Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wira WOWK: „Jestem we wszystkim i zawsze – przede wszystkim Ukrainką”

Слово Просвіти, №15 за 2017 рік

Nie wiadomo, ilu Ukraińców mieszka w Rio de Janeiro. Sądząc po wszystkim, niewielu. Za to wielu dobrze wie (i w Ukrainie, i w Brazylii, i w całej ukraińskiej diasporze świata), że w Rio mieszka i tworzy wybitna ukraińska pisarka Wira Ostapiwna Selanska, znana w literaturze pod pseudonimem Wira Wowk. Ten wywiad z nią rozciągnął się w czasie i rozpoczął się od spotkania, które pamiętam, w jej gościnnym mieszkaniu podczas letnich igrzysk olimpijskich w Rio. Spotkanie przerodziło się w stałą korespondencję mailową, podczas której wymienialiśmy się nowinami, precyzowaliśmy i ostatecznie uzgadnialiśmy tekst naszej rozmowy. Niezmiernie miło było mi otrzymać od niej jej nową książeczkę – poemat „Jaskółcze pióro”, z którego – dzięki losowi jej bohaterów, a przede wszystkim dziewczynki Kateryny – wyłania się historia ojczystej, nieskończenie drogiej dla Wiry Wowk Ukrainy. Mychajło SOROKA Z błogosławieństwem metropolity Andrzeja Szeptyckiego — W Pani twórczości jest wiele elementów biograficznych. Szczególnie w powieści „Duchy i derwisze”, jednym z najlepszych, moim zdaniem, Pani utworów. Podaje Pani w niej imiona ludzi, daty, fakty i wydarzenia, które naprawdę miały miejsce w Pani życiu. A jednak nazwała Pani ją powieścią, to znaczy dziełem literackim. — To jednak dzieło literackie, które pozwoliło mi swobodnie opowiedzieć o tym, co przeżyłam. Historycznej prawdy dotrzymałam tylko w dwóch pierwszych rozdziałach. W dalszych, choć przedstawiono prawdziwe postacie, akcja jest zmieszana z fantazją, bez której nie ma porządnej powieści. Prawdziwa jest zwłaszcza opowieść o pochodzeniu mojego literackiego pseudonimu „Wowk”. Mój dziadek ze strony ojca, Hryhorij Wowk z Wowczyńca, pod Stanisławowem (dziś Iwano-Frankiwsk), przed święceniami na greckokatolickiego kapłana zmienił nazwisko na Selanski. Wiedział, że zostanie duchowym pasterzem w Karpatach, gdzie ludzie zabobonnie wyjaśniają imiona. Jak więc miał zostać wilkiem swojej owczarni? Wybrał sobie takie imię, które podobało się ludziom, bo sam był przekonanym narodnikiem, a to, co napisano o ojcu Ozernym w mojej sztuce „Potrójny wieniec”, jest szczerym złotem. W 1990 roku, przebywając kilka dni w Iwano-Frankiwsku, postanowiłam odwiedzić naszą rodzinną siedzibę Wowczyniec. To jedno spotkanie zostało w mojej pamięci gorzkim wspomnieniem. W rzeczywistości Wowczyńca już nie ma: pochłonęło go miasto. Stary rodzinny dom — ludzie nazywali go „wielkim domem” — został rozebrany. Pozostała drewniana cerkiew, wypukła jak pisanka, wewnątrz ozdobiona mnóstwem kilimów i haftów, gdzie za dziaka rządziła i wszystkim kierowała stara zakrystianka, od której dowiedziałam się, że ojciec Selanski, ostatni z rodu Wowków, pochowany jest na cmentarzu w Iwano-Frankiwsku. W mojej wyobraźni Wowkowie byli jakimś starym kozackim rodem, który dał nazwę swojemu chutorowi, ale według świadectwa jednego historyka było to dawniej książęce plemię, które zubożało i przez wieki zmieszało się z prostym ludem. Mnie jednak wszystko jedno, czy po ojcu jestem księżniczką, czy chłopką, bo wierzę tylko w szlachetność ducha. A od chłopów w naszym narodzie pochodzi moralne zdrowie i mistyczne postrzeganie świata z nieocenionym rozgałęzieniem artystycznej przemiany. — W powieści „Duchy i derwisze” jest jeden fakt, który przykuwa uwagę czytelnika i prawdopodobnie należy do dokumentalnych. Chodzi o to, że metropolita Andrzej Szeptycki został Pani ojcem chrzestnym. W jakich okolicznościach to się stało? — Mój dziadek ożenił się z bardzo młodą szlachetnie urodzoną kobietą, Katarzyną Wołyńską, i w ich rodzinie urodziło się czternaścioro dzieci, ale połowa z nich zmarła w dzieciństwie, bo właśnie nadchodziły ciężkie lata dla naszej rodziny. Jak zresztą dla całej Galicji, należącej wtedy do Austrii. Babka Kasunia po śmierci dziadka zwróciła się do metropolity Szeptyckiego z prośbą o wsparcie jej dzieci, o pomoc w zdobyciu wykształcenia. Najstarszymi wśród nich byli Maria i mój ojciec Ostap. Uczył się najpierw w gimnazjum w Kołomyi, a potem w Stanisławowie i w Wiedniu. W wieku szesnastu lat uciekł z domu do Ukraińskich Strzelców Siczowych, został chorążym, został ranny w ramię, przeżył rosyjską i polską niewolę. Po wojnie, dzięki wsparciu metropolity Andrzeja Szeptyckiego, studiował medycynę w Poznaniu i na Uniwersytecie Karola w Pradze, który ukończył jako doktorant. W Pradze poznał i poślubił moją matkę, Stefanię-Marię Zwonok. Jestem ich jedyną córką. Zaznaczę, że z rodziny Selanskich wywodziło się kilku lekarzy: starsza siostra Maria Brasznajko w Użhorodzie, brat Roman w Katowicach, siostra Oleksandry-Swiatosławy Kowalują w Edmonton, bratanica Zoreslawy Szkiriak-Nyżnyk (córka Marii) w Kijowie, Oksana Sielanska (wnuczka brata Jurija) w Iwano-Frankiwsku, młodszy wnuk Jurija Swiatosław. Co do mojej matki, jej rodzina pochodziła z Bojkowszczyzny. Moje najdawniejsze wspomnienia również wiążą się z bojkowskimi miastami i wsiami. Babcia była dumna i honorowa, pochodziła z rodu szlacheckiego, który stopniowo zubożał. Wyszła za mąż za Michała Zwonka, dyrektora jednej z kopalń ropy naftowej w Borysławiu, który jednak nie umiał gospodarować finansami, był bezgranicznie dobrym i ufnym człowiekiem, tak że jego rodzina żyła więcej niż skromnie, w ciągłym zmartwieniu, jak wyżywić swoich sześcioro dzieci i jeszcze tyle przygarniętych z rodziny Marynczaków. Moja matka w młodości uczyła w różnych miasteczkach i wsiach Galicji, ale nie w Kutach, gdyż polski rząd nie pozwalał jej, Ukraince, pracować tam, gdzie mieszkała rodzina. Wróćmy do Pani pytania. Po tym, jak mój ojciec zdobył wykształcenie medyczne, metropolita Andrzej Szeptycki wziął go do siebie jako lekarza prywatnego. Nasza rodzina mieszkała wtedy w pałacu metropolitalnym. Mój tata poprosił metropolitę, by został moim ojcem chrzestnym. Chrzciny odbyły się, gdy miałam dziesięć miesięcy. Opowiedziano mi, że kiedy metropolita trzymał mnie na rękach, ja na swój paluszek starałam się nakręcić włosy z jego brody. „Co ty robisz?” — powstrzymywała mnie mama. Ale metropolita ją uspokoił: „Nic. Zostawcie dziecko”. Później mój ojciec pracował jako lekarz w Kutach na Huculszczyźnie. Tam, gdzie mieszkała moja babcia, wdowa. Miał dobre serce i hojną dłoń, bezpłatnie leczył wielu ludzi i rozdawał nasz skromny dobytek prostemu ludowi, który go bardzo kochał. Huculi układali o nim przyśpiewki, a ja co Wielkanoc dostawałam mnóstwo pisanek. W wieku siedmiu lat zapisano mnie do szkoły. Polskiej, bo ukraińskiej tam wtedy nie było, co najwyżej były godziny języka ukraińskiego. Po jej ukończeniu zdałam egzamin wstępny do lwowskiego gimnazjum i uczyłam się w nim przez rok. Potem wybuchła wojna. Mojego ojca mieli rozstrzelać. Ostrzegał o tym radziecki pułkownik. Przyszedł do ojca i powiedział: „Doktorze, uciekajcie! Weźcie rodzinę i uciekajcie. Grozi wam rozstrzelanie”. I w ciągu jednej nocy zebraliśmy się i ruszyliśmy na zachód. Dołączyła do nas Zoja Lisowska, moja rówieśniczka i wielka przyjaciółka. Akurat wtedy przebywała u nas w rodzinie na wakacjach. Po nią przyjechała jej mama. Ale my ze Zoją płakałyśmy i nie chciałyśmy się rozstawać. Moi rodzice przekonali mamę Zoi, by zostawiła córkę pod ich opieką, i ona się zgodziła. Tak więc Zoja uciekła z nami do Niemiec i była dla mnie jak rodzona siostra. Mieszkała z nami w Dreźnie. Później, przed nalotem lotniczym na miasto, Zoja przeniosła się do Wiednia, gdzie spotkała się ze swoją mamą. Straszliwa drezdeńska noc — Dlaczego wtedy wybrali Państwo do zamieszkania właśnie Drezno? — Podczas wyjazdu ze Lwowa rozdzieliliśmy się. Ojciec pojechał osobno, a moja mama i ja ze Zoją osobno. Gdybyśmy byli razem, to na pewno by nas złapano. A tak była jakaś kobieta z dziećmi, bez mężczyzny, i nas przepuszczono (ojciec przedostał się wtedy przez granicę własną drogą). Czy granica była wtedy zamknięta? I tak, i nie. Uchodźców było wtedy bardzo wielu, sprawdzenie wszystkich raczej nie było możliwe. Tego właśnie użyliśmy. Stopniowo dotarliśmy do jednego z miasteczek pod Dreznem. Byliśmy zmęczeni, głodni, brudni, bez pieniędzy. Najbardziej jednak martwiło nas, gdzie jest ojciec. A on nas szukał. Z czasem się spotkaliśmy. Niemcy potrzebowali wtedy lekarzy (większość z nich przebywała na froncie), więc ojciec zdołał dostać pracę w jednym z drezdeńskich szpitali. Praca była dla niego ciężka, codziennie wykonywał po pięć–siedem operacji, często nawet nocował w pracy. On zginął na sali operacyjnej, gdy w nocy z 12 na 13 lutego 1945 roku nad Dreznem doszło do wielkiego nalotu. Ojciec właśnie wykonywał operację i odmówił jej przerwania oraz zejścia do schronu. Wtedy zginęło trzysta tysięcy osób, czyli dokładnie połowa miasta. Po tym uciekliśmy do miasteczka Waldsee, bardzo bliskiego granicy ze Szwajcarią, i tam mieszkaliśmy do końca wojny, do przyjścia Francuzów (ten

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn