Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Panas Pohybko — przykład życiowego czynu

Слово Просвіти, №15 за 2018 рік

Roman TKACZENKO Opanas Iwanowycz Pohybko (1857–1939) jest bardziej znany w Mołdawii, zwłaszcza w Naddniestrzu, niż na Ukrainie. U nas można natrafić na wzmianki o nim w literaturze o ruchu narodnickim, w publikacjach o rodzimej nauce końca XIX – początku XX wieku oraz w związku z pracą M. Kociubyńskiego w komisji do zwalczania filoksery (Besarabia, początek lat 90. XIX wieku). Nawiasem mówiąc, wspomnienia o Kociubyńskim, które artykuł w Wikipedii przypisuje O. I. Pohybce (Życie i Rewolucja, 1926, nr 7), w rzeczywistości należą do współwieśniaków Pohybki. W siedmiotomowym zbiorze pism Kociubyńskiego wydrukowano kilkanaście listów pisarza do Panasa Iwanowicza. Natomiast listy Pohybki do Kociubyńskiego, niestety, nie zachowały się. W Mołdawii uważają go za twórcę melioracji Naddniestrza (świadczy o tym tablica pamiątkowa na stacji doświadczalnej w Tyraspolu, gdzie pracował), założyciela naukowo-badawczego instytutu uprawy nawadnianej i warzywnictwa. W 1978 roku ukazał się szkic o życiu i twórczości O. Pohybki, którego autorem jest Walerian Ponomarow, rodem z Połtawy, absolwent Charkowskiego Instytutu Rolniczego. Profesor Ponomarow przez wiele lat pracował w Tyraspolskim Instytucie Pedagogicznym im. T. Szewczenki, a doktorat poświęcił badaniu rozwoju nauki rolniczej w Besarabii. Opanas Iwanowicz był praktykiem-naukowcem. Jest autorem około sześćdziesięciu publikacji, przede wszystkim artykułów popularnonaukowych, broszur-instrukcji i sprawozdań naukowych. Nawiasem mówiąc, artykuł o filoksurze w Encyklopedii Brockhausa i Efrona z 1902 roku zawiera odniesienie do książeczki Pohybki, jednej z pierwszych gruntownych publikacji o tym szkodniku winorośli. To właśnie Pohybko w 1886 roku wykrył pierwszą winnicę w Besarabii dotkniętą filoksurą. Wybitny agronom urodził się we wsi Horobiiwka na Czernihowszczyźnie (wówczas Połtawszczyzna), w pobliżu miasteczka Sribne. Początkowo wydawało się, że synowi kozaka przeznaczone jest kapłaństwo, skoro chłopiec ukończył Romenskie seminarium duchowne (1873), a następnie przez cztery lata uczył się w Połtawskim Seminarium Duchownym. Jednak zafascynował się ukraińskim ruchem społecznym, uczestniczył w działalności Połtawskiej Hromady, doświadczył prześladowań i więzienia. Od tego czasu jego życiowa droga radykalnie się zmieniła. Podjął studia na wydziale przyrodniczym Wydziału Fizyczno-Matematycznego Uniwersytetu Noworosyjskiego. A po ukończeniu uniwersytetu (1882) — skuteczna walka z filoksurą, mączniakiem, szarańczą, nawadnianie pól i melioracja. Za jakąkolwiek pracę by się nie zabierał, Opanas Pohybko w każdym swoim dziele wyczuwał rozległe, twórcze myślenie oraz nieformalny, osobisty stosunek do sprawy. W 1886 roku na obwodowym zjeździe entomologicznym w Odessie Pohybko jako czynny członek Cesarskiego Towarzystwa Rolniczego Południowej Rosji, w obecności wybitnych uczonych O. Kowalewskiego i I. Miecznikowa, przedstawił kompleksową wizję walki ze szkodnikami pól, opartą na własnym doświadczeniu i stażu w Rumunii i na Węgrzech. W szczególności proponował wprowadzenie sieci stacji meteorologicznych, poprawę jakości dróg, co sprzyjałoby rozwojowi winiarstwa, uruchomienie zbytu produkcji, pobudzanie wzrostu kultury pielęgnacji winorośli poprzez wprowadzenie stanowisk ziemskich wędrownych nauczycieli-instruktorów (pomysł zapewne zainspirowany tradycją wędrownych diaków). Większość tych propozycji odrzucono z braku środków. Dzięki jego niestrudzonej działalności zasolone łąki pod Odessą przekształcono w wspaniałe sady i łąki, a naddniestrzańskie nadrzeczne zarośla stopniowo zamieniały się w winnice i ogrody warzywne. Syn kozaka z Horobiiwki został jednym z założycieli Odeskiego Instytutu Rolniczego. Pohybko pozostał świadomym Ukraińcem do końca życia. Na jednej z fotografii widzimy jego dzieci, dziewczynkę i dwóch chłopców, w ukraińskich strojach ludowych. Dzieje się tak mimo że ich tryb życia nie był chłopski, a matka, sądząc po jej panieńskim nazwisku (Maksimowa), najpewniej była Rosjanką. W książce Ponomarowa o ukraińskości Pohybki wspomniano jedynie mimochodem. Tymczasem była to niemal najważniejsza sprawa w całym życiu Opanasa Iwanowicza i z pewnością zasługuje na osobną monografię. Jako członek Odeskiej Hromady znał on ojca ukraińskiej bibliografii Mychajła Komarowa, geografa i ekonomisty Antona Synjawskiego; pod jego skrzydłami w komisji filoksurowej zgromadziło się wielu uczestników „Bractwa Tarasowców”, do którego sam także należał: Kociubyński, bracia Міхновscy (Mychnowscy), Witalij Borowyk, Mychajło Petrenko, Wasyl Andrijewski, Walerij Borżkowski, Petro Herasymenko. „Bractwo Tarasowców” było jedną z pierwszych w Ukrainie organizacji politycznych, które stawiały sobie za cel niepodległość Ukrainy. Świadczą o tym m.in. wspomnienia chłopów i robotników komisji, z którymi Kociubyński prowadził rozmowy: „A najbardziej mówił o oddzieleniu Ukrainy, i żeby prezydent zarządzał naszym krajem”. Brygada pod kierownictwem Kociubyńskiego składała się z horobiiwskich chłopów, których na pracę zaprosił ich zemak Opanas Pohybko. W Horobiiwce Kociubyński i Hrinczenko planowali otworzyć ludową bibliotekę. I „Hromada”, i „Proświta”, a jeszcze wcześniej prawosławne bractwa bardzo przypominają dzisiejszy ruch wolontariacki, a więc historia nie tylko w książkach, lecz także w naszej krwi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn