedliwości społecznej tępo patrzą przed siebie, po bydlęcemu milczą i nie podnoszą się — nawet na wszystkie swoje cztery… Bez Boga w sercu, bez wiary w duszy, z pogardą dla tych, którym obiecywali świetlaną przyszłość, garstka nienawistników w ukraińskim parlamencie nie tylko nie uznaje za ludobójstwo Hołodomoru lat 1932—1933, ale i nie oddaje elementarnego ludzkiego szacunku niewinnie zamordowanym… Oto takie ono jest, to ideologiczne plemię, sekta nieludzi, za duszą których nie ma nic świętego. Widziałem w swoim życiu niejedno, ale takich „siedzących” — z tępymi spojrzeniami bezmyślnych oczu zobaczyłem po raz pierwszy. Ten straszny obraz siedzenia pitekantropów z Rady Najwyższej Ukrainy obiegł cały telewizyjno-internetowy świat. Prawie cztery dziesiątki drewnianych bałwanów w ukraińskim parlamencie nie podniosły się ze swoich miejsc, aby skłonić głowy przed tymi, których ich ideologiczni poprzednicy fizycznie wyniszczyli. Czyżby i oni w imię swojej ludobójczej ideologii byli gotowi iść na zniszczenie narodu, pośród którego i kosztem którego żyją i pasożytują? Sztandar i skórzana kurtka, czerwona kokardka i czarny mauzer — to ich ideały i ich symbole? Komuniści siedzą jak zbrodniarze podczas procesu norymberskiego. Bezpryncypialnym bałwanom dano partyjną komendę — siedzieć! W Radzie Najwyższej VII kadencji siedzi sekta, niby wierząc w swojego martwego zmumifikowanego bożka, który zażądał milionowych śmierci na tej ziemi. Siedzą drobni, nędzni niewolnicy martwego idola. Siedzą — roboty czy relikty z epoki pitekantropów, neandertalczyków? Bez wstydu i ludzkich cnót. Siedzą — wykarmieni i syci, unikalni komuniści w historii ludzkości! Niby ustawodawcy, którzy doskonale wiedzą, że publiczne zaprzeczanie Hołodomorowi lat 1932—1933 na Ukrainie uznaje się za zniewagę pamięci milionów ofiar Hołodomoru, poniżenie godności Narodu Ukraińskiego. Siedzą, złośliwi i rozpaleni, i wszyscy co do jednego — zbrodniarze. Choćby z punktu widzenia moralności i sumienia swojego narodu. Siedzą i nie kajają się. Nie podnoszą się i nie proszą o wybaczenie. Bo gdzie u bałwanów myśli. Gdzie te myśli? W pustych, bezmyślnie partyjnych głowach same komendy. Komendy zbrodniarzy, których do tej pory na Ukrainie ani nie osądzono, ani nie zakazano. Siedzą, wykonują role V kolumny w naszym kraju — role sabotażystów, agentów i wiernych kremlowskich sługusów-lizusów, których piersi często zdobią ordery obcych państw. Czas sądu wszechnarodowego nadejdzie — oni w końcu muszą usiąść na ławie oskarżonych! Szkoda mi, że nie widzi Pan tutaj „podtekstu politycznego”, chociaż jako Czech mógłby Pan sobie łatwo wyobrazić podobną sytuację w międzywojennej Czechosłowacji — gdyby tam jakiś zagraniczny sponsor używał w Sudetach wyłącznie języka niemieckiego i zignorował czeski, bo tak, powiedzmy, wygodniej — i dla turystów, i dla miejscowej ludności. Naprawdę nie spodziewałem się po Czechach tak krótkiej pamięci historycznej i takiego braku wrażliwości na cudze, dość delikatne problemy. Mam nadzieję, że krymski incydent był tylko przykrym nieporozumieniem, a nie przejawem zasadniczej polityki Pana rządu. Z najlepszymi życzeniami, Mykoła RIABCZUK, pisarz i publicysta, wiceprezes Ukraińskiego PEN Clubu. Zgodnie z art. 2 Ustawy Ukrainy „O Hołodomorze 1932–1933 lat na Ukrainie” — publiczne zaprzeczanie Hołodomorowi 1932–1933 lat na Ukrainie uznaje się za zniewagę pamięci milionów ofiar Hołodomoru, upokorzenie godności narodu ukraińskiego i jest działaniem bezprawnym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

produkcji, oprócz kościelnej, i to jeszcze ostrzyżonej pod moskiewski grzebień”. Jeszcze gorsze sprawy miały się z ukraińską periodyką. Nie zdążyła wyjść „Dobra porada”, a już skądinąd dokładano starań, by ją jak najszybciej zamknąć. Czymże tak rozwścieczyła nienawistników naszego języka? W podtytule zaznaczono, że tygodnik jest czasopismem politycznym, ekonomicznym i literackim. Redaktorem był Mykoła Wasylowycz Bykow, którego jeszcze w 1877 roku za związki z narodnikami wykluczono z Uniwersytetu Petersburskiego i zesłano do Jekaterynosławia. Tutaj redagował „Dnieprowskuju mołwu”, którą pięć lat przed „Dobrą poradą” zamknięto – za publikację materiałów niedozwolonych przez cenzurę. Skonfiskowano także pierwszy numer „Dobrej porady”. Policja skonfiskowała jeszcze kilka numerów, a potem w ogóle zamknęła czasopismo. Tak jak ukraińskie czasopismo „Zaporiżżia”, redagowane przez D. Jawornyckiego, już po pierwszym numerze – za publikację wiersza Szewczenki „Rozryta mohyła”. „Dobra porada” przygotowywała się do wyjścia na świat, jak powiedziano w artykule programowym, „z myślą, by stanąć w obronie interesów całego narodu ukraińskiego”. W numerze znalazł się artykuł M. Woła (pseudonim Mykoły Bykowa) „19 lutego” (w rocznicę zniesienia poddaństwa), wiersze Mykoły Kuźmenki, przepełnione patosem walki o wolność i chleb. W artykule „Nasza pora” M. W. (ten sam M. Bykow) dawał analizę bieżącego dnia z punktu widzenia interesów chłopstwa. W. Stepowyj (pseudonim Wasyla Bidnowa) w artykule „Szkoła i język” bronił potrzeby nauczania w szkole w języku ojczystym. Pierwszy numer zawierał opowiadanie A. Kaszczenki „Sirkowa mohyła”, przegląd „Po Katerynosławszczyźnie” (za miesiąc), „Plotki i wieści z powiatów”, artykuł „Po Rosji i Ukrainie”, które odzwierciedlały życie polityczne w kraju. „Dobra porada” zaznajamiała czytelników także z wydarzeniami w innych państwach, drukowała apel Wolnego Towarzystwa Ekonomicznego o pomoc ludziom, którym groziła śmierć głodowa. Następny numer wyszedł ze znacznym opóźnieniem – „z powodu przeszkód niezależnych od redakcji”. Redakcja wyjaśniała czytelnikom, że pierwszy numer czasopisma skonfiskowano. Twierdziła: „Przywrócić ukraińskiemu słowu jego święte prawo – prawo każdego języka – nieść narodowi naukę i wiedzę o swoich prawach, to sprawa daleko niełatwa i nieprosta”. Na święta szewczenkowskie drukowano: wiersz „Kobzar” Kostiantyna Diakonowa, artykuł „Pamięci T. H. Szewczenki”, wiersz „Sławnemu Kobzarowi” Mykoły Kuźmenki, rozprawę „Poddaństwo w utworach T. H. Szewczenki” L. Żyhmajło (L. Bidnowej). Czasopismo zaznajamiało czytelników z osobliwościami ukraińskiego alfabetu, drukowało opowiadanie M. Łużanśkiej „Ne rozbudy batka”, swoje tradycyjne przeglądy z życia guberni. W trzecim numerze P. Szelest (pseudonim Iwana Łypy) w artykule „Nasza rodzina” pisał: „Niewielka jeszcze nasza rodzina, która przemówiła do narodu w języku ojczystym, jednak z każdym dniem, z każdą godziną będzie ona wzrastać, będzie krzepnąć, szerzyć się, aż dopóki nie przemówi cały ten naród, który musiał milczeć przez całe dwa stulecia”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Potomkowie Siczowików

Mykoła CZABAN. Z historii Siczesławskiej „Proświty”. W czasach radzieckich popularne było powiedzenie „Światło ze wschodu”. Do nas, na wschód, światło „Proświty” przyszło z zachodu. Pierwsze towarzystwo „Proświta” we Lwowie powstało pod koniec 1868 roku. Potrzeba było prawie 40 lat, aby „Proświta” dotarła także na Wielką Ukrainę. O. Ołeś w 1911 roku, kiedy czasy historycznej niepogody, beznadziei i zwątpienia ogarnęły nasz naród, wciąż miał nadzieję: O, jakże wierzyć chciałbym w tę godzinę, W ten dzień jasny po niepogodach, Gdy ogrzeją, jak dziecko, „Proświty” nasze cały naród. Na wschodzie Ukraińcy początkowo zapisywali się do galicyjskiej „Proświty” — wspierali ją moralnie i finansowo. Na przykład pisarze I. Neczuj-Łewycki, S. Rusowa, Ch. Alczewśka, M. Zahirnia, B. Hrynczenko, D. Doroszenko bezpłatnie przesyłali swoje utwory do publikacji w wydawnictwach periodycznych i książkowych. Według programu galicjan rozpoczęło swoją działalność wydawnictwo „Wik” (Kijów, 1895), a w Petersburgu — „Towarzystwo Dobroczynne dla wydawania ogólnoużytecznych i tanich książek”. Realne zaś „Proświty” powstają na Wschodniej Ukrainie w okresie rewolucyjnego zrywu 1905—1907 lat, i to nie tylko na Naddnieprzu (Jekaterynosław, Kijów), ale także na innych ziemiach carskiej Rosji, gdzie mieszkali Ukraińcy. Ich organizacja była inna niż galicyjska. Jak pisze badaczka Żanna Kowba, nie było tu jednolitego towarzystwa z obowiązkowym dla wszystkich statutem. Każda „Proświta” zakładana była na podstawie „Tymczasowych zasad o związkach i towarzystwach”, wprowadzonych w 1906 roku. Zgodnie z „Zasadami”, statuty „Proświt” zatwierdzane były przez władze lokalne. To czyniło je zależnymi od samowoli urzędników. Naddnieprzańskie „Proświty” istniały niedługo i nie mogły w warunkach totalnych zakazów, rusyfikacji, braku jakichkolwiek praw konstytucyjnych rozwinąć takiej, jak w Galicji, działalności kulturalno-oświatowej i gospodarczej. Mimo to wniosły znaczący wkład w edukację ludową i kształtowanie świadomości narodowej. Poprzednikami stały się towarzystwa śpiewacze. Siczesławska „Proświta” nie powstała na pustym miejscu. Jej poprzednikami stały się kółka dramatyczne i śpiewacze przy Audytorium Czytań Ludowych. Budynek audytorium, na szczęście, zachował się, jego współczesny adres w Dniepropietrowsku to ul. Plechanowa 42. To w samym centrum miasta, obok teatru opery i baletu. I choć jest to jeden z adresów naszej „Proświty”, nic o tym nie przypomina. Mało tego, historyczny budynek doprowadza się do ruiny, aby zbudować w tym miejscu wieżowiec. Cenne świadectwa o tych kółkach zawierają wspomnienia Wasyla Bidnowa o Adrianie Kaszczence, opublikowane 90 lat temu w „Literacko-Naukowym Wiestniku”: „Jekaterynosławskie postępowanie mieszczaństwo (rosyjskie), aby uczcić stuletni jubileusz m. Jekaterynosławia, utworzyło komisję czytań ludowych, która przetrwała 20 lat; stawiała ona sobie za zadanie popularyzację wiedzy naukowej wśród mas robotniczych poprzez wykłady i czytania oraz organizację koncertów, przedstawień, wieczorków wśród ludności pracującej Jekaterynosławia. Pomimo różnych ograniczeń i przeszkód ze strony ówczesnego nieprzychylnego oświacie i podejrzliwego wobec wszelkich prób zbliżenia inteligencji z robotnikami rosyjskiego rządu w osobach gubernatorów i żandarmerii, wspomniana wyżej komisja robiła wielką rzecz, prowadziła poważną pracę kulturalną. W poczet członków komisji czytań ludowych zapisywało się wielu chętnych i żwawo prowadzili pracę, zaciekawiając szerokie masy. Pozyskano fundusze, zbudowano piękny budynek na wykłady i przedstawienia, zgromadzono dużą bibliotekę. Nieliczni przedstawiciele ukraińskiego mieszczaństwa w Jekaterynosławiu również biorą aktywny udział w działalności tej komisji; utworzyli kółko dramatyczne i śpiewacze, aby wystawiać ukraińskie przedstawienia i koncerty, dbali o uzupełnienie biblioteki ukraińskimi książkami (tę bibliotekę spalono na ulicy Chrestowej podczas żydowskiego pogromu w październiku 1905 roku), używali innych środków, by demonstrować i szerzyć przytłumioną wówczas przez stary reżim ukraińską ideę. Praca w tej komisji była praktyczną szkołą wychowania świadomości narodowej wśród tej młodzieży ukraińskiego pochodzenia, która brała udział w kółkach dramatycznych i śpiewaczych. Tutaj pracowali tacy późniejsi działacze jekaterynosławskiej „Proświty”, jak znany na Jekaterynosławszczyźnie poeta Mykoła Kuźmenko, Maksym Jemeć, idealny rozpowszechniacz ukraińskiej książki Mykoła Bohusławśkyj, Hanna Wesnianka-Kułyczenko i inni; wśród nich był i A. Kaszczenko, którego porywała taka praca i rozwijała w nim świadomość narodową. Znaczenie takich kółek dramatycznych i śpiewaczych zostało wyjaśnione później przez samego A. Kaszczenkę w jego powieści „Zoria-no”, która pojawiła się najpierw w zbiorze literackim „Ternowyj Winok” i która zawiera wiele autobiograficznych cech samego autora. W korespondencji ze wspomnianym wyżej Myk. Kuźmenką, już gdy A. Kaszczenko przebywał daleko od Jekaterynosławia, również nie raz podkreślał wielkie wychowawcze znaczenie tych kółek dla niego pod względem narodowym”. Idea założenia „Proświty” w Jekaterynosławiu zrodziła się w gronie miejscowych ukraińskich inteligentów — pragnęli oni rozpocząć działalność oświatową wśród ludu. Rewolucja 1905 roku stworzyła ku temu wszelkie warunki. Zgodnie z przepisami statut nowego towarzystwa należało przedłożyć do zatwierdzenia gubernatorowi. Z zastrzeżeniami, że działalność towarzystwa ogranicza się do guberni jekaterynosławskiej, gubernator Aleksiej Neidhardt zatwierdził statut 7 października 1905 roku. W następnym, 1906 roku, „Ustaw Jekaterinosławskogo litieraturno-artisticzieskogo ukrainskogo obszczestwa” został wydany przez drukarnię Siemiona Baranowskiego. Był to dość liberalny statut. Towarzystwo, jak w nim stwierdzono, miało na celu wspieranie duchowego rozwoju narodu ukraińskiego — poprzez zachęcanie do postępu literatury i sztuki ukraińskiej, zbieranie i opracowywanie dzieł twórczości ukraińskiej, udzielanie wszelkiej możliwej pomocy osobom wspierającym realizację zadań Towarzystwa. Dla osiągnięcia zadeklarowanych praw Towarzystwo organizuje posiedzenia, zebrania i wykłady z zakresu swoich kompetencji, wieczory literacko-wokalne i muzyczne, przedstawienia teatralne, wystawy, kiermasze, festyny, spotkania towarzyskie, a także wieczory, z których dochód przeznaczano na cele specjalne. Dozwolone było tworzenie funduszy związanych z celami Towarzystwa oraz konkursów na najlepsze dzieła literatury i sztuki, wydawanie dzieł literackich, publicystycznych, artystycznych, muzycznych i naukowych, a także wydawnictw periodycznych na zasadach ogólnych, otwieranie składów książek (z prawem sprzedaży detalicznej), bibliotek, czytelni, sekcji i filii. Jeśli chodzi o skład Towarzystwa, mogło ono mieć nieograniczoną liczbę członków, z wyjątkiem niższych rang wojskowych i junkrów, a także osób ograniczonych w prawach przez sąd. Członkowie Towarzystwa dzielili się na honorowych, członków-współpracowników i rzeczywistych, a zatwierdzani byli przez walne zgromadzenie na wniosek zarządu. Na członków honorowych walne zgromadzenie mogło wybrać osoby, które przekazały znaczne darowizny na rzecz Towarzystwa lub wyświadczyły inne istotne usługi. Za rzeczywistych uważano tych członków, którzy wnosili do kasy Towarzystwa nie mniej niż trzy ruble rocznie. Osoby, które jednorazowo wpłaciły nie mniej niż dziesięć rocznych składek członka rzeczywistego, stawały się dożywotnimi członkami towarzystwa. 17 października 1905 roku ukazał się słynny carski Manifest, w związku z czym Statut wymagał korekt. Zmiany Statutu, poprzez pogłębienie jego demokratycznych podstaw, zażądało także pierwsze zebranie, które odbyło się w październiku. Rzućmy jednak okiem na inne źródła, które ukazały los „siewców na niwie rozumu i dobra”. Pierwszy historyk naszej „Proświty” Mykoła Nowycki twierdził, że gdy tylko gubernator zatwierdził pierwszy statut „Towarzystwa Literacko-Artystycznego”, właściwie „Proświty”, od razu zapisało się do niego 80 osób. Świadczyło to o jego sile przyciągania. Po carskim Manifeście i odnowieniu Statutu nie zdążono rozwinąć pracy: w imperium wprowadzono stan wojenny. Działalność Towarzystwa ograniczała się do wewnętrznych spraw organizacyjnych. Mimo to „Proświta” miała 15 filii na przedmieściach i we wsiach, wśród których najliczniejsza była Manujłowska. Utworzono kilka sekcji: dramatyczną, wokalno-muzyczną, literacką, biblioteczną. Złe przygody z „Dobrą poradą”. Sekcja literacka rozpoczęła pracę już w lutym 1906 roku, kładąc wspólnie z wydawniczą podwaliny pod pierwszy ukraiński tygodnik w Siczesławiu „Dobra porada”. Jego komplet zachował się, na szczęście, w osobistej bibliotece Borysa Hrinczenki (obecnie w Narodowej Bibliotece im. W. Wernadskiego). Choć redakcja czasopisma zachowywała się ostrożnie ze względu na „stan wojenny”, jej 1. i 3. numer zostały skonfiskowane. Przy 5. numerze wydawanie „Dobrej porady” w ogóle przerwano, a redaktora Mykołę Bykowa postawiono przed sądem. Co tak przestraszyło carskich urzędników w „Dobrej poradzie”? Jej pierwszy numer ukazał się 24 lutego 1906 roku. I już to było solą w oku nadzorców, że drukowano ją w drukarni S. I. Baranowskiego w języku ukraińskim. Naród ukraiński przez wieki wywalczał prawo do języka ojczystego, niejednokrotnie musiał przełamywać skostnienie różnych reżimów. A na wschodnich terenach Ukrainy początek cenzurze języka ukraińskiego dał jeszcze car Piotr I: „Wznowić książek żadnych, oprócz cerkiewnych dawnych wydań, nie drukować” — ten ustęp z ukazu z 1720 r. na długo określił los ukraińskiej książki, a wprowadzona tym ukazem specjalnie dla Ukrainy cenzura — pisał swego czasu akademik Serhij Jefremow — spełniała swoje zadanie tak gorliwie, że los ów można scharakteryzować jako całkowite zniszczenie na Ukrainie wszelkiej książki. Współczesny Dniepr przed rewolucją nazywał się Jekaterynosław. Ale Ukraińcy po 1917 roku, za namową tutejszych prośwician, woleli używać innej nazwy — Siczesław. Zaproponował ją, jak mówią, sam ojciec zaporoski — akademik Dmytro Jawornycki. Będziemy jej używać i my. Badając karty historii Jekaterynosławskiej (Siczesławskiej) „Proświty”, autorowi tych wierszy przyszło zwrócić się nie tylko do materiałów archiwalnych, świadectw ówczesnej periodyki, ale także do korespondencji ludzi początku XX wieku oraz mojej korespondencji i spotkań z potomkami prośwician. Dmytro Jawornycki Adrian Kaszczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wieczory, zebrania, koncerty W sierpniu 1907 roku odbył się wieczór jekaterynosławskiej „Proświty” pamięci Hryhorija Kwitki-Osnowjanenki. Członek „Proświty”, uczeń O. Potebni, Wasyl Charcijew wygłosił referat o pisarzu i jego twórczości. Miejscowy poeta Mykoła Kuźmenko odczytał wiersz T. Szewczenki „Do Osnowjanenki”. Działały w tamtym czasie sekcje śpiewacza i literacka oraz biblioteka. Długo zwlekano z otwarciem księgarni „Proświty” (zostanie ona otwarta w 1913 roku z inicjatywy przyjaciela Wynnyczenki, Dmytra Łyczysenki, i przetrwa do 1919 roku). Z tego powodu wiele uwagi poświęcano organizacji wieczorów. Gościem „Proświty” był niewidomy kobziarz Petro Tereszko. Przy akompaniamencie bandury wykonywał ludową pieśń „Oj siw puhacz na mohyli”, „Zaporozkyj marsz” oraz inne utwory. A kobziarz Worsklanyj śpiewał ludową dumę „Oj Moroze-Morozenku”. Najbardziej ożywioną i produktywną była sekcja dramatyczna: doszła ona do porozumienia z administracją „Audytorium czytań ludowych” i za niewielką opłatą uzyskała prawo pokazywania swoich przedstawień i koncertów. Amatorzy nie mieli ani pieniędzy, ani rekwizytów, ani sceny, ale stworzyli kółko, które już w pierwszym miesiącu przyniosło zysk. W latach 1906—1907 zaczęły działać filie „Proświty” w Krynyczkach w powiecie jekaterynosławskim, Jenakijewem w powiecie bachmuckim oraz Manujliwce w powiecie nowomoskowskim. Szalonym sukcesem cieszyły się ukraińskie przedstawienia w podmiejskiej wsi Nowi Kajdaky (obecnie jest to terytorium Dniepropetrowska). Nawiasem mówiąc, żywe były tu tradycje kozactwa — do zniszczenia Siczy Zaporoskiej w tej kozackiej słobodzie w latach 1734—1775 znajdowało się centrum Palanki Kodackiej. Na początku 1907 roku zorganizowało się tu miejscowe kółko miłośników sztuki dramatycznej, które w każdą sobotę pokazywało przedstawienia. „Grają dobrze — pisał autor „Ridnego kraju”, który ukrył się pod pseudonimem Staryj Siczowyk — szkoda tylko, że małe pomieszczenie (w stołówce na stacji Kajdaky), lud się niemal podusi. Każdego wieczoru bywa pełna sala, ze wsi przychodzi wielu chłopców i dziewcząt. Dochód z przedstawień idzie na cele dobroczynne. Wszystko dobrze, tylko trzeba by było organizatorom zadbać, aby wieczory bardziej odpowiadały ukraińskiemu charakterowi, aby tymi wieczorami szerzyła się świadomość narodowa wśród ukraińskiego ludu; aby uporządkowali sprzedaż ukraińskich książek i czasopism, jak to robi N(iżnio)-Dniprowski ukraiński krąg. Trzeba pokazać ludowi jego rodzime słowo drukowane. Zadbajcież, synowie Ukrainy, świadomy ukraiński lud odwdzięczy się wam! Teraz na Ukrainie zakładane są ukraińskie towarzystwa oświatowe — trzeba i o tym pomyśleć”. Autorem tego listu do redakcji „Ridnego kraju”, naszym zdaniem, mógł być stary proświcianin Mykoła Bohusławski. Ten sam, którego nazywano „bandurowym ojcem”. Przeprowadziwszy się z Jekaterynosławia do Jekaterynodaru, założył szkoły bandurzystów. Wśród wychowanków tych szkół są tak sławne imiona, jak Wasyl Jemeć i Mychajło Teliha. Oto i wychodzi: Mychajło Teliha stał się świadomym Ukraińcem dzięki proświcianinowi Mykole Bohusławskiemu. A Mychajło Teliha miał znany wpływ na swoją żonę, poetkę Ołenę Telihę. Tak wszystko jest wzajemnie powiązane na tym świecie… każda z nich jest przepełniona zarówno utopijnymi, jak i alegorycznymi „wzdychaniami o samostijnoj Ukrainie”. Dostrzegając w wydawniczej i społecznej działalności tego towarzystwa pewne zagrożenie dla ustroju państwowego, zebrania gubernialnego urzędu postanowiły je zamknąć, a w konsekwencji zwolnić Troicki Dom Ludowy (obecnie teatr operetki na ulicy Czerwonoarmijskiej), gdzie wynajmowało ono pomieszczenie, od niepożądanego lokatora, który „nie przynosił zaszczytu temu właścicielowi domu”. Po tym samowolnym akcie władz gubernialnych najaktywniejsi członkowie kijowskiej „Proświty” jeszcze niemało swojej pracy włożyli w wydawnictwa „Wik”, „Czas” i w wielu innych organizacjach społecznych. A w niektórych miastach Ukrainy oraz poza jej granicami „Proświty” nadal działały, choć nie z jednakowym sukcesem, ale każda z nich wnosiła przy tym swoją cząstkę w sprawę budzenia u swoich rodaków-Ukraińców poczucia godności narodowej. Audytorium Ludowe w centrum Dniepropetrowska pamięta zarówno towarzystwa śpiewacze, jak i pierwsze „Proświty” w mieście nad Dnieprem…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dlaczego zamknięto kijowską „Proświtę”

Z wierszami wystąpił Ołeksa Tychyj. Artykuł „M. S. Hruszewski” wydrukował W. S-yj (W. Bidnow). On też pisał o idei wzniesienia pomnika T. H. Szewczence, o przekładzie Pisma Świętego na język ukraiński. A takie rzeczy nie mogły spodobać się złośliwemu urzędnictwu i czasopismo zamknięto. Przejęły sztafetę od bractw Zgromadzenie założycielskie katerynosławskiej „Proświty” odbyło się 4 października 1906 roku. W Kijowie, nawiasem mówiąc, analogiczne zgromadzenie odbyło się dopiero po trzech tygodniach, a w Połtawie — jeszcze później. Mykoła Arkas pisał wtedy: „Historia przeznaczyła naszym „Proświtom” zrobić teraz tak samo wielkie dzieło na korzyść naszej Ojczyzny, jakie robiły kiedyś nasze bractwa w XVII w.”. Duszna atmosfera stanu wojennego nie sprzyjała działalności „Proświty”, w istocie paraliżowała Towarzystwo. „Niewesoło teraz na Ukrainie — donosił katerynosławski korespondent czasopisma „Ridnyj kraj”. — Zazwyczaj wprowadzono wszędzie „wzmocnioną ochronę”, a przez to nie wolno ludziom zbierać się i radzić o swoich potrzebach. Wielu ludzi siedzi pod aresztem — inteligentów, chłopów, robotników. A i jeszcze aresztują codziennie nowych. Gazety są wstrzymywane, konfiskowane”. Zakazem kończyły się próby sekcji teatralnej przygotowania ukraińskich przedstawień. Do tego amatorom brakowało własnego pomieszczenia. Czasopisma zamykano. „Ucisk stanu wojennego jest tak ciężki — wspominał jeden z członków „Proświty”, — że niemożliwe było członkom Towarzystwa nawet zebrać się w celu omówienia swoich spraw”. W takich warunkach niełatwo wyjednać zezwolenie na przeprowadzenie wspomnianego wyżej zgromadzenia założycielskiego „Proświty”. Jedynie dzięki wysiłkom szanowanego w mieście dyrektora miejscowego muzeum D. I. Jawornyckiego takie zezwolenie udało się uzyskać. Zgromadzenie odbyło się 4 października (według st. stylu) w pomieszczeniu Audytorium Ludowego (współczesny adres — ul. Plechanowa 42). Ogółem członków Towarzystwa było wtedy już 190 osób, 70 z nich było reprezentowanych na zgromadzeniu. Do naszych czasów dotarły nazwiska działaczy wybranych do składu rady katerynosławskiej „Proświty”. Są to: A. S. Syniawski, M. L. Kuźmenko, M. W. Bykow, D. I. Jawor- Wasyl HAŁAJBA, krajoznawca, Kijów Ta kulturalno-oświatowa organizacja — jako pamięć o Tarasie Szewczence — powstała w Kijowie w 1906 roku. Założyli ją ukraińscy inteligenci. Wśród najwybitniejszych byli Ołena Pcziłka, Łesia Ukrainka, Borys Hrynczenko. Swoje najpierwsze zadanie towarzystwo widziało w szerzeniu wśród prostego ludu guberni kijowskiej oświaty w języku ojczystym i kultury ukraińskiej poprzez zakładanie bibliotek, czytelni i szkół, a także czytanie wykładów i organizację różnorodnych kursów. Pierwsze cztery lata jego istnienia były naznaczone intensywną i pożyteczną działalnością wydawniczą. Tak więc popularnych broszur wydrukowało ono w tym czasie 170 tysięcy egzemplarzy, z których około 45 tysięcy sprzedano, 13 tysięcy rozesłano po wsiach bezpłatnie, a inne dziesiątki tysięcy egzemplarzy przekazano petersburskiemu towarzystwu dobroczynnemu wydawania tanich i ogólnodostępnych książek, które od 1898 roku zajmowało się aktywnie niczny, S. O. Łypkiwski, W. O. Bidnow, M. O. Bohusławski, M. W. Masłow, W. M. Chrinnykow, M. K. Jemeć, a także H. F. Dziabenko i F. S. Harkawcew. Na zgromadzeniu omawiano kwestię nabycia własnego lokalu. Ale na to nie było pieniędzy. Dm. Jawornycki zgodził się przeczytać wykład publiczny o Zaporożu, cały dochód z którego miał pójść na potrzeby „Proświty”. Uchwalono także „jak najszybciej nabyć na bazarze stragany, żeby tam sprzedawać ukraińskie książki, oraz znaleźć kolportera, który chodziłby z ukraińskimi książkami i gazetami po bazarach i przystaniach, gdzie bywa dużo chłopstwa”. A jeszcze zgromadzenie uchwaliło telegram na imię członka Dumy Państwowej Illi Szraha: „Ogólne zgromadzenie katerynosławskiego ukraińskiego towarzystwa „Proświta” wita ukraińską partię parlamentarną, życząc jej zdobycia sił w celu wyzwolenia uciemiężonego trzydziestomilionowego narodu, zdobycia mu ziemi i wolności, pomocy mu w staniu się samodzielnym gospodarzem na swojej własnej ziemi; trzymajcie się mocno drogi walki o prawa ludowe i wiedzcie, że w tej walce cały naród stoi za wami”. propagandą ukraińskiej produkcji drukowanej. Zatem wrogie nastawienie oficjalnych kół Rosji do działalności tych organizacji nie było bezpodstawne. Jak wyjaśniał ukaz senacki nr 9120 z 28 lipca 1906 roku, „dążenia ukraińskich „Proświt” do wspierania kulturalno-oświatowego rozwoju narodu ukraińskiego — to nic innego, jak próba oddzielenia interesów małorosyjskiej ludności z następstwami, które mogą zagrażać porządkowi publicznemu”. Podobne wnioski dotyczące „wąskoplemiennej propagandy kulturalnej” zawierały się także w ukazie senatu z 4 września 1909 roku, którym między innymi odmówiono rejestracji polskiemu towarzystwu „Oświata”. Nie zwlekało z ogłoszeniem swojego stanowiska w tej sprawie kijowskie gubernialne posiedzenie do spraw towarzystw. Na jego radzie, która odbyła się 8 kwietnia 1910 roku, wysłuchano notatki służbowej o działalności kijowskiej „Proświty”. Zaznaczono w niej, że przez cztery lata swojego istnienia ta organizacja wydała drukiem takie broszury: „O ukraińskich kozakach, Tatarach i Turkach” oraz „Zagospodarowanie ziemi w Nowej Zelandii” — 1906 roku; „Jak wyzwoliły się Stany Północnoamerykańskie”, „Opowieści o Irlandczykach” oraz „Ukraińcy na Kubaniu” — 1907 roku; „Taras Szewczenko”, „O Kanadzie” i kalendarz — 1908 roku; „Hetman Petro Sahajdaczny”, „Praca i kapitał” oraz „Bracia Grakchowie” — 1909 roku; „O Bukowinie” — 1910 roku. Notatka stwierdzała, że wyżej wymienione towarzystwo systematycznie prowadziło agitację socjaldemokratyczną: kiedy pożądane było reklamowanie idei gwałtownego wywłaszczenia ziemi — pisano broszurkę z życia starorzymskiego o braciach Grakchach, a broszury o Irlandii i Nowej Zelandii zawierały w sobie kazanie plemiennego separatyzmu i socjalistycznego komunizmu. Przy tym podkreślano, że wszystkie bez wyjątku broszury skierowane są na zburzenie fundamentów państwowości i propagowały całkowitą władzę ludu, do tego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Człowiek, który niósł na sobie tragiczny ciężar…»

On jest unikalną osobowością w ukraińskiej kulturze. W młodym wieku wszedł do literatury i został przewodniczącym Związku Pisarzy Ukrainy. W podręcznikach do języka ukraińskiego na portrecie jest zawsze młody i przystojny. Ale jednocześnie wokół jego imienia wytworzyła się dwuznaczna sytuacja. Przecież nierzadko od niektórych można usłyszeć: „To radziecki klasyk, obwieszony orderami i medalami. Co może powiedzieć ten skuteczny urzędnik współczesnemu człowiekowi? Jakim przykładem może być dla nas?”. To Oles Honczar. I oto we Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy odbyło się spotkanie literacko-artystyczne, poświęcone pamięci tego wybitnego pisarza, działacza społecznego, Bohatera Ukrainy z okazji 95. rocznicy dnia jego urodzin. Lesia BERNAKEWYCZ, pisarka, m. Lwów „Nie chciałbym wchodzić w polemikę z ludźmi, którzy, niestety, nie mają odpowiedniej kultury, potrzebnej w takim wieku, być może nie czytali go, a może i nie trzeba, żeby wszystko czytali — powiedział organizator wieczoru, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Roman Łubkiwski. — Oles Honczar pozostawił po sobie wiele spraw, a to odnowienie świątyń, zachowanie zabytków architektury, losów ludzkich, wspaniałe nowele, powieść „Sobór”, „Człowiek i broń”, „Dzienniki”. Umiał rozmawiać i z prostymi ludźmi, i z dostojnikami, prawda, nie zawsze umiał się powstrzymać, a gniew jego był straszny. Otworzył drogę takim młodym pisarzom jak I. Dracz, M. Winhranowski i innym. Stworzył gazetę „Literaturna Ukrajina”. Za jego wsparciem młodego literata Petra Skuncia przyjęto do Związku Pisarzy bez ani jednej książki. Podczas V zjazdu pisarzy znalazł w sobie odwagę, by wygłosić przemówienie, które na tamte czasy wywarło wrażenie wybuchu bomby. W tym przemówieniu powiedziano o losie Ukrainy, wspomniano w nim Wołodymyra Wynnyczenkę, mowa była o Bohdanie-Ihorze Antonyczu, podkreślono, że nie wolno wywozić na Sybir karpackiego drzewa… Chodziło o sobory ludzkich dusz. Pisarz już wtedy przygotowywał się do napisania „Soboru”. A ile jest rzeczy niewidzialnych, o których nie przyjęło się rozmawiać na głos trzydzieści lat temu! To był człowiek, który niósł na sobie wielki tragiczny ciężar”. Lwowszczyzna to okolica, do której ciążył autor powieści „Sobór”. We Lwowskim teatrze im. Marii Zańkowieckiej realizowano inscenizacje na podstawie jego utworów. Olesia Terentijowycza szanował Borys Woznycki. Pisarz bywał w rejonach obwodu lwowskiego. A budynek, w którym mieści się obwodowa organizacja pisarska, był dla niego odskocznią. On wraz z poetkami Marią Ludkewycz i Marią Czumarną przecinał wstęgę podczas otwarcia klubu pisarzy im. Iwana Franki, który zmartwychwstał dzisiaj, ale, niestety, już pod inną nazwą. „Na tle stalinowskiej literatury wojennej na mnie powieść „Sztandarowcy” wywarła wrażenie swoim romantyzmem, wybornym językiem ukraińskim — wspominał laureat nagrody imienia Olesia Honczara Łewko Riznyk. — Kiedy Oles Honczar zaniósł przekład powieści „Sztandarowcy” do czasopisma „Nowyj mir”, to główny redaktor wydania rzucił rękopis autorowi w oczy: „Olesiu, ty co — myślisz, że tylko chachły walczyły z faszystami?”. Od tamtej pory jeszcze bardziej zacząłem zwracać się do Olesia Honczara, bo zrozumiałem: on w swojej powieści podkreślił wkład Ukraińców w zwycięstwo nad faszyzmem”. Podczas spotkania wystąpili docent katedry edukacji humanistycznej Instytutu Podyplomowej Edukacji Pedagogicznej, zasłużony nauczyciel Ukrainy Myrosława Zwaryczewska, artyści Jewhen Beznisko i Iwan Kryslacz — autorzy ekslibrisów do książek Olesia Honczara, fotokartysta Wasyl Pyłypjuk, który stworzył niemało portretów wybitnego pisarza i przyjął od niego najwyższą nagrodę państwową — Narodową Nagrodę imienia Tarasa Szewczenki, poetka Maria Ludkewycz. Wieczór zorganizowały Lwowska organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Ukraińskie towarzystwo ochrony zabytków historii i kultury, Halickie rejonowe zjednoczenie WUT „Proświta” m. Lwowa. Wzięli w nim udział aktorzy Narodowego akademickiego teatru imienia Marii Zańkowieckiej — Jurij Brylynski, Swiatosław Maksymczuk, Ołeksandra Liuta, Jurij Czekow. Tę literacko-artystyczną uroczystość organizatorzy mają zamiar przekazać jako sztafetę w obronie kultury do bibliotek i szkół Lwowszczyzny, a także zaangażować do „Roku Olesia Honczara” organizacje pisarskie Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Amulet narodu

Ulana WOLIKOWSKA, m. Kijów. To projekt między muzealny, do którego stworzenia dołączyły: Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, Dniepropetrowskie Narodowe Muzeum Historyczne im. D. Jawornickiego, Centralne Państwowe Muzeum-Archiwum Literatury i Sztuki Ukrainy, Narodowe Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat. Na wystawie zaprezentowano około 400 eksponatów, wśród których znajdują się rzeczy pamiątkowe, rękopisy, rysunki, fotografie, nagrody, a także materiały dokumentalne, mało znane szerokiemu ogółowi. Podstawą wystawy jest osobiste archiwum O. Honczara, przekazane przez żonę Walentynę Daniłowną, która zwróciła się do gości: „Ołeś Terentijowycz był żołnierzem nie tylko na froncie, ale i bojownikiem w życiu. Bolało go, gdy młodzież uczyła się nie prawdziwej historii swojego narodu, a wymyślonej, bolało go, gdy Ukraińcy wyrzekali się swojego języka, bardzo nie chciał, aby Ukraińcy zagubili się w świecie, a Ukraina zniknęła z geograficznej mapy ziemi”. W uroczystej sali zebrało się wielu ludzi, którzy osobiście znali Ołesia Honczara. „Honczar był nie tylko gorącym patriotą, on ciężko chorował Ukrainą. Dzisiaj, kiedy trwa nacisk na Ukrainę, kiedy depczą ukraiński język i ukraińskie świętości, bardzo brakuje Honczara. Powieść „Sztandarowi” odegrała niezwykle ważną rolę w kohorcie pisarzy, którzy naśladowali Honczara. Jest człowiek-pisarz i człowiek-człowiek. I bardzo często te hipostazy nie zbiegają się, a w postaci Ołesia Honczara to się zlało, był bardzo porządnym, szczerym, hojnym duszą człowiekiem. On w każdych trudnych sytuacjach walczył, stał jak nasz przewodnik i wytrwał. „Nikt brudnymi kopytami nie zdepcze mojego imienia”, — mówił on. On był sztandarem Ukrainy, nam dzisiaj brakuje takiego sztandaru do walki o Ukrainę”, — dzielił się wspomnieniami pisarz Ju. Muszketyk. A minister kultury Ukrainy Łeonid Nowochatko zaznaczył, że każdy w duszy ma swojego Honczara jako apostoła prawdy i moralności, ma świadomość wielkości tej postaci: „My musimy pomyśleć, jak nam zrobić to, na co on poświęcił życie. My musimy donieść do następnych pokoleń wszystkie jego idee”. O Ołesiu Honczarze jako o człowieku, który i obecnie pozostaje moralnym autorytetem, mówił przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy. Bibliotekarz Stanisławki — Walentyna Chrystycz. W dniach ostatnich w Kompleksie Pamięci „Narodowe Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat” odbyła się wystawa, poświęcona 95-leciu od dnia urodzin Ołesia Terentijowycza Honczara. Otwiera ona cykl wydarzeń „Postacie historyczne XX wieku”. Pamiątkowo-literacki kącik Ołesia Honczara w bibliotece wsi Stanisławka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Życie jako źródło»

Pod takim tytułem w Dniepropetrowsku, w muzeum „Literackie Naddnieprzanie”, otwarto wystawę z okazji 95. rocznicy urodzin wybitnego pisarza i działacza społecznego, Bohatera Ukrainy, akademika, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki oraz innych nagród państwowych Ołesia Terentijowicza Hončara (1918—1995). Switłana MARTYNOWA, starszy pracownik naukowy muzeum „Literackie Naddnieprzanie” Dniepropetrowsk jest centralnym punktem geograficznym w jego biografii. To właśnie tutaj, w kozackiej Łomiwce na obrzeżach miasta, urodził się Oles Honczar. Tu powrócił owiany wojną, by na Uniwersytecie Dniepropetrowskim kontynuować naukę, przerwaną przez wojnę. W domku siostry przy ulicy Klubnej 25, gdzie mieszkał podczas studiów, napisał pierwsze utwory — nowele „Modry Kamień”, „Wiosna za Morawą”, szkice „Aspirantka”, „Śpiewaczka”, powieść „Chorągiewnicy” (kn. 1 i kn. 2), dzięki której od razu błyskotliwie wszedł do literatury ukraińskiej i został uznany za jej najmłodszego klasyka. Od 1947 roku, po przeprowadzce do Kijowa, corocznie aż do 1984 roku odwiedzał Łomiwkę. Przyjeżdżał sam, z rodziną, ze swoimi znakomitymi przyjaciółmi. „Cała Klubna jakby pachniała poezją”, pisał Pawło Zahrebelnyj i zauważał, że „…prawdziwe dzieła mogą rodzić się tylko w tak błogich zakątkach, jak Łomiwka!”. Dlatego nie przypadkiem „dobra połowa utworów” Honczara, jak sam przyznawał, powstawała i była planowana właśnie w Łomiwce, na „niezapomnianej Klubnej”, gdzie „sama atmosfera, środowisko ludzi pracy” skłaniały do twórczości. Naszym stepowym duchem natchnione są zarówno „Tronka”, jak i „Taurion”, oraz nowele z cyklu „Południe”. Tu pisano „Człowieka i broń”, „Perekop”. Tu „dojrzał” także powieść „Sobór”. Sam Oles Honczar wielokrotnie nazywał lata dniepropetrowskie najbardziej charakterystycznymi, najbardziej decydującymi dla swojego kształtowania się. Otóż właśnie w Łomiwce, wśród „dobrych”, „miłych, niezłośliwych ludzi”, którzy „żyją treściwym życiem”, „pozostawiają głęboki ślad na ziemi — promienny świat miłości…”, dojrzała także główna cecha twórczości pisarza — umiejętność wynoszenia człowieka, umiejętność zwracania uwagi bardziej na dobre, przyjazne, słoneczne aspekty życia swoich bohaterów niż na ich mroczne przejawy (choć te nie znikają z pola widzenia pisarza). Wystawa „Życie jako źródło” środkami ekspozycji muzealnej wielopłaszczyznowo odtwarza znane i mało znane strony życia i twórczości pisarza-rodaka. Na wystawie zaprezentowano unikatowe fotografie z kolekcji muzeum; listy Honczara do jego towarzysza z Charkowskiego technikum dziennikarskiego Wasyla Bereżnoho, w których mowa o dramatycznym okresie w życiu studenta Honczara, związanym z druzgocącą krytyką jego noweli „Modry Kamień”; rękopisy wczesnych opowiadań i frontowych wierszy, rękopis „Błękitnego Dunaju”, uważany za zaginiony przez Dniepropetrowskie Obwodowe Wydawnictwo Książkowe, które nigdy nie zdołało go wydać w 1946 roku, oraz rękopisy niedokończonego i niewydanego dzieła „Wielki Łuh”. Ten utwór miłośnikom twórczości pisarza zaprezentowano po raz pierwszy. W pierwszych latach po powrocie z wojny Oles Honczar odwiedził Wielki Łuh. Pod koniec życia chory autor „Soboru” wspominał w swoim Dzienniku (zapis z 5 listopada 1993 roku): „Jeszcze zanim diabelskie Morze Kachowskie zalało Wielki Łuh i kozacką Siczę, nieraz bywałem latem na Nikopolszczyźnie, jakby przeczuwając nieszczęście, jakby chciałem jeszcze raz popatrzeć na wszystko, co wkrótce miało zniknąć… Coś mnie tak ciągnęło w te najdroższe kraje. Jeszcze nie słychać było o stalinowskiej zbrodniczej „budowie wieku”, ale w powietrzu już wisiał niepokój, czuła dusza, że Ukrainę spotka jeszcze taki cios… Bywałem wtedy w Kapulówce, chyliłem czoło przed mogiłą Iwana Sirka (przeniesiony przy zalaniu na nowe miejsce, ten nagrobny kamień, mówią, do dziś „płacze”), najdłużej bywałem wtedy we wsi Pokrowśkie, gdzie kiedyś stała sicka cerkiew, oglądałem wyspę na rzece Pidpilnej, gdzie do końca trwała Nowa Sicz i skąd Kałnyszewskiemu wytyczono drogę na Sołowki… … Nie ma już Wielkiego Łuhu…”. Temu niedokończonemu romanowi poświęcona jest osobna sala wystawy. Rękopisy powieści zilustrowano unikatowymi fotografiami zalanych dnieprzańskich plawni z archiwum Nikopolskiego Muzeum Krajoznawczego. Dniepropetrowskie Narodowe Muzeum Historyczne im. D. Jawornyckiego posiada bezcenną kolekcję pamiątkowych przedmiotów Olesia Honczara. W muzealnictwie coraz częściej powtarza się myśl o bliskości muzeum do świątyni. Bo w muzeum eksponat, relikwia jest przechowywana, badana, wystawiana do kontemplacji i czci. Zachodzi to samo odsłanianie treści sakralnej lub historycznej, jej wartości duchowej czy historycznej. Można się o tym przekonać, odwiedzając wystawę „Życie jako źródło” w muzeum „Literackie Nadnieprzańszczyzna” oraz wystawę „Postacie historyczne XX wieku: Oles Honczar” w Narodowym Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (1941—1943) w Kijowie, gdzie w tych dniach eksponowane są niemal największe honczarowskie relikwie z zasobów naszego muzeum, a mianowicie „gabinet za piecem w Łomiwce”. Jest tam stół, przy którym pisano wspomniane wyżej pierwsze klasyczne dzieła pisarza, szafa na książki z domu w Łomiwce, kupiona przez Honczara pod koniec lat czterdziestych, gdy zaczął tworzyć swoją bibliotekę, wojskowa kurtka Olesia Honczara, w której wrócił z frontu i przez jakiś czas chodził na zajęcia na uniwersytet, lampka karbidowa, przy której nocami pracował nad swoimi literackimi utworami, oraz inne. Mówiąc językiem muzealnym, każdy z tych przedmiotów ma swoją „legendę”. Z dawnego, zniszczonego w czasie wojny domu Terentija Biliczenki — ojca O. T. Honczara, ocalały dwie rzeczy: stół z lat trzydziestych z toczonymi nóżkami oraz ikona Zbawiciela. Ikona podczas wybuchu wyleciała przez otwartą fortepianową, czyli uchylone okienko, a stół ojciec wyniósł na podwórze niedługo wcześniej. Ikona obecnie wisi w domu siostry pisarza Ołeksandry Terentiiwny Sowy na Klubnej 25, przed którą modli się „babcia Szura” za chorych (leczy modlitwą), a stół — własność muzeum — dziś jest eksponowany w Kijowie. Tak symbolicznie połączyły się te dwie rzeczy: ikona Zbawiciela, który w latach wojny ochronił młodego chłopca, przeprowadzając go przez wszystkie próby, by ten później, zostawszy pisarzem, przygarnął całą literaturę ukraińską.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ogłoszono laureatów nagród imienia Olesia Honczara

Jewhen BUKET Zdjęcie autora 3 kwietnia w stołecznym Domu Pisarzy odbyło się tradycyjne wręczenie nagród laureatom nagrody imienia Olesia Honczara. Laureatem literackiej nagrody imienia Olesia Honczara w 2013 roku (założyciele — Ministerstwo Kultury Ukrainy i Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy) został Witalij Ablicow za książkę „Dialog przez ocean: Jurij Szewelow. Oles Honczar”. Międzynarodową pozarządową ukraińsko-niemiecką nagrodę literacką imienia Olesia Honczara za najlepszy utwór młodego autora w tym roku otrzymali: w kategorii „Poezja” — Ołena Herasymjuk (Kijów) — za tomik poezji „Głuchota”, Taras Illa (Kijów) — za tomik poezji „Korzenie oceanu”; w kategorii „Proza” — Marija Chymycz (wieś Teteriwka, rejon żytomierski, obwód żytomierski) — za powieść „Bękartka”; w kategorii „Mała proza” — Natalja Łysa (Nata Czajkowśka) (wieś Smolawa, rejon horochowski, obwód wołyński) — za zbiór nowel „W istocie”, Łesia Pawłenko (wieś Petropawliwśka Borszczahiwka, rejon kijowsko-swiatoszyński, obwód kijowski) — za zbiór opowiadań „Daliowy S. M. DIUGAJEWA, dyrektor Kotowskiej Rejonowej Centralnej Biblioteki, obwód odeski. Do biblioteki we wsi Stanisławka znów śpieszy listonoszka. Listy do wiejskiej biblioteki to wielka rzadkość. A jeszcze od takich ludzi, i dlaczego właśnie do biblioteki? Może to rzeczywiście jedno z tych niewielu dzisiaj miejsc, gdzie jest wysokość… Pierwszy list bibliotekarka Wałentyna Iwaniwna Chrystycz otrzymała 28 grudnia 2008 roku. Przesłał go członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagrody im. Pawła Tyczyny, zasłużony pracownik kultury Mykoła Palijenko. W swoim liście opowiedział o dobrych, przyjacielskich relacjach ze znanym ukraińskim pisarzem Olesiem Honczarem, który w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej przebywał we wsi Stanisławka, o czym sam Mykoła Ołeksandrowycz dowiedział się, czytając ponownie frontowe dzienniki pisarza. M. Palijenko zwrócił się z prośbą do wiejskiej bibliotekarki o znalezienie we wsi Stanisławka chaty oraz tych ludzi lub ich potomków, u których podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej zatrzymał się znany ukraiński pisarz, kierując się fragmentem z dziennika Honczara: „11 kwietnia. Stanisławka (20 km od Dniestru). W chatach pięknie, ściany pomalowane”; w kategorii „Praca literaturoznawcza” — Jurij Haj (Biała Cerkiew, obwód kijowski) — za badanie „Pisarze dywizji „Sztandaronośców”; w kategorii „Publicystyka” — Hanna Czypko (Kijów) — za etiudy artystyczno-publicystyczne „Kaprysy Amora”; w kategorii „Proza dziecięca” — Switłana Hużwa (Storożiwśka) (wieś Storożowe, rejon czutowski, obwód połtawski) — za zbiór „W cieniu bocianiego skrzydła”. Nagrodę Ogólnoukraińskiego Funduszu Odtworzenia Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego imienia Olesia Honczara w tym roku pośmiertnie przyznano Ołeksandrowi Szowtucie, który urodził się, żył i pracował w osadzie Doslidnyćke w rejonie wasylkowskim w obwodzie kijowskim, za zbiór wybranych wierszy „Dzwony ocalonego słońca”. Co roku „Dzień Honczara” jest przede wszystkim dniem młodych talentów. Tak też było tym razem, największą atrakcją święta stało się przesłanie do młodych laureatów od założycieli ukraińsko-niemieckiej nagrody, pisarki Tetiany Kusztewśkiej i przedsiębiorcy Dietera Karrenberga, które odczytał prawnuk Olesia Honczara, Nestor: „Mamy nadzieję i wierzymy w to, że nasza ukraińsko-niemiecka nagroda literacka imienia Olesia Honczara dla młodych autorów we wszystkich swoich kategoriach orientuje się na talent, kunszt i zdolność autorów do słyszenia swojej epoki. Literatura jest zależna od moralnego zdrowia społeczeństwa. I mamy nadzieję, że w najlepszych pracach naszych laureatów, jak w lustrze, odbijają się wszystkie problemy, którymi żyje Ukraina. W tym roku wśród utworów nadesłanych na konkurs były zdumiewające literackie przełomy, których nie sposób nie zauważyć. Gratulujemy naszym laureatom i życzymy im nowych profesjonalnych, poważnych prac — głębokich i aktualnych. Bądźcie zdrowi i silni duchem. Nie zapominajcie słów, które pisał Oles Honczar 5 czerwca 1986 roku w „Dziennikach”: „Chwała tej sile, która wzmocniła mojego ducha!” Złote słowa!”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Światło jego duszy

pomalowane kwiatami, piece – kogutami, na ścianach ozdoby – wianki splecione z kłosów, słomy i kwiatów. W jednej z chat znajdował się wspaniały obraz miejscowego chłopaka: step i step. Nad stepem siedział orzeł o czarnych, ogromnych skrzydłach; skrzydła zajmowały pół ściany, a w szponach trzymał przeciwko sobie maleńkiego żołnierza. Wszystko było czarne, ponure, tylko czerwone krople od dzioba do serca żołnierza. Obraz jak koszmar, jak sen, jak wielka tragedia człowieka-wojownika”. Prośba nikogo nie pozostawiła obojętnym. Prawie całe wieś na czele z Halyną Iwanowną Zachar czuk – przewodniczącą rady wiejskiej – włączyła się w poszukiwania. Niestety, chata nie przetrwała, nie przetrwał także obraz, który tak doskonale opisał pisarz: potomkowie świadków tamtych lat wyjechali ze wsi. Lecz pragnienie, by w jakiś sposób zachować fakt pobytu Olesia Honczara na ziemi stanisławskiej, było tak wielkie, że W. I. Chrystycz postanowiła stworzyć w bibliotece kącik memorialno-literacki. A aby go wypełnić, zwróciła się do wdowy po Olesiu Terentijowiczu, Walentyny Danyłowny Honczar, z prośbą o przesłanie materiałów, które uzupełniłyby kartę historii rodzinnej wsi w czasach wojennych i szeroko naświetliły twórczość jednego z najwybitniejszych mistrzów ukraińskiego słowa artystycznego. Już w czerwcu 2009 roku paczka dotarła do wsi. Rodzinne fotografie pisarza, portrety z lat 50.–60., 90., a także jego książki, podpisane przez Walentynę Danyłowną w darze dla stanisławskiej biblioteki wiejskiej, stały się podstawą literacko-memorialnego kącika. „Jego talent dał mu takie uznanie, takie wyżyny, że żadne epitety już nie są potrzebne: on – Oleś Honczar, on na zawsze pozostał w sercu narodu, w sercu literatury, on – naprawdę niezapomniany”. Ten mały kącik w wiejskiej bibliotece naszego rejonu – to pragnienie zachowania pamięci i dotknięcia wielkości tego człowieka. W 2013 roku miłośnicy twórczości wielkiego pisarza obchodzą jego 95. rocznicę urodzin. Nasza biblioteka zaplanowała i zrealizowała szereg masowych imprez z okazji tej daty, gdyż słowo wybrańca ukraińskiej literatury brzmi w naszych sercach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Nowoczesny naród ukraiński: narodziny, kształtowanie i utwierdzenie

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Ołeksandr REJENT, doktor nauk historycznych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. „Małorusini, małorosjanie (czasami nazywani południoworusinami), przedstawiciele jednej z trzech wschodniosłowiańskich narodowości, wspólnie nazywanych rosyjskimi (kursywa nasza — O. R.)” — tak zaczyna się artykuł o Ukraińcach w jednej z najpopularniejszych w Imperium Rosyjskim encyklopedii, która w krótkim okresie czasu od 1900 do 1909 r. doczekała się czterech stereotypowych wydań i piątego z dodatkowymi dwoma tomami. Wydawałoby się, że za nami pozostał „długi” XIX wiek z jego przebudzeniem państwowych i niepaństwowych narodów do świadomego bytu narodowego, a tu proszę (już w epoce nowoczesnej!) taki anachronizm w postaci hasła solidnego wydawnictwa encyklopedycznego… Ale wyłożony w artykule pogląd na Ukraińców (Małorosjan) oraz ich relacje z innymi wschodniosłowiańskimi narodami — Rosjanami (Wielkorusami) i Białorusinami — był integralną częścią rosyjskiej doktryny państwowo-prawnej, która postulowała istnienie „trójjedynego” „rosyjskiego narodu”. Zgodnie z tą samą oficjalną doktryną, Małorosjanie jako integralna składowa trójjedynego „rosyjskiego” panującego w imperium narodu mieli wszelkie prawne podstawy, by uważać się za współtwórców państwa rosyjskiego, jego zwycięstw militarnych oraz jego literackiego języka rosyjskiego. Zatem znaczna część Ukraińców imperium wtedy jeszcze bez wewnętrznego konfliktu łączyła w sobie co najmniej dwie tożsamości, z których jedną była oficjalna ogólnorosyjska („ogólnoruska”). Na ile rażąco innym w epoce imperialnej od dzisiejszego było znaczenie niektórych kategorii etnopolitycznych, dobrze ilustruje już dawno chrestomatyjne powiedzenie „Sewastopol — miasto rosyjskiej sławy, sławy rosyjskich marynarzy”. Kiedy to powiedzenie w wariacjach narodziło się w XIX wieku, w równym stopniu dotyczyło wszystkich trzech wschodniosłowiańskich narodów, „wspólnie nazywanych rosyjskimi”, a nie wskazywało konkretnie na jeden, choćby i największy spośród nich (jeśli nie brać pod uwagę korpusu oficerskiego Floty Czarnomorskiej, okresu jej największej sławy wojennej, to okaże się, że wśród jej marynarzy przeważali rekruci, a potem poborowi z ukraińskich guberni imperium). Dziś zaś to powiedzenie, w pełnym oderwaniu od swojego pierwotnego znaczenia, przekształciło się w jeden z najbardziej efektownych, można by rzec — sakralnych, propagandowych sztafaży-„argumentów” w próbach udowodnienia wyłącznie rosyjskich „praw historycznych” do tego miasta. Z drugiej strony, mimo całej formalnej pełni praw (i bezprawia również), które mieli w samowładnym imperium Małorosjanie jako jednostki, oni, a dokładniej ta w czasie stale rosnąca liczebnie część z nich, która odmówiła dualistycznej tożsamości na rzecz nowoczesnej, ukraińskiej, jako świadoma wspólnota znajdowała się w znacznie gorszym położeniu pod względem możliwości zaspokojenia swoich potrzeb narodowo-kulturowych niż inne narody, nieobciążone oficjalną przynależnością do narodu tworzącego państwo w Imperium Rosyjskim. Paradoks realiów bytu Ukraińców w Imperium Rosyjskim polegał na tym, że podczas gdy inne jej niewschodniosłowiańskie narody, mając swój uznany w państwie status, najczęściej — „obcoplemieńców” (prawnych lub tylko politycznych), na tej podstawie domagały się, w zależności od stopnia rozwoju, zaspokojenia swoich potrzeb narodowo-kulturowych (zaznaczmy — nie zawsze bezskutecznie), to Ukraińcom przychodziło wywalczać samo prawo do bycia uważanym i uznawanym ze strony państwa za odrębny naród, aby tylko mieć możliwość ogłoszenia swoich potrzeb narodowo-kulturowych i domagania się ich zaspokojenia. „Długi” XIX wiek w sferze polityki narodowej Imperium Rosyjskiego minął pod wpływem kilku równoległych, wzajemnie powiązanych ze sobą procesów. Patriarchalne wieloetniczne imperium, którym Rosja była jeszcze na początku XIX wieku, sto lat później pod wpływem rosyjskiego dyskursu nacjonalistycznego gwałtownie przekształciło się w imperium narodowe — jednego wielkiego narodu rosyjskiego, który, zgodnie z oficjalną doktryną państwowo-prawną, obejmował całą wschodniosłowiańską ludność imperium. Z drugiej strony, ruchy narodowe wśród narodów imperium stawiały pod znakiem zapytania samą możliwość dokonania wspomnianej wyżej transformacji Imperium Rosyjskiego. Sukces lub porażka tej transformacji niemal w pierwszej kolejności zależały od losu w imperium ruchu ukraińskiego, który samym tylko faktem swojego istnienia niszczył i obalał podstawę podstaw dla budowy imperium jednego panującego wielkiego narodu rosyjskiego — oficjalną doktrynę o „trójjedynym” „rosyjskim narodzie”. Wielomilionowa chłopska ludność ukraińska (Małorosjanie) z rozmytą, często z podwójną, niewyraźną, jeszcze nie uformowaną tożsamością stanowiła pole zaciętej bitwy, na którym, bez przesady, rozstrzygały się losy imperium. Był to swoisty substrat etniczny, z którego władza Imperium Rosyjskiego w pełni mogła w XIX wieku wyhodować sobie niezawodną podporę, przekształcając pozorną doktrynę o „trójjedynym” „rosyjskim narodzie” w realną rzeczywistość. Tak samo organicznie nieliczni pionierzy ukraińskiego ruchu narodowego pierwszej połowy XIX wieku, a potem i kontynuatorzy ich dzieła drogą konsekwentnej pracy narodowo-kulturowej i politycznej mogliby wyhodować na tym samym substracie etnicznym nowoczesny naród ukraiński. Jeszcze pod koniec XVIII wieku ludność ziem ukraińskich, inkorporowanych w skład Imperium Rosyjskiego, charakteryzowała się znaczną przewagą rdzennych mieszkańców. Na Lewobrzeżu Ukraińcy stanowili 98,1 % ludności, na Słobożanszczyźnie — 85,9 %, na Prawobrzeżu — 88 %, w Stepowej (Południowej) Ukrainie — 71,5 %. W ciągu XIX wieku ludność Ukrainy w granicach Imperium Rosyjskiego wzrosła ponad trzykrotnie — z 7,7 do 23,4 mln osób. Tak znaczną dynamikę spowodował nie tylko jej przyrost naturalny, ale i migracje innych grup etnicznych. Polityka migracyjna caratu stała się jednym z decydujących narzędzi „integracji” Ukrainy w skład imperium: jej pochłonięcia i rusyfikacji. Rosyjski carat z pomocą wszelkich ulg i przywilejów skłaniał przedstawicieli innych narodowości, przede wszystkim Niemców, Greków, Bułgarów, Serbów itp. do zasiedlania ziem ukraińskich. Najbardziej zaś zachęcano do tego Rosjan. O kolonizatorskiej polityce narodowej caratu świadczy struktura ludności miejskiej Ukrainy. Pod koniec XIX wieku rdzenni mieszkańcy stanowili tu nie więcej niż jedną trzecią. Najmniej Ukraińców mieszkało w dużych miastach: w Odessie, na przykład, liczono ich nie więcej niż 6 % całej ludności, nawet w Kijowie — tylko 22 %. Ogółem w przemyśle, transporcie i handlu pracowało nieco ponad 9 % Ukraińców. A wśród uczonych, artystów, pracowników medycznych, duchownych było ich 0,5 %. Pod koniec XIX wieku w wyniku ruchów przesiedleńczych udział rdzennych mieszkańców Ukrainy zmniejszył się z 90 do 80 %. Natomiast zwiększyła się liczba Rosjan: w tamtym okresie udział tych ostatnich wśród ludności Ukrainy stanowił prawie 12 %. Najwięcej ich było wśród urzędników, kupiectwa i robotników na Lewobrzeżu i południu Ukrainy. Razem ze zrusyfikowanymi Ukraińcami stanowili oni tu większość ludności miejskiej. Ukraińcy w XIX — na początku XX wieku przekształcili się w naród agrarny, co w decydujący sposób wpłynęło na formowanie psychologicznego, socjokulturowego archetypu, a także zdolność społeczeństwa do samoorganizacji, uświadomienia interesów korporacyjnych i narodowych oraz ich ochrony. Inkorporacja ziem ukraińskich była połączona z niwelowaniem osobliwości ich ustroju terytorialno-administracyjnego, form samorządu, ustalonych instytucji sądowych itp. Ukrainę w ogóle „ogłoszono” naturalnym przedłużeniem Rosji, a jej ludność — spokrewnioną z rosyjską. Na tej podstawie nie dopuszczano nawet myśli o tym, że w Małorosji mieszka naród ze swoją wielowiekową historią, własną kulturą, zwyczajami, obyczajami, językiem. Ideę autonomii Ukrainy w składzie imperium pogrzebano jeszcze wraz z likwidacją Hetmanatu. Jednak obawy przed recydywą przejawów narodowych zmuszały rząd carski do uciekania się do środków zapobiegawczych. Ukraińskie miasta zalała rosyjska biurokracja i wojskowi. Tutaj czuli się oni pełnoprawnymi gospodarzami. A urzędnicy-Ukraińcy, jak i zamożni mieszczanie oraz duchowieństwo, również w większości wyrzekali się ojczystego języka. Nadanie starszyźnie kozackiej praw rosyjskiego szlachectwa również, między innymi, sprzyjało szybkiemu przyswojeniu przez nią ówczesnego wariantu języka rosyjskiego. Ponieważ najbardziej oczywistym atrybutem każdego narodu i ważną podstawą dla jego tożsamości jest język, właśnie wokół kwestii językowej toczyła się główna walka w kontekście „kwestii ukraińskiej”. I wśród ukraińskiej wykształconej elity byli patriotycznie nastawieni ludzie, którzy nie akceptowali rusyfikatorskiej polityki caratu. W ich pamięci żyły tradycje kulturowe i państwowe ukraińskiej przeszłości. Odwołanie do pamięci historycznej, badania przeszłości i teraźniejszości w wymiarze historycznym i etnograficznym, zakładanie instytucji, które prowadziły taką pracę, — wszystko to ważne składowe początkowego etapu procesu formowania narodowej samoświadomości w każdym ruchu narodowym. Ideę odrębności Ukrainy żywiły prace historyczno-etnograficzne, utwory publicystyczne i artystyczne, które pojawiły się w pierwszej połowie XIX wieku, a także nowe koncepcje filozoficzne i społeczne, które rozprzestrzeniały się z Europy Zachodniej. Tak, wielką popularność wśród wykształconych kręgów zdobyła teoria niemieckiego filozofa Herdera, który bronił idei istnienia ludzkości nie w formach uniwersalnych, a w szczególnych przejawach narodowych, głównymi z których są język i kultura. Teoria Herdera stymulowała przemyślenie takich fenomenów, jak odrębność narodowa, świadomość itp. Jednym z decydujących czynników formowania świadomości narodowej na Ukrainie stało się rozpowszechnienie wiedzy historycznej. Łączyło ono ludzi świadomością wspólnoty ich losu, wywoływało uczucie miłości do Ojczyzny, do chlubnej i jednocześnie ciężkiej przeszłości, odradzało w pamięci obrazy postaci historycznych. Wiedzę o historii Ukrainy czerpano z kronik kozackich XVI—XVIII wieku — Samowydca, Wełyczki, Hrabianki, a także z „Historii Rusów”. Rękopisy tych dzieł były przepisywane i rozpowszechniane wśród wykształconej społeczności. W 1822 r. ukazała się pierwsza uogólniająca czterotomowa praca z historii Ukrainy autorstwa Dmytra Bantysza-Kamieńskiego. Autor bronił prawa Ukrainy do autonomicznego kozackiego samorządu. Jeszcze więcej oryginałów dokumentów (niestety, w tym także niewiarygodnych) zamieszczono w pięciotomowej pracy z historii Ukrainy Mykoły Markewycza, która ujrzała światło dzienne w latach 1842—1843. Szeroko wykorzystano w niej informacje kozackich kronikarzy XVII—XVIII w. Właśnie za tę pracę Markewycz został skrytykowany przez znanego rosyjskiego literata Wissariona Bielinskiego. W recenzji opublikowanej w czasopiśmie „Otieczestwiennyje zapiski” potępił on autora za dążenie do przedstawiania historii Ukrainy jako samodzielnej, niezależnej od historii Rosji. Jednak ani ta krytyka, ani fakt, że obie prace — Bantysza-Kamieńskiego i Markewycza — zostały wydrukowane poza granicami Ukrainy (w Moskwie), nie przeszkodziły im zdobyć szerokiej popularności wśród ukraińskiej inteligencji. Przyczyniły się one do utrwalenia u współczesnych świadomości przynależności do odrębnego narodu ze sławną i heroiczną historią. W związku ze wzrostem zainteresowania szerokich kręgów społecznych ukraińską przeszłością, Osyp Bodianski rozwinął aktywną działalność w zakresie wydawania zabytków rękopiśmiennych. Ukrainiec z Połtawszczyzny, stał się slawistą z wykształcenia i zawodu, profesorem Uniwersytetu Moskiewskiego. W latach 1846—1848 uczony kierował czasopismem „Cztienija w impieratorskom Obszczestwie istorii i driewnostiej rossijskich pri Moskowskom uniwiersitietie”. Na jego łamach dzięki O. Bodianskiemu po raz pierwszy ujrzały światło dzienne takie zabytki ukraińskiej historiografii, jak „Kronika Samowidca”, prace kronikarskie A. Rigilmana, P. Symonowskiego, a wśród nich także błyskotliwy anonimowy pamflet historyczno-publicystyczny „Historia Rusów”, który potępiał wprowadzenie poddaństwa oraz likwidację autonomicznego samorządu na Lewobrzeżu i Słobożanszczyźnie. Utworzona w 1843 r. przy kijowskim gubernatorze generalnym Tymczasowa Komisja Archeograficzna w swojej działalności wyszła daleko poza granice głównego zadania postawionego przez rosyjski rząd: udowodnienia, że Prawobrzeżna Ukraina i Wołyń, przyłączone do imperium pod koniec XVIII w., to „kraj prawdziwie rosyjski”. Ogromna liczba dokumentów historycznych, odnalezionych w archiwach publicznych i prywatnych oraz wydanych przez członków komisji pod kierownictwem tak autorytatywnych historyków, jak Mychajło Maksymowycz, Mykoła Kostomarow, Mykoła Iwanyszew i inni, dowodziła, że w rzeczywistości jest to region ukraiński. Zatem ukraińska nauka historyczna bezpośrednio wpływała na kształtowanie się świadomości narodowej Ukraińców, nabierała znaczenia pierwszorzędnego czynnika tego procesu. Ukraińskie odrodzenie narodowe jest nierozerwalnie związane z działalnością placówek oświatowych, w których powstawały kółka wykładowców i studentów, których członkowie stawiali sobie za cel badanie historii, języka, twórczości ludowej Ukrainy oraz popularyzowanie tej wiedzy wśród szerokich warstw ludności. Jednym z pierwszych ośrodków odrodzenia narodowego stała się Słobożanszczyzna, gdzie w listopadzie 1804 r. założono pierwszy w podrosyjskiej Ukrainie uniwersytet (otwarty w styczniu 1805 r.). Stał się on nie tylko centrum naukowo-oświatowym Słobodzkiej i Lewobrzeżnej Ukrainy, ale także przewodnikiem kultury narodowej w regionie. Przy uniwersytecie założono drukarnię i księgarnię, zainicjowano wydawanie gazet, czasopism, almanachów. Wydawnictwa te naświetlały nie tylko życie społeczno-ekonomiczne i polityczne regionu, ale także historyczną przeszłość narodu ukraińskiego oraz oryginalność jego kultury. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Małorosyjska Odessa zaroiła się od szyldów „Chochoł”

Serhij HORYCWIT Zdjęcia autora. Dopóki politycy i humaniści prowadzą sprowokowaną przez swobodowców bezpłodną dyskusję, czy stosownie jest dzisiaj używać słów „żyd”, „moskal”, „kacap” i „chochoł”, odescy spryciarze już śpieszą się, by i na tym zarobić „żywą kopiejkę”. A ponieważ miejscowa władza nie uznaje nawet ukraińskiego pochodzenia Odessy, a stara się za wszelką cenę przekształcić ją w swoisty forpoczt „russkawa mira”, to na jej skinienie miejscowi handlarze zaczęli drwić z Ukraińców i nazywać swoje knajpy, jadłodajnie i kawiarenki słowem „Chochoł”. Porozumiewać się po ukraińsku pracownicy „chocholskich” kawiarni nie potrafią i posługują się tak strasznym surżykiem, że już lepiej byłoby, gdyby rozmawiali w „ogólnoprzystępnym”. Nic obraźliwego w nazwie swoich lokali nie widzą, mówią, że na nazwę kawiarni nie narzekają. Jeśli chodzi o kuchnię ukraińską, to jest ona bardziej reklamowana, niż obecna w codziennym menu. W cenie są tutaj głównie szaszłyki, pizze, rosyjskie pielmieni, solanki. Wypytawszy odesytów na ulicy, czy jest różnica między Ukraińcem a chochołem, w odpowiedzi usłyszałem: „chochoły-małorosy i Ukraińcy — to dwie wielkie różnice, nie należy ich mylić”, „Ukrainiec wielką literą pisze słowo Ukraina, a chochoł — Słonina”, „jak nie wszystko ryba, co ma ogon, tak nie każdy chochoł, kto nosi osełedec”, „Ukraińcy, niezależnie od narodowości, żyją na Ukrainie, a chochoły — w swojej chacie z kraja”, „chochoł żadnego języka nie zna, bełkocze w jakimś moskalskim dialekcie-surżyku”. A podsumował tę rozmowę dziadek: „A wy sami za kogo się uważacie — czy za Ukraińca, czy za małorosa albo chochoła? Otóż tym bądźcie. O sobie, jak i Misza Żwaniecki, mogę powiedzieć, że jestem Żydem, ale nienawidzę żydów. Tak rozmyślam, że wszystko od człowieka zależy, wolnemu wola, a zbawionemu raj”. Lecz mam pytanie do odeskiej władzy, w szczególności do mera miasta Ołeksija Kostusewa. Czy pozwoliłby on nazywać kawiarnie, restauracje i inne lokale, na przykład, „U żyda”, „Dla moskali”, „U kacapa”? Dlaczego więc aż nadto pobłażliwie mer odnosi się do szyldów ze słowem „chochoł”, którymi roi się podległa mu Południowa Palmyra? Przecież Słownik języka ukraińskiego definiuje, że „chochoł — to przestarzałe, potoczne słowo, lekceważąca nazwa Ukraińca”. Wychodzi więc na to, że w Odessie lekceważyć można tylko Ukraińców. Merostwo i kierowane przez regionalnych organizacje obwodowe przez dwa ostatnie lata dobrze postarały się o podsycanie w regionie czarnomorskim napięcia międzyetnicznego. Ukrainofobia kwitnie tutaj bujnym kwiatem. Ukraińskość niszczona jest wszędzie i zawsze. Zmieniane są nazwy ulic z imionami bohaterów narodowych, sławiona jest epoka imperialna czasów Noworosji, a Katarzynę II ogłoszono założycielką i symbolem miasta. Rusofilskie organizacje w rodzaju „Dozora”, „Kołokoła” i „Mołodieżnogo jedinstwa” bez przeszkód urządzają pod imperialnymi sztandarami i rosyjskim trójkolorem „russkije marsze”. W ostatnim czasie do tych ukrainofobicznych sabatów dołączył i stworzony przez regionalnych „Antifaszistskij komitiet”. Za głównych swoich wrogów ukrainonienawistnicy uważają nacjonalistów-swobodowców, wyzywając ich od faszystów. Takie wrażenie, że dla rosyjskich szowinistów Odessa to nie ukraińskie miasto, a małorosyjskie czy nawet chochlandzkie. Zresztą cała nasza władza w centrum i na miejscach kontynuuje gwałtowną rusyfikację, usprawiedliwia to wszystko zwykłym odwołaniem — „tak historycznie się złożyło”. A złożyło się tak, że i na Ukrainie, i w Rosji jest mnóstwo miejscowości o nazwach „Moskaliwka” oraz „Chocholśke”, i w nazwiskach te słowa się utrwaliły. O starodawnej nazwie charkowskiej Moskaliwki mówią jeszcze, że pochodzi od dwóch żydowskich imion — Mośka i Lówka. A osady Moskale są nawet we włoskiej Sycylii. Jak temu przeciwdziałać, każdy musi decydować sam. Głównym jest nie tracić szacunku do samego siebie i szanować Ukrainę w sobie. Dla mnie zawsze przykładem szacunkowego stosunku do Ukrainy, jej języka, tradycji i kultury byli kobzarze. Choć lubią oni nosić „osełedci”, to chochołów wśród nich nie bywa. W kawiarni „Chochoł” wpadła mi w oko niewielka fotografia siwowłosego kobzarza bez podpisu. Od razu rozpoznałem na niej swojego dawnego przyjaciela, byłego jałtańskiego marynarza, który został później ulicznym muzykiem, Ostapa Kindarczuka. A uczył go grać na bandurze obecnie już nieżyjący Ołeksij Nyrko. Mógłby stać się stołeczną sławą, ale celem swojego życia wybrał odrodzenie ukraińskiego ducha w Jałcie. Tam stworzył zespoły bandurzystów dla dorosłych i dzieci, otworzył przebogate muzeum kobz, lir i bandur, które przez całe życie zbierał na Kubaniu i na Ukrainie. Każde spotkanie z nim było dla mnie, jak i dla każdego, komu poszczęściło się z nim rozmawiać, łykiem życiodajnej inspiracji. Na dobrą pamięć o tym prawdziwym Ukraińcu przechowuję jego zbiór ludowych przysłów „Perły-słowa”. A zakończę opowieść słowami poety Wiktora Baranowa z jego wiersza „Do Ukraińców”: Ukraińcy moi! Daj wam Boże i szczęścia, i sił. Można być chochołem i nie zgorzknie od tego bochenek. Tylko kto kiedyś niebo nachyli nad waszymi mogiłami, Jak nie zdradzona przez was, znieważona przez was ojczyzna…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki

W Czernihowie utworzono społeczny komitet organizacyjny do obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Inicjatorem jest znany działacz Proświty, przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej, deputowany ludowy IV kadencji Wołodymyr Stupak. Obecnie trwa formowanie składu społecznego komitetu organizacyjnego, do którego weszli już Wasyl Czepurnyj, Nadija Halkowska, Walerij Sarana, Wołodymyr Jemec, Wołodymyr Moroz, Jurij Sobol, Jurij Bondarenko (Niżyn), Wiktor Łazar i Kostiantyn Iwanow. Do składu komitetu zaproszono także pisarzy Hannę Arsenycz i Myhajła Tkacza, pedagogów, działaczy kultury i sztuki, liderów czernihowskich organizacji partii patriotycznych i organizacji społecznych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Władze rosyjskie odmówiły rejestracji Ukraińskiemu Kongresowi Rosji

Zgodnie z informacjami od ukraińskich społeczności w Federacji Rosyjskiej, Ministerstwo Sprawiedliwości FR odmówiło rejestracji Ukraińskiemu Kongresowi Rosji, organizacji, która została utworzona na zjeździe założycielskim UKR w listopadzie 2012 roku. Przyczyną utworzenia Ukraińskiego Kongresu Rosji stało się zamknięcie na mocy decyzji sądu, pod zmyślonymi pretekstami, Zjednoczenia Ukraińców Rosji, organizacji szczebla federalnego z 20-letnią historią, która jednoczyła Ukraińców niemal wszystkich podmiotów Federacji Rosyjskiej, u której źródeł stali pierwszy ukraiński kosmonauta Pawło Popowycz, znany literat Rudenko-Desniak oraz wielu innych znanych Ukraińców w Rosji. Dzisiaj w Rosji nie istnieje żadne ogólnorosyjskie zjednoczenie ukraińskiej mniejszości narodowej. A tylko według danych ostatniego spisu ludności, w Federacji Rosyjskiej jest około 2 mln Ukraińców. Chociaż, według przyznania przedstawicieli rosyjskich władz, jest ich dwukrotnie więcej. Biuro prasowe UWRK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Żegnaj, przyjacielu

Zabrakło Wiktora Lisowoła. Smutno odezwała się struna w bandurze. 5 kwietnia 2013 roku, w 82. roku życia, nie zdoławszy przezwyciężyć cierpień choroby, odszedł w zaświaty znany kobzarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, autor muzyki do sławnej pieśni ze słowami: „Nalewajmy, bracia, kryształowe czary, by szable nie brały, by kule omijały nasze główki”, która stała się prawdziwie ludową, Wiktor Iwanowycz Lisowoł. Syn ziemi połtawskiej, od dzieciństwa był zakochany w ojczystym słowie i śpiewie rodzinnego kraju. I choć miał dyplom inżyniera-mechanika, jednak jego największą miłością i siłą przyciągającą była bandura, pieśni i dumy ukraińskie. To one prowadziły go drogami życia. W jego twórczej kronice znajduje się praca w Narodowej Kapeli Bandurzystów Ukrainy oraz w wielu zespołach chóralnych. Wiktor Lisowoł był niekwestionowanym autorytetem kobzarskiego zespołu. Jego śpiew i gra na bandurze zachwycały niejedną publiczność, a do tego talent kompozytorski – napisał wiele pieśni na słowa T. Szewczenki i współczesnych poetów i znakomicie je wykonywał. Największą sławę przyniosła W. Lisowołowi pieśń „Nalewajcie, bracia, kryształowe czary”, którą stworzył wspólnie z poetą Wadimem Kryszczenką. Przy dźwiękach tej pieśni maszeruje ukraińskie wojsko, a jest ona w repertuarach setek wykonawców, zespołów i chó-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wieczna pamięć towarzyszowi broni

Z Wilna dotarła smutna wieść — odszedł sławny poeta, eseista, tłumacz Marcelijus Martinaitis. Urodził się w 1936 roku we wsi Paserbentis w rejonie rosieńskim. W Kownie zdobył zawód technika, później na Uniwersytecie Wileńskim ukończył studia lituanistyczne. Najwięcej pracował w różnych gazetach i czasopismach. Od 1980 roku na Uniwersytecie Wileńskim wykładał folklor i literaturę. Pierwsza książka — „Kwiecień śnieg” — ukazała się w 1962 roku. Potem — ponad dziesięć tomików poetyckich („Mostami chmur”, „Przesilenie słoneczne”, „Te same słowa” i in.). Szeroką popularność zdobyły jego „Ballady Kukutisa”, które doczekały się kilku wydań. Poeta wydał kilka książek eseistyki, sztuk dla teatru lalek. Opublikował kilkaset esejów, przekładów poetyckich. Marcelijus Martinaitis — laureat Narodowej Nagrody w dziedzinie literatury i sztuki. Jego poezje oraz niektóre artykuły były drukowane w językach niemieckim, czeskim, węgierskim, rumuńskim, słoweńskim, chorwackim, włoskim, francuskim, hiszpańskim, portugalskim, hindi, gruzińskim, ormiańskim, białoruskim, ukraińskim, rosyjskim i innych. Imię Marcelijusa Martinaitisa jest dobrze znane także na Ukrainie. Szczodry wybór jego poezji został zamieszczony w antologii współczesnej poezji litewskiej (1985), w tym samym roku wydawnictwo „Mołod” wydało jego zbiór „W świetle serca” — w przekładach Anatolija Nepokupnego, Iwana Dracza, Switłany Żołob, Pawła Mowczana, Dmytra Pawłyczki, Wołodymyra Załutywihtra, Wasyla Herasymjuka, Dmytra Czerednyczenki. W 2008 roku ukraińscy czytelnicy spotkali się z pisarzem na Lwowskim Forum Wydawców, z okazji którego wydano wybrane ballady poety. Martinaitis wchodził w skład kierownictwa Sąjūdisu, był deputowanym, należał do wielu rad i towarzystw. Przewodniczył radzie Litewskiego Narodowego Radia i Telewizji. Świetlana pamięć Jemu, utalentowanemu, mądremu i dowcipnemu poecie oraz obywatelowi! Wasyl Herasymjuk, Iwan Dracz, Petro Zasenko, Hałyna Kyrpa, Ołeś Łupij, Ruta Malikėnaitė, Pawło Mowczan, Dmytro Pawłyczko, Olana Ruta, Aušra Taranenko, Natalja Trochym, Serhij Cuszko, Dmytro Czerednyczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

skich konferencjach w Kijowie. Przetłumaczył wybrane utwory I. Kotlarewskiego, Łesi Ukrainki, M. Rylskiego, I. Dracza. „Kaukaz” przetłumaczyli także Mikael Muszfik (Sevcenko T. Kobzar — Baku, 1934) oraz Sulejman Rustam (Sevcenko T. Secilmis eserlari — Baku, 1939 r.). W Bałkarii w lutym 2007 roku Salich Gurtujew odtworzył „Kaukaz” w języku bałkarskim, a także poemat „Tarasowa noc”, poświęcił ukraińskiemu poecie wiersz „Ty — Prometeusz”. W jego przekładzie w języku bałkarskim zabrzmiała ukraińska pieśń ludowa do słów S. Rudanskiego „Powij, witre, na Wkrainu”. „Kaukaz” przetłumaczył także Umer Alijew w wydaniu: „T. H. Szewczenko małkar tiłge” — Nalczyk, 1939. Nad ormiańską transformacją „Kaukazu” pracował znany Gegham Sarjan („Szewczenko T. „Kobzar” — Erywań. — 1939). Przetłumaczył on również większość utworów poetyckich T. Szewczenki, które weszły do ormiańskich wydań „Kobzarza” (Erywań — 1939, 1954, 1961). Poecie poświęcił wiersze „Tarasowi Szewczence” oraz „Odwiedziny grobu”, kilka szkiców i artykułów. W 1939 r. wziął udział w jubileuszowych uroczystościach z okazji 125. rocznicy urodzin T. Szewczenki w Armenii i na Ukrainie. W bratniej Gruzji „Kaukaz” tłumaczono od dawna i wielokrotnie. I tak, Ganderili (Dominka Eristawi) opublikowała fragment w czasopiśmie „Sachalho gazeti” — 1914 — 26 lutego, Nikolo Miciszwili (w wydaniu: Szewczenko T. „Kaukaz” — Tbilisi, 1937 r.); Lado Asatiani (w gazecie „Industriul Kutaisi”. — 1939. — 9 marca); Konstantine Lordkipanidze (w wydaniu: Szewczenko T. „Kobzar”. — Tbilisi, 1939); Amiran Asanidze (w wydaniu: Szewczenko T. „Kaukaz” — 1989). śród nich rękopis poematu „Kaukaz” T. H. Szewczenki. Jak zapewniał podczas śledztwa Paszczewski, w 1862 roku znalazł ten rękopis na bulwarze: to trzy arkusze — dwa z których koloru bzowego, a trzeci — zielonego. Istnieją podstawy twierdzić, że jest to właśnie rękopis Tarasa Szewczenki. Choć ostatnie słowo należy do specjalistów, którzy doskonale znają historię twórczego dziedzictwa Kobzarza. Z aresztu Zacharija Paszczewskiego zwolniono tylko dzięki kijowskim mieszczanom: Hryhorijowi Berezowskiemu i Romanowi Szczerbinie. Po 2 latach, w 47. roku życia, Zacharij Paszczewski zmarł. W związku z tym sprawę sądową przeciwko niemu umorzono i przekazano do archiwum, gdzie przechowywana jest do dziś. Wśród zakazanych utworów poety był także poemat „Maria”. Należał on do tych utworów, za które w 1911 roku Petersburska Izba Sądowa usunęła z „Kobzarza” pod redakcją B. Domanickiego znaczną część tekstu. Poemat „Maria” Taras Szewczenko napisał w październiku-listopadzie 1859 r. w Petersburgu, istnieją trzy redakcje utworu. Po raz pierwszy wydrukowano go w 1876 roku w drugim tomie paryskiego wydania „Kobzarza”. Dwukrotnie wydawał go w Genewie M. Drahomanow. T. Szewczenko na ewangelickim materiale fabularnym odtworzył biblijny mit o Marii i Jezusie. Biblijnej legendzie poeta nadał życiową formę. Zamiast tradycyjnej sceny zwiastowania opowiedział historię ziemskiej miłości. W poemacie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

«Kaukaz» w językach narodów Kaukazu

Szanowna Redakcjo! Przygotowujemy unikalny zbiór: „T. H. Szewczenko. Poemat «Kaukaz». Przekłady na języki narodów świata”. Mamy już 74 przekłady. Od Anglii po Japonię. Jeden z rozdziałów będzie nosił tytuł „«Kaukaz» na Kaukazie”. O nim mowa w naszym materiale. Olesja PONOMARENKO, kandydat nauk filologicznych, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, Kijów; Kostiantyn CHOMENKO, laureat ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. Stepana Rudanśkiego, Winnica. 18 listopada 1845 roku w Perejasławiu T. Szewczenko napisał poemat „Kaukaz”. W lipcu tego samego roku w Czeczenii zginął przyjaciel poety, malarz Jakiw de Balmen. Stało się to podczas wyprawy dargińskiej, wielkoskalowej akcji zaborczej, kierowanej przez okrutnego generała A. P. Jermołowa, mającej na celu złamanie oporu narodów Kaukazu wobec rosyjskich zdobywców. Od tamtej pory, już ponad półtora wieku, szewczenkowski „Kaukaz” niezłomnie stoi w szeregach bojowników o niepodległość uciemiężonych narodów, o ich wolność, w tym także na Kaukazie. Na język abazyński utwór przełożył znany poeta i tłumacz, poeta ludowy Karaczajo-Czerkiesji Mikael Czikatu-Czchotua, gorący wielbiciel twórczości T. Szewczenki. W liście z 25.05.2005 roku pisze: „Od dzieciństwa kocham wielkiego Tarasa Szewczenkę! Kocham Ukrainę!”. W 1977 roku przebywał w Kaniowie, pokłonił się grobowi ukraińskiego poety na Górze Mniszej. Oprócz poematu „Kaukaz” przełożył „Testament” oraz wstęp do ballady „Przyczynna” — „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. Odtworzył w ojczystym języku wiersz S. Rudanśkiego „Powiej, wietrze, na Ukrainę”. W słonecznej Abchazji „Kaukaz” po raz pierwszy opublikowano w wydaniu: „Szewczenko T. Zbiór utworów” — Suchumi, 1939 r. Przełożył go Dmytro Gulia — abchaski poeta, uczony i działacz społeczny, poeta ludowy Abchazji. Jemu również należą się przekłady poezji „Testament”, „Jest mi wszystko jedno, czy będę”, „Nie zazdrość bogatemu”, „Małej Mariannie”, „Modlitwa” („Carom, światowym karczmarzom”), które weszły do abchaskiego wydania utworów ukraińskiego poety. Napisał przedmowę do tego wydania, poświęcił Szewczence wiersz „Wielki Tarasie!” (1941), opublikował kilka artykułów o poecie, w 1938 roku odwiedził miejsca szewczenkowskie na Ukrainie, pokłonił się jego grobowi na Górze Mniszej. Przekład „Kaukazu” na język awarski należy do Ahmeda Gamzatowa — poety i uczonego metodyka. Jest on zasłużonym nauczycielem Dagestanu, starszym pracownikiem naukowym naukowo-badawczego instytutu pedagogiki (Machaczkała). Po raz pierwszy wydrukowano w gazecie „Chiaknat” — 28 kwietnia 2006 r. Publikacji poematu „Kaukaz” towarzyszy krótkie słowo wstępne Kurbana Akimowa. Fragment z tego samego poematu przełożył także Omar-Hadżi Szachtamanow, co opublikowano w almanachu „Ghalmaghdesz” — 1964, nr 1. Szerif Szerifow — poeta ilościowo niewielkiego narodu agulskiego, który zamieszkuje rejon agulski Republiki Dagestan. Jest on „Taras Szewczenko «Kaukaz». Poemat. Przekłady na języki narodów świata” — Kijów, 2003 r. jednym z założycieli rodzimej literatury. Autor zbiorów poetyckich „Dalekie gwiazdy”, „Pragnienie” i in., przepełnionych miłością do przyrody i ludzi rodzinnego kraju. Oprócz poematu „Kaukaz” przełożył na język agulski wiersze T. Szewczenki „Nie żeń się z bogatą”, „Czemu mi ciężko, czemu mi nudno”, „Prorok” i wstęp do ballady „Przyczynna” — „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, a także „Kochajcie Ukrainę” W. Sosiury oraz „Powiej, wietrze, na Ukrainę” S. Rudanśkiego, które weszły do odpowiednich antologii jednego wiersza w językach narodów świata, wydanych w Kijowie. Nad adygejskim przekładem „Kaukazu” jednocześnie pracowały trzy wybitne postacie literatury adygejskiej. Po raz pierwszy ten poemat opublikowali w wydaniu „Poemchemre. Stichychmre” — Majkop, 1939 roku. Murat Dżanczatow — poeta, prozaik, tłumacz utworów A. Puszkina, I. Turgieniewa, M. Gorkiego, L. Tołstoja, W. Panowej, O. Kornijczuka. Ze spuścizny T. Szewczenki, oprócz „Kaukazu”, we współautorstwie z R. Merkickim i S. Nachem wydał wspomniany zbiór, do którego weszły także poematy „Katarzyna”, „Najemnica”, wiersze „U Boga za drzwiami leżała siekiera”, „I wyrósł ja na obczyźnie”, „O ludzie! ludzie nieszczęśnicy”, „Sen” („Na pańszczyźnie pszenicę żęła”), „Nie modliła się za mnie”. Raszyd Merkicki — adygejski poeta i tłumacz. W 1942 roku hitlerowcy rozstrzelali poetę-patriotę w jego rodzinnym aule Natuchaj. Przełożył poemat „Katarzyna”. Nach Salich — poeta-tłumacz. We współautorstwie z M. Dżanczatowem i R. Merkickim odtworzył w ojczystym języku wspomniane poematy i wiersze T. Szewczenki. W Azerbejdżanie nad przekładem „Kaukazu” pracował znany poeta i literaturoznawca Abbas Abdull-ogly. Jego przekład zamieszczono w książce „Fikirlerim… dileklerim” — Baku, 1973 roku, a także w wydaniu „Taras Szewczenko «Kaukaz». Poemat. Przekłady na języki narodów świata” — Kijów, 2003 roku. Jest autorem artykułów o twórczości T. Szewczenki i jej popularyzacji w Azerbejdżanie, m.in.: „Dni Szewczenkowskie w Azerbejdżanie” (1968), „Obraz Szewczenki w azerbejdżańskiej literaturze radzieckiej” (1969), „Pierwsze radzieckie przekłady Szewczenki w Azerbejdżanie” (1971). O wielkim Kobzarzu mowa jest także w monografii Abbasa Abdulli „Azerbejdżańsko-ukraińskie związki literackie” (1982). Wziął udział w 15. i 16. naukowych Szewczenko- Podczas pobytu na Ukrainie poeta czytał swój utwór rodakom. W grudniu 1846 r. Szewczenko przekazał poemat A. Mickiewiczowi przez Sawycza, który jechał za granicę. Po raz pierwszy opublikowano go za granicą w zbiorze „Nowyje stichotworienija Puszkina i Szewczenka”. W Państwowym Archiwum Obwodu Kijowskiego szczególne miejsce zajmują unikalne dokumenty. Se-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Nielegalny Szewczenko

Raisa KUGNO, główny specjalista-archeograf Państwowego Archiwum Obwodu Kijowskiego. Najbardziej demaskatorskie poezje T. Szewczenki, które nie zostały włączone do „Kobziarza”, rozpowszechniano nielegalnie wśród ludności Ukrainy, a jeśli już drukowano, to tylko za granicą. W archiwach przechowuje się wiele dokumentów carskiej Rosji, które zakazywały utworów Szewczenki. Wśród takich źródeł znajduje się rozporządzenie kijowskiego, podolskiego i wołyńskiego generał-gubernatora wojskowego w sprawie zakazu utworów Szewczenki w guberni. W Państwowym Archiwum Obwodu Kijowskiego przechowywany jest raport radomyskiego isprawnika ziemskiego dotyczący nadzoru nad pojawieniem się w powiecie zakazanych utworów Szewczenki. Dokumenty archiwalne świadczą, że w 1865 r. w powiecie radomyskim w sądzie rozpatrywano sprawę szlachcica Marcina Ilnickiego. Podczas rewizji skonfiskowano u niego fragment poematu T. H. Szewczenki „Hajdamacy”, który obecnie przechowywany jest w zasobach archiwum. Ciekawe są źródła archiwalne, które opowiadają, że w 1862 r. w Ogrodzie Żandarmskim, gdzie znajdował się angielski hotel, codziennie wieczorami zbierali się kijowianie. W jeden z takich sierpniowych sobotnich wieczorów pojawił się tam nieznany mężczyzna, ubrany w ukraiński strój narodowy. Mówił w języku ukraińskim. W swoich przemówieniach potępiał samowładztwo, duchowieństwo, czytał utwory Szewczenki. Od czasu do czasu jego wystąpienia przerywały oklaski. Około godziny 12 w nocy 31 sierpnia 1862 r. nieznajomy został aresztowany przez żandarmów. Okazał się nim kijowski mieszczanin Zacharij Iwanowycz Paszczewski, który mieszkał we własnym domu w starokijowskiej części miasta przy ulicy Żandarmskiej. Pracował jako szewc w cechu kuśnierskim. Podczas rewizji, którą przeprowadzono w jego domu, policja znalazła rękopis poematu „Kaukaz” T. H. Szewczenki. Ten utwór poeta napisał w Perejasławiu 18.II.1845 r. Do dziś poemat jest aktualną satyrą. Wiara w niezwyciężoność narodu najpełniej przejawiła się w symbolicznym obrazie niepokonanego Prometeusza. Utwór nie był przeznaczony do druku, ale rozpowszechniano go w odpisach rękopiśmiennych. W 1840 r. po raz pierwszy w Petersburgu wydano „Kobziarza” — zbiór utworów poetyckich genialnego poety Ukrainy Tarasa Szewczenki. Jednak w tym wydaniu, jak i w kolejnych, z powodów cenzuralnych opublikowano tylko niewielką liczbę poezji. Carat na wszelkie sposoby przeszkadzał w ukazaniu się utworów Szewczenki. 1814 r., 25 lutego. — Zapis o narodzinach Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, dokonany w księdze metrykalnej cerkwi św. Jana Teologa we wsi Moryńce w powiecie zwinogródzkim guberni kijowskiej. CDIAK Ukrainy. — F. 127. — Op. 1012. — Spr. 1378. — Ark. 695 odw.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Olha SZLEMKO: „Szewczenkowskie »Walczcie — zwyciężajcie!« pozostaje dla nas drogowskazem”

W 1999 roku w kijowskim wydawnictwie „Etnos” ujrzały światło dzienne książki: Taras Szewczenko „Wybór” (w języku ukraińskim i gruzińskim). Znajduje się tam przekład „Kaukazu” Raula Czilaczawy. Jest to gruziński i ukraiński poeta, tłumacz i literaturoznawca, doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Akademii Stosunków Narodowych i Społecznych Gruzji. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Obecnie ambasador Ukrainy na Łotwie. Oprócz „Kaukazu” przełożył na język ojczysty cykl poezji T. Szewczenki „W kazamatach”, wiersze „Rozryta mogiła”, „Mijają dni, mijają noce”, „Cóż by, zdawałoby się, słowa”, „P. S.”, „Gdybyśmy spotkali się znowu”, „Los”, „Muza”, „Sława”, „N. T.” („Wielkomęczennico kumo!”), „Czy nie porzucić nam, niebogo”, które złożyły się na wspomniany zbiór. Poświęcił ukraińskiemu poecie tryptyk „Droga do Szewczenki”, „Spotkanie”, „W Kaniowie”, „Dom Szewczenki”. Zapoznał gruzińską społeczność z szeregiem utworów H. Skoworody, Łesi Ukrainki, P. Tyczyny, W. Sosiury. Na język inguski „Kaukaz” przetransformował Chadżi-Bekir Mutalijew. Autor utworów różnych gatunków o przeszłości i teraźniejszości narodu inguskiego. Po raz pierwszy „Kaukaz” wydrukowano w książce: Szewczenko T. Kobziarz. — Grozny, 1940. Przez całe życie niósł miłość do poezji T. Szewczenki. Do wspomnianego zbioru weszło jeszcze 16 wierszy i poematów, w szczególności „Testament”, „Czemu mi ciężko, czemu mi nudno”, „Oj, jedna ja, jedna”, „Mnie wszystko jedno, czy będę”, „Siostry”, „U tej Kateryny”, „Najemnica”. Po raz pierwszy w języku kabardyńskim „Kaukaz” ujrzał światło dzienne w książce: Szewczenko T. H. „Adygebzaka” — Nalczyk, 1939 r. Przekład poematu należy do znanego pisarza Alego Szogencukowa. Wyrazem miłości i szacunku do ukraińskiego poety stał się jego wiersz „Taras Szewczenko” (1939). ojcem Jezusa Chrystusa jest nie bóg, a młody apostoł. Całą siebie Maria poświęca synowi. Wychowuje go w duchu wierności ideom ojca. I syn wchodzi na drogę walki, głosi nową naukę o tym, Jak w świecie żyć, ludzi kochać, Za prawdę stać! za prawdę zginąć? Bez prawdy biada! Za głoszenie nowych idei syna Marii ukrzyżowano. Teraz ona wchodzi na drogę, którą szedł jej syn. Matka zdołała „swoim świętym ognistym słowem” rozwiać „zniechęcenie i strach”, wlać w jego uczniów „ducha świętego”. Zachowały się w archiwum także dokumenty, które opowiadają o prześladowaniu literackich prac krytycznych o twórczości Szewczenki, w szczególności historię rozpowszechniania broszury „Uwagi do poematu T. G. Szewczenki »Maria«” (autor niepodany) na Kijowszczyźnie. Oto o czym opowiedziały źródła archiwalne. Pewnego sierpniowego dnia, opuściwszy rodzinne domostwo, poszedł bitym szlakiem rolnik z dziada-pradziada Omelian Prozorij szukać lepszego losu. Przebiegł jego szlak aż za sine morze do samego Nowego Jorku. Lecz od czasu do czasu toczyła tęsknota jego serce za ojczystym progiem, za swoimi ziomkami, których zostawił na Kaniowszczyźnie we wsi Jemchycha. O tęsknocie, która otulała jego duszę, Omelian Prozorij opowiadał w listach i przysyłał je zza oceanu swoim współmieszkańcom. Tak, w maju 1898 r. przez Kozinskie urzędy pocztowe swojemu współmieszkańcowi Dionizemu Jewtuchowyczowi Bezwerchomu, oprócz „Kaukaz” przełożył także Adam Szogencukow. Opublikowany w wydaniach „Poeci Ukrainy” — 1954 r. oraz „Droga Ukraina”, ks. 1 — 1955 r., Nalczyk. Karaczajski poeta Osman Chubijlani opublikował swój przekład „Kaukazu” w gazecie „Leninni bajraghy” — 1989, 8 marca. Jemu należą się przekłady na język ojczysty szeregu poezji T. Szewczenki: „Testament”, „Myśl” („Ciężko-trudno w świecie żyć”), „Myśl” („Płynie woda w sine morze”), „Dumy moje, dumy moje, wy moje jedyne”, „Myśl” („Po co mi czarne brwi”), „Nie zazdrość bogatemu” i in. Autor artykułu o T. Szewczence — „Dżukłanmazłyk fachmu” (1989). Lezgiński poeta, publicysta, tłumacz Merd Dżalilow, zasłużony pracownik kultury Republiki Dagestanu oraz Federacji Rosyjskiej przełożył „Kaukaz” i opublikował go w czasopiśmie „Lezgi gazet” — 2006 r. — 16 marca. Osetyjski poeta, literaturoznawca, kandydat nauk filologicznych od 1959 roku Chadzybatyr Ardasenow przełożył „Kaukaz” i opublikował go w wydaniu: T. Szewczenko „Uacmystos” — 1954 r. W języku ojczystym odtworzył jeszcze szereg wierszy T. Szewczenki i Łesi Ukrainki. „Kaukaz” przełożył także Tatari Jepchijew i wydrukował go w czasopiśmie „Mach dug” — 1939. A ogólnie istnieje osiem przekładów „Kaukazu” w języku osetyjskim. Przekład „Kaukazu” w języku czeczeńskim Szajchi Arsanukajewa po raz pierwszy wydrukowany w czasopiśmie „Gocz” — 2004 r., nr 1. Jemu należą się także przekłady „Testamentu” oraz poszczególnych utworów S. Rudanśkiego, Łesi Ukrainki, I. Dracza, F. Harina, M. Ternawśkiego, M. Bratana oraz innych ukraińskich poetów. Poemat „Kaukaz” przełożyła także (2008 r.) Chadżidżat Zucajewa. Jego autograf przechowywany jest w zbiorach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. listem, Omelian Prozorij przesłał broszurę „Uwagi do poematu T. G. Szewczenki »Maria«”. W swoim liście prosi przeczytać broszurę i dowiedzieć się, co było na Rusi. Taką broszurę wysłał też Stepanowi Jabłunewśkiemu oraz Izydorowi Wołodymyrowyczowi Tołmaczowi, który dwa lata temu wrócił z Ameryki i od czasu do czasu korespondował z Omelianem Prozorijem. Więc Izydor Tołmacz razem z nauczycielem szkoły cerkiewno-parafialnej Łuką Jarowym czytali tę broszurę razem. Wysłał broszurę Omelian Prozorij i Dionizemu Bezwerchomu, parafialnemu księdzu wsi Jemchycha. Ten oddał pracę do Kijowskiej konsystorii duchownej. Po tym sprawa dotarła do Kijowskiego sądu okręgowego. Wszystkich wspomnianych współmieszkańców wezwano do sądu i oskarżono o to, że przechowywali u siebie broszury, które „miały oszczerstwo na wiarę chrześcijańską”. Listy i broszury, według świadectwa sędziów, negatywnie wpływały na mieszkańców wsi Jemchycha włości kozinskiej i to wszystko doprowadziło do tego, że wśród wieśniaków chodzą republikańskie idee o ustanowieniu republiki. Bo, powiadają, tylko tam, gdzie republika, tam „pieniądze wydają na oświatę ludową, a nie na utrzymanie carów”. Wyrokiem Kijowskiego sądu okręgowego broszurę zniszczono. Ale utwory Kobziarza żyły wśród ludu, pomimo zakazu caratu. Jego poezje, jak wiosenne pędy, kiełkowały i puszczały głębokie korzenie w spragnionych duszach Ukraińców. — Olgo Dmytrivno, jak udało się Pani w tak krótkim czasie przygotować z przyszłymi reżyserami-kaskaderami oraz reżyserami masowych widowisk teatralnych tak skomplikowany spektakl? To już nie pierwsze święto szewczenkowskie przygotowane przez Panią w akademii. Jak to wszystko się zaczęło? — Poezje Szewczenki to papierek lakmusowy dla określenia poziomu profesjonalnego kunsztu i postawy obywatelskiej wykonawców. Jeśli chodzi o uczczenie pamięci T. H. Szewczenki w naszej akademii, to zapoczątkowałam je jeszcze w 2005 roku. Właśnie wtedy zaczęła się moja poetycka szewczenkiana w murach akademii. W tym samym roku zaczęłam wykorzystywać dorobek twórczy T. H. Szewczenki w przygotowaniu studentów z zakresu aktorstwa i kultury żywego słowa — przedmiotów, które wykładam. Nie powiem, by to nowatorstwo przyjęto z zachwytem, ale obcowanie studentów ze słowem Szewczenki ma nie tylko znaczenie poznawcze, lecz także patriotyczno-wychowawcze i metafizyczne. Słowo Kobziarza to wdzięczny materiał do kształtowania u studentów umiejętności scenicznej wymowy, podnoszenia kunsztu aktorskiego. Tak więc w 2005 roku ze studentami II roku grupy RP-63 przygotowałam kompozycję muzyczno-poetycką na podstawie utworów T. Szewczenki. Nową kompozycję muzyczno-poetycką na podstawie utworów T. H. Szewczenki przedstawili w 2006 roku pod osąd wymagającego widza (głównie wykładowców i studentów akademii) studenci IV roku grupy RM-12. W 2007 roku widzowie zobaczyli w wykonaniu studentów IV roku, grupy RP-214 studiów zaocznych, kompozycję muzyczno-poetycką „Wielki loch”, która w 2008 roku „przerodziła się” w spektakl. W 2008 roku zainicjowałam i przeprowadziłam w akademii konkurs recytatorski poezji T. H. Szewczenki. Rok 2010 upłynął pod znakiem przygotowania przez studentów IV roku, grupy RM-08 studiów zaocznych, kompozycji muzyczno-poetyckiej „W wieniec Kobziarzowi”. W latach 2008—2012 przygotowałam do udziału w Ogólnoukraińskim konkursie recytatorskim, poświęconym pamięci Kobziarza, 8 laureatów. Praca nad spektaklem „Walczcie — zwyciężajcie!” nie była łatwa. Podczas prób u studentów pojawiało się niemało pytań dotyczących niezrozumiałych dla nich znaczeń niektórych słów, interpretacji reżyserskich itp. Nie wszyscy studenci są gorącymi wielbicielami słowa Szewczenki. Trzeba więc było przekonywać, przypominać niełatwą historię Ukrainy, wyjaśniać poszczególne fakty. — Wykłada Pani nie tylko aktorstwo i kulturę żywego słowa, ale także teorię dramatu oraz historię teatru ukraińskiego. Czy mogłaby Pani dać choć pobieżną charakterystykę spektaklu? Ciekawi mnie, dlaczego właśnie taki jest początek widowiska. — Na początku spektaklu rozbrzmiewa pieśń „Rozryta mogiła” w wykonaniu zespołu rockowego „Komu wnyz”, to kamerton, który nastraja aktorów na określoną tonację. W spektaklu występuje czworo postaci: Kateryna, Maryna, Oksana, Wiedźma — to różne kobiece losy, ale wszystkie one są uosobieniem skrzywdzonej, oszukanej, zgwałconej Ukrainy. Ważny dla zrozumienia spektaklu jest obraz „ziemlaczka” (rodaka) i „ziemlaczkiw” (rodaków), którzy za wierną służbę tronowi i za zdradę interesów swojego narodu byli wynagradzani sprzedajnymi „srebrnikami”. — W jaki sposób w Pani spektaklu pojawiło się koryto, które przypomina trumnę? — Metaforę „koryta” wykorzystano w spektaklu Galicyjskiego Młodego Teatru „Rozryta mogiła”. Ten teatr stworzono w 1988 roku w Iwano-Frankiwsku przy obwodowym Towarzystwie Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki jako alternatywę dla państwowego obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego im. I. Franki. W spektaklu „Rozryta mogiła” (1989 r., założyciel i dyrektor artystyczny teatru W. Szlemko) miałam szczęście wykonywać kilka ról (Maryny, Oksany, Matki-Ukrainy). W tegorocznym spektaklu „Walczcie — zwyciężajcie!” Car rzuca do koryta miedziaki i srebrniki tak zwanym ukraińskim „rodaczkom” za wierną służbę tronowi i za zdradę interesów swojego narodu. W tragicznej historii Ukrainy byli różni „rodaczkowie”, którzy podkarmiali się z różnych koryt: polskich, moskiewskich, austriackich, rumuńskich, węgierskich, radzieckich (bolszewickich). Obecnie koryta stały się wielopartyjne, kryminalno-oligarchiczne, urzędniczo-korupcyjne, a dlatego szewczenkowskie: „Za kawałek zgniłej kiełbasy od was choćby matkę poproś, to oddacie” jest aktualne i dotyczy nie tylko „korytników”, ale i szerszego ogółu ukraińskiego. — Należy odnotować bardzo spójną podstawę literacką spektaklu, ciekawe odkrycia reżyserskie. Jakie poezje są podstawą inscenizacji? — W inscenizacji wykorzystano szereg utworów poetyckich T. Szewczenki: „Dumy moje, dumy moje…”, „Do Osnowjanenki”, „Hajdamacy”, „Rozryta mogiła”, „Czyhrynie, Czyhrynie…”, „Sen”, „Kaukaz”, „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…”, „Kateryna”, „Maryna”, „Wiedźma”. Jednak wrażenie spójności tłumaczy się jasno wybudowaną, jedyną linią przewodnią spektaklu oraz wprowadzeniem bardzo ważnej postaci „Od autora”, w istocie obrazu samego Tarasa Szewczenki. — Skąd w spektaklu tak historycznie wiarygodne kostiumy, rekwizyty? Przecież to tak niecharakterystyczne dla pokazów studenckich. — Kostiumy i rekwizyty to problem. Niestety, kostiumów scenicznych nie mamy. Dlatego na różne koncerty, spektakle muszę angażować stworzoną przeze mnie własną garderobę, a także wypożyczać kostiumy i rekwizyty w studiach filmowych czy w jakimś teatrze. Na szczęście do spektaklu „Walczcie — zwyciężajcie!” część kostiumów i rekwizytów dał nam Kijowski „Teatr Młodego Widza”. — Warto, aby tak ostry i aktualny spektakl obejrzało jak najwięcej ludzi. Czy zdoła Pani zorganizować jego pokazy poza akademią? — Takie pragnienie jest, ale realizacja tej akcji wiąże się z wieloma trudnościami. Przecież to nie teatr, a zgrani studenci dwóch grup, którzy kończą w tym roku naukę. Planujemy odwiedzić Kaniów na Czerneczej Górze, pokłonić się Wielkiemu Kobziarzowi i pokazać tam spektakl „Walczcie — zwyciężajcie!”. Każda epoka na nowo odkrywa dla siebie Szewczenkę, a uczestnicy spektaklu „Walczcie — zwyciężajcie!” odkryli i dla siebie, i dla widza właśnie tego Szewczenkę, który pozostaje naszym Współczesnym i Drogowskazem. Rozmawiała Natalka TERLECKA W Narodowej akademii kadr kierowniczych kultury i sztuki niedawno odbył się spektakl poetycki „Walczcie — zwyciężajcie!” na podstawie utworów T. Szewczenki. Reżyser-inscenizator spektaklu Olha Szlemko, profesor katedry reżyserii widowisk teatralnych i świąt Narodowej akademii kadr kierowniczych kultury i sztuki, zasłużona artystka Ukrainy, kandydat nauk o sztuce, wygłosiła przed rozpoczęciem spektaklu słowo o znaczeniu twórczości T. H. Szewczenki dla współczesnej Ukrainy. W spektaklu wzięli udział studenci IV roku grup RK-09 (przyszli aktorzy i reżyserzy oryginalnego gatunku kaskaderskiego) i RM-09 (przyszli reżyserzy masowych widowisk teatralnych). Ciekawie było dowiedzieć się od reżysera-inscenizatora o osobliwościach pracy nad spektaklem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

udany. Wyrzeźbiłem też Iwana Switłycznego, Henricha Dworka, kompozytora Leonida Hrabowskiego, architekta Jurjewa. Poglądy tych szistdesiatnykiw podzielałem. Nie podzieliłem ich losu — w więzieniu nie siedziałem. Mam portrety neoklasyka Mykoły Zerowa, słynnego uczonego, akademika Wołodymyra Wernadskiego, filozofa i poety Hryhorija Skoworody. — Kto podoba się Panu ze współczesnych rzeźbiarzy? — Na Ukrainie jest dość wysoki poziom sztuki, w szczególności rzeźby. Szanowani przeze mnie rzeźbiarze: Wołodymyr Łucak, z którym razem studiowaliśmy. Jego luksusowa kompozycja — wykuta w granicie na Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Hulewychiwna z dziećmi, dobrodziejka, która oddała ziemię pod akademię; wspaniałe portrety Antonenki-Dawydowycza z natury, które są w muzeum szistdesiatnykiw, Łeontowycza ze zdjęć i inne. Z młodszych — Wołodymyr Szczur, który zrobił młodą Telihę (ustawiona na terenie instytutu politechnicznego, gdzie mieszkała z rodzicami). Jego prace — Panikowski, Pronia Prokopowna. U niego forma, plastyka są nowoczesne, prace dobre, przekonujące. Mistrzowie wysokiej klasy to Ołeksandr Diaczenko, Ołeksandr Sucholit, Pawło Bocwin, Anatolij Kuszcz, autor pomnika „Ukraina”, który znajduje się na kolumnie na Majdanie Niepodległości. Pomnik mógł być lepszy, miał ciekawsze rozwiązania. W jury głosowałem za jego lepszymi pracami. Ale wtedy nie uzbierało się głosów. A kiedy „przypiekło” z ustawieniem pomnika, kierownictwo zobaczyło u rzeźbiarza na podłodze jeden z odrzuconych przez niego wariantów i powiedziało: „Będzie to”. Za to zrobili na czas. Kilka lat temu była wystawa charkowskiej rzeźby w sali wystawowej Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Wystawa bardzo piękna, rzeźba ciekawa. Utalentowani artyści są na całej Ukrainie. — Nad czym Pan teraz pracuje? — Oto utwór na antyczny temat — „Danae pod złotym deszczem”. Z grubego pnia, około 80 cm średnicy. To wietnamskie drewno z gatunku czerwonych, z którego w kombinacie obróbki drewna produkują meble. Odrzucili je, oddali mi. Jeszcze jednym pniem podzieliłem się z przyjacielem Wiaczesławem Kłokowem. On kiedyś wykuł z niego portret Puszkina. Niedawno wykułem w marmurze dwa reliefy „Chrystus w ogrodzie Getsemańskim”, który teraz znajduje się w Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy na Podolu, oraz „Madonna z dzieciątkiem”. Interesują mnie relacje międzyludzkie, ich stan duchowy. I to widzę w tematach ewangelicznych. — Kiedy lepiej się pracuje — teraz czy w dawnych czasach? — Wtedy nie mógłbym wykonać prac o tematyce ewangelicznej. Oczywiście, coś wtedy było też dobre: zbudowali pracownie, w tym budynku jest ich około 140. Tutaj pracują rzeźbiarze, malarze, monumentaliści, graficy. To własność Związku Artystów. — Czy miał Pan ostatnio wystawy? — Miałem wystawę indywidualną na 70-lecie w Narodowym Muzeum Sztuki. Zwiedzający docenili moje prace, w księdze gości pisali: „Jesteśmy pod wrażeniem Pańskiej głęboko filozoficznej i jednocześnie lirycznej sztuki” (grupa inżynierów); „Dziękujemy Panu za pamięć i prawdę…” (Pyłypenko); „Słuchaliśmy muzyki Pańskich rąk — i tak pobożnie i jasno od niej w duszy” (Boryńscy); „Sztuka wielkiego artysty Borysa Dowhania ma w sercu to, co nie umiera — to wyrazista ukraińska idea, wcielona we wspaniałe obrazy” (Mykoła Płachotniuk). Takie opinie inspirują. A wystawę rzeźby robić nie jest łatwo, portrety są bardzo ciężkie, nie da się ich podnieść, a komuś zlecać strach — mogą zepsuć prace. — Nie żałuje Pan, że został rzeźbiarzem? — Jak mówił nasz filozof Hryhorij Skoworoda, robię to, do czego mam powołanie, jestem zadowolony. — Nasza redakcja, czytelnicy szczerze życzą Panu sukcesów i silnego zdrowia, aby przezwyciężyć wszystkie trudności. Rozmawiała Nadija KYRIAN Zdjęcia z archiwum Borysa DOWHANIA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Robię to, do czego mam powołanie»

Borys Stepanowycz DOWHAŃ — ukraiński rzeźbiarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, honorowy akademik Akademii Sztuk Ukrainy, laureat nagrody im. Wasyla Stusa. Wkrótce artysta skończy 85 lat, a on z natchnieniem kontynuuje zajmowanie się ulubionym zajęciem: codziennie w pracowni, kuje w brązie, wykuwa z marmuru, drewna dzieła, które zachwycają. Swoimi osiągnięciami, niepokojami, planami twórczymi w przededniu jubileuszu mistrz dzieli się z czytelnikami naszego tygodnika. — Borysie Stepanowyczu, już 57 lat jest Pan „na twórczym chlebie”. A od czego ta Pana droga się zaczęła? — W 1946 roku wstąpiłem do technikum rzecznego na sternika, z powodzeniem ukończyłem pierwszy kurs. Na praktykę przyjechałem z przyjacielem do Kaniowa, a tam mieliśmy towarzyszyć holownikowi „Żdanow”, który ciągnął cały ogon barek. Od Kaniowa do Kijowa płynęliśmy 9 dób. Praca, która na mnie czekała, bardzo mi się nie spodobała. Miałem wtedy 19 lat. Myślałem, co robić dalej. Ojciec zaproponował wstąpienie do Kijowskiego artystycznego technikum przemysłowego. To zajęcie mnie zachwyciło od pierwszych dni. Tam uczyli rysunku, rzeźby, robienia dekoracyjnych figur, reliefu itp. W 1950 roku ukończyłem technikum, wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Artystycznego na specjalność „rzeźba”. Mój nauczyciel — Iwan Wasylowycz Makohon. To mistrz poziomu europejskiego. Byłby niedościgniony, gdyby trafił w inną epokę, inne społeczeństwo. Ale i tak zrobił wiele. Ma niezwykle ciekawe portrety, etiudy z natury, kobiece figury, reliefy. Na cmentarzu po prostu oszałamiające pomniki Jurija Janowskiego i Mychajła Hruszewskiego. W 2—3 godziny mógł zrobić luksusowy portret. Iwan Wasylowycz nie umiał chałturzyć. Wszystko robił na najwyższym poziomie artystycznym. Fenomenalnie energiczny, niezmordowany. Kochał pracę dydaktyczną. Z przyjemnością wspominam także wykładowców Iwana Pawłowicza Szapowała, Jurija Jewłampijowycza Sadyłenkę. Od 1956 roku jestem na twórczym chlebie. Mieliśmy fundusz artystyczny, towarzystwo artystów — dwie organizacje, które zapewniały pracę twórcom. W tym celu pracownicy instytucji jeździli do fabryk, kołchozów, klubów itp. Prawie wszystko, co robili wtedy malarze, zachowało się, a prace rzeźbiarskie przeważnie zginęły. Bo te prace były w większości z betonu, który niszczeje, zwłaszcza części, które wystają. Gdzieniegdzie po wsiach zachowały się pomniki żołnierzy. Od lat 60. zaczęto czasami odlewać z brązu rzeźby dekoracyjne, jeśli zamawiający miał pieniądze. Prawda, z tych rzeźb, które wtedy zrobiliśmy, prawie wszystko pokradziono, pocięto, zniszczono. Złodzieje oddawali pocięte części (ręce, nogi, głowy) na metale kolorowe. Tak zginęła moja rzeźba „Muzyka” — trzyfigurowa kompozycja o wysokości dwóch i pół metra, która przechowywała się na strychu u zamawiającego — „Zelenbudu”. To miała być fontanna w skwerze na ulicy Architekta Horodeckiego, gdzie obok konserwatorium, teatr Franki, kino „Ukraina”. Ale tam obecnie jest biznes-kawiarnia. — Jaka sztuka Panu się podoba, jakie są Pana zasady twórcze? — Doszedłem do wniosku: najlepsze dzieło sztuki to takie, które niesie coś pięknego, pozytywnego. Bywa, że w dziele prawie nie ma braków, a patrzeć się nie chce. Sztuka — to organizacja rzeczywistości. Jak zorganizujesz i zharmonizujesz życie — zależy od twojego rozumienia, talentu. Naturalny chaos może być atrakcyjny, nawet ruiny, kiedy są naturalne, niosą jakiś czar. A ruina zrobiona przez człowieka jest potworna. — Jakie swoje prace uważa Pan za najważniejsze? — Dla mnie z moich prac na pierwszym miejscu — pomnik artystów-ofiar reżimu totalitarnego. Tam jest 41 nazwisk tylko zniszczonych fizycznie: Bojczuk, bojczukiści, Ałła Horśka, Muraszko, Ruban i inni. A ilu jeszcze zostało zniszczonych jako osobowości, przestali twórczo pracować. To hołd dla tych tragicznych wydarzeń. Jak i inne moje pomniki, zrobiłem go bez zamówienia, z własnej inicjatywy. Jedyny pomnik, który wykonałem na zamówienie — od ambasady Watykanu — Papież Jan Paweł II. Kiedy rzeźbę odsłaniano, Papież był jeszcze żywy. W tej pracy chciałem pokazać, że Papież w ostatnich latach był fizycznie słaby, stał się niższy wzrostem, przeszedł uraz kręgosłupa (upadał, kiedy do niego strzelali), a mimo to jeździł po całym świecie z kazaniami, miał silną energię. Udały się, uważam, pomnik Puszkina w Gurzufie niedaleko domu Rajewskich, gdzie w 1820 roku Puszkin mieszkał, w tym miejscu lubił odpoczywać; rzeźba parkowa, którą zrobiłem na 200-lecie Gogola, gdzie pisarz jest całkiem młody, energiczny, północna stolica jeszcze nie wyssała z niego soków. Obok pomnika rozstrzelanych artystów mieszkał wybitny artysta Bohomazow, tam jest tablica pamiątkowa mojego autorstwa. Na bulwarze Szewczenki 18, gdzie było gimnazjum, w którym uczył się Pawło Czubynski, — tablica pamiątkowa Czubynskiemu. Uważam za udane pomniki na grobach Serhija Danczenki, Sławy Stećko, Ihora Szamo. Ciekawe są historie niektórych portretów, w szczególności Wasyla Stusa. W 1968 roku moja pracownia była na ulicy Wołodymyrskiej 12. A Wasyla wtedy już wyrzucono z aspirantury Instytutu Literatury AN, pracował po drugiej stronie ulicy w Ministerstwie Materiałów Budowlanych. Często przychodził w przerwie obiadowej do mnie. Moja żona, dziennikarka Rita Dowhań, nalegała, żebym go ulepił, on wyraził zgodę. Tylko powiedział: „Kiedy będę pozował, będę czytał”. Palił i czytał. Dlatego na portrecie ma opuszczone oczy. Wydaje mi się, że to zadziałało na obraz. Lepiłem go w sumie nie dłużej niż trzy godziny (po 20—25 minut). Wtedy mogłem zrobić ukończony portret za jedną sesję. Przychodziła do mnie Ałła Horśka. Portret Wasyla bardzo jej się spodobał. W tym samym piwnicy zrobiłem portret Hryhorija Kocura, który co tydzień przychodził do mnie, kiedy przyjeżdżał z Irpienia do Kijowa w sprawach. Zawsze wokół niego było dużo młodzieży. Zaczynały się rozmowy o literaturze. Posadziłem go na stołku, on chudy, na kolanach teczka pełna książek. Tak go też przedstawiłem z tą teczką. Prawie za każdym razem przychodził z nim Łeonid Czerewatenko. Lubił stać obok Kocura i sprawdzać, czy dobrze robię. W takich warunkach pracować bardzo trudno. Ale uważam, że portret wyszedł.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie nim kilka lat temu. Jego prace znajdują się w ponad pół setce muzeów i galerii obrazów Ukrainy, są one także w bliskiej i dalekiej zagranicy. Na obrazach Franczuka, jak przy okazji opowiedziała przedstawicielka uniwersytetu „Ukraina”, wychowuje się już niejedno pokolenie studentów. „Kto dotknął piękna — powiedziała ona — kto pojął piękno jego pejzaży, wchłonął w duszę nastroje i ducha płócien tematycznych, ten nie będzie gonił za krzykliwą taniością”. Ma rację. Tak samo jak organizatorzy art-projektu „Kultura + R2 = sztuka”. Wnoszą oni swój wkład w popularyzację ukraińskiej sztuki. Inicjator i kurator projektu Rusłan Runo, kierownik prywatnej galerii „Arka”, która posiada już ponad 600 prac ukraińskich artystów, razem z dyrektorem kreatywnym TK „Kultura” Tetianą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ogród jego miłości

Mykoła TABORYT Jedna z odwiedzających zainteresowała się, co inspiruje artystę do tak aktywnej i wieloaspektowej pracy. W odpowiedzi usłyszała: miłość do Ukrainy, do naszych ludzi. — Oto tam, za wzgórzami, moja Zełena (wieś na Podolu, gdzie urodził się malarz — przyp. aut.), — wskazał na jeden ze swoich obrazów Wałerij Franczuk, — jak i wszystko u nas za wzgórzami, jeszcze jej nie widać, ale ona tam jest, pochodzimy stamtąd, wszyscy jesteśmy jeszcze w drodze, w poszukiwaniu swojej ziemi. Inspiracja przychodzi nie tylko z pięknymi wspomnieniami dzieciństwa, ale także dzięki licznym spotkaniom z moimi współmieszkańcami, przyjaciółmi, którzy niosą w sobie miłość do tego świata. Większość wystawionych płócien Franczuka to Ukraina w żywych, zmysłowych, charakterystycznych tylko dla jego stylu pejzażach i kompozycjach kwiatowych. Zaprezentowana seria prac graficznych to twórcze sprawozdanie z podróży drogami Europy: Grecji, Włoch, Niemiec, Polski i innych. Podczas wyjazdów wykonuje wiele szkiców, które po powrocie do domu dopracowuje, szlifując każdą kreskę, każdą linię. Zarówno w grafice, jak i w malarstwie Franczuk jest niepowtarzalny, oryginalny, co tak bardzo ceni się w prawdziwej sztuce. Osobna karta jego twórczości to mała rzeźba w drewnie, którą zaczął się zajmować stosunkowo niedawno, kilka lat temu. Jego kompozycje łączą się w serie, z których każda praca jest jaskrawo wymownym symbolem naszej historii — czy to będzie Scytia, Kozaczyzna czy Szewczenkiana. I tutaj, w rzeźbie, on również podąża własną drogą. Wałerij Franczuk jest Mykoła CYMBAŁIUK Przez lata narzucania idei imper-socjalizmu w tę prostą, całosezonową, tanią kufajkę Moskwa ubrała dziesiątki milionów tych, których uważała za swoich wrogów, zamykając ich w więzieniach i rzucając do łagrowych obozów koncentracyjnych GULAG-u. Okufajowani byli nie tylko kaci-enkawudziści, którzy pilnowali więźniów, ale także bojownicy i dowódcy „potężnej i niezwyciężonej” armii. W końcu w kufajkę ubrano budowniczego socjalizmu — jego królewską mość klasę robotniczą i w całości całe chłopstwo. Że nie jest to wymysł ani dowcipna metafora, potwierdza nawet sowiecka sztuka (socrealizm) XX wieku, która w większości skłaniała się ku naturalistycznemu odtwarzaniu rzeczywistości. Przypomnijmy filmy tego okresu, gdzie pionierzy syberyjskich przestrzeni, bohaterowie i statyści budów, kopalń węgla, wydziałów wielkopiecowych, pól zbożowych, frontowych okopów itp. nosili na sobie ten symbol. Przenieśli go do swoich sztuk dramaturdzy, pisarze — do powieści i opowiadań, malarze — na obrazy, rzeźbiarze — w posągi… Duch tamtego czasu, zgodność z epoką bez tego obrazu jest po prostu nie do pomyślenia. Nie blednie on i dzisiaj, nabierając coraz większej artystyczno-obrazowej siły wyrazu. Potwierdziła to wystawa-instalacja, która kilka dni temu otworzyła się w Kijowie, w Muzeum Iwana Honczara. Z tej okazji dyrektor muzeum Petro Honczar tak wyjaśnił swój zrealizowany zamysł: — To projekt, gdzie wszystko jest zaostrzone, a zaprezentowane przedmioty etnograficzne są niezwykle jaskrawą i silną formą wyrazu. Instalacja została wykonana na granicy ekspozycji muzealnej i projektu artystycznego. Jest bardzo naturalistyczna, ma głęboką ideę i w ten sposób porusza umysł, duszę człowieka. Czytelnik może sobie wyobrazić: przestronne pomieszczenie z czysto wybielonymi ścianami, na każdej z których, po obwodzie, jest skuteczny. Potwierdzają to, choć nieliczne (z powodów niedorozwoju menedżmentu artystycznego, braku pieniędzy, obojętności państwa), jego wystawy artystyczne za granicą. Tym bardziej przykro było słyszeć od zasłużonego artysty opowieść o jego ciągłej tułaczce z pracownią. Ćwierć wieku jest członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Przez ten czas nie miał swojego kąta, gdzie mógłby spokojnie pracować. Znana seria „Rozkołysane dzwony pamięci”, którą napisał na temat Hołodomoru i przekazał w darze muzeum, powstawała w domu, w pokoju dziecięcym córki. Ostatnie lata przygarnęli go w przedszkolu, w awaryjnym pomieszczeniu, gdzie zimą jest zimno, a w czasie deszczu przecieka. Za to, oprócz przyzwoitego czynszu, Franczuk dobrowolnie i bezpłatnie prowadzi studio artystyczne dla dzieci. Ale mimo wszystko władze lokalne (Vatutinska Rejonowa Administracja Państwowa) nieustannie próbują pozbawić artystę nawet tego skromnego pomieszczenia. Niedawno zwolniła się pracownia na Chreszczatyku 25, która znajduje się w bilansie Przedsiębiorstwa Komunalnego ds. utrzymania gospodarki mieszkaniowej rejonu Peczerskiego w m. Kijowie „Chreszczatyk”. Wydawało się, że problem artysty wreszcie, choć po ćwierć wieku, zostanie rozwiązany. Tym bardziej, że pracownie twórcze w tym budynku zostały zbudowane na wykonanie rozkazu Rady Ministrów USRR jeszcze pół wieku temu i od tamtej pory były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem, chociaż nie były własnością NZAU. Ale Rada Miasta Kijowa postąpiła według zasady „własna ręka — władca” i oddała pracownię rzekomo fotartyście. W każdym razie, mimo wszystko, artysta musi pracować, nieść spragnionym ludzkim duszom piękno, miłość i życiodajne światło otaczającego świata. Wałerij Franczuk uważa, że dar Boży, którym obdarzył go, jak większość artystów, Najwyższy, jest zobowiązany oddawać ludziom w postaci swoich utalentowanych dzieł. I on je daruje nie tylko w przenośni, ale i w dosłownym znaczeniu. W tym samym Muzeum Szewczenki, na drugim piętrze, eksponowane jest jego wielkoformatowe płótno według motywów Kobziarza „Trzy lata”, podarowa- Bereżko mają dalekosiężne plany. Istnieje twórcza koncepcja rozwoju kanału telewizyjnego „Kultura”, podpisana przez Radę Ministrów, wspiera ich Państwowy Komitet ds. Radia i Telewizji. W wykazie działań — organizacja i relacjonowanie wydarzeń twórczych, przeprowadzanie w ramach projektu telewizyjnego konferencji prasowych, spotkań artystycznych, tworzenie filmów telewizyjnych o artystach. W sobotę wystartowali już nowym filmem z tego cyklu. Marzą oni także o klubie artystycznym, gdzie mogliby zbierać się ukraińscy artyści-myśliciele, prowadzić wieczory literackie, na równych prawach komunikować się młodzi i starsi koledzy. Aby atmosferę wypełniał duch twórczości, tak na przykład, jak to było swego czasu na popularnym festiwalu „Mołodist”… A póki co, razem z Wałerijem Franczukiem zbierają i obdarowują pięknem oraz wysokimi uczuciami wszystkich, którzy zawitają do jego „Ogrodu miłości”. za to, że nosili pod marynarką wyszywanki. Lwia część winy leży również na nas samych. W końcu swoje niepowtarzalne oblicze straciła większość narodów Związku Radzieckiego, ponieważ stały się podatnym materiałem-biomasą w rękach kremlowskich „mistrzów”. Wszystkie narody „od Mołdawianina do Finna” ostrzyżono na jeden fason — kufajkę. Była to swoista moda, którą dyktowała Moskwa. Moda na biedę, wymóg bycia wszystkim jak jeden. Ta ideologia ukształtowała Związek Radziecki, kuła i wychowywała „nową wspólnotę — naród radziecki”. I wystawa-instalacja jaskrawo zaświadczyła o skutkach takiej polityki. Idea pokazu nie jest jednopłaszczyznowa, jest wieloznaczna. Ma kilka poziomów odczytania: socjologiczny, polityczny, ekonomiczny, kulturowy. Każda kufajka jest na swój sposób, wybaczcie to słowo, malownicza w swojej zatłuszczeniu czy nie wiadomo jakich zaciekać. Za każdą kryje się wyrazisty portret dawnych właścicieli, wywołujący gamę uczuć: żal, wstyd, drżenie, zdziwienie, wstręt, smutek, jakieś filozoficzne rozważania. Rozumiesz, że to rezultat nie tylko szalonych idei leninów-stalinów-kaganowiczów. To także śmiertelny oddech nadchodzącej globalizacji. Dlatego zaprezentowany projekt artystyczny można z pełnym prawem nazwać również globalizacyjnym. Ta sterta niepowtarzalnie barwnego stroju narodowego, który procesy społeczno-polityczne przekształcają w niby-śmieci, jest ukraińskimi symbolami na równi z językiem, flagą, godłem, hymnem. To jest to, co odróżnia nas od innych narodów i państw, czyni nas interesującymi dla świata, szanowanymi przez innych. Jest to szczególnie ostro odczuwalne na kontraście kufajka-wyszywanka. To, co kultura poprzednich wieków zachowała, wywiodła i podniosła do rangi symbolu narodowego, zmusza jeszcze raz do zastanowienia się, co dzieje się z nami. W przeddzień Zwiastowania kanał telewizyjny „Kultura” wraz z galerią „Arka” rozpoczęli trzecie przedsięwzięcie w ramach nowego artprojektu „Kultura + P2 = sztuka”. Obecna akcja — otwarcie 149. wystawy malarstwa, grafiki i rzeźby w drewnie laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wałerija FRANCZUKA odbyło się w przepełnionej galerii Muzeum Narodowego Tarasa Szewczenki. „Ogród miłości” — taką nazwę wystawie nadał sam artysta. Zapewne, i potwierdzali to organizatorzy oraz sami widzowie, najdokładniej odzwierciedla ona treść i formy twórczości artysty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Kufajka jako symbol niedawnej epoki

Każdy naród ma swój, właściwy wyłącznie jemu, szczególny symbol. Jest on kwintesencją, sprasowaną treścią, ideą, uosobieniem całego życia społeczno-państwowego: osobistego, politycznego, ekonomicznego, naukowo-technicznego, społecznego, kulturalnego. Dla narodów byłego Związku Radzieckiego takim symbolem stał się nie nawet wyniesiony na piedestały wizerunek „wodza światowego proletariatu” z wyciągniętą do przodu prawicą, lecz… kufajka. Zwykła kufajka, pikowana watowana kurtka, która przez ponad 70 lat była nieodłącznym obrazem życia zdecydowanej większości obywateli 1/6 powierzchni lądów planety. ...tru, bezwilnie i beznadziejnie zwisają kufajki: czyste i zasmalcowane, gdzieniegdzie z łatami albo bez guzików, gdzieniegdzie z porwanym rękawem czy połą, skąd wystaje rudawa wata. Rozumiesz, że wiele widziały te watowane kurtki na swoim wieku, bo służyły właścicielom nie jeden rok. Zebrane kufajki, jak świadczą napisy, pochodzą ze wszystkich regionów Ukrainy: Słobożanszczyzny, Polesia, Doniecczyzny, Krymu, Podola, Kijowszczyzny itd. A pośrodku pokoju, w zupełnym nieładzie, leży stos różnorodnego ukraińskiego ludowego stroju: haftowane koszule i spódnice, kieptaryki i kersetki, zapaski i płachty itp. I wszystko kolorowe, piękne i schludne, takie, że aż oczy cieszy… Petro Iwanowyczowi pomysł tego projektu przyszedł nieoczekiwanie. Mówi: „Zesłano mi to z nieba!”. Być może, ale cała krytyczna masa obserwacji, wrażeń, myśli nagromadziła się w ciągu jego licznych etnograficznych wypraw po Ukrainie. — Tak jeździsz po wsiach — opowiadał — wchodzisz to do jednej, to do drugiej chaty i pytasz gospodarzy: czy nie macie czegoś ze starodawnego stroju, haftowanych ręczników, ikon, naczyń? Odpowiadają: „Oj, było, ale wszystko spaliliśmy. Bo po co nam to badziewie?”. Takie słyszałem podczas wypraw niemal w każdej zagrodzie. „Jak to może być?” — pytałem sam siebie. Pewnego razu olśniło mnie: „Jeśli spalili tak bezcenne rzeczy, to co w takim razie przechowują?”. Wszedłem do jednych ludzi i poprosiłem, by pokazali, co przechowują w dziadowskich skrzyniach. Boże! Czego tam tylko nie było — od podartych kufajek po stare bluzy robocze — naprawdę różny chłam. Oszczędni wieśniacy przechowywali to na wszelki wypadek: coś tam przykryć albo samemu się ubrać do brudnej roboty. Wtedy Hončar postanowił pojechać do innych rejonów Ukrainy, zobaczyć, w co to my, Ukraińcy, się przebraliśmy. Wcześniej, przed październikowym przewrotem 1917 roku, każda ukraińska wieś, każda miejscowość miała swój niepowtarzalny, barwny strój narodowy, który wchłonął i przechowywał dawne nasze tradycje. Łączyły one w sobie, z jednej strony, cechy ogólnoukraińskie, z drugiej — lokalne osobliwości. Ludowy ukraiński strój był praktyczny, piękny i różnił się od odzieży innych narodów. Stąd też każdy człowiek miał swój wizerunek. Przejechał Petro Iwanowycz całą Ukrainę. Nigdzie nie zobaczył, by chodzono w strojach narodowych. Kufajka była typowa zarówno dla Ukrainy Centralnej, jak i Wschodniej i Południowej. Spodziewał się, że choć Ukraina Zachodnia, która żyła pod Rosją znacznie krócej, nie straciła swojego oblicza. Jakież było jego zdziwienie, rozczarowanie i... radość, gdy pojeździł po tamtej stronie. Radość z tego, że jednak jesteśmy jednością, połączeni kufajką, bo kufajczana infekcja, jak mówi, przeniknęła nawet tam, gdzie wciąż uważa się, że tradycje narodowe, obyczaje i strój zachowały się najbardziej. Smutno, boleśnie i gorzko zrobiło się z tego powodu, że my, Ukraińcy, tak szybko zapominamy o swoim „ja”. A przyczyną tego są nie tylko najeźdźcy — muraujewcy czy denikinowcy, którzy rozstrzeliwali kijowian tylko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dukt” (rejon horodniański, Czernihowszczyzna): — Kiedy w mojej rodzinie po dwóch synach urodziła się córka, zacząłem zastanawiać się nad tym, jak i czym będę karmił moją małą, a także starsze dzieci. Dlatego postanowiłem opanować organiczną produkcję rolną. Zainwestowałem w hodowlę zwierząt, która tutaj, w odległym rejonie Polesia, bogatym w pastwiska, rozwija się od dawna. Zaczęliśmy produkować pasze dla bydła bez pestycydów i nawozów mineralnych, a bydło hodować bez żadnych antybiotyków, hormonów wzrostu czy pasz treściwych. Ukraiński organ certyfikujący „Organic Standard” wydał nam międzynarodowy certyfikat potwierdzający, że na naszych polach prowadzimy wyłącznie rolnictwo ekologiczne, a nasze produkty mleczne i mięsne są w pełni organiczne. Zrozumiałem jednak, że przetwórców nie interesuje organiczne mleko i mięso. Jesteśmy więc zmuszeni doinwestowywać środki we własne przetwórstwo surowców i wypuszczanie własnych produktów. Obecnie produkujemy organiczne, ekologicznie czyste mleko, śmietanę, kefir, wołowinę. Wkrótce na półkach naszych własnych sklepów pojawi się pierwsza na Ukrainie organiczna kiełbasa. Międzynarodowy znak certyfikacyjny na naszych produktach zna cały świat i darzy go zaufaniem, jest on znany od Ameryki po Australię, w Unii Europejskiej. Problemem jest brak na Ukrainie odpowiedniej ustawy o produktach organicznych, o co od dawna zabiegamy. A także to, aby nasze produkty trafiały do szkół i przedszkoli.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ЧЧиимм ггооддууввааттии ддііттеейй??

Петро АНТОНЕНКО В Україні набуває дедалі більшого поширення органічне землеробство — повна відмова від мінеральних добрив, збагачення ґрунту — лише натуральними добривами (зелена маса, гній, компости). Це насіння для сівби без будь-якої хімічної обробки, дезінфекції. Це заборона використання будь-яких хімічних речовин, отрутохімікатів при обробці культур — боротьба з бур’янами ведеться переважно вручну, лише іноді застосовується механічна обробка і без хімії. Без неї борються зі шкідниками рослин, навіть із колорадським жуком, причому досить успішно. Те саме у тваринництві. Лише органічний корм, без будь-яких домішок, для лікування тварин — лише гомеопатичні препарати. Тварини — на пасовищах, а не у стійлах, птиця — у великих вольєрах, а не в клітках у приміщеннях. Звісно, таке виробництво вимагає більше клопотів і затрат. Але натомість маємо чисті природні продукти. Усе це і повинна донести до дітей і їхніх батьків екологічна програма “Екосім’я від А до Я”. Її презентація відбулася у столичній агенції Укрінформ (ведучий — координатор просвітницьких медіальних програм Максим Рильський, онук нашого класика). Програма стартує для вихованців дитячих садків. Водночас це й екологічне просвітництво для батьків. Під час пілотного проекту, що починається у десяти дитсадках столиці, за сприяння організаторів програми створять екологічні куточки, де діти побачать, як ростуть рослини, доглядатимуть за ними. Відбудуться екологічні вистави. Оголошено конкурс на краще екологічне просвітництво для дитсадків міста. Для батьків у соціальній мережі відкрито екологічний університет, де вони знайдуть багато корисної інформації з екології, здорового харчування. Для родин також оголошено конкурс. Переможець отримає в подарунок велосипед як заохочення користуватися цим екологічним транспортом. Найголовніше, що екологічне просвітництво буде максимально наближеним до наших життєвих реалій. Тобто батькам і дітям варто знати про життя, екологічні проблеми свого міста, вулиці, двору, і саме тут дбати про чисте довкілля. Наскільки важливими є проблеми здоров’я дітей, їхнього правильного харчування, збереження довкілля, засвідчили виступи учасників круглого столу. Ось деякі з них. Наталія Пустовіт, старший науковий співробітник Інституту проблеми виховання НАПН України: — Інколи батьки не знають, як пояснити дітям, чому не можна руйнувати мурашники, як називається та чи та пташка. А як можна любити те, чого не знаєш? Важливо також, що в цьому проекті ми не лише розповідатимемо, а й працюватимемо разом із батьками і дітьми. Ольга Качалова, кандидат медичних наук, доцент кафедри педіатрії Національного медичного університету ім. О. Богомольця: — Почати варто з освіти батьків. За даним ВОЗ, здоров’я дитини лише на 10 % залежить від медичної допомоги, на 20 % — це гени, ще 20 % припадає на спосіб життя і 50 % залежить від їжі. Здоровий спосіб життя складається з багатьох чинників, але дуже важливе значення має перебування дитини на свіжому повітрі. Серйозною проблемою став вплив на дітей комп’ютерів, мобільних телефонів та іншої електроніки. Натомість харчування дітей у нас часто ведеться за “залишковим принципом”. Батьки більше уваги приділяють модним візочкам, модним курточкам. Дедалі більше нас, медиків, турбує екопатологія, тобто хвороби дітей, пов’язані з довкіллям. Наша кафедра провела обстеження стану здоров’я школярів Києва. Відповідаючи на запитання анкети, 80 % дітей заявили, що задоволені своїм харчуванням. Значно менше було задоволених умовами навчання, оточенням. Насправді ж, і це особливо тривожить, діти просто звикли до такого харчування. Але медики жахнулися, коли з’ясувалося, як вони харчуються. Третина з них уранці зовсім не снідає. 40 % дітей віддають перевагу швидкій їжі —піці, бутербродам, 30 % дітей не вживають гарячої їжі. Наші діти скоро розучаться їсти український борщ. Третина дітей не вживають риби, понад 20 % обходяться навіть без овочів. Результат — здоровими є лише 7 % випускників шкіл. Кожний третій школяр має захворювання лор-органів, нервової системи, кожен четвертий схильний до алергії. Треба негайно переглянути підходи до харчування дітей. Тому такі просвітницькі програми вкрай важливі. Олег Жуковський, фермер, голова наглядової ради ПРАТ “Етнопро- “Наш організм — це те, що ми їмо” — така заповідь давньої китайської медицини. А що ж ми їмо? Що їдять наші діти? Говорити на цю тему необхідно. Щоб і діти, і їхні батьки знали і розуміли — харчуватися треба тим, що дає нам природа. А відтак і берегти її. У Києві стартувала нова просвітницька програма для дітей столиці, яку започаткували Департамент освіти і науки Київської міської державної адміністрації та ТОВ “ХіПП Україна”, складова великої міжнародної харчової компанії з виробництва екологічно чистих продуктів для дітей. П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to jest Wasza gazeta!

Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRYJAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w kwietniu — 26000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn