Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wasyl LYTWYN: Wasyl LYTWYN:

Слово Просвіти, №15 за 2018 рік

„Nie przeszkadzaj temu, kto śpiewa, bo w tej chwili rozmawia z Bogiem”. (Mądrość ludowa) „Strzeż się człowieka, który nie śpiewa, bo nawet dobro, ofiarowane ci przez niego dla twojego pożytku, nie wyjdzie ci na dobre”. (Mądrość ludowa) Pieśń jest symbolem wolności duszy, a śpiew – siłą ducha każdej żywej istoty na ziemi, a przede wszystkim człowieka jako wykonawcy Bożych nadziei. Człowiek ma możliwość tworzenia harmonijnego piękna życia, zgodnego z otaczającym go światem przyrody, a przede wszystkim z własną duszą i ciałem. Dlatego pieśń jest jednym z najważniejszych czynnych środków w rozwiązywaniu problemów ducha ludzkiego. Nieprzypadkowo bowiem przez tyle stuleci chrześcijański Kościół walczył z ludową pieśnią, nazywając ją „diabelskimi czynami”, paląc na stosach ludowe instrumenty muzyczne. A co czyniły okupacyjne reżimy Polski i carskiej Rosji, organizując już prześladowania polityczne ludowych śpiewaków i ich repertuaru pieśniowego?! Lecz największej rozprawy z ukraińską pieśnią ludową dokonał reżim komunistyczny, fizycznie unicestwiając ludowych śpiewaków jako wrogów budowy komunizmu… Pieśni, w których opiewano wolność Ukrainy albo wspominano Zaporoską Sicz, kozaka-zaporożca, były kategorycznie zakazane. Wolno było śpiewać jedynie piosenki wyśmiewcze, w których kozak był przedstawiany jako hultaj, pijak, tchórz, obibok, niewierny w małżeństwie. Takimi środkami radzieccy ideologowie zaszczepiali odrazę (przede wszystkim w dziecięcych i młodych duszach) do głównego korzenia naszego ducha narodowego. Dlatego też ścieżka mojej pieśni, która zaczęła się od progu rodzinnego domu, nie wiodła przez równiny. Pierwsza pieśń popłynęła od Mamy; śpiewała od rana do wieczora, a czasem razem z Tatą w duecie, a my, maluchy, kąpaliśmy się w ich śpiewie, przebywając w dziwnym, baśniowym świecie. W latach szkolnych uczyli nas nauczyciele pieśni o wojnie, o Leninie-Stalinie, o „mądrej partii komunistycznej”. Pamiętam rok 1953. Wtedy i starzy, i młodzi musieli przygotowywać się do radowania się z 300-lecia (1654–1954) przyłączenia Ukrainy do Rosji. Czytano nam wykłady, w których ponad wszystkich i wszystko wychwalano także Bohdana Chmielnickiego… Pewnego razu, po kolejnym „politycznym nakręcaniu”, wróciłem do domu i wszedłem do izby. Ojciec siedział przy stole, nie widząc mnie, i śpiewał pieśń, której nigdy wcześniej nie słyszałem: Bohdanie, Bohdanie, Nierozumny synu, Zprzepaściłeś Matkę, Matkę-Ukrainę. Zprzepaścił, a jeszcze sprzedał, Bo w głowie rozumu nie miał… Byłem wstrząśnięty. Zapytałem: — Tato! Co wy śpiewacie?.. Ojciec przestraszył się, zauważywszy mnie, i nic nie odpowiedział. Ale od tego czasu zakradła się we mnie wątpliwość. Gdzie zatem jest prawda? W szkole czy w domu? A kiedy w klasie śpiewaliśmy, że jesteśmy radzieckimi dziećmi, najszczęśliwszymi na świecie (choć stoimy obdarci, w większości boso i głodni), zacząłem wyobrażać sobie, jak żyją dzieci nieradzieckie, skoro my jesteśmy tacy najszczęśliwsi, ale moja wyobraźnia była bezradna. Pewnie wtedy właśnie zrodził się we mnie mały buntownik. Więc kiedy razem z młodszym bratem Mykołą wstąpiliśmy w 1961 roku do Kijowskiego Technikum Muzycznego im. Glière’a, do klasy bandury, zacząłem interesować się pieśniami kozackimi, odnajdując je z wielką ostrożnością. Jednak nawet natrafiwszy na pieśń kozacką, nie można było jeszcze się cieszyć, bo śpiewać je (jak się okazało) nie jest łatwo, gdyż wymagają nie tylko niezwykłego głosu, ale i siły: zarówno fizycznej, jak i duchowej. Lecz stopniowo pieśni zapadały w duszę, na przykład: „Ta nie smuć mnie…”, „Ej, puszczę ja koniczka”, „Ej, poleciej, gałko”, „Dobry wieczór tobie” itd. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia pieśni kozackie i dumy można już było śpiewać, tym bardziej że pieśni o szczęśliwym życiu w kołchozach przestały już brzmieć nawet w radiu i telewizji; ucichły też ody o wielkiej „partii” – umyśle, honorze i sumieniu narodu. I choć liryczne pieśni ludowe wciąż brzmiały, odczuwało się brak pieśni o współczesnym, obywatelskim brzmieniu. Innymi słowy, pojawiła się wolność dla pieśni, ale pieśni nie było słychać, i postanowiłem sam śpiewać o tym, co dziś mnie boli. Tak zaczęły powstawać własne melodie do słów klasyków: T. Szewczenki, I. Franki, L. Ukrainki, O. Olesia, a także do wierszy współczesnych poetów: B. Ołijnyka, O. Berdnyka, P. Zasienki, L. Kostenko i wielu innych. Muszę też powiedzieć, że znaczna część tekstów pieśni należy do mojej żony Antoniny, zapewne to wola Boża. I co dziwne, niemal każda pieśń ma trudny, a czasem wręcz ciężki los swoich narodzin. Na przykład: nadeszła wiosna. Kocham wiosenną porę ponad wszystko. Wiosna pobudza, raduje i przyciąga do życia, wlewa nadzieję. Przyszła mi więc taka myśl: skoro człowiek jest koroną przyrody, a twórczy ludzie napędzają postęp całego społeczeństwa, to czemu nie przeprowadzić eksperymentu – człowiek-przyroda. Ja jako muzyk wyobraziłem sobie, że zwracam się do wiosny, pytając, jaką melodię chciałaby usłyszeć, a żonie jako poetce mówię: zwróć się do wiosny, zapytaj, jaki wiersz chciałaby wiosna?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn