Strona · s. 4strona oryginału ↗
Mykoła Hohol i Astolphe de Custine o rosyjskim imperializmie i duchowej naturze „rosjan”
Слово Просвіти, №15 за 2018 рік
Cywilizowany świat, zwłaszcza kraje Europy, z przerażeniem obserwuje agresywną politykę putinowskiej Rosji, która po rozpadzie Związku Radzieckiego rozpoczęła wojny zaborcze na Kaukazie, w Mołdawii, na Ukrainie, anektując Abchazję, Osetię Południową, Naddniestrze, Krym i część Donbasu, a także prowadzi działalność wywrotową w sferach gospodarczej, politycznej, informacyjnej i innych sferach życia USA, krajów Europy i świata. Cel jest jeden — odrodzić imperium na wzór ZSRR, w celu wzmocnienia wpływu na politykę międzynarodową i ratowania współczesnej Rosji, „sztucznego narodu” — rosjan przed rozpadem, których do dziś nie opuszcza „mesjańska idea” — wewnętrzny pociąg hordy do podbijania, podporządkowywania sobie innych narodów, kradzieży, mordowania, grabieży i panowania [11, s. 9]. Politycy wiodących krajów świata, zwłaszcza Europy, dziś, podobnie jak w XIX—XX w., nie rozumieją i nie doceniają czynnika duchowej natury rosjan, której istotą jest imperialna świadomość, pewność siebie i wyższość, wypełnione bezczelnością i okrucieństwem, mistyfikacją europejskiej historii, które kształtują wewnętrzną i zewnętrzną politykę Rosji. Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych, profesor
Ten wieczny duch moskiewskiego, a od 1721 r. i do dziś rosyjskiego narodu, wyhodowany na imperialnej rusofilskiej ideologii, mitologizacji i fałszowaniu ich historii, spowodował zniewolenie w ciągu 500 lat co najmniej 200 nacji i narodowości, zniszczenie ponad 75 etnosów i tyluż języków, ludobójstwo około 10 mln Ukraińców tylko w latach 1932—1933, rusyfikację i fałszowanie historii, niszczenie kultur zagrabionych narodów, przywłaszczanie ich osiągnięć kulturowych [17, s. 209]. Tylko w ciągu 1850—1897 lat populacja Imperium Rosyjskiego w wyniku zniewolenia narodów Kaukazu i Azji Środkowej zwiększyła się dwukrotnie [18, s. 143]. Natomiast „wielkorusowie” stanowili mniej niż jedną trzecią jego części. Propagując ideologię imperialnej wielkości, mit o pokojowej ekspansji kulturowej, władza wysiłkami inteligencji imperium kształtowała w rosyjskim społeczeństwie atmosferę wyższości i pogardy wobec zniszczonych i zagrabionych narodów, przywłaszczała ich geografię i osiągnięcia kultury, niszcząc i grabiąc zabytki kultury, aby ukryć swoje zacofanie, nienawiść do obcych, opartą na poczuciu własnej inferiorności (niższości). Z kolei ten naród niewolników, twierdzi Custine, „jest istotnie zaborczy i chciwy z powodu nędzy; on w swoim poniżonym poddaństwie pielęgnuje nadzieję rozszerzenia tyrańskiego panowania na innych; sława, bogactwo, których oczekuje, odwracają jego myśli od hańby, w której trwa, a żeby zmyć z siebie niegodziwą ofiarę całej społecznej i osobistej wolności, ta niewolnica na kolanach marzy o panowaniu nad światem” [14, s. 8, 137]. Propaganda imperialnej ideologii, hipokryzja władzy Rosji i „russkich”, idealizacja przez nich własnej wielkości niszczy tożsamość narodową zagrabionych narodów i jest groźną przeszkodą na drodze wzmacniania tożsamości nacji, które wyrwały się z jarzma radzieckiego imperium. Straszliwe skutki polityki rosyjskiego, a potem radzieckiego imperium i putinowskiej Rosji ukraiński naród, kraje Europy i świata odczuwają i dzisiaj. Właśnie tego ducha „russkich” i samodzierżawia genialnie scharakteryzowali w swojej twórczości genialny Ukrainiec M. Gogol i utalentowany Francuz markiz Astolphe de Custine, którzy jednocześnie przebywali w Rosji: pierwszy w ciągu 1828—1851 lat, z nich 10 lat w krajach Europy, a A. de Custine podróżował po imperium w lipcu—wrześniu 1839 roku. Genialny ukraińsko-rosyjski pisarz M. Gogol wyrósł i ukształtował się w ukraińskim środowisku narodowo-kulturowym w otoczeniu malowniczej ojczystej przyrody, humanitarnych tradycji i zwyczajów oraz demokratycznej pedagogiki, tworzył w dobie, kiedy Ukraina była pozbawiona autonomii państwowo-politycznej i przekształcona w prowincję, bezprawną kolonię niewolniczego Imperium Rosyjskiego. Był obdarzony szczególnym artystycznym widzeniem życia, wyostrzonym postrzeganiem i zdolnością przenikania w świat głębokich ludzkich przeżyć. Życiową wiedzę o ludzkiej psychice i zachowaniu Gogol zdobył jeszcze w dzieciństwie: lubił obserwować ludzi, wykrywać i zapamiętywać ich niezauważalne dla innych cechy charakteru i ogólnie stan duszy. W liście do nieznanego adresata pisarz pisze, że według oceny A. Puszkina „…jeszcze u żadnego pisarza nie było tego daru wystawiania tak jaskrawo pospolitości życia, umiejętności nakreślenia z taką siłą pospolitości pospolitego człowieka…” Właśnie wielostronna natura talentu ukraińskiego geniusza ujawniła społeczne i polityczne choroby Rosji, pokazała „…wstrząsające obrazy triumfującego zła i cierpiącej niewinności” [8, s. 120]. Gogol, w odróżnieniu od rosyjskiej inteligencji, której myślenie miało „skłonność do totalitarnych nauk i totalitarnych światopoglądów” [2, s. 93], która kształtowała rosyjską ideę narodową, zmitologizowaną rusofilską ideologię imperialną dla nadania konglomeratowi zniewolonych narodów wyglądu rosyjskiej nacji, dążył do przezwyciężenia skrajności racjonalizmu i odrodzenia duchowości w społeczeństwie, gdzie, według wniosków markiza Custine’a, panowała „samowolna władza monarchy, w armii — niewiarygodne okrucieństwo, w administracji — terror, …w cerkwi — płaszczenie się i szowinizm, wśród szlachty — hipokryzja i świętoszkowatość, wśród niższych klas — ignorancja i skrajna nędza” [16, s. 38]. Ukraiński geniusz w „Martwych duszach”, „Rewizorze” i innych utworach niszczycielsko krytykował karykaturalny biurokratyczny aparat urzędniczy imperium, który naśladował w swoich działaniach „pierwszego ziemianina Rosji” — imperatora Mikołaja I. Pisarz, wiedząc, że rosyjska idea narodowa opierała się na uznaniu absolutnej władzy cara jako nieodłącznego i niezmiennego składnika imperialnych rządów, natomiast twierdził: „Władza monarchy — zjawisko bezsensowne, jeśli nie poczuje on, że powinien być obrazem Bożym na ziemi” [12, s. 227]. Wzywał Rosjan do napełnienia ludzkiego życia sprawiedliwością „Boską, a nie ludzką”, współczuciem, dobrocią, miłością, poświęceniem i innymi moralnymi cnotami, które doprowadzą społeczeństwo do duchowego wyzdrowienia, do piękna, a jeśli nie, to „strachy i groza” czekają Rosję, dlatego że „dumny umysł dziewiętnastego wieku wytępił…” dobroduszność, braterskie stosunki między ludźmi, a „…diabeł wystąpił już bez maski na świat” [8, s. 267—268]. Widmo komunizmu, które krążyło po Europie, przyjdzie do Rosji na początku XX w. i, wcielone w formy komunistycznego reżimu, w ZSRR zniszczy represjami, terrorem, wojnami i głodomorami co najmniej 70 mln osób. Markiz A. de Custine, porażony absolutyzmem władzy cara, wyciąga wniosek, „że w Rosji despotyzm jest na tronie, ale tyrania jest wszędzie” i jemu „wydaje się, że cień śmierci unosi się nad tą częścią kuli ziemskiej.., wśród tego narodu, pozbawionego wolnej godziny na wolności, widzicie tylko ciała bez duszy…” [14, s. 51], czyli takie same „martwe dusze”, które widział M. Gogol. Francuski pisarz, w odróżnieniu od M. Gogola, nie widzi pozytywnej roli moskiewskiej cerkwi prawosławnej w moralnym wyzdrowieniu Rosjan. Ten naród i jego władza, zauważa markiz, do niepoznania skarykaturowali grecką wiarę, zniekształcając ją szamańskim duchem, a „moskiewski grecki kler nigdy nie był i nie będzie niczym innym, jak policją, ubraną w mundury, nieco odmienne od szat świeckiego wojska imperium pod dowództwem imperatora…” [14, s. 140]. Głębokie i trafne obserwacje, myśli i wnioski Custine’a dotyczące skutków despotyzmu i samowoli władzy, która „…rozpuściła cerkiew w państwie, zmieszała niebo i ziemię”, spowodowała fatalne spustoszenia w głębi duszy rosyjskiego narodu: przede wszystkim dziką obojętność wobec świętości obietnic, wobec prawdziwości uczuć, wobec sprawiedliwości czynów, wobec kłamstwa, które triumfuje we wszystkich życiowych sytuacjach. „Życie społeczne w tym kraju — to stały spisek przeciwko prawdzie, a ludzie, którzy widzą Boga w swoim władcy, — wyciąga wniosek on, — czekają raju tylko z łaski Cara” [16, s. 32]. „Kłamstwo, — twierdzi Custine, — jest nierozłączne z tyranią.., każdego, kto zaprzecza w Rosji kłamstwu, śmieje się z bajeczek, krytykuje samodzierżawną władzę, potępia niewolniczą uległość w społeczeństwie, uważają za zdrajcę, a jego działania za zamach na bezpieczeństwo państwa i władcy” [14, s. 141]. „Moskiewska nacja, — wyciąga wniosek autor, — ożywiła tyranię, ona jeszcze kocha ją — tę zbrodnię przeciwko ludzkości.., która degraduje narody aż do ich najdalszych potomków” [14, s. 57]. Na wielkim systematycznym kłamstwie, okrutnej przemocy i terrorze było zbudowane i radzieckie imperium — ZSRR, a dzisiaj takimi samymi metodami i środkami pragnie odrodzić Imperium Rosyjskie reżim Putina, który zaprzecza zagrabieniu części terytoriów Mołdawii, Gruzji, Donbasu w Ukrainie, prowadzeniu wojny w Syrii, operacjom wojskowym i działaniom terrorystycznym przeciwko narodom Rosji dla stłumienia ich walki wyzwoleńczej, a także niszczeniu sił opozycyjnych i wzmacnianiu imperialnych ambicji „russkich”. Gogol jako syn zniewolonego przez Rosję ukraińskiego narodu odczuł na sobie działanie imperialnego mitu, nadmierne, jednak wątpliwe z natury poczucie rosyjskiej tożsamości narodowej, której światopogląd, moralność, tradycje i zwyczaje życia były uderzająco odmienne od ukraińskich. W swoich utworach przeciwstawił duchowe i moralne piękno, pracowitość, miłość do życia swojego gospodarniejszego wolnościowego narodu głupocie, ignorancji, obłudzie i bezduszności nie tylko ziemian, urzędników i duchowieństwa, ale i okrutną rzeczywistość duchowej natury „russkich”. Myśliciel, jak nikt inny, ujawnił „narodowy rosyjski charakter”, „rosyjską głupotę” szczególnie w ich najgorszych przejawach, postawił społeczeństwo „do bariery” [1, s. 196]. Pisarz wzywał władzę niewolniczego pańszczyźnianego imperium, gdzie panowały strach i bezduszność, do duchowej reformy Rosji, do uduchowienia okrutnego cynicznego urzędnictwa, do walki z marnością, „pospolitością”, które panowały w życiu społecznym. Gogol w „Wybranych miejscach z korespondencji z przyjaciółmi”, a także w wielopłaszczyznowych utworach dramatycznych, biorąc z „Nowego Testamentu” główną ideę chrześcijańskiej miłości, był przekonany, że właśnie ona wyprowadzi rosyjskie społeczeństwo ze stanu strachu i płaszczenia się, ambitności, nieprzyzwoitości i kłamstwa: „Boże, daj pokochać jeszcze bardziej ludzi. Daj zebrać w pamięci swojej wszystko co najlepsze w nich, przypomnieć bliżej wszystkich bliźnich i, zainspirowawszy się siłą miłości, być w siłach przedstawić. O, niechże sama miłość będzie mi inspiracją” [3, s. 21]. „Straszną duchową czerń” widzi myśliciel w „russkich” i wzywa ich w „Testamencie” światłem miłości i osobistym przykładem do oczyszczenia i oświecenia od samego siebie i od swojego życia [8]. Natomiast Custine uważa, że chorób władzy i społeczeństwa w Rosji nie wyleczy się samą chrześcijańską moralnością, wszak właśnie imperium, ten „potopowy potwór,.. który… jest tylko więzieniem, klucz od którego trzyma imperator…”, zrodziło okrucieństwo, nieograniczony carski despotyzm, które paraliżują myśl, pustoszą duszę, panują nad życiem i całkowicie niszczą wolność i niezależność człowieka. Przemoc i strach, twierdzi on, ukształtowały w Rosji społeczeństwo, w którym brak szczerych stosunków, szacunku i miłości, „… gdzie nie ma wolności, nie ma duszy i nie ma prawdy” [14, s. 38, 40]. Zwolennik tradycyjnej francuskiej monarchii Burbonów markiz i pisarz Custine wyraził straszną prawdę o carze, możnych, strasznym społeczeństwie Rosji i był daleki od myśli o przejrzeniu i moralnym samodoskonaleniu władzy i Rosjan: „Zwyczaje… tych półdzikusów są i pozostają jeszcze długo okrutnymi… wbrew wszystkim pretensjom” [14, s. 45].
Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
