Strona · s. 9strona oryginału ↗
Ciąg dalszy artykułu «Wielkanoc w Kosmaczu», s. 1
Wielkanoc w Kosmaczu
Слово Просвіти, №15 за 2017 рік
Zakończenie. Początek na str. 1. Jeśli w rodzinie w ciągu roku ktoś zmarł, to za niego „za prostybi” dają Huculi w Kosmaczu jeden taki przybrany pasywiec lub koszyk i mówią: „Polahnoczko! Niechaj to Bóg przyjmuje za duszę Senki!”. Wtedy ta osoba, która bierze, mówi: „Prostybi! Niechaj Bóg przyjmuje i da Sence królestwo niebieskie, a wam, Nastuniu, daj Boże zdrowia!”. Taki koszyk lub pasywiec daje matka córce lub synowi, którzy w ciągu roku wyszli za mąż lub ożenili się i poszli mieszkać osobno (do rodziców księcia lub księżniczki). Obowiązkowo biorą Huculi święcić i jedną wielką paskę. Ładne paski w Kosmaczu wypiekają Marija Bahrijczuk, Marija Warcabjuk, Lubow Horhaniuk, Anna Lyndiuk, a we wsi Szeszory — Marija Rybczuk, w Brusturach — Marija Matijczuk, w Prokurawie — Odarka Bojcuniak… Paskę z wierzchu przyozdabiają różnymi „kosyciami” (kwiatami) z ciasta. Pieką ją w formie kręgu, koła, które jest obrazem nieskończonej Bożej miłości. Dookoła opasują paseczkiem w formie koła, co symbolizuje nieśmiertelność i przyszłe niebieskie istnienie. Dookoła od tego paseczka odchodzą niewielkie ząbki, które przypominają promienie wschodzącego słońca. Następnie pośrodku stawia gospodyni na krzyż zakręcone w formie spirali paseczki ciasta, w centrum których umieszcza zakręconą spiralnie różę lub szyszkę. Spirala — to znak płodności, znak słońca, to symbol porządku misterium roku liturgicznego. Pomiędzy tym wszystkim rozstawia małe kałaczki, zrobione z ciasta, lub niewielkie ptaszki-skowronki. We wsiach Kryworiwnia, Hołowy, Ilci Hucułki opasują wierzch paski plecionym ciastem, niczym wieńcem. Wypiekanie paski wymaga szczególnej biegłości i cierpliwości. Trzeba umieć napalić w piecu, dać do miary w ciasto cukru, śmietany, masła, jajek, udanie rozczynić paskę. Przy tym kosmackie Hucułki mają wiele sekretów i każda stara się, aby u niej wyszła paska najlepsza. Kiedy przygotowuje się paskę do wypiekania, nikt do chaty nie powinien wchodzić. W tym czasie wykonują młódki różne wróżby. Na przykład, kiedy wygarnie gospodyni żar z pieca, to rzuca w piec garściami mąki kukurydzianej i mówi: „Nie mąkę palę, a wszystkie nieczyste siły na świecie, aby one nie mnożyły się w mojej zagrodzie ani w zimie, ani w lecie…”. Albo bierze z pakuł (lnianego przędziwa) sznur i zawiązuje nim nożyce, wypowiadając: „Nie nożyce zawiązuję, a ręce mojemu mężowi, aby on nie miał mocy mnie rękami krzywdzić, tak jak te nożyce teraz nie mają mocy niczego uciąć…”. Takie nożyce kładzie w chacie pod dżerhę (liznyk) na pryczę, gdzie oni śpią i tam te nożyce mają przebyć wszystkie święta Wielkanocne. Wsadziwszy do pieca paskę, robi gospodyni łopatą różne krzyże na kominie, drzwiach, suficie, a gospodarz w tym czasie strzela przed chatą z pistoletu, co oznacza, że w tej zagrodzie piecze się paska i nikt nie ma do chaty wchodzić, bo gdyby otworzył drzwi i do chaty weszło zimne powietrze, to paska mogłaby popękać, co wróży śmierć gospodarzowi lub gospodyni albo komuś z ich dzieci. Trzeba zauważyć, że kiedy piecze młódka paskę, to ma wziąć z każdej paski po kawałeczku ciasta i z tego ciasta upiec kałaczyk, który dają górale bydłu jeść na św. Jerzego. Do tego ciasta dodaje kobieta trochę czerwca z ula lub też martwe pszczoły, próchno z mrowiska i wszystko to razem wyrabiając, mówi: „Abyś była, bydło, wieczorem i w dzień taka staranna i płodna, taka lekka, jak pszczoła i mrówka. Jak pszczoła i mrówka siedzą przy kupie i wracają, choćby gdzie poszły i jedna drugiej nie zostawi, a wraca do ula czy mrowiska, tak aby moje bydło cały rok wracało do swojej koszary i aby się płodziło, jak się płodzą pszczoły i mrówki…” Przed Wielkanocą Huculi szczególnie starannie dbają o swoje obejście: czyszczą w stajniach, zamiatają podwórze, bielą w chatach, starają sobie nowe odzienie lub odnawiają stare, kupując w Kosmaczu na jarmarku postoły z noskami i postoły kapslowane, zapaski i koszule, haczi i portki, kresani i kapelusze, keptary, sardaki, kożuchy, zhardy i sylanky, herdany i czeresy, dziobenky i tabiwky, poprużky i chustki, aby wyglądać na Wielkanoc świątecznie i uroczyście. Nie zapominają kosmaczanie i o swoim wspólnym domu — rodzinnej cerkwi, do której na Wielkanoc pragną kupić także odnowę: albo parę ręczników, albo dywany czy liznyky, albo jeszcze zimą zamówić nowe chorągwie czy krzyże, aby je ofiarować na świątynię. Przed świętami Wielkanocnymi Huculi całymi rodzinami idą do cerkwi i spowiadają się, aby oczyścić się z grzechów. Starają się z nikim nie kłócić, być uprzejmymi w kontaktach z innymi. Surowo przestrzegają postu, unikają jakichkolwiek zabaw i muzyki, śpiewają chyba że pieśni cerkiewne lub pogrzebowe na pogrzebach. Niedziela Palmowa w Kosmaczu nazywana jest niedzielą wierzbową, bo akurat tego dnia górale poświęcają w cerkwi gałązki wierzby (łozy). Teraz te gałązki przyozdabiają suchokwiatami oraz barwinkiem i tworzą prawdziwe amulety. Wracając z nabożeństwa, kosmaczanie radośnie rozmawiają między sobą, a kiedy spotkają kogoś, to uderzają go gałązkami wierzby i mówią: „Nie ja biję, wierzba bije, od dzisiaj za tydzień Wielkanoc”. Wróciwszy do domu, uderzają wierzbą tych, którzy zostawali w domu i nie odwiedzali świątyni. Następnie stawiają wierzbę na półkę (myśnik) i przetrzymują ją do następnego roku, używając przy różnych słabościach, odwracaniu burzy i gradu itp. W kosmackich świątyniach świętych apostołów Piotra i Pawła, świętej Trójcy, świętego Mikołaja tego dnia jest najwięcej spowiadających się. Po niedzieli wierzbowej kosmacki Huculi, jak i górale innych terenów, myją cerkwie, wieszają ręczniki i dywany oraz liznyky, które na post zdejmowali, przygotowują świątynie do największego święta, które świętują wczesną wiosną. Dopóki nie minęło Zwiastunowanie, etykieta Hucułów wymaga nie orać ziemi i niczego nie sadzić, bo, mówią Huculi, że na Zwiastunowanie wkłada Bóg swoją głowę w ziemię, aby ją rozgrzać. Właśnie w ten dzień wyłażą z mrowisk mrówki, a z nor i szczelin — wszelkie gady. „Jak Zwiastunowanie wypadnie w środę, to każda następna środa będzie zwiastunowym dniem, — twierdził Mykyta Zyzatczuk. — W zwiastunowe dni nie można pracować wiosennie, bo nie będzie urodzaju albo burza zniszczy posiane czy posadzone. Przed Zwiastunowaniem wieczorem w Kosmaczu pali każda rodzina dziada (wielkie ognisko), aby wykurzyć ze swojego ogrodu Judę, który może na Zwiastunowanie wyciosać kołek i wbić w ogród temu czy innemu gospodarzowi, a to wróży nieszczęście w rodzie. Juda jak ujrzy popiół w ogrodzie, to już tam kołka nie wbija, bo to ziemia Boża”. Jak ta watra dogasa, to trzeba pilnować, aby nie została ani jedna głownia, bo mogłaby w nocy przyjść wiedźma i zabrać, a następnie, w ciągu roku, czarować krowy. Już o świcie, na Zwiastunowanie, kosmacki Huculi odszukują otawę, którą zachowali jeszcze od Wigilii, mieszają ją z kaszą, solą oraz resztkami chleba od świąt Bożego Narodzenia i dają jeść bydłu, wierząc, że ich inwentarza nie będzie kąsać żmija, bić pluta, a czarownica nie będzie miała mocy odebrać mleka. W Wielki Czwartek w Kosmaczu odbywają się ogniska. We wsiach kraju żabiewskiego coś podobnego odbywa się w śro-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
