Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ustawa o języku ukraińskim powinna mieć status Konstytucji

Слово Просвіти, №15 за 2017 рік

Nr 49 z 7 kwietnia 2017 roku Serhij CZYRKOW Mój teść Mykoła Iwanowycz miał nazwisko, które z dużym prawdopodobieństwem można znaleźć w rejestrach kozactwa zaporoskiego. Hurkałenko. Dorastał w Ługańsku, więc szkoła, do której trafił, była rosyjska. Zdołał ukończyć ją tylko w połowie, bo tak się złożyło, że od zarobku nastolatka w znacznej mierze zależało, czy będzie co jeść i w co się ubrać młodszym siostrom i bratu, a szkoła wymagała codziennej obecności. Więc pewnego razu wyskoczył przez okno i więcej do klasy nie wrócił. Wszystkie cztery siostry i jeszcze jeden brat wykształcili się i według ówczesnych miar wyszli na ludzi, a brat Mykoła całe życie (jeszcze i spory kawałek lat emerytalnych zahaczył) przepracował na odcinku łączności kombinatu węglowego, gdzie zdobył swoimi umiejętnościami zasłużony szacunek i autorytet. Ogólnie na Ługańszczyźnie porozumiewają się oboma językami, ale Mykołę Iwanowycza pochłonęło rosyjskojęzyczne środowisko. Dlatego kategoryczne oświadczenia o wyłącznych prawach języka ukraińskiego na terytorium państwa oraz o ucisku języka narodu tytularnego w czasach radzieckich, które rozbrzmiewały w pierwszych latach niepodległości, wywoływały u teścia niezrozumienie, a nawet irytację. I pewnego razu posadził mnie naprzeciwko i zapytał: „No powiedz mi: czy ktoś ci zabraniał uczyć się języka ukraińskiego albo w nim rozmawiać?” — Nie, — odpowiedziałem, — ale konsekwentnie i celowo robiono wszystko, aby ten język stał się niepotrzebny. Opowiedziałem mu, że we wsi Nowolymariwka, gdzie się urodziłem, była rosyjska siedmiolatka (później ośmiolatka), a w położonej po drugiej stronie drogi Kiriwce ukraińska szkoła podstawowa. I oto dzieci, które przez pierwsze cztery lata myślały, że cała nauka na świecie jest po ukraińsku, przechodząc przez drogę, dowiadywały się, że tak nie jest. Ukraińscy „prymusy” staczali się na „dobrych uczniów”, „dobrzy uczniowie” stawali się trójkowiczami. Szczególnie obrażali się za swoje dzieci tatusiowie i mamy, którzy przyzwyczaili się być rodzicami prymusów. W końcu rodzice zaczęli domagać się usunięcia tej nienormalności. Usunęli. Dwie szkoły połączyli w jedną — Nowolymariwską siedmiolatkę. Z rosyjskim językiem wykładowym we wszystkich klasach. Żeby rodzice się nie obrażali, a ich dzieci miały jednakowe szanse być prymusami. I rzeczywiście: po co uczyć się przedmiotów w języku ukraińskim, przyzwyczajając się do terminologii, jeśli potem trzeba się przeuczać, doganiając szczęśliwszych rówieśników? Zresztą rodzice poprosili. Chociaż rodzice prosili o co innego. Oczywiście były i na Ługańszczyźnie, i w innych obwodach szkoły z ukraińskim językiem wykładowym. Jednak stopniowo było ich coraz mniej. Początkowo w każdej wprowadzano równoległe klasy rosyjskie. Dalej było ich coraz więcej i więcej. Potem szkoła przechodziła na nauczanie w języku rosyjskim. Dlaczego? Według tej samej życiowej logiki. Po co ukraińskie klasy, jeśli w zdecydowanej większości instytutów przedmioty zawodowe wykładają w języku „nowej historycznej wspólnoty ludzi”? Zresztą przy wstępie ukraińskojęzyczne dzieci znów stawały się mniej konkurencyjne. To znaczy, że na Ukrainie świadomie tworzono warunki, w których ojczysty język stawał się czymś nieobowiązkowym, zbędnym. Mykoła Iwanowycz z kozackim nazwiskiem Hurkałenko spierać się nie zaczął. Doświadczony łącznościowiec rozumiał: przewód, którym niczego nie przesyłają, którym nie płynie prąd ani dźwięk, staje się zbędny. Nawet jeśli jest ozdobą kabla. Przewód, którym niczego nie przesyłają, sami liniowcy w końcu odcinają, żeby nie plątał się pod rękami, nie przeszkadzał przy sprawdzaniu stanu funkcjonalnego działającej linii łączności. Wtedy, na początku lat 90., nie myślałem, że po ćwierćwieczu niepodległego marszu znów trzeba będzie brać do rąk kabel telefoniczny i na jego przykładzie dowodzić życiowej ważności aktywnego i nieprzerwanego funkcjonowania języka ukraińskiego na terytorium swojego państwa. Nawet elitę polityczną znów trzeba przekonywać: ukraińskie słowo musi towarzyszyć człowiekowi przez całe życie. Witać w domu narodzin wcześniej niż matkę — razem z niebem, gwiazdami, słońcem. Kołysać i bawić dzieci w żłobku i przedszkolu. Ukraińskie muszą być wszystkie bez wyjątku szkoły, które utrzymywane są kosztem państwa. A uczniowie i rodzice muszą mieć pewność: w wyższych uczelniach ich dzieciom nie przyjdzie przechodzić na język Moskali. I do dziś trzeba tłumaczyć oczywistości: gospodarzami w przestrzeniach medialnych muszą czuć się wyłącznie ukraińskojęzyczne gazety i czasopisma. I na kanały telewizyjne oraz do radiowych audycji ukraińskiego słowa nie należy zapraszać w gości ani sadzać na dostawianym krześle. Należy wzywać jako gospodarza: żeby żyło na antenie, władało, zarządzało. Do dziś trzeba wbijać do władczych głów: język ukraiński — i tylko on — powinien pełnić rolę komunikatora między państwem a obywatelami. Dominować w urzędach wszystkich szczebli, w sferze usług, placówkach ochrony zdrowia. I wszystko to musi być ustawowo sformalizowane i zagwarantowane przez państwo. Potrzebna jest Ustawa o języku państwowym. Jak w każdym cywilizowanym państwie. Projekt Ustawy o języku państwowym i jego stosowaniu, jak wiadomo, nasi deputowani przygotowali. Nawet kilka. W Radzie Najwyższej zarejestrowano trzy takie projekty. Przewidują one ukrainizację telewizyjnej i radiowej anteny, prasy, wydawnictw książkowych, kinematografii, reklamy, inne oczywiste dla normalnego istnienia rzeczy. Ale, mimo aktualności, leżą bez ruchu. I nie pierwszy miesiąc. A w Sądzie Konstytucyjnym niespiesznie rozpatrują pod kątem zgodności z Konstytucją Ukrainy obowiązującą ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej”. Napisaną pod dyktando Kremla i uchwaloną w 2012 roku przez reżim Janukowycza. Dlaczego oni — i sędziowie, i deputowani — nie spieszą się? Boją się. W szczególności — szaleńczego wrzasku Moskali. Ich propagandowymi staraniami wewnętrzna kwestia Ukrainy została rozdęta niemal do wszechświatowych rozmiarów. A każda nasza próba rozwiązania jej według własnego uznania wysiłkami północnych sąsiadów niemal za każdym razem obracała się krwią. Krwią narodów, które żyją na Ukrainie. Tak dzieje się i obecnie. My z wami jeszcze nie zdążyliśmy nawet wczytać się w opracowane projekty, a w Białokamiennej wszczęli histerię: „Na państwowym poziomie wprowadza się ludobójstwo językowe!”, „Ukraina legalizuje zakaz języka rosyjskiego!” Język mają cudzy. Historię — przywłaszczoną. Ziemie — siłą ściągnięte do kupy. Moralność — rozbójniczą. Z duchowości — tylko wszechobecne pijaństwo. I oto ten tymczasowy twór państwowy, który istnieje tylko kosztem odebranego i skradzionego, uważa za możliwe kogoś pouczać… Ukraińcy, według logiki bezczelnych ignorantów z nieco podsuszonych historycznymi wiatrami czuńskich bagien, nie mają prawa posługiwać się na Ukrainie językiem ukraińskim. Dlaczego? A dlatego, że wśród nas żyje rosyjskojęzyczna ludność, której bardziej przyzwoicie jest słyszeć swój język. Głupota? Bez wątpienia. I tak samo głęboka i nieprzejezdna, jak bagna, z których Ruś Kijowska wyciągnęła kiedyś niewdzięcznych sąsiadów. Na głupotę mądrzy nie zwracają uwagi. Nawet na głupotę, położoną u podstaw polityki państwowej. Jednak przypomnieć o oczywistych rzeczach nie będzie zbędne. Konstytucja USA nie uwzględnia interesów Meksyku i Kanady. Konstytucję Federacji Rosyjskiej napisano bez względu na interesy Ukrainy, Mongolii i Chin. Żadna konstytucja żadnego kraju nie wpisuje do swoich ustaw zasadniczych praw i obowiązków narodów innych państw. Chociaż wewnętrzny komfort w niemałym stopniu zależy od tego, co dzieje się choćby za sąsiednim płotem. Każda Konstytucja to prawo istnienia konkretnego państwa na konkretnych terenach. Nikt nie poddaje w wątpliwość konieczności takiego dokumentu. I nikt nie przeprowadza się do innego kraju ze swoją Konstytucją. Podporządkowuje się tej, która otworzyła dla niego granice. Taka jest norma historyczna. Język dla tożsamości narodowej, a nierzadko i państwowej, jest nie mniej ważny niż terytorium. Powinna go chronić ustawa tej samej rangi. To również norma historyczna. Każde cywilizowane państwo narodowe posiada podstawową ustawę językową. Ustawę o języku, który jest odwieczny na konkretnych ziemiach. W przeciwnym razie, okazując gościnność wobec języków, które przychodzą żyć na twoje ziemie, można zniknąć samemu. Rozpuścić się w środowisku agresywnych. Ustawa o języku ukraińskim również musi powstać. Nieodzownie i jak najszybciej. Jako osobna, odrębna ustawa. I nie stać się zwykłą pośród setek i tysięcy innych aktów prawnych. Ustawa o języku ukraińskim powinna mieć status Konstytucji. To musi być Konstytucja Języka Ukraińskiego. A dopiero potem, kiedy nabierze ona mocy, można będzie zadbać o inne. Przejść do pisania ustaw o wszystkich istniejących w naszej Ukrainie językach. Określić prawa i warunki istnienia nie tylko rosyjskiego — wszystkich „regionalnych” i języków mniejszości narodowych. Ale wszystkie te przyszłe ustawy muszą być uzgodnione z naszą Podstawową ustawą językową. Muszą być podporządkowane Konstytucji Języka Ukraińskiego i nie sprzeciwiać się jej ani jednym słowem, ani jedną literą. A na kłamstwa za płotem nie warto zważać.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn