Strona · s. 10strona oryginału ↗
Najpierw była kobieta
Слово Просвіти, №15 за 2017 рік
— Co skłoniło Panią do założenia takiej nagrody? — Pewnego razu niemiecka gazeta “Neues Deutschland” przeprowadziła wraz z bibliotekarzami badanie, którą książkę z literatury ukraińskiej najczęściej czytają w bibliotekach Niemiec. Okazało się, że jest to “Sobór” Olesia Honczara, którą w RFN przetłumaczono jako “Cathedral”, a w NRD “Dom”. Z redakcji gazety “Neues Deutschland” zwrócono się do mnie z prośbą o przeprowadzenie wywiadu z Olesiem Honczarem. W tamtym czasie wykładałam język rosyjski, literaturę i dramaturgię na niemieckim Uniwersytecie Kultury. Porozumiałam się z Olesiem Honczarem i wykonałam zlecenie. Zwrócono się do mnie jeszcze raz, abym przetłumaczyła na język niemiecki jego opowiadanie “Czarny Jar”, napisane “do szuflady”. Oleś Terentijowycz miał dar jasnowidzenia. Opowiadanie było przepowiednią katastrofy czarnobylskiej. Fabuła utworu opowiadała o katastrofie w wielkiej elektrowni i bardzo przypominała straszną atmosferę Czarnobyla: atmosferę kłamstwa, obojętności, kiedy ludzkie życie nie było nic warte. Opublikowałam obszerny wywiad z Olesiem Honczarem “Ukraina była, jest i będzie krajem literatury” oraz tłumaczenie opowiadania i przywiozłam publikację Walentynie Danyliwnie Honczar. Żona pisarza opowiedziała mi, że Oleś Honczar pomagał wielu młodym autorom, nie szczędząc ani sił, ani czasu. Na jego biurku wciąż leżały utwory tych, którym nie zdążył pomóc. “Nie wiem, co z nimi robić, czy odsyłać je z powrotem?” — dzieliła się przemyśleniami Walentyna Danyliwna. Zauważyłam, że rozumiem, jak ważne jest pomaganie młodym talentom w wydaniu pierwszych książeczek, niech nawet w miękkiej oprawie, ze skromną szatą graficzną. A co, gdyby założyć dla nich nagrodę za najlepsze utwory? — Czy Pani mąż-biznesmen poparł ten pomysł? — Tak. Zwróciłam się do swojego męża Dietera Karrenberga z taką propozycją. Z zawodu jest socjologiem i ekonomistą. Ukończył uczelnię w Kolonii oraz Uniwersytet Paryski (Sorbonę). Ma dużą bibliotekę domową, to prawdziwy niemiecki inteligent. A jego największą miłością jest literatura. Literatura ukraińska interesowała go od dawna, jeszcze przed spotkaniem ze mną przeczytał powieść “Sobór”. Po moim wywiadzie z Honczarem zainteresował się jeszcze bardziej. Zaczął kupować książki w antykwariatach, zebrał pokaźną bibliotekę utworów Honczara, znał ukraińskich klasyków: Tarasa Szewczenkę, Łesię Ukrainkę, Iwana Frankę. Ziarno więc padło na przygotowany, żyzny grunt. Kiedy zaproponowałam mu założenie prywatnej nagrody dla młodych ukraińskich autorów, chętnie się zgodził. Byliśmy bardzo zadowoleni, że nie będziemy mieć żadnych biurokratycznych papierów, a jedynie jury, którego członkowie bezinteresownie, z serca będą czytać utwory i wyszukiwać młode talenty. Znaleźliśmy w Ukrainie takich ludzi. Dziwiliśmy się, jak na przykład Iwan Dracz przy swojej zajętości tyle czytał utworów początkujących. Bez pomocy ukraińskich pisarzy niczego byśmy nie zrobili. — Co Pani czuje, czytając utwory młodych? — Kiedy 20 lat temu zakładaliśmy tę nagrodę, naszym celem było szukanie talentów literackich w całej Ukrainie i próba przybliżenia ich czytelnikowi, zasianie niwy, na której w przyszłości wyrosną oryginalne, utalentowane utwory młodych. Będziemy też tłumaczyć te utwory na język niemiecki, aby zapoznać z nimi niemieckiego czytelnika. Kiedy widzę młodych, jacy są utalentowani, piękni, jak się denerwują, jak ważne jest dla nich otrzymanie tej pierwszej nagrody — dla mnie to zawsze święto, jestem bardzo szczęśliwa. Wstrząsa mną, że utwory młodych są bardzo współczesne. Po ich opowieściach kiedyś później będą sądzić, jak żyli ludzie w tej epoce, co ich niepokoiło. Czuć ich nieobojętność, wszystkie wydarzenia przechodzą przez ich serca. Wypowiadają się niebanalnie i utalentowanie. Bardzo ciekawe są wiersze, opowiadania, od których ściska serce. Najlepsze utwory młodych laureatów dają nam możliwość optymistycznego patrzenia w przyszłość, wiarę, że siła ukraińskiej literatury tkwi właśnie w nierozerwalnym związku czasów. Jeśli nie będzie młodzieżowych nagród, stypendiów, nie będzie książek młodych autorów, to całe pokolenia pisarzy pozostaną niezauważone. Wierzymy, że wśród naszych dzisiejszych laureatów będą przyszli klasycy, którzy uzupełnią złoty zasób ukraińskiej literatury. Taras Szewczenko miał 25 lat, kiedy napisał poemat “Kateryna”, w wieku 26 lat miała miejsce pierwsza publikacja “Kobziarza”, w wieku 22 lat Mykoła Hohol stworzył “Wieczory na хуторі blisko Dykanki”. Czytając teksty młodych pisarzy, zaczynasz uświadamiać sobie, że od nich zależy — czy przyszłość stanie się epoką kulturowego renesansu, czy zwycięży ignorancja i obojętność. Będziemy nadal wspierać młodzież. Ich start jest potężny, ale ja przeżywam, czy wystarczy im sił, energii, odwagi i wytrwałości, aby tak samo kontynuować. Życzymy im powodzenia. W “Słowie Proświty” (nr 14 z 2017 r.) podaliśmy informację o wręczeniu Międzynarodowej pozarządowej ukraińsko-niemieckiej nagrody im. Olesia Honczara. Publikujemy wywiad ze współzałożycielką corocznej nagrody Tetianą KUSZEWSKĄ. Jewhen SZMORHUN, pisarz, Równe. Ćwierć wieku temu, gdy tylko zabłysła nad Ukrainą gwiazda Niepodległości, nadarzyła się okazja, by zapukać do drzwi gabinetu urzędniczego. Siedział tam już patriotyczny urzędnik. Sypnął na mnie wielkimi słowami o wielkich sprawach, był przyjazny i uprzejmy. Więc zrobiło mi się aż niezręcznie, że przyszedłem do niego z taką drobnostką. Krótko wykładam istotę sprawy: moją rodzinną wieś Nowożukiw sowieci przemianowali, nazwali “Iskrą” na cześć leninowskiej gazety. Wypada, mówię, przywrócić starą nazwę, bo ta leninowska gazeta nie miała z Nowożukiwem żadnego związku. Urzędnik potakująco pokiwał głową: — Wypada. Jeszcze jak wypada. Jednak zaraz potem żałośnie zajęczał: — Na to, rozumiecie, pieniądze są potrzebne. I to niemałe. A my przecież teraz jesteśmy biedni jak myszy kościelne. Jak już staniemy na własne nogi, wtedy… Osobiście on stanął na nogi dość szybko. I żwawo powędrował w milionerzy, a tam i dalej. Do niego już nawet podejść się nie dało. Urzędnicy, którzy w tym samym gabinecie kalejdoskopowo się zmieniali...
— Państwa ukraińsko-niemiecka nagroda jest symboliczna, świadczy o przyjaźni i życzliwości naszych narodów, a zarówno zwykli ludzie, jak i kierownictwo Niemiec wspierają naszą kulturę. Czyż nie tak? — Oczywiście. Na nasz dwudziestoletni jubileusz przybył Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Niemiec w Ukrainie doktor Ernst Reichel, życzył nam sukcesów w tej dobrej sprawie. Nawiasem mówiąc, Ołeś Honczar bardzo troszczył się nie tylko o literaturę, ale i o całą ukraińską kulturę. Jako pierwszy głośno ogłosił potrzebę odtworzenia zniszczonych zabytków historycznych. Zwracał się do prezydenta w sprawie odrodzenia Monasteru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Dyrektor wykonawcza „Ogólnoukraińskiego funduszu odtwarzania wybitnych zabytków dziedzictwa historyczno-architektonicznego im. Ołesia Honczara” Wałentyna Irszenko, która stale wspiera naszą pracę i pomaga, opowiedziała ciekawą historię. W 2000 roku, po tym, jak w Kijowie odbudowano Sobór Zaśnięcia Matki Bożej, kierownictwo Funduszu zwróciło się do kanclerza Niemiec Gerharda Schrödera z prośbą o pomoc w odtworzeniu głównego ikonostasu Soboru. Rząd Niemiec odpowiedział i przeznaczył na ten cel 200 tysięcy marek niemieckich, a Ukraińsko-niemieckie forum gospodarcze — jeszcze 20 tysięcy. Symboliczne jest to, że ikonostas odradzali zakarpaccy snycerze za środki nie-tam „odpowiedzialny za wydanie O. Sieromołot” we wstępie mgliście wyjaśnia: „Szereg miejscowości, które figurowały w informatorze z 1947 roku, obecnie zostało wykluczonych z danych ewidencyjnych z różnych przyczyn”. Z perspektywy dnia dzisiejszego owe ówczesne „różne przyczyny” stają się nawet bardzo zrozumiałe. Dla wszystkich okupantów Nowożukiw, tak jak na przykład Dermań w rejonie zdołbunowskim, był swoistym symbolem nieposłuszeństwa. Dlatego postanowiono zatrzeć nawet same nazwy tych osad: Dermań stał się Usteńskim, a Nowożukiw — Iskrą. Prawda, początkowo Nowożukiw został przyłączony do Nowosiłek, a dopiero później — 25 czerwca 1963 roku — decyzją komitetu wykonawczego obwodu przemianowano go na Iskrę. We wstępie do trzeciego wydania „Informatora o podziale administracyjno-terytorialnym obwodu rówieńskiego” wskazano także konkretnego „winowajcę” zmiany nazwy: „Zgodnie z decyzją listopadowego (1962 r.) Plenum KC KPZR Prezydium Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR przyjęło Ukazy…”. Oto skąd wyrastały nogi! Cóż, sprawiedliwość została przywrócona. Po półwieczu radzieckich i ćwierćwieczu niepodległościowych — ale jednak przywrócona. I tak bardzo chce się wierzyć, że już
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
