Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №15 за 2019 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 15 (1015), 11—17 kwietnia 2019 „Wszystko będzie Ze!fajnie!”

Myrosław ŁEWYCKYJ Czasami trudno mi zrozumieć stanowisko Liny Kostenko, gdy dystansuje się od polityki. Poeci, publicyści, jakkolwiek ciężko by im obecnie nie było, muszą być w pierwszych szeregach tych, którzy wysoko trzymają poprzeczkę ukraińskiej moralności i świadomości narodowej. Choć ból poetki nie jest mi obcy. Nie mniej boli mnie to, że ofiarnie siane słowo jeszcze nie przynosi oczekiwanych wschodów. Kiedyś głęboko przeżywał to wielki Taras Szewczenko. W napisanym przez niego w 1849 roku w Kos-Arale wierszu są słowa żalu i rozpaczy, że rzucone przez niego ziarno idei o wolności jeszcze nie daje wschodów: „Chyba już dziesiąte lato, / Jak ludziom dałem „Kobziarza”, / A im jakby usta zaszyto, / Nikt nawet nie szczeknie, nie zwymyśla, / Jakby mnie wcale nie było”. Lina Kostenko w jednym z wierszy-apeli do narodu napisała: „Wybacz mi, mój umęczony narodzie, // Że milczę. Pozwól mi milczeć! // Bo siejesz, siejesz, a ono nie wschodzi, // I tylko żmije kłębią się i syczą. // Wszyscy przeciw wszystkim, wszyscy z nikim nie są zgodni. // Złość porusza ludźmi, ale w stronę otchłani”. Daje ona swoją interpretację, dlaczego obecnie tak dzieje się w naszej Ukrainie: „Czasem wydaje mi się, że istnieje jakiś ośrodek mózgowy, który pracuje na samolikwidację tego państwa, nawet nie tyle rękami jego wrogów, co wysiłkami własnych tutejszych idiotów...” Rok 2019. Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko na pierwszej linii frontu Mychajło SOPIWNYK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy To realne hasło kandydata na urząd Prezydenta Ukrainy W. Zełenskiego z billboardu na Chreszczatyku. Na tej samej ulicy — jeszcze jedno odrażające hasło tego samego kandydata: „My ich zrobimy razem”. Śmiesznie, prawda? A oto na skrzyżowaniu dróg w rejonie metra „Liwobereżna” już poważniejsze hasło „Ani obietnic, ani przebaczeń”. U mnie, jak i u przeważającej większości Ukraińców, w te dni zawsze pojawiały się myśli: czy ludzie czytają te bardzo „śmieszne” wezwania-obietnice? A może to po prostu z zawodowej inercji prześmiewcy W. Zełenskiego, dla zabawy po raz kolejny drwią z Ukraińców? Przecież w wielu, a być może i we wszystkich transmisjach (bo od pewnego czasu przestałem oglądać na kanale TV 1+1 „Kwartał 95”) brzmiały czasami do obrzydliwości cyniczne drwiny z Ukraińców. Zakończenie na str. 3 PIERWSZA KONSTYTUCJA — UKRAIŃSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ukraińcy — naród czy ludność?

Obecnie w serwisie Facebook bardzo rozpowszechniły się słowa, które przypisuje się dawnemu chińskiemu myślicielowi Sun Tzu: „Niech na ulicach wrogiej stolicy szepcze się, że książę okrada lud, jego doradcy go zdradzili, urzędnicy się rozpili, a żołnierze są głodni i bosi. Niech mieszkańcy kaleczą imię swego księcia i wymawiają je niepoprawnie... Niech im się wydaje, że przy najedzeniu głodują. Niech zamożni mieszkańcy zazdroszczą tym, którzy pasą bydło w księstwie Wei. Rozniecajcie wewnętrzny pożar nie ogniem, lecz słowem, a głupcy i nieudacznicy zaczną narzekać i przeklinać swoją ojczyznę. I wtedy przejdziemy przez otwarte bramy”. Czy rzeczywiście to „pouczenie” pochodzi z księgi „Sztuka wojny” chińskiego myśliciela VI wieku przed Chrystusem (w ukraińskim, rosyjskim i polskim przekładzie traktatu nie znalazłem cytowanego tekstu), nie jest aż tak istotne. Choć badając spuściznę tej postaci, zwróciłem uwagę, że nauczał on, iż w wojnie, która jest walką na śmierć i życie narodu, nie należy stronić od kłamstwa i podstępu. Jednak pisał nie tylko o wojnie, lecz także o ludzkiej niewdzięczności i niezrozumieniu tego, co dobre: „Im genialniejszy jest wasz plan, tym mniej ludzi będzie się z nim zgadzać”. Dziś wszyscy jesteśmy świadkami, że kremlowscy szaleńcy prowadzą wojnę o federalizację, a potem o likwidację państwa ukraińskiego, o stopniowe przekształcenie narodu ukraińskiego w gnojowisko „russkiego mira”. Jesteśmy świadkami tego, że wielu Ukraińców nie chce tego rozumieć. Aby zamącić w ludzkich głowach zrozumienie prawdy, kremlowscy propagandyści nie gardzą kłamstwem i podstępem. Nie bez udziału „własnych idiotów”, jak o nieodpowiedzialnej części ukraińskiego społeczeństwa pisała wielka poetka Lina Kostenko, w naszym domu płonie wewnętrzny pożar, rozpalony obcym słowem, a masy zarażone bacylem konsumpcjonizmu lżą i przeklinają własną ojczyznę. Że coś takiego może się zdarzyć w 28. roku niepodległości Ukrainy, która odpowiedziała dwoma Majdanami na kremlowsko-miedwczukowskie usiłowania wepchnięcia Ukrainy do rosyjskiej geopolitycznej stajni, nie śniło się w najczarniejszych snach. Jeszcze większym zaskoczeniem było to, że obecny przewodniczący historycznego Ruchu Ludowego Ukrainy Wiktor Krywenko, który z niezrozumiałych dla mnie powodów demonstruje głęboką niechęć do osoby Petra Poroszenki, zalicza Wołodymyra Zełenskiego do kategorii „fantastycznych patriotów”, który przywiózł na front 260 samochodów. O tym przewodniczący NRU powiedział w programie „Prjamyj efir” w telewizji „Prjamyj” 3 kwietnia 2019 roku. Krywenko nie wyklucza, że NRU poprze Zełenskiego, jeśli ten wyraźnie zadeklaruje swoje stanowisko w kwestii przystąpienia do NATO i integracji z UE. Zakończenie na str. 2 DUCHOWE ŹRÓDŁA SZEWCZENKOZNAWCY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Ukraińcy — naród czy ludność?», s. 1

Ukraińcy — czy jesteśmy narodem czy populacją?

Zakończenie. Początek na str. 1 I według wszelkich danych on o tym oświadczy, ponieważ nie wpłynie to na rosyjskojęzyczną część jego wyborców. Dla niego teraz najważniejsze jest odbieranie głosów ukraińskocentrycznej części społeczeństwa. Obecnie już widzimy, że szef sztabu Zełenskiego (choć na razie nie on sam) składa oświadczenia, które dublują stanowisko Petra Poroszenki. Z ust Dmytra Razumkowa usłyszeliśmy, że Krym jest okupowany, a w Donbasie Rosja prowadzi hybrydową (w rzeczywistości gorącą!) wojnę przeciwko Ukrainie. Czego jednak nie powie się dla realizacji celu, który ukraińscy analitycy już nazwali rosyjskim przewrotem państwowym, zamaskowanym pod ukraińskie demokratyczne wybory. Na przykładzie Julii Tymoszenko świat nie raz widział, jak można wygłaszać oświadczenia, składać podpisy, a robić dokładnie na odwrót. W 2008 roku Julia Tymoszenko złożyła podpis pod „oświadczeniem trzech” o przystąpieniu Ukrainy do MAP. Było jej to potrzebne dla pozytywnego głosowania w parlamencie za jej „ukraińskim przełomem”. Jednocześnie robiła wszystko, co możliwe, łącznie z oświadczeniami w Monachium i Brukseli, że dla Ukrainy bardziej odpowiedni jest rosyjski model bezpieczeństwa europejskiego. Dlatego mam wszelkie podstawy przypuszczać, że z oświadczeniami, których od Wołodymyra Zełenskiego domaga się obecny przewodniczący historycznego RNR, może być podobna historia. Tym bardziej, że Ukraina i świat zobaczyły, w jaką parodię zmienił W. Zełenski swoją ideę-prowokację z oddawaniem analiz na obecność narkotyków. W narodzie mówią: ufaj, ale sprawdzaj. Nawet deputowanego ludowego i kierownika Ludowego Ruchu Ukrainy. Choć oświadczył on na całą Ukrainę, że Zełenski wywiózł na front 260 maszyn (z kontekstu wynika, że chodzi o samochody), w materiałach, którymi towarzyszy apel Stepana Chmary do Ukraińców o poparcie w wyborach kandydatury Wołodymyra Zełenskiego, mowa jest jedynie o „ponad 30” samochodach przekazanych przez niego na front. Choć i ta liczba budzi wątpliwości. Wyszukiwanie internetowe za pomocą słów kluczowych „Zełenski, samochody, front” w przedziale czasowym między 2014 rokiem a 31 grudnia 2018 roku nie wykazało żadnych doniesień ani artykułów. Dziwne? Przyjmijmy, że liczba 30, którą ogłasza grupa wsparcia Zełenskiego na czele ze Stepanem Chmarą, jest prawdziwa. Skąd zatem u wielbiciela „fantastycznego patrioty”, przewodniczącego RNR, wzięła się liczba dziesięciokrotnie większa? Jest to przede wszystkim zuchwała demonstracja tego, że znaczna część polityków, kierując się egoistycznymi pobudkami, a nie interesami narodowymi, ma naród za głupców. To świadectwo głębokiej demoralizacji, która może doprowadzić do strasznych skutków dla całego narodu. Dopóki Ukraina pozostaje demokratycznym państwem, Stepan Chmara ma prawo swobodnie wygłaszać swoje apele. Jednak w sąsiedniej Polsce formę jego ataków na urzędującego prezydenta jednoznacznie oceniono by jako zniewagę instytucji głowy państwa. I pociągnięto by do odpowiedzialności. Tam przypadki realnego karania za zniewagę głowy państwa już istnieją. O tym niuansie przypominam tym, którzy z godną podziwu wytrwałością mówią, że na Ukrainie za czasów prezydentury Petra Poroszenki nie było nic dobrego. Jeśli Stepan Chmara za wszystkie znieważające wypowiedzi pod adresem Prezydenta Ukrainy (w artykule 105 Konstytucji Ukrainy powiedziano, że za naruszenie honoru i godności Prezydenta Ukrainy winne osoby pociąga się do odpowiedzialności) nie jest karany, to jaka u diabła panuje u nas dyktatura, w której prezydenta oskarża Stepan Chmara? Zwraca się on do narodu, aby ten poparł osobę, która drwi z narodu. Chwalona przez Chmarę osoba z maniakalną upartością odmawia odpowiadania na pytania narodu, przechodzenia w niezależnych laboratoriach badań na obecność narkotyków, składania deklaracji o stanie swojego majątku. Obecnie napięcie wzmacnia to, że do sieci trafił fragment wywiadu z artystą Zełenskim (wywiad dawał w czasie, gdy nie brał udziału, jak on to nazywa, w „projekcie prezydenckim”). W nim ledwo wyraźnie, zachrypniętym głosem chwali się, że zażywa narkotyki i że jednego „strzału” wystarcza mu na cały dzień. Zatem narkotykowe pytania, które pojawiają się wokół niego, to już nie kwestia wyborczej „technologii”, a kwestia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy i szacunku świata do narodu ukraińskiego. Od tego zależy poziom współpracy z Ukrainą, a co za tym idzie – poziom dobrobytu i bezpieczeństwa Ukraińców. Stepan Chmara, kierując się nienawiścią do osoby Petra Poroszenki, nie widzi tych zagrożeń. Jednak każdy, kto jest realnie odpowiedzialny za los narodu i państwa, nie może ich ignorować, bo skutki mogą być katastrofalne. Po pojawieniu się przyznania Zełenskiego do zażywania narkotyków bardzo wątpię, czy zgodnie z obowiązującym prawem Stepan Chmara ma prawo go wychwalać, rekomendować go Ukraińcom jako „zbawcę” narodu ukraińskiego. Jednak dokładnie wiem, że zgodnie z prawem naród ma prawo wiedzieć, dlaczego Chmara stanął w jednym „zaprzęgu” z odrażającym Żyrinowskim. Co ich łączy? Jeszcze w czasach historycznego UGS (1988–90) wielu osobom wydawało się podejrzane, że Stepan Chmara nie raz wszczynał awantury, grożąc rozłamem Związku za to, że kierownictwo UGS odrzucało jego „ideę” strajków w zakładach pracy jako formę walki politycznej. Niedługo potem, już w czasie jego pierwszego deputowania, w listopadzie 1990 roku, miała miejsce prowokacja z pułkownikiem milicji Hryhoriewem, w wyniku której Chmara został uwięziony. Deputowani różnych rad obwodów zachodnich wysyłali do Kijowa apele z żądaniem uwolnienia uwięzionego parlamentarzysty. Delegowali delegacje do ówczesnego kierownika USRR Łeonida Krawczuka z żądaniem jego uwolnienia. Jedna z uczestniczek takiej delegacji z miasta Chodorów, rozmyślając nad „fenomenem”, że obecnie Chmara i Żyrinowski wzywają do poparcia Zełenskiego, powiedziała, że wiosną 1991 roku aktywnie rozpowszechniano opinię o Chmarze, że w rzeczywistości jest on daleko nie tą osobą, za którą się podaje… Wtedy te słowa wywołały szerokie oburzenie. Jednak z czasem działania Stepana Chmary często zmuszały do zastanowienia się nad jego motywacją. Zatrzymam się na dwóch momentach. Gdy na Ukrainie zaczęła formować się wielopartyjna struktura z partiami opozycyjnymi wobec KPZR, odpowiedzialni politycy wzywali, by nie dopuścić do samobójczego rozdrobnienia partyjnego. Na początku lat 90. wpływowymi siłami partyjnymi były URP i DemPU (nazywano je w narodzie partią więźniów politycznych i partią pisarzy). Prowadzono rozmowy o ich zjednoczeniu, ich programy i cele były niemal identyczne. Jednak S. Chmara, ogłaszając URP niezbyt radykalną partią, rozbił ją, niszcząc w ten sposób ideę ukraińskiego zjednoczenia politycznego. Wiosną 1994 roku Stepan Chmara, kierując się osobistą nienawiścią do Łeonida Krawczuka, demonstracyjnie doradzał ówczesnemu kandydatowi na prezydenta, rosyjskojęzycznemu Łeonidowi Kuczmie (artykuły i zdjęcia o tym się zachowały), jak pokonać urzędującego prezydenta. A kiedy Kuczma okazał się nie do końca taki, jak oczekiwała Moskwa, kiedy odważył się, wbrew woli Moskwy, zaprosić na Ukrainę papieża Jana Pawła II, na Ukrainie powstaje ruch (Forum Ocalenia Narodowego) na czele z Julią Tymoszenko, domagający się impeachmentu Kuczmy. Oczywiście na pierwszej linii tego ruchu – Stepan Chmara. Kiedy obecnie w porządku dziennym stoi wektor „Precz od Moskwy”, Stepan Chmara stoi na pierwszej linii ruchu, nazwijmy go umownie „precz z Poroszenką”. Wcale go nie obchodzi, że skutki zmiany wektora geopolitycznego mogą być katastrofalne dla państwa! Czy naprawdę to tylko przypadek? Obecnie w tym i podobnych przypadkach odpowiadają krótkim słowem: Myślcie! Tym bardziej, że jako państwo stoimy przed próbą człowieka z realnym (zadeklarowanym w wywiadzie!), a nie scenicznym doświadczeniem narkotykowym. Okazuje się, że S. Chmara nie jest jedynym z byłych więźniów politycznych, który własne uprzedzenie do osoby Petra Poroszenki stawia wyżej niż bezpieczeństwo i niezależność państwa. Bardzo aktywny w tym jest obecny przewodniczący Twórczego Stowarzyszenia Satyryków NSPU Hryhorij Hajowyj. Poucza mnie, że nie mam moralnego prawa agitować za urzędującym prezydentem, bo… I przytacza szereg swoich argumentów. Zanim je skomentuję, muszę podkreślić, że agituję nie za tą czy inną osobą, a za niezależnym od kremlowskich satrapów państwem wolnej ukraińskiej nacji… Logiczne, że powinni to robić z poświęceniem wszyscy więźniowie polityczni. Choć nie wszyscy z tych, którzy przeszli katorgę w gułagach Rosji, to robią. Będąc w szponach rosyjskiego systemu karnego, poeta-satyryk jest gotowy odrzucić kurs „Precz od Moskwy”, byle nie dopuścić do ponownego wyboru Petra Poroszenki na Prezydenta Ukrainy. W tym przypadku osobista uprzedzoność tak głęboko zakorzeniła się w duszy, że nazywa on pseudopatriotami wszystkich, którzy występują za zachowaniem kursu politycznego Ukrainy, realizowanego pod przewodnictwem Petra Poroszenki. To bardzo niebezpieczna uprzedzoność, kiedy emocje biorą górę nad poczuciem odpowiedzialności narodowej i nad instynktem narodowego samozachowania. Jednak na obecnym etapie do pozycji, którą zajmuje satyryk Hryhorij Hajowyj, skłaniają się tysiące. Przez Facebooka i pocztę elektroniczną rozpowszechniałem ostatnio unikalny apel jednego z wojowników, obrońców Ukrainy — Iwana Pidhirnego, do wyborców Zełenskiego. Po kilku dniach otrzymałem odpowiedź-wyrzut na ten apel od deputowanego pierwszej kadencji (nazywa się Mykoła Iwanowycz): „Czemuś nie krzyczeli, kiedy latami działo się bezprawie, nie tworzyli apeli, nie wzywali do pokuty, a teraz podnieśli krzyk”. A w prywatnej rozmowie główny nacisk kładzie na wielomilionowe premie Kobolewa. Te wyrzuty Mykoły Iwanowycza są w duchu wyrzutów satyryka Hajowego. On, wyrzucając tej części ukraińskiego środowiska pisarskiego, która w osobie Petra Poroszenki widzi gwarancję kursu na uniezależnienie od Rosji, nazywa ją drwiąco „elitą” i twierdzi, że tak oderwała się od narodu, iż nie widzi, jak „złodziejska władza” „zapędziła w kozi róg wszystkich pospólstwo”. Według jego przekonania, „rdzenni Ukraińcy”, którzy zagłosują na Petra Poroszenkę, „skazują się, w istocie, na samozagładę bez żadnego oporu”. Ponieważ znam satyryka Hryhorija Hajowego osobiście, bardzo wątpię, czy mogę go w czymś przekonać. Więc nie do niego ten komentarz jest adresowany, a do tych, którzy stawiają retoryczne pytanie: co robić dalej? Nie wszyscy bowiem rozumieją, że udział Wołodymyra Zełenskiego w „projekcie” „wybory prezydenckie” to test na narodową adekwatność Ukraińców. I wcale nie idzie on na prezydenta, by uszczęśliwić Ukraińców, by ustanowić dobrobyt i sprawiedliwość. Niestety, 31 marca oblaliśmy ten test na adekwatność, czym zaniepokoiliśmy świat. Były kandydat na prezydenta Anatolij Hrycenko po spotkaniu z obecnym kandydatem Wołodymyrem Zełenskim napisał na Facebooku, że ten ostatni nie jest gotowy do sprawowania urzędu głowy państwa. Kierując się osobistą niechęcią do osoby Petra Poroszenki, zauważył, że Wołodymyr Zełenski jest gotowy się uczyć. Już to przechodziliśmy. Łeonid Kuczma, choć miał doświadczenie pracy na stanowisku dyrektora wielkiej fabryki i na stanowisku szefa rządu, sam mówił, że zmuszony był w trakcie realnej prezydentury uczyć się bycia prezydentem wielkiego państwa. Za tę jego naukę Ukraina w czasie pokoju płaciła bardzo wysoką cenę. Przede wszystkim jest to ogromna korupcja. I narodziny oligarchatu, z którym Ukraina do dziś nie może sobie poradzić. Jaka będzie cena nauki aktora, który nie ma ani politycznego, ani dyplomatycznego doświadczenia? A na sprawy ekonomiczne patrzy w sposób głęboko parodystyczny. Czego warta jest jego parodia z obietnicą „podniesienia” pensji nauczycieli do 4 tysięcy dolarów? Według oceny ekspertów, w przypadku zwycięstwa Zełenskiego inwestorzy zrobią pauzę, co pociągnie za sobą spadek kursu hrywny ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami. Prognozuję — minie niewiele czasu, gdy prezydenturę Poroszenki będą wspominać z nostalgią za stosunkowo stabilnymi czasami. Tym bardziej, że nad głównym inicjatorem udziału Zełenskiego w „projekcie” „wybory prezydenckie” Ihorem Kołomojskim (w wywiadzie dla Dmytra Gordona nie ukrywał, że „prowadzi” Zełenskiego do władzy) zaczynają gromadzić się czarne chmury. 8 kwietnia 2019 roku poinformowano na stronie Radia „Swoboda”, że światowa prasa nazywa Ihora Kołomojskiego „jednym z najniebezpieczniejszych oligarchów”. Jak mnie poinformowano z Polski, w tamtejszych mediach była to sensacja dnia. Strona Radia „Swoboda” cytuje amerykańskie wydanie internetowe „The Daily Beast”, w którym zamieszczono materiał „Ukraiński oligarcha-miliarder Ihor Kołomojski jest pod śledztwem FBI”. W podtytule wskazano, że Ihor Kołomojski, którego oskarżano o zlecanie zabójstw i który, jak uważają, stoi za osobą, która może wygrać wybory prezydenckie na Ukrainie, trafił pod śledztwo pod zarzutami przestępstw finansowych. Śledczy rozpatrują potencjalne przestępstwa finansowe, włącznie z praniem pieniędzy — poinformowały wydanie trzy oddzielne osoby zaznajomione z tematem. Jonathan Bronson, który pracował w ambasadzie USA w Kijowie, a także był analitykiem ds. Ukrainy, uważa, że Kołomojski jest niezwykle niebezpieczny — „jeden z najniebezpieczniejszych oligarchów”, ponieważ jest gotowy „brudzić sobie ręce”. Kołomojski, zdaniem Bronsona, „stał się jednym z pierwszych oligarchów, który zaczął zachowywać się jak watażka ugrupowania paramilitarnego”. Oczywiście, że adwokat oligarchy Michael Sullivan kategorycznie zaprzecza twierdzeniom wydania, że Kołomojski prał środki w USA… Dlatego decydujące w ukraińskim losie będą nie amerykańskie sprawy przeciwko Kołomojskiemu (on jako obywatel i mieszkaniec Izraela jest praktycznie nieosiągalny dla amerykańskiego wymiaru sprawiedliwości), a ukraińska odpowiedzialność, wykazana 21 kwietnia 2019 roku. Tutaj trzeba wziąć pod uwagę: jeśli Ukraińcy wpadną na pomysł oddania sterów państwa Wołodymyrowi Zełenskiemu, to putinowscy (i nie tylko) prowokatorzy będą destabilizować i dyskredytować Ukrainę na gruncie jego narodowości. Choć on mówi, że ta „wada”, jak nazywa swoje żydowskie pochodzenie, „zajmuje aż 20. miejsce na liście wszystkich jego wad”, jednak Kołomojski już oświadczył, że będzie wpływał, aby Zełenski, w razie wyboru na prezydenta Ukrainy, przestrzegał szabatu. I na tym gruncie bardzo łatwo robić różne prowokacje. Czy nie damy gruntu dla prowokacji, które, ku uciesze Putina, mogą podpalić Ukrainę, zależeć będzie od naszej odpowiedzialności. Od naszej odpowiedzialności zależeć będzie, czy spełni się nasze marzenie o godnym europejskim życiu już w najbliższych latach. Czy na drodze do ukraińskiego marzenia stracimy co najmniej jedno pokolenie? Po pierwszej turze wyborów przeczytałem w sieci internet straszne, zabójcze słowa: „Pod wpływem cudzej propagandy konsumpcjonizmu degradujemy od dumnego narodu do bezimiennej populacji”. I tylko od nas zależy, czy świat nadal będzie postrzegał nas jako naród zdolny do wielkich czynów, czy jako niewartą uwagi populację, nad którą można bezkarnie się znęcać. Musimy rozumieć, że w poszukiwaniu populistycznej iluzji możemy stracić choć nie słodką, ale jednak twardą rzeczywistość i nadzieję na perspektywę. Mają Ukraińcy swoje rachunki z władzą. Z historii wiemy: tam, gdzie obcy „przychodzili” załatwić międzyukraiński rachunek krzywd, kończyło się utratą państwowości. Czyżbyś Ty, choć umęczony politycznymi swarami polityków, jednak wciąż wolny ukraiński narodzie, stracił zrozumienie, że państwowość i wolność są najwyższymi wartościami każdej wolnej nacji? Wierzę, że nie straciłeś i w chwale to okażesz! Myrosław ŁEWICKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

władza nie oburzyły się tym cynicznym wyzwaniem. Nieukarane zło rodzi jeszcze większe zło. A wy uwierzyliście w tę komedię i pobiegliście do lokali wyborczych głosować na filmowego prezydenta. Dzięki Bogu, że tylko 30% głosów oddano na tego kandydata, a nie więcej. Widocznie Najwyższy zlitował się nad Ukrainą, wszak nie wszyscy w niej są zombi, a to daje nam nadzieję na przemyślenie swoich błędów. Na kolejnej naradzie w Związku Oficerów Ukrainy przed pierwszą turą, kiedy omawiano kandydatury (prawda, nie wszystkie 39, bo to by do rana trwało), pułkownik Wołodymyr Krywobok powiedział: „Nie lubię Poroszenki, ale bardzo kocham Ukrainę, dlatego będę głosował na urzędującego Naczelnego Dowódcę SZU Petra Poroszenkę”. Co tu można dodać lub odjąć. Krótko i jasno, po wojskowemu. Weźmy hasło „Kocham Ukrainę…” i niech każdy Ukrainiec i Ukrainka przyjdą z nim do lokali wyborczych 21 kwietnia, w katolicką Wielkanoc, i zagłosujmy tak, jak nakazuje nam mądrość naszego ukraińskiego narodu i godność narodowa. Oddajmy swój głos na Człowieka, który już sprawdził się jako mąż stanu, działający w dziedzinie oświaty, języka, wojska, wiary chrześcijańskiej, państwa Ukraina. Nie dopuśćmy do potwierdzenia gorzkich słów hetmana Iwana Mazepy „Przez niezgodę wszyscy przepadli”. Niech wezwanie T. Szewczenki „Objmijcie się, bracia moi. Proszę was, błagam” będzie naszym obowiązkiem wobec naszych dzieci, wnuków, wobec przyszłych pokoleń. Żeby nie dręczyło nas potem sumienie, że nic nie zrobiliśmy, aby zachować Ukrainę. Wtedy nadzieja tylko w Bogu. A Bóg daje to, co my zrobimy. Mychajło SOPIWNYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Wszystko będzie Ze!fajnie!»

Zakończenie. Początek na str. 1. Po pierwsze, język ukraiński u tych rosyjskojęzycznych KVN-owców był brutalnie fałszowany. Po drugie, we wszystkich tych scenach dotyczących Ukraińców, przywódców państwowych i samej Ukrainy brzmiała pogarda, niechęć, lekceważenie i zniewaga. I zawsze było mi boleśnie przykro, że widzowie na sali reagowali śmiechem i wesołością. Myślałam: czyżby wśród nich nie było choć jednego Ukraińca, żeby wstał i wygwizdał lub krzyknął „hańba!”. No, myślę, może tym razem znajdzie się „jeden kozak z miliona świniopasów” (T. Szewczenko). Niestety, moje nadzieje się nie spełniły, a dziś tym bardziej. Czyżby wielu Ukraińcom „namieszano” w głowach tym telewizyjnym pudłem, że tak zgodnie zagłosowali w pierwszej turze wyborów na stanowisko Prezydenta Ukrainy na kandydata W. Zełenskiego? Ludzie dobrzy!.. „Opanujcie się! bądźcie ludźmi, bo nieszczęście was spotka” (T. Szewczenko). Posłuchajcie rady-przesłania naszego geniusza — proroka Ukrainy Tarasa Szewczenki. Czyż tak wielkim i skomplikowanym państwem, jak Ukraina, i to w tak trudnym czasie, może kierować zupełnie nieprzygotowany człowiek? Czy może głosowaliście na niego dla zabawy? Państwo takie zabawy mogą bardzo drogo kosztować — do ostateczności, utraty samego Państwa. Tego chcecie? Tego mogą chcieć tylko wrogowie. Wam co, wszystkim znudziło się żyć we własnym państwie? Posłuchajcie jeszcze raz Szewczenki, który nam zapowiedział, że tylko „w swojej chacie własna i prawda, i siła, i wolność”. Ale czy gorzkie lekcje przeszłości, jak choćby po heroicznej zwycięskiej bitwie wojsk kozackich hetmana Iwana Wyhowskiego pod Konotopem w 1659 roku, której 28 czerwca tego roku minie 360 lat, gdzie doszczętnie została rozbita 100-tysięczna armia moskiewska, Maria MELNYK, członkini NSŻU, wieś Kotiużany, obwód winnicki. Pewnego razu w radiu naszego centrum rejonowego usłyszałam opowieść Ołeny Mykołajiwny Panczenko ze wsi Kotiużany o wolontariuszach. Z radosnym wzruszeniem, szczerze, jak na spowiedzi, opowiedziała ona o swoich współmieszkańcach, którzy przejmują się, biorą do serca los wojskowych, broniących naszej Ojczyzny w wojnie z rosyjskimi najeźdźcami w Donbasie. Śpieszyła się, by powiedzieć dobre słowo o każdym mieszkańcu Kotiużan, bała się, że zapomni czyjeś imię w tej świętej sprawie. Przysłuchiwałam się jej wzruszeniu, bo czułam w nim jej nieprzekupną miłość do Ukrainy. Przemknęła pocieszająca myśl: „Aha, jest jeszcze proch w prochownicach, jeszcze nie wyczerpała się siła Ukraińców!”. Od razu zadzwoniłam do tej nieprzeciętnej kobiety i zapytałam: — Ołeno Mykołajiwno, dlaczego zajęła się Pani pomocą naszym wojskowym? To przecież nie miód: zbierać od ludzi produkty, przechowywać, przygotowywać, pakować, ładować — to wielka odpowiedzialność. — Ależ bezczelny okupant depcze ukraińską ziemię, szydzi z narodowych świętości. Nasi chłopcy na pierwszej linii walki z nienawistnym wrogiem, a my przecież za ich plecami, jak u Pana Boga za piecem, żyjemy w bezpieczeństwie, spokojnie śpimy. Czy możemy więc nie troszczyć się o nich, jeśli gryzie cię sumienie, że nasi są pod ostrzałem, śmierć zagląda im w oczy, drażni, zamachuje się kosą… I nie można odgonić się od natrętnych przewidywań: co trzeba robić, jak żyć, żeby kiedyś nie było wstyd za nas naszym dzieciom? Żebyśmy mogli uczciwie patrzeć im w oczy, nie czując winy, że nie zachowaliśmy dla nich niepodległej Ukrainy. O. M. Panczenko nie mogła pozostać obojętna wobec strasznej wojny, która spadła na naszą ziemię, — poznała ludzi, którym nie jest wszystko jedno, w szczególności Marię Jurijiwną, i gdzie przez rozłam kozackiej starszyzny Wyhowski złożył buławę hetmańską na korzyść młodego, nieprzygotowanego do zarządzania państwem Jurija Chmielnickiego, syna wielkiego Bohdana, który przez swoją nieudolność sprowadził na Ukrainę Moskali. Zgodnie z nowym układem sojuszniczym z Moskowią, przyjętym przez J. Chmielnickiego, Ukraina została uznana już nie jako państwo sojusznicze, a jako autonomia w składzie carstwa moskiewskiego. Zapamiętajcie, Ukraińcy, że straciliśmy swoje państwo w październiku 1659 roku, gdzie tym układem zostały przekreślone wszystkie osiągnięcia Państwa Hetmańskiego Wojska Zaporoskiego na wieki. Czyż można się z tym bawić, weselić dzisiaj, tym bardziej, że na Ukrainie znów płonie wojna z tym samym „bratnim” sąsiadem. Wyjaśnijcie sobie, proszę: czyż można komukolwiek stanąć za sterem Głównodowodzącego armii, kiedy ona walczy? Trudno mi sobie wyobrazić, kogo Zełenski będzie „robił razem”. To on miał na myśli nas, Ukraińców, „robić”. Może ten człowiek ma na myśli „zrobić” całą Ukrainę dla swojej ambicji czy bezczelności. Przecież on już raz porównał ją do kobiety lekkich obyczajów. I nic, wszyscy przełknęli. Ani prasa, ani społeczeństwo, ani

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Jeszcze jest proch w prochownicach

Melnik z Murowanych Kuryłowiec, z rannym uczestnikiem wojny na wschodzie Ukrainy Serhijem Michajłowiczem (pseudonim „Odessita”) z Winnicy, oraz z Ihorem Tymczyną (pseudonim „Tim”), lekarzem-ratownikiem medyczno-ochotniczego batalionu. Helena Mykołajiwna jest zachwycona tymi ludźmi: z własnej woli, z potrzeby serca wzięli się za pomoc naszym żołnierzom w zakresie wyżywienia i wyposażenia. W pierwszych dniach wojny wolontariusze nie tyle zbierali ostatni grosz z nitki, ile swoimi dostawami zawstydzili i przestraszyli władzę, bo ona dobrze wie, że głos ludu to głos Boga. Wtedy kierownictwo państwa pospieszyło z zaopatrzeniem Sił Zbrojnych Ukrainy, jak trzeba. W pierwszych latach wojny ochotnicze bataliony i Prawy Sektor na linii frontu walczyli z rosyjskimi najeźdźcami – wówczas państwo dawało im tylko broń i umundurowanie. A wyżywienie i inne wyposażenie, materiały do umocnień, by chronić się przed ostrzałem i niepogodą – to wszystko chłopcy musieli sami zdobywać. I podstawiali ramię wolontariusze, wspierali w najtrudniejszych chwilach. Przygotowanie zapasów na linię frontu to bardzo żmudna sprawa. Ta kobieta, odpowiedzialna i pracowita, drobiazgowo myślała, skąd wziąć mięso, warzywa – i wiele znajdowała… we własnym domu. Mięso zakonserwowała z fasolą w sosie pomidorowym. Własnej fasoli zabrakło, trzeba było kupować na targu – ale potrawy wyszły przepyszne. Córka i zięć O. Panczenko wszelkie prace wykonują szybko i doskonale: na własnym ogródku wyhodowali wyborowe warzywa. W rodzinie wszyscy lubią kiszone warzywa – więc zapragnęli przywieźć je żołnierzom. Ale jak i w czym dostarczyć ten prowiant aż na Donbas? Zwrócili się do swoich sąsiadów ze wsi, życzliwych i współczujących. Jeden z nich – prezes przedsiębiorstwa rolnego „Zarichne” Wasyl Michajłowicz. Często powtarza: „Heleno Mykołajiwno, tylko powiedz: czego i ile trzeba, a przywiozę!” I tego samego dnia dostarczył worek mąki, kaszy, cukier, ziemniaki, plastikowe beczułki po 30–40 litrów oraz wszystko, co potrzebne do wojskowych umocnień w ziemi: siekiery, piły, młotki, gwoździe, kabel, sprzęt elektryczny. Taki właśnie jest Wasyl Michajłowicz – niezmordowany, niezawodny, nigdy nieodmawiający – a nazwisko ma odpowiednie: Bezprozwanny. Innym przedsiębiorcą jest weterynarz Wiktor Cymbaluk. Tym, którzy troszczą się o żołnierzy, nigdy nie odmówi – sam wszystko zrobi. Więc na swojej ulicy zorganizował zbiórkę produktów dla naszych obrońców na wschodzie. I oto wszystkie troski i kłopoty wolontariuszy są za nimi: mikrobus, dobrem wypchany, gotowy wyruszyć z Winnicy na wschód. Załoga doświadczona nieprzewidzianymi przeszkodami: Maria Jurijiwna, Serhij Michajłowicz, Tymczyna Ihor. Z nimi żołnierze utrzymywali kontakt telefoniczny. Więc niecierpliwie na nich czekali, martwili się, czy szczęśliwie dotrą wolontariusze na linię frontu. Wreszcie radosne spotkanie: powitania, braterskie uściski. A Marii Jurijiwnie nie mogło się doczekać, by poczęstować żołnierzy domowym jedzeniem. Otworzyła beczułki z kiszonką – zapach kopru, czosnku, liści wiśni oszołomił chłopców. Surowi, zahartowani, skromni żołnierze byli wzruszeni: „Dalecy, nieznajomi, spokojni ludzie zatroszczyli się o nas: wymyślili przecież, nakisili warzyw i przywieźli z tysiąc kilometrów! Nie zapomnieli o sprzęcie elektrycznym – cenią naszą służbę ojczyźnie-narodowi. Więc nie jesteśmy jacyś bezdomni, nie sieroty: mamy Ojczyznę, Ukrainę. Razem z naszym narodem, da Bóg, wytrwamy…” Zbliżały się Boże Narodzenie. W Kotiużanach wszyscy szykowali się do świątecznej wigilii z 12 potraw – a wielu dręczyło sumienie, że w tym czasie nasi żołnierze tylko marzą o rodzinnym domu, o domowych potrawach, a zamiast tego kręcą się na tej strasznej wojnie, marzną na mrozie. Jak im pomóc? I wolontariusze postanowili: kolędy i pieniądze za nie poświęcić obrońcom Ukrainy. Jeszcze Betlejemska Gwiazda chowała się za snopami promieni słonecznych, a wesoła, gwarna grupa śpiewaków toczyła się ulicami wsi. Rozbrzmiewała pieśń pochwalna, rozległa melodia, poruszała serca ludzi tryumfalną wieścią o narodzeniu Chrystusa Zbawiciela. Pod akompaniament utalentowanego grajka na akordeonie Wasyla Anatolijowicza Balanczuka kolędowali najlepsi śpiewacy wsi Kotiużany: Ludmiła Wołodymyrówna i Leonid Wołodymyrowicz Dudkowie, Natalia Pawłiwna i Wiaczesław Wołodymyrowicz Hulewaci, Natalia Wołodymyrówna i Andrij Fedoriwowicz Sienikowie, Hanna Mykołajiwna Habro, Ludmiła Michajliwna Wojtenko, Wiaczesław Iwanowicz Skoropad, Natalia Iwaniwna Bezprozwana, Nadija Iwaniwna Dorosz. Dorosłym podśpiewywały dzieci, dumne z powierzonej sprawy. Po zakończeniu z torby wyjmowano pieniądze, liczono, nie mogąc się nadziwić: „Ojej, ile! Aż 9540 hrywien!” I wtedy wnuczka Heleny Mykołajiwny, ośmioletnia Sofijka, powiedziała swoje słowo: „Weźcie jeszcze, proszę, moje pięćset hrywien dla naszych wojowników! Przecież oni nas bronią”. I cały zarobek kolędnicy oddali na potrzeby wojskowych na froncie: na sprzęt elektryczny, lekarstwa, środki czystości (mydło, szampony, kremy), proszki do prania, papierosy i tym podobne – i w lutym 2019 r. pospieszyli, by to zawieźć na Donbas. I znów marzą się drogi na wschód. Na święto Zmartwychwstania Chrystusowego kotiużanie planują tradycyjnymi paskami, słodkościami, pieczenią powitać naszych obrońców ze Świętami Wielkanocnymi. Serhij Michajłowicz i Ihor Tymczyna obiecali zabrać na front także Helenę Mykołajiwnę Panczenko. Pełna radości, odpowiedziała: „No, a kto, jeśli nie my?!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wybór między europejską cywilizacją (o której marzyli Iwan Mazepa i Pyłyp Orlyk) a moskiewską hordą Putina. Bo jeden z kandydatów — „любітєль русского міра” — „ЗЕ-К” №2 i jego „moskiewska drużyna” są gotowi oddać i Kulturę, i Język, i Historię, a także Niepodległość Ukrainy w ogóle, którą gwarantuje współczesna Konstytucja Ukrainy. Najważniejsze z tego, co wywalczyliśmy w ciągu ostatnich pięciu lat. Wszystko to, za co ginęli najlepsi na Majdanie i na Donbasie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pierwsza Konstytucja — ukraińska

Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcie autora. Konstytucja USA z 1787 r. Francuska Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. Konstytucja Hiszpanii z 1812 r. 5 kwietnia 1710 roku hetman Pyłyp Orłyk oraz jego współpracownicy w Benderach uchwalili „Pakty i konstytucje praw i wolności Wojska Zaporoskiego”, które są faktycznie pierwszą europejską i ukraińską konstytucją w jej współczesnym rozumieniu. Właśnie teraz warto krytycznie przemyśleć doświadczenie naszego budowania państwa, błędy naszych przywódców oraz historyczne osiągnięcia narodu, bo dzisiaj jest prawdziwy dzień ukraińskiej Konstytucji. Konstytucja Pyłypa Orłyka została napisana w języku staroukraińskim. To bardzo ważny fakt dla współczesnej Ukrainy. Właśnie w języku staroukraińskim, a nie moskiewskim. Bo bez języka nie ma kultury, bez języka nie ma Narodu — właśnie język jest podstawą ukraińskości. Konstytucja P. Orłyka jest pomnikiem ukraińskiej myśli polityczno-filozoficznej i prawniczej, która położyła fundamenty pod wizję systemu legislacyjno-prawnego. Przez kilka stuleci Ustawa Zasadnicza P. Orłyka towarzyszyła wyborom hetmana Ukrainy i jest prawem zwyczajowym kraju kozaków — Ukrainy. Oto, szanowni czytelnicy, treść niektórych artykułów Konstytucji P. Orłyka: — Określenie i przestrzeganie granic, zwrot jeńców, odszkodowanie za wszystkie szkody wyrządzone przez Moskwę Ukrainie. — Uwolnić Dniepr od moskiewskich twierdz i miast, ziemie wzdłuż Dniepru zwrócić do pierwotnego terytorium Wojska Zaporoskiego. — Hetman nie ma prawa ani samowolnie przywłaszczać sobie, ani rozdawać innym ludziom, a ZWŁASZCZA MNICHOM I KSIĘŻOM, gospodarzom, urzędnikom wojskowym i osobom prywatnym ziemi oraz majątków. — Hetman osobiście musi pilnować, aby ludziom nie czyniono szkodliwych ciężarów, podatków, ucisku i zdzierstwa, przez które opuszczają swoje domy i idą szukać schronienia w zagranicznych krajach. Artykuły zostały zawarte jeszcze na początku XVIII w., a pisane są o teraźniejszości, gdyż mamy właśnie taką wojnę z Moskwą przeciwko Ukrainie. Z okazji 309. rocznicy Konstytucji Pyłypa Orłyka w stolicy Ukrainy 5 kwietnia 2019 r. organizacje społeczne i polityczne przeprowadziły pod pomnikiem Pyłypa Orłyka uroczysty wiec. W wydarzeniu wzięli udział działacze społeczno-polityczni i aktywiści: prawnik-konstytucjonalista Mykoła Siryj, przewodniczący PP „Patriot” Mykoła Hołomsza, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Majdanu Andrij Choma, przewodniczący organizacji społecznej „OUNd” Wiktor Switajło, działacz społeczno-polityczny, koordynator projektów SKUMO Kostiantyn Kozak-Nowalenko, członkini Stowarzyszenia Prawników Ukrainy Anna Isłamowa, przewodniczący międzynarodowej organizacji społecznej „Bractwo Sołowieckie” Heorhij Łuk’janczuk, etnopsycholog Wiktor Fiałkowśkyj, działacz społeczny, deklamator Mychajło Orluk, poetka, dziennikarka Ałła Topczij. W swoich wystąpieniach mówcy podkreślili, że Ukraina ma bardzo głębokie korzenie i tysiącletnią historię piśmiennictwa. Mamy poważne doświadczenie w pisaniu Ustawy Zasadniczej — Konstytucji. Pyłyp Orłyk był postępowym hetmanem, który rozumiał, że terytorium i ludzie stają się państwem i cywilizacją, gdy normują zasady, które są u podstaw państwa prawa. Najważniejsze to przestrzeganie i wykonywanie Ustawy Zasadniczej oraz niedopuszczenie do naruszania Konstytucji Ukrainy. W związku z tym ogromne znaczenie zyskuje Konstytucja P. Orłyka jako podstawa współczesnego ukraińskiego budowania państwa na zasadach ustawodawstwa konstytucyjnego. Musimy przywrócić autorytet Konstytucji Ukrainy. I w tym najbardziej odpowiedzialnym czasie dla losów ukraińskiej państwowości obywatele Ukrainy muszą podjąć swoją odpowiedzialną decyzję. Przedstawiciele organizacji społecznych i politycznych pod pomnikiem Pyłypa Orłyka na uroczystym wiecu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jarosław Mądry jako kreatywny i wykształcony strateg

Przez długi czas Ukraińcy żyli wspólną historią z sąsiadami. A dokładniej, tak, jak tego chcieli sąsiedzi. Idee „ruskiego miru” i „wspólnej kolebki” rozpowszechniano w masach, aby zrobić z nas „tępy tłum”. Mimo to, zakodowany w naturze zdrowy rozsądek nie pozwolił nam utracić swojej państwowości, swojej odrębności. Jednak nasi sąsiedzi się nie poddają. Na wszelkie sposoby próbują na nas wpływać, narzucić swoją wizję, pragną nas sobie podporządkować mimo wszystko. Jak działać? Prawdą. Nie musimy zmieniać ich zdania o nas, musimy zmienić myślenie Ukraińców, w szczególności tych, którzy wątpią w Ukrainę i jej przyszłość. Ołeksandra KASIANOWA Zdjęcia Walerija POPOWA, Julii KUZMENKO 4 kwietnia w ramach tradycyjnych kwietniowych III Ogólnoukraińskich Czytań Naukowych z udziałem młodych naukowców „Filologia początku XXI wieku: tradycje i nowatorstwo” odbył się okrągły stół „1000-lecie objęcia rządów przez Jarosława Mądrego na Wielkim Kijowskim Stole a rozwój średniowiecznego piśmiennictwa”. Inicjatorem i moderatorem spotkania była dr hab. nauk filologicznych, profesor Instytutu Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki Oksana Slipuszko. Podczas tej platformy naukowej prelegenci zademonstrowali na przykładzie postaci Jarosława Mądrego nie tylko zniekształcanie historii przez rosyjskich naukowców i dziennikarzy, nie tylko liczne interpretacje Jarosława Mądrego, ale także prawdę o zarządzaniu państwem, w szczególności to, że niełatwo być twórcą państwa, głową Rusi i działać tak, jak oczekują tego od ciebie inni. Pierwsze pytanie dyskusyjne — przynależność Jarosława Mądrego. Czyj on jest — Ukrainy czy Rosji? To manipulacyjne twierdzenie. Przecież, jak zaznaczył Jarosław Kałakura, dr hab. nauk historycznych, prof. KNU imienia Tarasa Szewczenki, jeszcze w ubiegłym wieku w Paryżu, na jednym z Kongresów o dziedzictwie historycznym, wyprowadzono taką zasadę dotyczącą przynależności: zabytki, jak i inne dziedzictwo, należą do tego kraju, który obecnie znajduje się na terytorium, gdzie zostały odnalezione lub gdzie miały miejsce wydarzenia historyczne. A jeśli chodzi o Jarosława Mądrego, to jest on księciem staroukraińskim, tak jak jego ojciec, a dziedzictwo Rusi Kijowskiej to dziedzictwo Ukrainy. Podkreślał to również Mychajło Hruszewski. Choćby nie wiem jak fałszowali fakty rosyjscy historycy, wszyscy rozumieją, czyim księciem jest Jarosław Mądry. Jarosław Mądry jako „zbieracz ziem ruskich” i „fundator rosyjskiego scentralizowanego państwa”. Ten mit również obalił Jarosław Kałakura. Naukowiec powiedział, że Jarosław Mądry dokonał zjawiska przeciwnego — decentralizacji ziem. Ten dzielnicowy sposób rządzenia jest europejski. Jego mądra decyzja o oddaniu ziem w zarząd wspólnotom pokazuje go jako profesjonalnego, nowoczesnego i mądrego władcę. Tę myśl kontynuował Ihor Sendiukow, redaktor działu „Historia i Ja” gazety „Deń”. Dziennikarz zauważył, że przywódcą państwa Jarosław Mądry został już w wieku 15 lat. Umiejętnie dobierał doradców, był dyplomatą i pragnął zgłębić „mądrość wieków”, rozwijając kulturę książkową na terytorium Rusi Kijowskiej. Książę ściśle współpracował z Bizancjum, mimo to zachowywał niezależny kurs swojego państwa, jego odrębność. Czyż więc nie mądrze działał Jarosław Mądry? Ihor Sendiukow podkreślił, że Jarosław Mądry posiadał te cechy władcy, których, niestety, nie mają wszyscy obecni działacze państwowi. Jeszcze jedną fałszywką dotyczącą postaci Jarosława Mądrego jest gloryfikacja jego działalności wojskowej. Rosyjscy historycy twierdzą, że pragnął rozszerzać terytorium kraju na północnym wschodzie i na zachodzie. Ale w rzeczywistości, według słów Jarosława Kałakury, za Jarosława Mądrego było mało wojen. Obrona była dla niego kluczowa. Świadectwem są współczesne „Wały Żmijowe” na całym terytorium lasostepowym i stepowym Ukrainy. Tutaj widzimy go jako stratega. Podkreślił to również Jurij Kowaliw, dr hab. nauk filologicznych, prof. Instytutu Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki. Według słów pana Jurija, Jarosław Mądry myślał o przyszłości. Był unikalnym i kreatywnym człowiekiem, który myślał i działał strategicznie. Mówiono również o zniekształcaniu przez rosyjską historiografię roli Jarosława Mądrego w rozwoju kultury, edukacji i duchowości. Serhij Machun, prowadzący rubrykę „Archiwista” tygodnika „Dzerkało Tyżnia”, rozwinął kwestię kontekstu i paraleli Sofii Kijowskiej, w szczególności Sofii jako obrazu mądrości. W ten sposób podkreślono rolę Jarosława Mądrego w rozwoju kultury i duchowości na terytorium Rusi Kijowskiej. Oprócz tego na okrągłym stole obalono mit o formowaniu „rosyjskiej kultury” przez Jarosława Mądrego i podkreślono, że rządy Jarosława Mądrego to najwyższy rozkwit Rusi Kijowskiej. Tę myśl rozwinęła w szczególności Oksana Slipuszko, która zaznaczyła, że Jarosław Mądry bezsprzecznie był człowiekiem księgi. Wraz z Hilarionem pracował nad kroniką, był wykształconym człowiekiem, dlatego to po raz kolejny podkreśla i charakteryzuje go jako mądrego przywódcę, który położył solidny fundament potężnego państwa kijowsko-ruskiego — typu i kierunku europejskiego, z wysokim poziomem edukacji, kultury, cerkwi, literatury. Trafnie na zakończenie spotkania wypowiedział się Jurij Kowaliw, że nikt nigdy nie powie, jakim był naprawdę Jarosław Mądry i jak działał. Dlatego obecnie jest wiele domysłów, które powstają przez to, że wychodzimy od tekstów, zabytków historycznych. Czytamy teksty, gdzie Jarosław Mądry opisany jest pretensjonalnie, ale on, jak i inni, był nieidealny. Dlaczego? Dlatego że kroniki mają różne redakcje, bo przepisywano je zgodnie z wolą książąt. Dlatego czytajmy teksty z wielką ostrożnością, pamiętając, że nakładamy na nie własne matryce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…służyć narodowi. Nasz ukraiński naród przez wiele stuleci był pozbawiony wolności. Okupanci próbowali zniszczyć ukraiński język i zastąpić go innym, dlatego obecnie ukraiński język wymaga ochrony, więc uchwalenie ustawy o państwowym języku ukraińskim będzie służyć jego ochronie”. Wł. inf. …nia” i wysokie notowania kandydata na prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Na wybór Maruv przez widownię, która – jak widać – była w przeważającej części młodzieżowa, tak jak w przypadku zwycięzców konkursu „Eurowizja”, w żaden sposób nie wpłynęło to, że piosenkarka koncertuje w Rosji i już w kwietniu planuje występy w Moskwie i Petersburgu. Na pytania dziennikarzy o to, co dzieje się na Donbasie, dziewczyna uniknęła jasnej odpowiedzi, a swoją karierę sceniczną w Moskwie tłumaczy zamiarami pokojowymi. Popularność Zełenskiego jako świadectwo mentalnego zrosyjszczenia Ukraińców Stopień mentalnego zrosyjszczenia części ludności ukraińskiej odzwierciedla także fenomen popularności obecnego kandydata na urząd prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. Jak już wspominano, showman i jego zespół „95 Kwartał” wielokrotnie demonstrowali w humorystycznych scenkach pogardę dla ukraińskich wartości narodowych — języka, kultury, symboliki. Do tego można dodać także popularyzowanie kremlowskiej interpretacji wydarzeń wojny rosyjsko-gruzińskiej 2008 roku w satyrycznym skeczu „95-go Kwartału” „Nasza Amerykasza”, gdzie ówcześni prezydenci Gruzji i Ukrainy Saakaszwili i Juszczenko przedstawieni są jako nikczemni głupcy — marionetki w rękach Amerykanów. A na początku marca 2014 roku, gdy okupacja rosyjska ukraińskiego Krymu trwała już pełną parą, on w eterze TSN zwrócił się do Putina z takim przemówieniem: „Uważajemyj Władimir Władimirowicz! Nie dopuśćcie z własnej strony nawet najmniejszej aluzji do konfliktu zbrojnego. Ponieważ Rosja i Ukraina to naprawdę narody braterskie. Jeśli chcecie, mogę błagać was na kolanach. Ale nie stawiajcie na kolana, proszę, naszego narodu”. Zgodnie z logiką tego apelu wychodzi, że Putin „ze swojej strony” nie dopuścił nawet „aluzji do konfliktu zbrojnego”. A kto zaś w tym czasie dokonywał okupacji Krymu z wykorzystaniem rosyjskich oddziałów wojskowych? I czy showman naprawdę wierzy w to, że pokładanie się przed carem-batiuszką „braterskiego narodu rosyjskiego” skłoni go do wstrzymania zbrojnej agresji? Ogólnie rzecz biorąc, analizując parodystyczną twórczość Zełenskiego, zwłaszcza serial „Sługa narodu”, którego nowy sezon wyemitowano na kanale „1+1” tuż przed głosowaniem, nie opuszcza wrażenie, że aktor prowadzi ukrytą grę w grandiozowym telewizyjnym eksperymencie programowania masowej świadomości elektoratu Ukrainy. Jak udany okaże się ten eksperyment, zobaczymy już wkrótce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Patriarcha Filaret do deputowanych

Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret wezwał deputowanych do przyjęcia ustawy o języku państwowym: „Drodzy bracia i siostry, ustawa o języku państwowym, czyli o języku ukraińskim, ma dla nas, Ukraińców, dla naszego państwa, bardzo wielkie znaczenie. Bez języka nie ma narodu, nie ma ludu. I dlatego, jeśli chcemy, aby na Ukrainie zachował się naród ukraiński i istniało państwo ukraińskie, przede wszystkim trzeba zachowywać język ukraiński. Dlatego siły, które występowały przeciwko Ukrainie jako państwu, zawsze zniewalały nas poprzez niszczenie naszego języka. Jeśli patrzeć na tę kwestię z punktu widzenia duchowego, boskiego, to trzeba powołać się na zesłanie Ducha Świętego na apostołów, który darował apostołom, nieznającym innych języków, umiejętność mówienia różnymi językami dla głoszenia Słowa Bożego. Cerkiew sprawuje nabożeństwa w języku ukraińskim po to, aby utwierdzić w świadomości wierzących konieczność modlenia się językiem, który rozumieją. Apostoł Paweł powiedział: „Wolę powiedzieć pięć słów zrozumiałym językiem, niż tysiąc słów niezrozumiałym”. Szanowni deputowani ludowi, zwracam się do was: poprzyjcie ustawę o państwowym języku ukraińskim. Jesteście sługami narodu, a jeśli jesteście sługami narodu, to powinniście temu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wojna na polu językowo-kulturowym: socjologia, Maruv i Zełenski

W spadku po Imperium Rosyjskim Ukraina otrzymała wypaczoną sytuację językową, w wyniku czego na jej terytorium toczy się konkurencja między dwoma językami. Ukraińskiemu po uzyskaniu niepodległości powinna przypaść państwowotwórcza rola konsolidacji ludności, co oznacza wprowadzenie go w określonych przez państwo sferach na całym terytorium kraju. Jednocześnie każde rozszerzenie użycia języka państwowego zakłada zawężenie użycia języka rosyjskiego, a Rosja nie jest krajem, który ustępuje tym, co uważa za swoje zdobycze. Zgodnie z logiką, zmiana wektora rozwoju językowo-kulturowego z prorosyjskiego na ukraiński miała dokonywać się przede wszystkim drogą odpowiedniego wychowania młodszego pokolenia. Przez 27 lat niepodległości na Ukrainie wyrosła już młodzież, która miała stać się jeśli nie całkowicie ukraińskojęzyczną, to przynajmniej pozbawioną kompleksu zależności od rosyjskiego świata. Tymczasem badania socjolingwistyczne i niektóre znaczące wydarzenia w naszym życiu kulturalnym i politycznym nie dają podstaw do optymizmu. Łarysa MASENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Co pokazała ankieta socjolingwistyczna wśród uczniów starszych klas w Czernihowie. Aspirantka Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Switłana Nemyrowska, która bada sytuację językową Czernihowa, przeprowadziła w tym mieście w 2018 roku ankietę wśród uczniów starszych klas. Przepytano 677 uczniów w wieku od 15 do 17 lat. Większość z nich (88%) mieszka w Czernihowie od urodzenia i identyfikuje się jako Ukraińcy (96,2%). Mimo to 41,6% ankietowanych uczniów uważa za ojczyste zarówno język ukraiński, jak i rosyjski w równym stopniu, tylko ukraiński — 32,7%, rosyjski — 19,6%, inny — 3,8%, a 2,3% respondentów nie określiło się. Zatem widzimy, że dawna radziecka wytyczna uznawania przez Ukraińców za ojczysty nie tylko swojego, ale i języka rosyjskiego, nadal skutecznie wpływa na czernihowską młodzież, urodzoną w niepodległej Ukrainie. Kolejne wyniki ankiety demonstrują jeszcze gorszy obraz, który właściwie pokazuje, czym ma zakończyć się projekt „dwóch języków ojczystych”. W codziennym użyciu czernihowskich uczniów absolutnie dominuje język rosyjski. Po ukraińsku mówi tylko 2% uczniów starszych klas, 4,4% odpowiedziało, że porozumiewa się surżykiem, reszta zaś jest rosyjskojęzyczna. Inne badanie, przeprowadzone w 2016 roku w Czernihowie wśród wszystkich grup wiekowych, pokazało wyższy odsetek użycia języka ukraińskiego (13%) oraz obu języków w równym stopniu (33%). Ale różnica w zestawieniu z ankietą młodzieży świadczy o tym, że po ukraińsku mówią tylko przedstawiciele starszego pokolenia. Potwierdza to również fakt z badania S. Nemyrowskiej, że po ukraińsku lub w obu językach uczniowie posługują się głównie podczas komunikacji z babciami i dziadkami, chociaż i tutaj wskaźnik jest niski (14,5%). W ten sposób wyniki badania socjologicznego z 2018 roku świadczą o upadku języka państwowego w starożytnym ukraińskim mieście, które położone jest zaledwie 130 kilometrów od stolicy. Taka sytuacja, właściwa nie tylko Czernihowowi, ale i niektórym innym miastom, świadczy o fiasku polityki humanitarnej, a częściowo i oświatowej w naszym państwie. Przyczyny dominacji języka rosyjskiego w środowiskach młodzieżowych Ukrainy. Chociaż statystyka liczby szkół z ukraińskim językiem nauczania powinna poświadczać udaną ukrainizację oświaty, przeczy jej powszechna praktyka formalnego stosunku wielu nauczycieli do języka ukraińskiego — używają go tylko na lekcjach, a na przerwach i szkolnych świętach przechodzą w komunikacji z uczniami na rosyjski. Takie zachowanie pedagogów kształtuje w świadomości uczniów funkcjonalny podział dwóch języków: ukraiński postrzegają jako oficjalny język formalnej komunikacji, a rosyjski — jako znacznie bardziej atrakcyjny język towarzyskich rozmów i rozrywki. Na utrwalenie właśnie takiego stereotypu w stosunku do dwóch języków potężnie pracowała, poczynając od drugiej połowy lat 90., niemal cała sfera masmedialna kraju, przede wszystkim zawłaszczone przez oligarchów kanały telewizyjne. Obecność języka ukraińskiego w teleefirze sprowadzała się do oficjalnej informacji, natomiast cała sfera rozrywkowa stała się domeną rosyjskości. Do niedawna na niemal wszystkich kanałach telewizyjnych królowała produkcja sprowadzona z Rosji lub stworzona na Ukrainie, ale tak samo rosyjskojęzyczna. Tak Rosja, otrzymawszy od ukraińskiego kierownictwa carte blanche na posiadanie najefektywniejszych instrumentów wpływu na wychowanie młodego pokolenia Ukraińców, wygrała wojnę z Ukrainą na polu językowo-kulturowym. Razem z językiem rosyjskim i za pośrednictwem rosyjskiej kultury masowej w świadomość młodych ludzi wprowadzano mity rosyjskiej państwowości, rosyjskie światopogląd i postrzeganie świata, rosyjskie kody kulturowe i stereotypy zachowań. Owoce długotrwałego przebywania młodzieży w takiej przestrzeni informacyjno-kulturowej wyraźnie zademonstrowały dwa niedawne wydarzenia w naszym życiu kulturalnym i politycznym — głosowanie na Maruv podczas konkursowych eliminacji do „Eurowizji”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Do Europy. Kto, kiedy i po co

Interesy narodowe niepodległej Ukrainy skłaniają do wyboru wektora jej polityki zagranicznej — jako priorytetowego — z orientacją na europejskie wartości naukowo-edukacyjne i kulturowe. Wybór ten jest uwarunkowany również dawnymi i silnymi tradycjami. Iwan SZPYTAL, Kijów Ukraina nigdy nie znajdowała się w położeniu samoizolacji, narodowego samoograniczenia, odcięcia od reszty świata. Ukraińcy nigdy nie odczuwali potrzeby „przerąbywania okna” do Europy — ich okna i drzwi zawsze były otwarte na oścież dla cywilizowanych wzajemnych oddziaływań, które od dawna swobodnie płynęły na Ukrainę i z Ukrainy, wzbogacając w ten sposób skarbiec ducha ogólnoludzkiego. Jeszcze od czasów Jarosława Ruś, schrystianizowana i oświecona, w okresie przedmongolskim swojego najwyższego gospodarczego i kulturalnego rozkwitu była atrakcyjna dla wielu europejskich dworów królewskich. Wiadomo, że kijowski książę Jarosław Mądry miał dziewięcioro dzieci: sześciu synów i trzy córki — Elżbietę, Annę oraz Anastazję. Wszystkie one wyszły za mąż za monarchów innych państw. Elżbieta została żoną norweskiego króla Haralda Surowego, a potem króla Danii Swena II. Anastazja została królową Węgier, żoną węgierskiego króla Andrzeja I. Anna Jarosławna wyszła za mąż za francuskiego króla Henryka I, zostając królową Francji. Źródła historiograficzne wskazują na czasowo głęboką i silną obecność ukraińskiego potencjału intelektualnego w europejskim środowisku naukowym. Przykładów jest mnóstwo. Jeden z najjaśniejszych — Jurij Drohobycz (Kotermak, ok. 1450—4.II.1494). Ukraiński uczony, pierwszy ze znanych doktorów medycyny. Studiował na Uniwersytecie Krakowskim. Stopień doktora medycyny i filozofii otrzymał na Uniwersytecie Bolońskim, gdzie wykładał astronomię i medycynę, a w latach 1481—1482 był rektorem. Jurij Drohobycz jest pierwszym rodzimym autorem drukowanej książki „Indicium prognosticom” („Prognoza na rok 1483”) w języku łacińskim, Rzym (ULE, s. 112). W kolejnych latach J. Drohobycz był profesorem i wicekanclerzem Akademii Istropolitańskiej w Bratysławie, zajmował jedną z dwóch katedr medycyny Uniwersytetu Krakowskiego (Lubomyr Pyrih. — Medycyna i ukraińskie społeczeństwo, s. 257). Setki Ukraińców po ukończeniu własnych kolegiów kończyło wyższą edukację na uniwersytetach Polski, Czech, Niemiec, Włoch i innych państw. Interesy państwowe i narodowe dzisiejszej Ukrainy wymagają gruntownego i wszechstronnego przygotowania specjalistów, wzbogaconych nie tylko najnowocześniejszą wiedzą specjalistyczną, ale także wychowanych w niezłomnym szacunku i potrzebie czerpania z wartości duchowych. Zarówno rodzimych, jak i ogólnoludzkich. Mając na uwadze właśnie takie wytyczne, naukowcy Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Hryhorija Skoworody oraz Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza już od wielu lat owocnie współpracują, badając problemy historycznego i kulturalnego postępu Europy oraz w ogóle całej światowej cywilizacji. Wyniki napawają optymizmem. W 2005 roku pierwsza książka dziekana wydziału filozoficzno-teologicznego Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza profesora Wasyla Bałucha oraz perejasławskiego rektora profesora Wiktora Kocura — „Historia Starożytnego Rzymu”, na XII Międzynarodowym Forum Wydawców we Lwowie została wyróżniona specjalną nagrodą jury „Za przystępne i wyczerpujące przedstawienie historii Starożytnego Rzymu”. W 2007 roku ukazała się praca „Portrety historyczne Antyku i Średniowiecza”. To wydanie odrodziło gatunek ukraińskiej biografistyki. Kolejny sukces Wasyla Bałucha i Wiktora Kocura — dwutomowy podręcznik akademicki „Historia Średniowiecza” (2010). Przedstawiając w Perejasławiu społeczności uniwersyteckiej to wydanie, Wasyl Bałuch powiedział: — Próbując uogólnić wieloletnie doświadczenie pracy dydaktycznej, wraz z kolegami jeszcze w 2000 roku zaplanowaliśmy napisanie serii podręczników akademickich i podręczników z aprobatą Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy dla szkolnictwa wyższego. W rezultacie pojawiło się dziewięć podręczników, z których cztery napisano we współautorstwie z Wiktorem Kocurem. Ten podręcznik jest przeznaczony dla studentów szkół wyższych, nauczycieli szkół, liceów, gimnazjów — dla wszystkich, którzy interesują się historią ludzkości. Wydanie obejmuje okres od V do końca XV wieku. Tekst towarzyszą rysunki, mapy, schematy, tablice chronologiczne, słowniki terminologiczne. Fakty historyczne zaczerpnięto z autentycznych dokumentów, napisanych w językach łacińskim, starogreckim, polskim, węgierskim, niemieckim i innych. Podręcznik „Historia Średniowiecza” z 2010 roku Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy wyróżnił dyplomem II stopnia w nominacji „Najlepszy projekt wydawniczy”. I oto — nowe osiągnięcie: „Kultura wczesnonowożytnej Europy” W. O. Bałucha i W. P. Kocura (Charków, Folio. — 2017. — 495 s.). Ten podręcznik dla studentów wyższych uczelni poświęcony jest epoce XVI — pierwszej połowy XVII wieku. Jakimi drogami podążała europejska ludność na tym etapie historycznego postępu? Jakimi osiągnięciami się wzbogaciła, czym zasłynęła, a kiedy doświadczyła strat i hańby? Na ogromnym materiale faktograficznym autorzy podręcznika wyjaśniają czynniki i okoliczności, które spowodowały społeczne przemiany na kontynencie, w wyniku których kultura krajów europejskich nabyła tych rozwiniętych form, które wyróżniły Europę z całego świata i wyodrębniają ją jako szczególny typ kultury europejskiej, co posłużyło za podstawę dla „nowoczesnej” Europy. Właśnie w tym czasie zaczęły wyłaniać się kontury europejskiej kultury. Reformacja, która rozpoczęła się w epoce Odrodzenia, była już zalążkiem nowej kultury. Nie tylko doprowadziła do przemyślenia dogmatów chrześcijaństwa, ale także zmieniła atmosferę duchową w społeczeństwie. Dzięki Reformacji Europejczycy wywalczyli prawo do wyboru wiary, co pozwoliło im z czasem wypracować pojęcie wolności sumienia — jedno z głównych w systemie praw i wolności obywatelskich. Nastąpiły istotne zmiany także w rozwoju świadomości, nauk przyrodniczych i filozofii. Właśnie Galileuszowi przypisuje się myśl, że nauka powinna opierać się na obserwacjach i eksperymentach oraz posługiwać się językiem matematycznym, a wybitni uczeni wczesnonowożytnej epoki — F. Bacon, R. Descartes, B. Spinoza i inni — uwolnili filozofię od scholastyki i zwrócili ją ku nauce. Podstawą poznania filozoficznego w ich pracach stała się nie siła wiary, a rozum, który opiera się na logice i faktach. Człowiek, opierając się na swoim rozumie i doświadczeniu, powinien uczynić środowisko swojej działalności optymalnym. Nastąpiły istotne zmiany także w innych sferach życia duchowego „Europejczyków”. Przyszło zrozumienie wartości człowieka i jego życia, uświadomienie konieczności rozszerzania granic stosunków między ludźmi, budowania nowych porządków w państwach. Tutaj warto przypomnieć, że takie pojęcia jak humanizm, zrozumienie wartości człowieka, w ukraińskiej świadomości obserwuje się od dawna, jeszcze od czasów książęcych. Takie cnoty jak patriotyzm, sprawiedliwość, humanitaryzm, były na różne sposoby wspierane przez kijowskich i perejasławskich książąt. W szczególności Włodzimierz Monomach uważał za swoją zasługę, że nie pozwolił skrzywdzić przez możnych tego świata ani biednego kmiecia, ani ubogiej wdowy. Te ludzkie tradycje i cnoty pogłębił Taras Szewczenko oraz inni ukraińscy pisarze. Idee antropocentryzmu w ukraińskiej świadomości kiełkują nawet w złowrogiej epoce stalinowskiego ludobójstwa. Tak, wybitny ukraiński ekonomista, statystyk-demograf akademik M. W. Ptuha (1884—1961) w 1928 roku wydał monografię „Śmiertelność w Rosji i na Ukrainie”, w której określił człowieka jako nieskończoną wartość! Ten wielki humanista godnie reprezentował Ukrainę w Europie, był członkiem Międzynarodowego Instytutu Statystycznego. Do dziś pozostaje on najgruntowniejszym, niedoścignionym badaczem nauki statystycznej Zachodu (zob. jego monografię „Szkice z historii statystyki XVII—XVIII wieku”, 1945). Po ukończeniu Piotrogrodzkiego Uniwersytetu Cesarskiego Mychajło Wasylowycz Ptuha ukończył wyższą edukację na Uniwersytecie Berlińskim. Znawca języków angielskiego, francuskiego, niemieckiego, włoskiego, szwedzkiego i kilku słowiańskich, ten nasz rodak był w równym stopniu kulturowo atrakcyjny zarówno jako ukraiński Europejczyk, jak i europejski Ukrainiec. Zachodnioeuropejski wektor studiów naukowych akademika M. W. Ptuhy był wyrazem jego wysokiego potencjału intelektualnego. Europejska kultura wczesnego Nowożytności staje się wielonarodowa i wielojęzyczna, ponieważ łacina ustępuje miejsca językom narodowym, co wzbogaciło europejską kulturę tradycjami twórczości ludowej i uczyniło jej osiągnięcia dostępnymi dla narodów kontynentu, a także doprowadziło do rozkwitu kultur narodowych. W krajach europejskich powstają oryginalne gatunki artystyczne, kierunki literackie, szkoły architektoniczne, w których w różny sposób odzwierciedlono style artystyczne ówczesnej kultury: Renesans, barok, klasycyzm i racjonalizm. Innymi słowy, kultura europejska przeżywa okres rozkwitu, który stał się wynikiem wzajemnej wymiany między osiągnięciami kulturowymi państw kontynentu. Współdziałanie i kontakt kultur stały się jednym z decydujących czynników postępu kulturowego, który wyprowadził Europę wczesnego Nowożytności na wiodące pozycje na świecie. Bogaty materiał faktograficzny podręcznika został rozmieszczony w 14 rozdziałach. Obok naświetlenia kwestii teoretycznych, które obejmują osobliwości kształtowania się środowiska socjokulturowego wczesnonowożytnej epoki oraz ekonomiczno-komunikacyjne czynniki sprzyjające rozwojowi kulturowemu krajów europejskich, scharakteryzowano specyfikę postępu kulturowego Niemiec, Szwajcarii, Włoch, Hiszpanii, Niderlandów, Anglii, Francji, krajów skandynawskich, Austrii, Węgier, Siedmiogrodu, Mołdawii i Wołoszczyzny w XVI — pierwszej połowie XVII wieku. Oceniając ogólnie wkład Zachodu w światowy skarbiec duchowy, rektor „Perejasławskiej Sorbony” Wiktor Kocur na jednej z prezentacji książek zaznaczył: — Dzisiejsza cywilizacja opiera się na tych fundamentalnych wartościach historii, edukacji, kultury, które były kładzione wiele tysięcy lat temu. Uważa się, że 60% współczesnego wykształconego człowieka kształtuje się dzięki wysiłkom historii i kultury świata antycznego. Złożony okres Średniowiecza zaznaczył się, z jednej strony, takimi kartami historii jak inkwizycja, prześladowania, ograniczanie wolności człowieka, utrata dóbr materialnych i duchowych, związanych z najazdem plemion barbarzyńskich na kraje europejskie. Z drugiej strony, Średniowiecze — to przykład rozbłysku ludzkiej godności, pojawienia się dzieł sztuki, kultury i edukacji. Musimy rozpatrywać okres Średniowiecza w kompleksie — jako czas, kiedy odchodziła jedna epoka, formowała się inna i kładziono ważne fundamentalne wartości teraźniejszości. Obecnie wielu Ukraińców po prostu nie wychodzi z Europy. Ten obciąża się patriotycznymi kłopotami z lokowaniem w rajach podatkowych miliardów zrabowanych narodowi; tamten, wyginając kręgosłup, żebra o pożyczki rządowe u międzynarodowych bogaczy-finansistów; trzeci — o, to też sterylny ukraiński patriota — kształci potomków w europejskich szkołach i uczelniach, ignorując rodzimą edukację; czwarty… A ja napisałem o ludziach wyjątkowo skromnych i bezinteresownych — czarnych wołach na niwie rodzimej nauki i edukacji, bezgranicznie oddanych „świętej i czystej pracy naukowej” (Ptuha), dla których najwyższą pociechą i nagrodą jest ludzka wdzięczność oraz szacunek do ich książek. Oczywiście, pijąc z czystych duchowych źródeł innych narodów, nie ustawajmy w dbaniu o głębię i czystość własnych, ukraińskich, duchowych studni. Nie pozwalajmy zanieczyszczać ich ludziom tymczasowym i tym, których nie dręczy niegodziwość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Mieszkanie Tarasa Szewczenki w Kijowie. Czy mieszkał na Priorce (od Kozinego Błota do Priorki)

Nadija Naumowa, główny kustosz zbiorów Muzeum Centrum Historycznego miasta Kijowa Niedawno ukazała się obszerna wypowiedź doktora nauk filologicznych Ołeksandra Borońia, w której wyraził wątpliwość, czy w 1859 roku Taras Szewczenko wynajmował mieszkanie na Priorce, w tej chacie, która obecnie jest wydzielonym oddziałem Muzeum Narodowego. Oczywiście jest wiele niezbadanych momentów, bo poeta musiał nocować na stacjach pocztowych, mieszkać u dobrych ludzi lub znajomych, wynajmować tymczasowe lokum. Podczas jego krótkich pobytów w Kijowie adresy nie były odnotowywane w dokumentach, niektóre znane są jedynie z jego własnych dorywczych wzmianek w późniejszych rosyjskich powieściach albo z później opublikowanych wspomnień jego współczesnych, którzy nie zawsze odnosili się należycie do dokładności przedstawionych faktów czy dat. Obecnie w Kijowie są dwa domy z tablicami pamiątkowymi, mówiącymi o pobycie tu Szewczenki, chociaż takich mieszkań było oczywiście więcej. Kijów się zmieniał, zabudowa dworska znikała, burzono drewniane domy. Nikt nie troszczył się pod koniec XIX w. o te miejsca na Peczerszczyźnie czy w Starym Kijowie, gdzie mieszkali znani ludzie, rektor i wykładowcy uniwersytetu, obu gimnazjów, przyjaciele Tarasa Szewczenki Michaił Maksymowicz, Mykoła Kostomarow, Pantelejmon Kulisz. A budynki, które mimo wszystko ominął boom budowlany, już w czasach sowieckich, w latach 60. i 70. XX w., bezlitośnie i cynicznie burzono: dom nauczyciela łaciny I. D. Juskiewicza-Krasowskiego na ulicy Irynińskiej, dom kupca Smirnowa na placu Chreszczatyk, na parterze którego towarzysz poety z Akademii Sztuk Pięknych I. W. Hudowski założył pierwszy w Kijowie zakład fotograficzny, gdzie w sierpniu 1859 r. wykonano dwa słynne zdjęcia. Jeszcze wcześniej zniknął dom na Georgijewskim zaułku, należący do kijowskiego kapłana Juchyma Botwynowskiego, który w lipcu tego samego roku wziął Szewczenkę na poręczenie. Obecnie dwa pamiątkowe domy-muzea opowiadają nam o Szewczence w Kijowie. Jeden z nich, który stał się pierwszym muzeum poety (1928 r.) i niedawno obchodził swoje 90-lecie, znajduje się w centrum miasta, na dawnym Kozino-Bołotskim zaułku. Drugi, przy ulicy Wyszhorodskiej, w marcu obchodził 30-lecie. Przedmiotem tego artykułu jest znana dziś wszystkim kijowianom „Chata na Priorce”, położona w parku o nazwie „Berezowy Gaj”, gdzie zachował się zakątek kijowskiej przyrody. Wydaje się, że to przeszkadza, trzeba to zabudować i jeszcze podeprzeć nauką: Szewczenko tu nie mieszkał, a chata nie ta. Według wspomnień gospodyni Warwary Matwijiwny Paszkowskiej, które stały się powodem utworzenia muzeum, poeta mieszkał tu trzy tygodnie podczas swojego ostatniego pobytu w Kijowie. Wspomnienia zostały zapisane w 1862 r., już po śmierci Szewczenki, przez jej siostrę Stefanię Krapiwinę, a przygotowane, zredagowane literacko i wydrukowane w gazecie „Pczela (Russkaja Illustracyja)” później, dopiero w 1875 r. pod tytułem „Kilka słów o T. G. Szewczence”, które są tematem tej wzmianki. Obecnie dokładnie wiadomo, ile dni poeta spędził wtedy w Kijowie ogółem. Przywieziono go aresztowanego 27 lipca od razu do kijowskiego generał-gubernatora księcia Ilariona Wasylczykowa. O tej dacie dowiadujemy się z listu poety do M. O. Maksymowicza z 26 lipca 1859 r.: „Po wezwaniu przełożonych jutro będę w Kijowie. Dobrze byłoby, gdybyście i wy wyruszyli do Kijowa.” (Maksymowicz, obawiając się konsekwencji, nie przyjechał). W liście adresowanym do Warfołomija Szewczenki z Pryłuk poeta pisze: „14 sierpnia wyrwałem się z tego świętego Kijowa… i teraz zmierzam, nie oglądając się, do Petersburga.” Jeśli policzyć, to Szewczenko przebywał w mieście 19 dni, czyli Krapiwina pomyliła się tylko o dwa dni. Właśnie ten błąd jej zarzucają, ale nie jest to jedyny argument nieufności wobec jej szkicu. Niektórzy badacze Szewczenki, zajmując się tym epizodem z życia poety, wyrażali opinię, że Szewczenko był uwięziony, a nawet podawali adresy zakładów aresztanckich, w których mógł spędzić kilka dni. Ale nie potwierdzają tego dokumenty ani wspomnienia, bardziej prawdopodobne jest przypuszczenie, że wtedy nigdzie go nie zamknięto. Generał-gubernator książę I. I. Wasylczykow, jak świadczy pierwszy biograf Szewczenki M. K. Czalyj, nie był tylko przyzwoitym człowiekiem, ale też nie chciał rozgłosu i nie dał biegu pisemnemu donosowi, w którym oskarżano poetę o bluźnierstwo. We wspomnieniach i w książce „Życie i twórczość Tarasa Szewczenki” M. Czalyj pisze: „Wyjaśniwszy w ten sposób sprawę z gubernatorem, udał się na Podil i, przeszedłszy Płoską część, znalazł się na Priorce.” Botwynowski powinien był zdawać władzom sprawę z tego, z kim poeta się spotykał i o czym mówił, ale był wielkim zwolennikiem poezji Szewczenki i ze wszystkich sił starał się go rozweselić, zapoznał go ze swoim przyjacielem i „sobutylnikiem” (według określenia Czalego) młodym podolskim kupcem Mykołą Bałabuchą. Zawieźli oni Tarasa za Dniepr i zorganizowali piknik, o czym biograf wypowiedział się bardzo krytycznie, bo nowi przyjaciele dobrze go tam upoili. 1 sierpnia, podczas procesji krzyżowej na Podolu od Klasztoru Bractwa, Teofan Lebedyncew zobaczył w pochodzie ojca Juchyma, który poinformował go, że Taras jest w Kijowie, pod jego poręczeniem. Ale kiedy wyraził chęć, by natychmiast pójść „do Szewczenki z pokłonem”, Botwynowski odradził mu to. Czalyj jeszcze raz wspomina miejsce zamieszkania poety: „Osiedliwszy się na Priorce, prawie za miastem, poeta wędrował po ulicach bogospasanego grodu w tym samym płóciennym paltocie, porządnie zniszczonym.” Spośród wielu materiałów wspomnieniowych o Tarasie Szewczenko wspomnienia zapisane od Warwary Paszkowskiej wyróżniają się sentymentalną prostotą. Na pytanie gospodyni, skierowane do nieznajomego, który pytał o mieszkanie: „Kim pan jest?”, odpowiedział: „Jak pani widzi, człowiek… Szedłem, szedłem, patrzę — chatka. Nie to pańska, nie to chłopska — biała, biała jak śmietana, jeszcze i ogródkiem obrośnięta; a na podwórku dziecięce koszulki schną, rękawkami machają — mnie wołają: i ja wszedłem”. Wyznał, że pieniędzy nie ma i poprosił, by wziąć go na kwaterę i wykarmić na kredyt. Warwara Matwijiwna się zgodziła. Żona urzędnika, była wykształcona, potrafiła na pamięć czytać poemat „Najemniczka”, ale nigdy nie widziała wizerunku poety. Szewczenko zamieszkał w pokoiku z oknem na niewielki, lecz gęsty sad owocowy. Nie minął tydzień, jak był tu już swój. O jeszcze jednym ciekawym epizodzie z kijowskiego życia Szewczenki opowiada Michaił Czalyj: opisuje podwieczorek na Obołoni, który prawdopodobnie sam zorganizował dla swoich uczniów, młodzieży, która chciała porozmawiać z ukochanym poetą. Ważna jest relacja o pożegnalnym przyjęciu w domu pedagoga II gimnazjum Iwana Danyłowicza Juskiewicza-Krasowskiego, gdzie zebrali się przyjaciele poety, wśród nich także Iwan Soszenko, by pożegnać poetę. To był jego ostatni kijowski wieczór ze wspomnieniami i pieśniami, które brzmiały do świtu. „Potem o świcie, zabrawszy swoją nędzę z Priorki, ruszył za Dniepr…” Tak pisze już od siebie M. K. Czalyj i pewnie przyjaciele odprowadzili Tarasa do jego tymczasowego lokum, a potem nad Dniepr. Dlaczego zatem szanowni uczeni, którzy podważają artykuł „Kilka słów o T. G. Szewczence”, nie zwracają uwagi na te słowa? Jak to możliwe, żeby mieszkać w centrum, a potem w ostatni dzień iść po rzeczy na kraniec miasta? Krapiwina wtedy mogła nie wiedzieć, kiedy poeta naprawdę poznał Lykerę, ale pisząc kolejny artykuł, jako kontynuację pierwszego, znów wyszła od wspomnień siostry, zbyt je beletryzując. Jej celem było powiedzieć o poglądach Szewczenki na małżeństwo. Po publikacjach artykułu Krapiwiny nikt nie szukał żadnych świadków, którzy byliby jeszcze żywi i mieszkali na Priorce. Kiedy pojawiła się kwestia utworzenia muzeum pamiątkowego, zaczęła się nieufność wobec wspomnień Krapiwiny: po co nam jeszcze jedno muzeum, w domu, w którym Taras Szewczenko w ogóle nie mieszkał. Ale zdrowy i patriotyczny rozsądek zwyciężył. Pracownicy muzeum jeszcze zastali starожилów i zapisali ich wspomnienia: Tamara Ołofińska (z domu Hончаренко), Heorhij Kozmenko (z rodziny Lisowskich) świadczą, że mieszkańcy Priorki dobrze wiedzieli, w której chacie mieszkał poeta. Oni w swojej Pokrowskiej cerkwi, gdzie była zorganizowana parafia UAPC, jeszcze w 1921 roku stawiano pytanie o jej uznanie na posiedzeniu rady parafialnej, w którym uczestniczyli Wasyl Ruban, Andrij Kuń, Ołeksandr Zakrewski, Pelagieja Suworowa, Stepan Myszura, Mykoła Lisowski i Onufrij Kychno, który właśnie pokazał tę chatę (w czasie, gdy Taras tu mieszkał, miał on 20 lat). Oto przekaz Georgija Kozmenki ze wspomnień jego pradziadka Łuki Lisowskiego: „Poeta częstował dzieci cukierkami, różnymi słodyczami, opowiadał bajki i ciekawe historie. Wieść o ciekawym dziadku Tarasie rozeszła się po Priorce i każdego dnia dzieci przychodziło coraz więcej i więcej”. Córka tego Łuki, Jewhenija, przeżyła na ulicy Biłyckiej 104 lata; również od niej zapisano wspomnienia o ojcu, jak i o tym, że one, siostry, zawsze w dniu urodzin poety śpiewały „Lilleję” — taka tradycja była w rodzinie. W swoich 104 latach ta babcia zaśpiewała: „Za co mnie, gdy dorastałam, ludzie nie kochali…” dla audycji radiowej „Hołos Kyjiwa”. Pisarz Kuźma Hryb, który także mieszkał na Priorce, spisał wspomnienia babci, która opowiedziała mu o cukierkach i pokazała starą skrzynię, oklejoną od wewnątrz papierowymi opakowaniami. „Niestety, — czytamy w jego zapiskach, — wkrótce zburzono stare domy i nie znalazłem babci wraz z jej skrzynią”. Chatę na Priorce wspomina w swoich szewczenkowskich badaniach również już zmarły pisarz Petro Żur. Odwiedził on tu w latach 70., gdy mieszkała jeszcze rodzina Pikułów, którzy byli dumni z tego, że żyją w chacie, w której kiedyś mieszkał Taras Szewczenko. Na chacie, w której wtedy jeszcze mieszkali ludzie, w 1964 r. w 150. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki postawiono pamiątkową stelę. Wreszcie 13 listopada 1987 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę nr 372, spowodowaną prośbą społeczeństwa i wnioskami mieszkańców rejonu podolskiego, a 30 marca 1979 r. ukazała się uchwała Kijowskiej Rady Miejskiej nr 265 o utworzeniu oddziału muzeum Szewczenki w budynku przy ulicy Wyszhorodskiej 5. Czy wtedy Instytut Literatury przygotowywał historyczną notatkę? Wspomnienia S. Krapiwinej nie dostarczały niczego do stworzenia obrazu poety-rewolucjonisty-demokraty w radzieckiej szewczenkoznawstwie. Lecz w 1931 r. w Charkowie pod egidą Instytutu Tarasa Szewczenki ukazała się niewielka broszura, w której zostały one wydrukowane w tłumaczeniu na język ukraiński, ze wstępnym artykułem i komentarzami M. Tarasenki. Wystąpił on w ich obronie, słusznie zauważając, że materiały wspomnieniowe zawsze mają pewien procent niedokładności, ozdobników w tekście, co w żaden sposób nie umniejsza ich znaczenia, i skrytykował O. Kononskiego za to, że je odrzucił. Opowiedział także o samej autorce (Krapiwina to pseudonim) i o jej niesłusznie zapomnianych opowiadaniach, w których przedstawiono epizody kijowskiego życia poety, nieznane innym wspominkarzom. (Imienia M. Tarasenki, niestety, nie ma w encyklopedii szewczenkowskiej). Warto tu wspomnieć również o artykule W. L. Berensztama „T. H. Szewczenko i jego przyjaciele prostoludzie”, którego także naukowcy użyli rzekomo w swoich interesach. Jego tematem nie było potwierdzenie pobytu poety na Priorce, lecz jego stosunki z prostymi ludźmi. Kim byli ci prości ludzie? Mieszczanie z Kuriwki: krawiec Czepiha, stolarz Kysylewski. Szewczenko odwiedzał ich, gdy mieszkał na Priorce, będącej przedłużeniem Kuriwki. Autor wspomnień tylko przelotnie wspomina Krapiwinę, zupełnie nie wątpiąc w prawdziwość jej opowieści o „dziadku Tarasie”. Co do samej chaty, która zachowała się z lat 60. XIX w., ma obecnie adres: Wyszhorodska 5 i znajduje się na rogu z ulicą Biłycką. Od czasu utworzenia tu muzeum słychać rozmowy, że chata jest nowobudowana, że nie mieszkał tu poeta, że na podwórzu był jeszcze jeden budynek z poddaszem, w którym mógł mieszkać. Ale przecież we wspomnieniach nie mówi się o poddaszu. W Archiwum Obwodowym miasta Kijowa przechowywane są dokumenty: projekt budynku drewnianego domu przy ulicy Wyszhorodskiej, datowany na 1857 rok, który pokazuje wygląd zewnętrzny i plan wewnętrzny chaty. Trzy okna wychodzą na ulicę Wyszhorodską. Chata zachowała drewniane ściany, autentyczną belkę stropową. Pracownicy oddziału Ukrproektrestawracji zrobili wszystko, aby na pozostałościach dawnego fundamentu odtworzyć ją taką, jaką zobaczył Taras Szewczenko. Oczywiście, nie wszystko jest już autentyczne, budynek w 2017 roku skończył 160 lat. A oto kolejna teza: Krapiwina nie wspomina, że Szewczenko pisał czy malował na Priorce. A on wtedy nie pisał i nie malował, bo po prostu nie było na to czasu. Właśnie to jest potwierdzeniem prawdziwości Krapiwiny, bo gdyby chciała, bardzo mogłaby wymyślić także i to. Niedaleko chaty, na górze Biłyckiej, rośnie 400-letni dąb, który pamięta poetę, jego rozmowy z dziećmi: ludzie mieszkający w sektorze prywatnym tak właśnie mówią: „dąb Tarasa”. Mieszkał tu nasz poeta wśród prostych ludzi, był dobry, kochający, smutny, wesoły i sentymentalny, takim pozostał w pamięci mieszkańców Priorki. Takiego go nam dziś potrzeba, gdy uświadamiamy sobie, że sama idea Ukrainy wypływa z poezji Tarasa Szewczenki, która nie traci swojej aktualności. Czyż zatem wyrzekniemy się „Chaty na Priorce” właśnie w tym roku, gdy minęło 205 lat od urodzin poety, 160 lat od czasu jego ostatniego pobytu w Kijowie i 30-lecie utworzenia domu-pamiątki, wpisanego do rejestru szewczenkowskich zabytków miasta?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Duchowe studnie Wołodymyra Melnyczenka

Serhij HALCZENKO, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Za twórczością Wołodymyra Melnyczenki śledzę od półtora dziesięciolecia. Publikowałem kilka recenzji jego książek w gazetach „Słowo Proświty”, „Literaturna Ukraina”, „Den”, podsumowałem wkład uczonego w szewczenkoznawstwo w „Szewczenkiwskiej encyklopedii” (t. 4) oraz w Pełnym zbiorze utworów T. H. Szewczenki w 12 tomach: „Mamy dziś rzadką moskiewską szewczenkianę, najważniejszym wkładem do której są monumentalne badania znanego historyka, dyrektora generalnego Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Wołodymyra Melnyczenki” (t. 12). Jednak zostało to odnotowane według stanu na 2009 r., a potem wydał on jeszcze 14 książek z ukrainoznawstwa i szewczenkoznawstwa. Można się o tym dowiedzieć z książki „Wołodymyr Melnyczenko. Biobibliografia” (2018 r.), której połowę (7 ark. druku) zajmuje moje studium „Fenomen Wołodymyra Melnyczenki”. Przede wszystkim zwróciłem uwagę na to, że wielosetne zróżnicowanie jego publikacji z zakresu historii, ukrainoznawstwa i problematyki historii sztuki wykracza poza kanoniczne ramy ściśle akademickiego gatunku. 2009 r. Wołodymyr Melnyczenko został uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki za publicystyczne utwory o pobycie Wielkiego Kobzarza w Moskwie. Narodowy artysta Ukrainy, wybitny zańkowiec Bohdan Kozak osobno zaznaczył, że „czyta się je jak powieść”. Jednak gdyby tę nagrodę przyznawano za prace naukowe, to Wołodymyr Juchymowycz, najwyraźniej, mógłby ją otrzymać za te same utwory. Jeden z wybitnych recenzentów prac uczonego i pisarza, Tamara Diemczenko, świadczy, że można je czytać „jak prozę dokumentalną, ale można je też studiować jako badanie naukowe”. Dotyczy to w pełni nowej książki Wołodymyra Melnyczenki, która dopiero co ukazała się nakładem wydawnictwa „Lybid”. Bo w niej w skondensowanej formie zebrano istotną treść i najważniejsze wnioski, żywe emocje oraz poruszające szczegóły ponad 30 monografii autora, poświęconych życiu i twórczości Tarasa Szewczenki, Mykoły Gogola, Osypa Bodiańskiego, Michała Maksymowicza, Michała Szczepkina, Michała Hruszewskiego, Bohdana Stupki, a także działalności Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, którym Wołodymyr Melnyczenko kierował w latach 2001—2015. W fundamentalnej książce jest osiem rozdziałów, a pierwsze trzy z nich prezentują publikacje z szewczenkoznawstwa, zamieszczone w swoim czasie przeważnie w Ogólnoukraińskim tygodniku kulturologicznym „Słowo Proświty”, który wysoko ceni jednego ze swoich najlepszych autorów. Tytuł pierwszego rozdziału sformułowano słowami Mychajła Hruszewskiego: „Szewczenko — święty sztandar narodowy”. Właśnie Wołodymyr Melnyczenko zrobił wszystko, aby obraz Szewczenki w ipostazie świętego sztandaru narodowego w warunkach wojny hybrydowej jak najwyżej wyniósł nad naród ukraiński właśnie Mychajło Hruszewski. Prawdziwie patriotyczny historyk i literaturoznawca błyskotliwie potwierdził, jak głęboko i precyzyjnie wyczuwa on szczególną potrzebę i wagę w konkretnym czasie konkretnej wiedzy historycznej. Według słów akademika Mykoły Żuliński, uosabia on „szczególne wyczucie historyka i głęboki patriotyzm”. Wołodymyr Melnyczenko zaproponował również nowe odczytanie „Testamentu” Szewczenki: „Nie leńcie się, przeczytajcie jego „Testament”, Odrzucając zwyczajową sowiecką tradycję, zastanówmy się, jakie kajdany Taras Hryhorowycz naprawdę wzywał do zerwania. Podpowiedź zostawił w poemacie „Kaukaz", napisanym pięć tygodni przed „Testamentem", wskazując tych, którzy nauczą: „Kajdany kuć / Jak i nosić..!" Ostatnią książkę, która ukazała się w rosyjskiej stolicy w języku ukraińskim w 2015 r. — „Moskwa w twórczym losie Tarasa Szewczenki" — Wołodymyr Melnyczenko rozpoczął takimi słowami: „Badając przez dziesięć lat pobyt Tarasa Szewczenki w Moskwie, doszedłem do wniosku, że w jego życiu poetyckim i twórczości przypadało jej znacznie ważniejsze miejsce, niż dotąd sądziliśmy. Na początku trzeciego Szewczenkowskiego stulecia musimy przyznać, że historia zetknięć Tarasa z Moskwą — realnych i wirtualnych — prawie niczego nas nie nauczyła”. Na zakończenie tej książki przypomniał, jak u Liny Kostenko z historycznych głębin przemawia oświecony Bohdan Chmielnicki: „Byle nie z Moskwą. / Niech Ukrainę ta czasza minie". W drugim rozdziale „Taras Szewczenko: »Zapiszmy wszystko, co serce podyktuje«" zebrano publikacje autora, opublikowane od czerwca 2017 r. do lipca 2018 r. w „Słowie Proświty" w ramach szeroko zakrojonego projektu „Szewczenkowskiemu Dziennikowi — 160 lat". Uczony na nowo przeczytał Dziennik Tarasa Hryhorowycza, dopisując do zapisów poety ponad 2,5 tys. komentarzy (wcześniej w wydaniu akademickim było ich nieco ponad 900). Uważa, że Szewczenkowski Dziennik jest naprawdę pełen serca i czytając go, słyszy bicie czystego i zbolałego serca poety; ten wyjątkowy utwór jest werbalnym obrazem jego kardiogramu. Badania i komentowanie Dziennika, zdaniem Wołodymyra Melnyczenki, przekonująco świadczą o tym, że wybitny dokument autobiograficzny szczególnie wyraźnie ujawnił ukraiński kordocentryzm, który przenika całą twórczość Szewczenki; w Kobzarzu, mówiąc jego słowami, „serce powoli z Bogiem rozmawia…" Można się o tym przekonać, czytając trzeci rozdział książki „Taras Szewczenko: »Moje przebywanie w Moskwie«", w którym najdokładniej w całej historii szewczenkoznawstwa skomentowano każdy zapis w Szewczenkowskim Dzienniku od 11 do 26 marca 1858 r. Przypomnę przy okazji, że Wołodymyr Jychymowycz jako pierwszy stworzył „Mapę pobytu Tarasa Szewczenki w Moskwie", opublikowaną w 2007 r. w „Słowie Proświty". W artykule o Wołodymyrze Melnyczence w „Szewczenkiwskiej encyklopedii" (t. 4) zapisałem, że zawdzięcza mu się „systematyczno-naukowe rozwinięcie tematu »Szewczenko w Moskwie« z uwzględnieniem najlepszych osiągnięć poprzedników i wyczerpującym wykorzystaniem nowych dokumentów, a więc chronoskopiczne naświetlenie pobytu Szewczenki w Moskwie z graniczną pełnią na poziomie monograficznym". Zdumiewające potwierdzenie wagi tych badań autora pozostawił Ukrainiec z USA Petro Fedyński, który na początku stulecia pracował jako szef biura „Głosu Ameryki" w Moskwie i nieraz spotykał się z Wołodymyrem Melnyczenką. Już po powrocie do USA napisał do niego w 2013 r.: „Chcę jednak oddać Panu należne uznanie za błyskotliwą biografię »Taras Szewczenko: Moje przebywanie w Moskwie«. Była to pierwsza książka, jaką tam przeczytałem, i nie tylko odkryła przede mną, urodzonym w USA, żywego Szewczenkę, ale stała się przewodnikiem po rosyjskiej stolicy". W Moskwie Petro Fedyński postanowił przełożyć „Kobzarz" Szewczenki na język angielski i wyznawał Wołodymyrowi Jychymowyczowi, że „od Pana biografii Szewczenki wszystko się zaczęło…". We wstępie do wydania przekładu dobrym słowem wspomniał Wołodymyra Melnyczenkę i jego książkę. Niezwykle interesujący i poznawczy jest czwarty rozdział książki — „Mykoła Hohol: »Dusza mocno tęskni za Ukrainą«". Wynika to z tego, że w artykułach znalazła odzwierciedlenie znaczna praca badawcza nad autorską encyklopedią-chronoskopem „Gogolewska Moskwa”. Gdy ujrzała ona światło dzienne w 2011 roku, znany moskiewski publicysta i bloger Andrij Okara oświadczył: „Ogromna liczba najciekawszych danych i informacji, mnóstwo świadectw współczesników. Zdumiewa, że książkę w języku ukraińskim wydano w Moskwie — w jednym z największych rosyjskich wydawnictw. Niezwykle ciekawa lektura dla każdego kulturalnego człowieka”. Nawiasem mówiąc, to właśnie Wołodymyr Melnyczenko zestawił najpełniejszy spis pamiątkowych adresów moskiewskich budynków, w których bywał Mykoła Gogol, ich mieszkańców i właścicieli, a także miejsc pamięci związanych z pisarzem. Jeśli u mojego rosyjskiego gogoloznawcy BorysaZiemienkowa w tej dziedzinie wymieniono nieco ponad 100 obiektów gogolowskich, to ukra­ ukraiński autor opublikował ponad 170 adresów i miejsc pamięci związanych z Gogolem. Uwagę zwraca wnikliwy artykuł o nowelistycznym szkicu Gogola „Rozmyślania Mazepy” (ok. 1834 r.), w którym Wołodymyr Melnyczenko demaskuje rosyjskie, czyli imperialne, podejście moskiewskich gogoloznawców do wykorzystania i interpretacji tekstu Gogola, w tym jego otwartego znieksztalcania. Autor przekonująco pokazuje, że dusza Gogola była po stronie hetmana Iwana Mazepy w jego rozmyślaniach i wyborze państwa, które mogło realnie pomóc Ukrainie w walce z rosyjskim jarzmem. Według Gogola naród ukraiński („nacija swobodnaja”, naród wolny) zasadniczo różnił się od rosyjskiego, bo w przeciwieństwie do niewolnictwa i despotyzmu, w których tamten żył, przez długi czas „oddychał swobodą i zuchwałym kozactwem”. Wołodymyr Melnyczenko pokazał, że zanurzenie w ukraińskiej duchowości było prawdziwym amuletem Mikołaja Gogola w ostatnich latach i miesiącach jego życia w Moskwie. Problem polegał na tym, że od dawna stracił on systemową, pełnokrwistą więź z życiodajnym ukraińskim źródłem swojej genialnej twórczości rosyjskojęzycznej, a próby chwytania się w imperialnym mieście jedynie słomki rodzimej pieśni już go nie uratowały: „Brakowało mu śmiertelnie Ukrainy… Wyschły korzenie, które karmiły go siłą duchową… Kochał Moskwę, lecz pewnego razu cicho wyznał: „Moja biedna dusza: nie ma tu dla niej przystani…” Tak, brakowało przystani, duchowego schronienia! Ach, jak bardzo brakowało!” Jeszcze bardziej nasycony dokumentami historycznymi, zwłaszcza archiwalnymi, faktami i odkryciami jest kolejny, piąty rozdział – „Mychajło Hruszewski: „Żyję w Moskwie pod przymusem”, bo Wołodymyrowi Melnyczence przypada palma pierwszeństwa w głębokim i wszechstronnym naświetleniu pe pobytu politycznego zesłańca w mieście we wrześniu 1916 — marcu 1917 r. Autor po raz pierwszy w pełni zbadał sprawę archiwalną z Państwowego Archiwum Federacji Rosyjskiej: „Sprawa Wydziału do spraw ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego w Moskwie przy Zarządzie moskiewskiego gubernatora «O kierowniku ruchu mazepinców, profesorze Uniwersytetu Lwowskiego Michale Siergiejewiczu Hruszewskim»”. Osobno zaznaczę, że ujawnił wątki ukraińskie w korespondencji Michała Hruszewskiego z Maksymem Gorkim, opowiedział o ich wspólnej próbie przygotowania zbioru naukowego „Ukraina i Moskiewszczyzna — różnice i kontrasty”. Uczony opublikował pełny list, bez przekłamań i nieuzasadnionych poprawek, według archiwalnego autografu: list Michała Hruszewskiego do Wiaczesława Mołotowa z 4 września 1934 r., w którym skarżył się, że od czterech lat żyje „w niewoli w Moskwie, oderwany od Kijowa”. Badacz podkreślił, że akademik, zamordowany przez władzę, bezowocnie liczył na poparcie wyższych przywódców państwa radzieckiego; jednak w tym gorzkim liście wielki Ukrainiec w jednym zdaniu podsumował najważniejszy wynik swojego życia: „Całe życie poświęciłem badaniu historii Ukrainy…” Z rozdziału wynika, że Michał Hruszewski przez całe życie niósł w sercu młodzieńczą pewność, że „Moskwa upadnie, Ukraina powstanie…” Zaznaczę, że niemal wszystkie artykuły o Michale Hruszewskim zostały po raz pierwszy opublikowane przez Wołodymyra Melnyczenka w „Słowie Proświty”. W ciągu 2016 r. przeprowadził on w tygodniku wielki projekt poświęcony 150. rocznicy urodzin wielkiego Ukraińca. Publikacje jubileuszowe zakończono dialogiem z redaktor naczelną „Słowa Proświty” Lubow Hołotą na temat „Michał Hruszewski: lekcje dla narodu”. W szczególności badacz przypomniał wszystkim Ukraińcom jego słowa sprzed stu lat, że „stary moskiewski centralizm” daje „generalną bitwę naszemu życiu narodowemu”. Ustami przewodniczącego Centralnej Rady uczony wezwał, by wreszcie pozbyć się iluzji o „braterskich narodach” i uświadomić sobie, że także dziś w rzeczywistości „mamy najbardziej oczywistym sposobem walkę samych narodów — wielkoruskiego i ukraińskiego. Jeden napiera, drugi się broni”. Szczególne znaczenie ma to, że Wołodymyr Melnyczenko nie tylko po raz pierwszy uogólnił doświadczenie pracy Michała Hruszewskiego wśród Ukraińców Moskwy, ale także zastosował je w praktyce w działalności Ośrodka Kultury Ukrainy w Moskwie na Arbacie. Nie przesadzę, jeśli powiem, że wystąpił jako błyskotliwy spadkobierca duchowych tradycji Michała Hruszewskiego i, dziękując im obu, ukraińska energia narodowa w jej najlepszych przejawach patriotycznych i mentalnych została na zawsze rozlana w atmosferze arbackiej. Tak właśnie, bo, jak mówi Wołodymyr Melnyczenko, prawo zachowania energii działa także w sferze duchowej. W cytowanym wyżej dialogu z autorem książki „Michał Hruszewski w Moskwie” Lubow Hołota słusznie zauważyła: „Wydaje się, że Wy wraz z kolektywem Centrum położyliście poważny fundament dalszej duchowej obecności Hruszewskiego w Moskwie XXI wieku”. Omówione rozdziały książki pozwalają stwierdzić, że doskonale odzwierciedlają one moskiewską dwudziestotomową serię Wołodymyra Melnyczenka — fenomen, jakiego nasza historia jeszcze nie znała, ponieważ w stolicy Rosji nigdy nie wydano tak wielkiej biblioteki ukrainoznawczej w języku ukraińskim, tym bardziej jednego autora. Znany ukraiński poeta Iwan Szyszow, zorientowany w ukraińskiej Moskwie, podkreślił, że praca badawcza autora „nie ustępuje dziełom takiego moskwoznawcy, notabene też Ukraińca pochodzeniem, jak W. Hiljarowski. Jednak W. J. Melnyczenko idzie własną drogą i wcale nie podąża za Hiljarowskim ani innymi moskwoznawcami, lecz otwiera w tej dziedzinie własną i niepowtarzalną kartę”. Powiem więcej. Stawszy się znanym moskwoznawcą, uczony wreszcie wszechstronnie pokazał historyczne znaczenie obecności w rosyjskiej stolicy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wielkich Ukraińców i ujawnił ich prorocze oceny dotyczące zgubnej roli Moskwy w losach Ukrainy. Naukowo zweryfikowana informacja o postrzeganiu przez narodowych geniuszy moskiewskich zakusów na Ukrainę, dostarczona przez Wołodymyra Melnyczenkę, ma wielkie znaczenie dla wyrobienia odporności na rosyjskie wpływy wśród ukraińskiej młodzieży. Szewczenkoznawcze, gogoloznawcze i hruszewskoznawcze szlaki Wołodymyra Melnyczenki po Moskwie raczej nigdy i przez nikogo nie zostaną przewyższone, ponieważ są one wyczerpujące, stoi za nimi własna praca badawczo-poszukiwawcza, w szczególności nie tylko w archiwach, ale i bezpośrednio na ulicach i w zaułkach, a wznoszą się nad nimi argumentami fundamentalne monografie naukowe. Pod względem swojej naukowej istoty utwory Wołodymyra Melnyczenki są obiektywne, to znaczy po szewczenkowsku antymoskiewskie. Nie przypadkiem w odniesieniu do książki „Moskwa Mychajła Hruszewskiego”, stworzonej jeszcze przed Euromajdanem, Dmytro Pawłyczko pisał do autora w czerwcu 2014 r.: „Współczesna moskiewska władza za taką encyklopedię-chronoskop o najwybitniejszym ukraińskim nacjonaliście powinna by Pana zamknąć na wiele lat do kryminału”. Witalij Ablicow lapidarnie odnotował, że moskiewskie i kijowskie wydania Wołodymyra Melnyczenki — „to bez przesady obywatelski wyczyn”. Osobna grupa artykułów, umieszczonych w szóstym rozdziale „Ukraińcy obudzili Moskwę z wiekowego drzemania”, opowiada o tym, że od czasu swojego założenia Moskwa była skazana na ukraińską duchową obecność, a odwieczna tendencja moskiewskiego „równania do Kijowa” szczególnie wyraźnie i wymownie ujawniła się w historycznym okresie aktywnego przenoszenia tutaj kijowskiej uczoności, który rozpoczął się w połowie XVII wieku. Po Iwanie Ohijence mało kto tak przekonująco pokazał, że systemowa edukacja rozpowszechniała się w Rosji dzięki ukraińskim uczonym, pedagogom, mnichom, wychowankom Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Jednocześnie autor obiektywnie ujawnił ocenę wkładu talentów z Ukrainy w rozbudowę Imperium Rosyjskiego, dokonaną przez Mychajła Hruszewskiego, który ostro stwierdził, że oni „idą w Moskowszczyznę i pomagają tam wytworzyć tę państwowo-centralistyczną maszynę, która odtąd przez 200 lat miała materialnie wysysać i duchowo gnębić Ukrainę”. Wszakże Wołodymyr Juchymowycz w wielu książkach i artykułach wysławiał Ukraińców, którzy pracowali w Moskwie, mówiąc słowami Tarasa Szewczenki, „na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”. Szczególnie mocno napisał o tym Pawło Mowczan: „Obiektywne i bezstronne podanie zweryfikowanych faktów i ich naświetlenie jest charakterystyczne dla autora, uruchamia on dziesiątki postaci i głównych bohaterów tego niezwykłego życiorysu, w którym widzimy — po raz pierwszy! — systemowo i konsekwentnie odtworzoną awanscenę, gdzie wyłaniają się znamienne postacie takich wybitnych Ukraińców, jak Osyp Bodianski, Mychajło Szczepkin i Mychajło Maksymowycz”. A stąd — do siódmego rozdziału książki, który nosi tytuł: „Bohdan Stupka: „Tej książce czytelnicy mogą ufać”. To słowa z przedmowy Mistrza do kapitalnej książki Wołodymyra Melnyczenki: „Bohdan Stupka. Biografia”: „Stworzyć taką biografię — to nie pole przejść. W niej cudownie przeplata się talent historyka i historyka sztuki z emocjami naszej trzydziestoletniej przyjaźni. Jeśli czytelnicy chcą zapoznać się z historią mojego życia i mojej twórczości — tej książce mogą ufać”. W rozdziale zamieszczono artykuły w gazetach „Słowo Proświty”, „Weczirnij Kyjiw”, „Deń”, „Oswita Ukrajiny”, czasopiśmie „Kino-Teatr” i in. Ciekawie traktuje historyk sztuki role szekspirowskiego króla Leara w spektaklu „Król Lear” Serhija Danczenki, króla Edypa w sztuce o tym samym tytule Roberta Sturua, hetmana Bohdana Chmielnickiego w filmie „Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana… Nie mniej ważne są przejmujące zapisy przyjaciela Stupki o ostatnich miesiącach i dniach życia Mistrza. Mam nadzieję, że o Bohdanie Stupce jeszcze napiszą wiele artykułów. Ale niczego podobnego do prawdziwie żywych i poruszających świadectw Wołodymyra Melnyczenki już nikt i nigdy nie stworzy. Jest to niemożliwe, bo tylko jemu Mistrz ufał tak głęboko i bezgranicznie, tylko jemu odpowiedział w ciągu półtorej dekady na… 1200 pytań! I Wołodymyr Juchymowycz wszystko zapisał, zostawił dla przyszłych pokoleń lenność. Iwan Dracz ocenił tę pracę bardzo wysoko: „Szczęśliwy wielki aktor, który ma takiego biografa… Szczególny stopień zaufania stworzył szczególny status portretu… Szczególna przyjaźń połączyła Stupkę i Melnyczenkę”. Wreszcie ostatni rozdział: „Flaga Ukrainy na Arbacie”, w którym zamieszczono około 40 artykułów i wywiadów dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie w latach 2001—2015. Wszechstronnie i przekonująco pokazują one, jak duchowe studnie ukraińskości poiły w Ukraińskim Domu spragnionych języka ukraińskiego i kultury. Wybitny Ukrainiec Jurij Barabasz, który twórczo współpracował z Wołodymyrem Melnyczenką, pisał: „Jako dawny obserwator i uczestnik ukraińskiego życia kulturalnego Moskwy, gdzie mieszkam już szóstą dekadę, chcę zaświadczyć, że na moich oczach Centrum z przeciętnej biurokratycznej instytucji przekształciło się w prawdziwy twórczy ośrodek ukraińskiej kultury, nauki, tradycji narodowych. Do Centrum jak do ciepłego Ukraińskiego Domu garnie się cała moskiewska, a szerzej rosyjska ukraińskość, do niego ciągną najwybitniejsi działacze kultury z macierzystej Ukrainy, chętnie odwiedzają go także moskwianie-Rosjanie. To zasługa Wołodymyra Melnyczenki…” Historyczna słuszność prawdziwie patriotycznej postawy szefa Centrum Kultury w pełni ujawniła się w okresie Rewolucji Godności i faktycznej wojny Rosji z Ukrainą. Narodowy kierunek działalności Centrum wzmocnił się z uwzględnieniem jakościowo nowej sytuacji. Mnie wtedy udało się dwukrotnie pobyć w tej instytucji i na własne oczy zobaczyłem, jak ściśle zjednoczył się wokół dyrektora zespół, z jakim ogromnym zaufaniem do niego dokładnie i nieuchronnie wykonywali wszystkie jego polecenia pracownicy, zresztą w przeważającej mierze obywatele Rosji. To był prawdziwy cud! W warunkach, gdy napięcie wokół Centrum rosło, gdy niemal codziennie złoczyńcy zrywali z fasady flagę państwową Ukrainy, dokonywali prowokacji, w zespole nie było żadnej paniki: w mgnieniu oka znów wywieszano flagę, a codzienna potężna praca w imię Ukrainy nieuchronnie trwała. Wydana książka przekonująco świadczy, że Wołodymyr Melnyczenko stale utrwalał ogromną duchową działalność Centrum Kultury, które pod jego kierownictwem zdobyło status Narodowego i międzynarodowe uznanie, nauczył tego także swoich młodych kolegów. W jego publikacjach odzwierciedlono codzienne, bieżące i wybitne wydarzenia, wymieniono setki ukraińskich mistrzów i dziesiątki narodowych zespołów, które przebywały w Centrum, sławiąc ukraiński język, kulturę i duchowość. Dyrektor generalny rozumiał, że kronikę działalności Centrum Kultury dla dobra Ukrainy trzeba było tworzyć samemu, wszak wszystko było nowe i niespotykane, wszystko robiono po raz pierwszy i tylko oni sami mogli w pełni, wyczerpująco i dokładnie przekazać twórczy zapał zespołu i opowiedzieć o każdym dniu jego pełnej poświęcenia pracy w niełatwych warunkach, zwłaszcza po aneksji Krymu. Historyk z bożej łaski, Wołodymyr Melnyczenko dobrze przewidywał historyczne zagrożenia, w szczególności próby skomercjalizowania pracy Centrum Kultury i w ogóle wyciśnięcia go z ukraińskiej i światowej przestrzeni duchowej. Dzięki niemu teraz antyukraińskim siłom nie uda się zepchnąć w niebyt czy nawet umniejszyć ogromnej patriotycznej działalności tej duchowej instytucji. Zaznaczę, że wydawnictwo „Łybid” (dyrektor Ołena Bojko), które przez półtorej dekady wydało już siódmą książkę Wołodymyra Melnyczenki, wykonało swoją pracę, jak zawsze, profesjonalnie, wykwintnie i subtelnie, na zwykłym dla niego wysokim poziomie poligraficznym. Wreszcie powiem, że dawno nie spotkałem tak fundamentalnego zbiornika artykułów jednego autora z tak unikalnym pojmowaniem tematów ukrainoznawczych i wybitnych postaci, z taką głębią przemyśleń i wniosków, z tak aktualnym znaczeniem dla współczesności, a do tego połączonych wspólną troską o nasze duchowe studnie. —————————— 1 Melnyczenko W. Moje duchowe studnie. Artykuły i wywiady XXI wieku. — K.: Łybid, 2019. — 752 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Nowe nadzieje

Od lewej do prawej: Petro Perebyjnis, Petro Szkrabjuk, Dieter Karrenberg, Tetiana Kusztewska oraz literaci-laureaci. Wasyl MARUSYK Zdjęcie Rusłana NAJDY. Trzeciego kwietnia świetlica Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy była przystrojona tulipanami. Odbyło się tu wręczenie dwóch nagród — Narodowej oraz niemiecko-ukraińskiej imienia Olesia Honczara. Tradycyjnie (już dwudziesty drugi rok z rzędu) w dniu urodzin Olesia Terentijowycza Ministerstwo Kultury Ukrainy tym wyróżnieniem uhonorowało dwoje lwowskich literatów — Petra Szkrabjuka i Nadię Morykwas. Zwycięzców konkursu witał przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski. Dyplom laureata nagrody Petro Szkrabjukowi wręczył wiceminister kultury Ukrainy Jurij Rybaczuk, który podkreślił: — Zgodnie z decyzją Komitetu pierwszą tegoroczną nagrodę wręczamy znanemu naukowcowi, doktorowi historii Petro Szkrabjukowi za dwie prace. Jest to naukowo-filozoficzne studium „Nad Przestrzenią i Czasem: trylogia niezwykłego”, w której autor zgłębia tajemnice wszechświata, życia na Ziemi, przeznaczenia człowieka, jego odpowiedzialności przed Bogiem i przyszłymi pokoleniami. A także za książkę publicystyczną „Historie przeżyte trzykrotnie (wydarzenia, dokumenty, wspomnienia)”, w której zawarto setki opowieści o ludziach minionych pokoleń i utalentowanych współczesnych: krzewicielach kultury, oświaty, sztuki, mistrzach w swoim fachu — twórcach historii Ukrainy. — Od teraz mam zaszczyt być w gronie laureatów-honczarowców, wstępując do Ogólnoukraińskiej Akademii Literackiej — powiedział z radością stały autor „Słowa Proświty”, poeta i uczony Petro Szkrabjuk. — Jeszcze na początku lat sześćdziesiątych służyłem w wojsku na węgierskich terenach, gdzie z bliska poznałem ducha nowel Olesia Honczara „Modry kamień” i „Za chwilę szczęścia”, które w pewnym stopniu pobłogosławiły mnie, młodego, na literacką drogę. Międzynarodową niemiecko-ukraińską nagrodę imienia Olesia Honczara z okazji 101. rocznicy jego urodzin młodym literatom-początkującym wręczyli założyciele i mecenasi — ukraińska pisarka Tetiana Kusztewska oraz jej mąż, uczony i biznesmen Dieter Karrenberg z miasta Essen w pobliżu Düsseldorfu. Przewodniczący jury, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Petro Perebyjnis przedstawił publiczności młode pokolenie ukraińskiego piśmiennictwa. Są to, w szczególności, w kategorii utworów prozatorskich Nazar Mułyk z Koziatyna (obwód winnicki), student Dmytro Zozula z Konstantynówki w obwodzie donieckim, kijowianka Marija Kosian. Wśród poetów-początkujących wyróżniono Lelę Pokotyło (Olhę Kramar) z miasta Dniepr za tomik poezji „Powstańcze radio”. Laureatem wśród publicystów został Nazarij Zanoz z miasta Trembowla (obwód tarnopolski) za zbiór szkiców „Miasto jako świat”. Za pracę literaturoznawczą „Poezja Apostolszczyzny” nagrodę zachęcającą otrzymała studentka Marija Słobodianyk z miasta Kamieńskie na Siczosławszczyźnie. Serdecznie witali nagrodzonych kwiatami członkowie rodziny Olesia Terentijowycza — jego wnuczka pisarka Lesia Honczar oraz jej mąż rzeźbiarz Rusłan Najda. Pani Lesia odczytała słowo powitalne do młodych autorów od swojej babci Walentyny Danyliwny Honczar.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Szczere słowo o Marijce Pidhiriance

Olha SAWIUK, pedagog-organizator Liceum w Stopczatowie, obwód iwanofrankiwski. Zdjęcie: Polina BODNARUK Co roku w marcu nasze liceum obchodzi urodziny wybitnej ukraińskiej pisarki dla dzieci z Huculszczyzny Marijki Pidhirianki. W tym roku uczniowie klas 1–4 odbyli wędrówkę literacką „W gościach u Marijki Pidhirianki”. Ponad 30 wierszy wysłuchali uczestnicy szkolnego poranka literackiego. Uczniowie klas pierwszych recytowali wiersze Marijki Pidhirianki dla swoich rodziców. W pierwszy dzień wiosennych ferii trzydziestu uczniów klas 3–4 pojechało do muzeum Marijki Pidhirianki we wsi Białe Osławy w powiecie nadwirniańskim, aby wziąć udział w corocznych czytaniach poświęconych Marijce, złożyć kwiaty pod jej pomnikiem. Serdecznie przywitał nas pracownik naukowy muzeum W. J. Lewycki. Ciekawie opowiedział o dzieciństwie poetki, pokazał jej osobiste rzeczy. Na naszą prośbę w muzeum odbyło się spotkanie z laureatką nagrody im. Marijki Pidhirianki Adelą Hryhoruk, pisarką, częstą gościnią naszego liceum. Czytania literackie były bardzo ciekawe. Piękno rodzinnego kraju, jasny świat dzieciństwa ożywały w poezjach, mistrzowsko odczytanych przez młodych artystów. Dźwięczne głosy, piękna recytacja uczniów klas czwartych nikogo nie pozostawiły obojętnym. Uczniowie klas trzecich czytali wiersze laureata Nagrody Szewczenki, naszego rodaka Dmytra Pawłyczki, i swojej ulubionej poetki Adeli Hryhoruk. W imieniu Liceum w Stopczatowie przekazaliśmy materiały o uczczeniu pamięci Marijki Pidhirianki w naszej placówce edukacyjnej, które od razu umieszczono w ekspozycji muzealnej. Uczniowie chętnie rozmawiali z Adelą Hryhoruk, pytali, jak powstają wiersze i bajki, skąd pisarka bierze dla nich fabuły. Dzieci długo będą pamiętać ten słoneczny marcowy dzień, bo nie tylko uczestniczyły w ciekawej wycieczce, ale każde z nich otrzymało upominek: książkę A. Hryhoruk „Lij się, piosenko skrzydlata” i pocztówkę z pomnikiem Marijki Pidhiriance.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukazując głęboką istotę naszego niebiańskiego Stwórcy: „Nie narzekam ja na Boga, / Nie narzekam na nikogo”. Ale z jakiegoś powodu tak się dzieje przez całą historię, że ludzkość, naród i każdy człowiek szuka i znajduje winowajców swoich cierpień, nędzy, biedy poza osobistym bytem — własnej winy nie uznaje, zawsze mając w pogotowiu usprawiedliwienie bezczynności: „Nie winien Bóg, że droga trudna, / Że ludzie wpadli w grzech duszny” (s. 9). Przeszłość niewidzialną duchową nicią ożywa w pamięci poety i po sercu stoczy się „I ta łza, gdy przekraczam / Osierocony matczyny próg” (s. 8); historia heroicznej walki rodaków, wskazania naszych przodków — człowiek bez pamięci, szacunku dla historii własnego narodu — podmuch wiatru, jest i go nie ma: Niosę w sobie cały świat: Zamach procy i do gwiazd lot. Niosę purpurową pamięć przodków: To ich — dla mnie — testament (s. 7). Życie — to poszukiwanie prawdy i początku, poznanie Absolutu miłości, bo o końcu nic nie wiemy i wiedzieć nie będziemy — Bóg ukrył przed nami tajemnicę wieczności: „I wróci proch do ziemi, jak nim był, a duch powróci do Boga, który go dał!” (Księga Koheleta 12:7): To szczęście — każdy biały dzień. Więc czasu nie trać, zdąż tylko Tworzyć, żyć i kochać W blasku Bożych objawień (s. 12).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Poezja miłości Petra Szkrabiuka Petro Szkrabiuk. W blasku Bożych objawień (miniatury [na!] poemat). Dzwin, cz. 11 (889), 2018.

Bohdan DIACZYSZYN, laureat nagrody im. Iwana Ohijenki A ta chwila sprzyja bliźnim ku dobru, Gdy natchnieniem świeci się Petro — Taką już jasną naturę ma Szkrabiuk, Że myślami rozświetlone i pióro. Myrosława Danylewska-Mylian, “Powierzam duszę słowikowi” Właśnie przeczytałem poezję Petra Szkrabiuka w czasopiśmie “Dzwin”. Przemyśliwuję myśli miłości Bożych objawień, codzienne życiowe chwile rozważań poety, jego duchowe przeżycia. Na świecie tak mało ciepła, dobra, szlachetności w zachowaniu człowieka, miłości. Żaden myśliciel nie jest w stanie pojąć wiecznych prawd: “A gdzie miłość? Czyżby smutkiem / Ten świat zarażony był w całości?” (s. 7). Filozofia nie jest nauką wszechogarniającą. Myślę, że miłość do ludzi, rodziców, między zakochanymi, w rodzinie można pojąć poprzez logikę bytu. Logika bytu — to kiedy dobrze mnie, to dobrze i mojemu bliźniemu. Uniwersalną formułę miłości ogłosił Jezus Chrystus: “...Będziesz miłował Pana Boga swego całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem”. To największe i pierwsze przykazanie. A drugie podobne do niego: “Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego” (Ewangelia według św. Mateusza 22:37—39). Kłębią się w pamięci myśli, które odczytuję u Andrija Sodomory o tym, że “Ile czego trzymamy w pamięci — tyle wiemy... Ile trzymamy w duszy — tyle i żyjemy...”, a żyjemy pamięcią i miłością. Tak może pisać człowiek miłości, który daruje swoją pracę pióra pobratymcom: “Niech Jaworska Olha przeczyta / I czule przytuli, jak swoje” (s. 7). Czytajmy ciepłe, treściwe dedykacje dla kolegów. Tutaj i Mykoła Jaworski — mąż pomocnik Olhi Jaworskiej, pobratymcy po piórze Andrij Sodomora i Wołodymyr Bazylewski. Sztuka miłości do ludzi przerasta duchowymi pędami w duszy poety, bo logika bytu — to nie “chytrość światowego rozumu” (według Hegla), żeby korzystać z indywidualnych interesów i namiętności dla osiągnięcia swoich celów, bo jeszcze Seneka uczył żyć dla innych, jeśli chcesz dla siebie żyć: Znajduję w ludziach tylko piękne, Pierwotne, czyste, elitarne, To znaczy, że i byt mój Także głęboki i nie marny (s. 8). Credo życia poety: “I ja wstałem, by nie spać, / A stać się prawdy strażnikiem” (s. 9), bo istotą człowieka — być sobą, nie zdradzić siebie, swojej pamięci. Bądź uczciwy wobec siebie — to będziesz uczciwy wobec Boga, ludzi. Prawdą żyje człowiek, prawdą toruje drogę do wieczności, wszak Bóg, Jego Duch jest wszędzie i we wszystkim: “Po co Pana szukać? / On wszędzie. Świat — Jego komnaty” (s. 9). Życie człowieka, wspólnoty ma sens w pojmowaniu Jedynego początku wszystkiego, co istnieje — Boga, Jego miłości. O tym pisał i Taras Szewczenko, przemyśliwując Wyrażam szczerą, głęboką wdzięczność Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu “Proświta”, związkom twórczym, mediom oraz wszystkim, którzy ustnie lub pisemnie pogratulowali mi w związku z moim 80-leciem. Andrij TOPACZEWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Nagroda małej prozy im. W. Portiaka

Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Rada Miejska Fastowa ustanowiły Międzynarodową Nagrodę Literacką małej prozy (opowiadanie, nowela) im. Wasyla Portiaka. Przyznaje się tytuł laureata Międzynarodowej Nagrody Literackiej imienia Wasyla Portiaka, wręcza się dyplom, odznakę oraz nagrodę pieniężną. Uhonorowanie laureatów Nagrody odbywa się w uroczystej atmosferze każdego roku w mieście Fastów 31 marca, w dniu urodzin Wasyla Portiaka. Przed kolejnym wręczeniem Nagrody wydawany jest zbiór dziesięciu najlepszych nowel i opowiadań z minionego roku, które były nominowane do nagrody. Informacja dotycząca wyników przeprowadzenia konkursu oraz jego laureata jest publikowana na oficjalnej stronie internetowej NZPU oraz w gazecie „Literaturna Ukrajina”. Włas. inf. Od wypalenia zawodowego biorę sama i proponuję innym recepty od kobiet z Biblii. Jest bardzo piękne opowiadanie „Jezus w gościach u Marty i Marii”. „Panie, czy Ci to obojętne, że moja siostra zostawiła mnie samą przy usługiwaniu? Powiedz jej, żeby mi pomogła”. (Ewangelia według św. Łukasza 10:40). W każdej kobiecie żyją obie bohaterki ze stron Ewangelii — obciążona codziennymi kłopotami Marta i Maria, która pragnie czegoś więcej i głębiej niż tylko urządzania codzienności. Kobieta, która zdoła osiągnąć balans między niekończącym się obiegiem spraw Marty a uspokojeniem duszy Marii — osiągnie harmonię i stanie się szczęśliwa. O tym w poezji „Bukiet modlitwy” — mówi Ołena Riepina. Poezje „Bukiet modlitwy”, „Czemu płaczesz, Mario?” improwizowali uczestnicy studia miniatur poetyckich „Życiowe prawdy”. Uczniowie szkoły w Czahorze (kierownik Natalia Kozaczok) czytali poezję Ołeny Riepinej — „Ojcze nasz o Ukrainie”. I zaśpiewali „Modlitwę za Ukrainę” Ołeksandra Konyskiego. Iwan Lupu — pedagog Głębockiej szkoły muzycznej, zagrał utwór na trąbce „Via Dolorosa” — „Droga Krzyżowa”. Jaryna Wyszpynśka zaśpiewała piosenkę do wiersza T. Szewczenki „Nie topolę wysoką”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Zwyczaje — skarb narodu

Chmielnicka miejska „Proświta” szanuje ukraińskie zwyczaje i tradycje, pracuje na rzecz zachowania duchowości współczesnych Ukraińców. Cerkiew prawosławna odgrywa w tym wielką rolę. Zapoznanie się z wiecznymi prawdami wiary chrześcijańskiej, moralności i etyki umożliwi wystawa książek, zorganizowana w czytelni Domu Ludowego „Proświty”, którą jako pierwsi obejrzeli nauczyciele specjalistycznej szkoły z internatem. Czołowe miejsce na wystawie zajmuje Biblia, czyli Księgi Pisma Świętego Starego i Nowego Testamentu, na nowo przetłumaczone na język ukraiński dosłownie z języka starohebrajskiego i greckiego przez profesora Iwana Ohijenkę (Londyn, 2002 r.). Odwiedzający dowiedzą się o historii Prawosławnej Cerkwi ukraińskiej, o wpływie religii na życie narodu ukraińskiego z książek wydrukowanych w ukraińskiej diasporze USA, Niemiec, Wielkiej Brytanii i podarowanych Domowi Ludowemu „Proświty”. Te tematy zostały również poruszone w pracach naukowych Dmytra Doroszenki „Cerkiew prawosławna w przeszłym i współczesnym życiu narodu ukraińskiego”, Wiaczesława Łypynskiego „Religia i cerkiew w historii Ukrainy” oraz w Kalendarzach Cerkiewnych z 1972 roku. A dla studentów I roku akademii humanistyczno-pedagogicznej szczególnie interesującymi i potrzebnymi stały się wydania „Bóg i Szewczenko” ojca Mychajła Szewczenkiwa oraz jedno z wydań Chmielnickiej miejskiej „Proświty” „Jestem z wami po wszystkie dni aż do końca świata”. Książka opowiada o motywach chrześcijańskich w twórczości Tarasa Szewczenki. Dla anglojęzycznych czytelników na wystawie zaprezentowano wydanie Uniwersytetu Harvarda (1980 r.) o Biblii Ostrogskiej oraz 1000-leciu chrześcijaństwa ukraińskiego, wydrukowane w Nowym Jorku w 1974 roku. Wystawa będzie czynna do Wielkanocy. Według informacji Chmielnickiej miejskiej „Proświty”. Studenci I roku Chmielnickiej akademii humanistyczno-pedagogicznej. Tę nagrodę przyznawać będą za najlepszy utwór literacki, który utwierdza ideały humanizmu, wartości duchowe narodu ukraińskiego, idee niepodległości Ukrainy. Celem nagrody jest uwiecznienie pamięci jednego z najlepszych nowelistów współczesności Wasyla Portjaka, wspieranie rozwoju krótkiej prozy, wyróżnienie współczesnych mistrzów noweli i opowiadania, a także poszukiwanie nowych nazwisk w literaturze ukraińskiej. Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy co roku na swojej oficjalnej stronie internetowej oraz na łamach „Literaturnej hazety” publikuje ogłoszenie o przeprowadzeniu konkursu o przyznanie nagrody, warunki i tryb jego przeprowadzenia. Osobie, której przyznaje się nagrodę, przy- Uśmiechnij się, kobieto. W Czerniowieckiej obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej im. M. Iwasiuka odbyła się prezentacja zbioru wierszy i dramatów lirycznych „Uśmiechnij się, kobieto” Ołeny Riepinej. Do wydarzenia dołączyli przedstawiciele Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Jaryna CYBA Zdjęcie Olhy MANIUK. Ołena Riepina — naczelnik rejonowego wydziału kultury i turystyki Hlibockiej Rejonowej Administracji Państwowej, członkini pracowni literacko-artystycznej „Wytoky”, współzastępczyni przewodniczącego rejonowego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. „W zbiorze są różnorodne poezje, zgrupowane w 4 rozdziały. Jest liryka patriotyczna, utwory napisane na motywach wydarzeń historycznych i postaci, ale rdzeniem zbioru jest duchowa liryka kobieca. Właśnie w tej niszy najkomfortniej czuje się autorka. I nasze spotkanie w te uroczyste dni Wielkiego Postu, słowa Archanioła Gabriela, który zwrócił się do Bogurodzicy „Raduj się, Łaski Pełna! Pan z Tobą! Błogosławionaś Ty między niewiastami”, brzmią jak lejtmotyw do poezji, którą odczytuje autorka, poświęconej wielkiej kobiecie — Marii, Matce Jezusa” — podkreśla moderatorka prezentacji Lubow Szyluk, kierowniczka wydziału sztuki Czerniowieckiej obwodowej uniwersalnej biblioteki naukowej im. M. Iwasiuka. „Współczesna kobieta wykonuje w życiu mnóstwo ról społecznych… Aby nie wyczerpały się studnie jej natchnienia, jako profilaktyka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Na granicy niemożliwego! Kilka przygodnych uwag na temat fenomenalnego dorobku prozatorskiego Lewka Riznyka

Ostap SWITŁYK, zasłużony działacz sztuki. Dla nikogo nie jest tajemnicą, że serce pisarza — sumiennego Posłusznika Słowa — to czuła membrana, która nawet mimo woli musi reagować na wszystko, co zadaje ból lub przynosi człowiekowi radość. Jak na obecne demokratyczne czasy — gorzka syzyfowa praca! Bo wydaje się, że nasze pracowite społeczeństwo wcale nie jest zainteresowane, aby ten kamień-problem, który literat wytacza „na górę”, do świadomości swojego przyjaciela-czytelnika, został należycie przez wspólnotę obrobiony i wreszcie trafił w mury Świątyni wspólnego dobra. Wystarczy wymienić tylko niektóre tytuły powieści Lewka Riznyka, znanego także daleko poza granicami Ukrainy prozaika, aby przed oczami stanęła monumentalna mapa epoki historycznej: „Poeta i Władca”, „Kruk, albo Pięćdziesięcioletnia wojna”, „Ususy na Łysoni”, „Samotność proroka”, „Kamień węgielny”, „Nieodpłacone długi”, „Czynnik Danyła Wernady”, „Lider”… A to przecież tylko cząstka pisarskiego dorobku! Co prawda, doprawdy wybitna, godna uwagi nie tylko obecnych liderów literacko-krytycznego cechu cząstka. Przysłuchajmy się przynajmniej temu, co zostało powiedziane przez pisarza jeszcze prawie trzydzieści lat temu, choć przypisane prorządowym kijowskim dziennikarzom: „Ukraińska władzo, usłysz wreszcie uczonego Wernadę, który chce od ciebie niewiele — tylko: 1) zwrócić się twarzą do małego i średniego biznesu; 2) zapewnić energetyczną niezależność Ukrainy; 3) zwrócić Ukraińcom na Ukrainie ich duchową, kulturowo-językową przestrzeń...”. Te wersy z powieści Lewka Riznyka „Czynnik Danyła Wernady” od tamtego czasu dumnie powiewają na sztandarach niemal wszystkich partii politycznych, ale ruchu ku jakiejkolwiek ich realizacji — żadnego! O co tu chodzi?! Jaki sens mają ukraińscy włodarze, czyli „polityczna elita”, tak bezwstydnie marynować społeczeństwo?! To to samo, co uparcie piłować gałąź, na której póki co się trzymasz?! Wobec tego autor, jako przekonany proświcianin, uprzejmie wychodzi wiernemu swojemu czytelnikowi naprzeciw: „Rozmnażanie partii i partyjek z taką prędkością i w takiej ilości, jak to obserwuje się w świecie mikrobów i wirusów, (…) prowadzi do gwałtownego osłabienia społeczeństwa, do osłabienia państwa, a w rezultacie — do jeszcze większego zubożenia ludności…”. Coż tutaj jest nie tak?! Czyż nie wszystko — czysta prawda?! Uczony Danyło Wernada, bohater wspomnianej powieści, gotów jest wyleczyć Ukrainę z tej wstrętnej przypadłości — „społecznej gruźlicy”, jednak liczne partyjki, które wyrosły w narodzie przez zbyt bezlitosne wrogie nastawienie elektoratu, gromadzą się w nieprzebity barierę. I jaka siła zdoła ją przebić, jeśli nie ma w elektoracie należytej jedności? Oto właśnie jest to, korzenie niezgody. W trujących, pustych hasłach, w narzuconych wyborcom ideologemach, absolutnie nie właściwych ich mentalności, za to wyjątkowo chorobotwórczych! Przecież w owych hasłach jest wciąż ta sama „rewolucyjna równość”, ale w nowszym, czysto reklamowym opakowaniu. A co leży u ich podstaw? Tego samego rodzaju puste obietnice… Jednak już przepasane wyborną gazeciarską retoryką, w której naszej, ogólnonarodowej prawdy jak na lekarstwo... Jaka niewiarygodna analogia do obecnej sytuacji! Nawet nie chce się wierzyć, że napisano to kinematograficzne dzieło na samym początku XXI wieku… Lecz wystarczy porównać je z filmowo-komediowym serialem „Sługa narodu”, w którym zaangażowano pierwszorzędnych aktorów, to od razu otwiera się konkretna rzeczywistość: w powieści — prawdziwe, surowe „polityczne” życie, natomiast w kinie — tylko wysoce karykaturalne jego podobieństwo. Jasna sprawa, dość śmieszne. Lecz jeśli w powieści świeci mądry ojcowski uśmiech, to w kinie — tylko szyderczy uśmieszek! Bezsprzecznie, z uśmieszku też ludzie bywają. Ale tylko wtedy, gdy reżyser-autor uświadamia sobie różnicę między tymi słowami-pojęciami. W innym przypadku trzeba będzie przyznać: „mamy to, co mamy”, jak niechcący wymsknęło się jednemu ukraińskiemu prezydentowi. Oto w takich niuansach — dzięki sztuce słowa i temperamentalnej (czyli krwistej!) pełnowartościowości postaci — właśnie wyłania się życiodajna artystyczność literackich płócien Riznyka. I nigdzie prawdy ukryć: aby je należycie ocenić, tak samo potrzebny jest talent. Legendarny heroizm Ukraińskich Strzelców Siczowych, którzy ponad sto lat temu walczyli o niepodległość naszej Ojczyzny, co jaskrawo rozwinęło się w powieści „Ususy na Łysoni”, a także wysoce krwawy tragizm wojny, odbity w losach bohaterów powieści „Kruk, albo Pięćdziesięcioletnia wojna” — to wybitna strona twórczości pisarza. W tych dziełach, jak i w powieści „Kolekcjoner”, Lewko Riznyk sumiennie bada moralno-etyczne granice charakterów zarówno zwykłych, jak i niezwykłych Ukraińców, którzy z piekielnego płomienia wojen światowych mimo wszystko wynieśli wzruszającą, wycierpianą miłość do Ukrainy i swojego narodu. Czego wart, dla przykładu, chociażby śmiertelny półwieczny pojedynek ukraińskiego artysty i pułkownika NKWD na tle krwawych sprzeczności, które rozrywały narody (i czyż do tej pory nie rozrywają?!) kontynentu euroazjatyckiego! Tym bardziej, że powieść-epopeja „Kruk, albo Pięćdziesięcioletnia wojna” stworzona jest na faktach dokumentalnych, uważnie zbadanych przez Lewka Riznyka. A to oznacza tylko jedno: dzieło jest prawdziwe, jak samo życie. Zatem i w tym przypadku pisarz pomaga nam wywnioskować: Bóg i diabeł — to skrajności, z których powstał człowiek. Lecz tylko sztuka i wiara dają jej te skrzydła, które wynoszą do Światła Bożego. Dlatego też czaruje nas pismo znanego mistrza słowa, że on, uczłowieczając epokę, wcale nie jest skłonny wymyślać wydarzeń! Na granicy możliwości artystycznego słowa odkrywa prozaik liczne zakulisowe tajemnice nie tylko ukraińskiego, ale także europejskiego życia społeczno-politycznego. Co więcej, autor tak mistrzowsko kreśli dialogi i problemy bohaterów, że stajemy się ich naocznymi świadkami! Bez wątpienia tak epokowe, wyraziste dzieła pisarza, jak „Poeta i Władca”, „Misterium niepokory patriarchy Josyfa”, „Samotność proroka” i inne, wymagają głębokiego, poważnego filozoficzno-profesjonalnego przemyślenia. Wszak właśnie po to ujrzały światło dzienne! Zatem chce się mieć nadzieję, że taka, prawdziwie fachowa lektura, nie jest za górami… Niestety, powieściopisarzowi nie chodzi o pożądane, być może, dla wielu czytelników rozwiązanie palących problemów moralnych czy filozoficznych… Ale właśnie dzięki niemu, pisarzowi z Bożej łaski, który połączył w sobie talent Olesia Honczara i Romana Iwanyczuka, uczymy się wreszcie rozróżniać dwa rodzaje filozofii twórczości literackiej, a mianowicie: filozofię racjonalną i eksperymentalną. Uczymy się, bo inaczej nie sposób myśleć o przyłączeniu się do feerii psychologicznych odkryć autora. Oczywiście, u jednej z tych filozofii oczy są tradycyjnie zawiązane, kuleje ona potykając się, bierze się za wszystko, co wpada pod ręce, jednak w końcu natrafia na wartościowe, a nawet drogocenne rzeczy. Druga natomiast – od razu podchwytuje naprawdę cenny materiał i próbuje zrobić z niego prawdziwą pochodnię, chociaż ta wcale nie pomaga jej przewyższyć rywalki. Wszak tylko w parze są one warte sztuki. Zatem najważniejsze, że autor umiejętnie kieruje wspomnianymi filozofiami. Na literackiej arenie tworzą się niemal mistyczne cuda! Patriarcha Josyf, jak i zwykły artysta, wieloletni więzień GUŁAG-u, zwycięża diabelską pokusę wyparcia się Słowa Pańskiego właśnie dlatego, że mocno wierzy w boskie przeznaczenie człowieka. Więc w rzeczywistości mistyczne jest właśnie to, co jest talentem! A ten ostatni w całości należy do realnej natury twórczości. Mówimy – w odniesieniu do roli życiowego sędziego – „niestety”, bo Łewko Riznyk, jak nam się wydaje, ma nie lada talent właśnie do rozwiązywania bolesnych dla społeczeństwa problemów. I jego doświadczenie twórcze, które stało się dorobkiem uważnych czytelników, jaskrawo to potwierdza. Z drugiej strony, uważnie się przyglądając, nie można nie zauważyć także pewnego filozoficznego dystansu autora od marności nad marnościami… Wszak twórczość potrzebuje jeszcze przestrzeni duchowej! Ale czyż może być inaczej?! Doświadczenie pragnie pomnożyć swoje bezgraniczne poszukiwania artystyczne, działając spontanicznie, lecz nieprzerwanie, a jednocześnie sumiennie wyszukuje istotne zjawiska… Natomiast rozum uparcie podąża za już znanymi analogiami... Jednak istota unikalnej twórczości Riznyka polega na szczególnej harmonizacji uczuć czytelniczych. I właśnie w takim tworzeniu humanistycznej atmosfery wzajemnego zrozumienia na razie nie widzimy równych mu. Zatem życzmy hojnemu Nowicjuszowi Słowa nowych sukcesów twórczych! odcieniami października”. Olha Szewczenko czytała poezje Hryhorija Trafiuka, Wira Franczuk śpiewała pieśni Mychajła Stasiuka: „Piękno”, „Wołanie wczesnej miłości”, „Spowiedź”, „Dziewczyna-warkocz”. Na spotkaniu były obecne Tamara Minczenko i Marija Pelech – członkinie Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. „Właśnie w czytelniach 150 lat temu zaczynała się „Proświta”, więc nieprzypadkowo zebraliśmy się dzisiaj w bibliotece, czytając wiersze w ojczystym języku. 150 lat temu ukraińscy postępowi księża, nauczyciele zebrali się i postanowili, że trzeba obronić, stworzyć jakąś organizację, która stanęłaby w obronie języka ukraińskiego. Przeprowadzamy wiele wydarzeń, konferencji, przyуроczonych tej dacie. Ale przyjemnie spotykać się właśnie tak, kiedy brzmi ukraińskie słowo poetyckie, sławi się Ukraina” – zaznaczyła Marija Pelech, sekretarz odpowiedzialna obwodowej „Proświty”. Prowadzące spotkanie – Iryna Marar i Lidija Bruder, bibliotekarki Hlibockiej centralnej biblioteki rejonowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Literackie „Źródła” Hliboczyzny

Jaryna CYBA, kierownik centrum prasowego Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Minutą ciszy uczczono pamięć Hryhorija Trafiuka — bukowińskiego poety z Hlibokiej, malarza, kompozytora, członka literacko-artystycznego studia „Źródła”, członka Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, który nagle zmarł w 2014 roku. Córka — Marija Mariszczak — mówi, że wkrótce spod prasy drukarskiej wyjdzie trzeci zbiór poezji — i otworzy się zupełnie inny Trafiuk: „Twórcze Mount Everesty, które możemy ogarnąć swoim wzrokiem, — w rzeczywistości to jego walka z samym sobą. Zrozumiałam to, kiedy przeczytałam setkę niepublikowanych wierszy taty, przejrzałam tysiące wersów. Zrozumiałam, że twórczość Trafiuka nie potrzebuje komplementów, ona i tak jest na widoku. Temat rozmowy z czytelnikiem ma znacznie „większą wagę niż literackie reweranse”. Ukrainie „Niebo oczu twoich…” M. Tkacz W niebiosach oczu twoich Wesołym skowronkiem latałem. I płynął mój beztroski śmiech W rosiste różnotrawie. W niebiosach oczu twoich Huśtały smutek mój tęcze. I dal świeciła, jak próg W świat nieznany i daleki. W niebiosach oczu twoich Żyje odwieczna tajemnica. Ty — mój święty amulet I świetlica moich nadziei. I żebym nie zdążył, żebym nie mógł — Wszystko oddam tobie z ukłonem. I w niebiosach oczu twoich Na wieki zniknę, Ukraino. Hryhorij Trafiuk „Jest potrzeba czytania poezji Hryhorija Trafiuka nie godzinę, nie dzień, nie dwa — całe życie. Bo pisane sercem i duszą, rozumem i wielkim dorobkiem doświadczenia. W zwięzłej formie i w bezgranicznej treści każdego wiersza — cała epoka! — podkreśla Olexandra Wozniak, kierownik rejonowego literacko-artystycznego studia „Źródła”, przewodnicząca rejonowego zjednoczenia „Proświta” im. T. Szewczenki. Uczestnicy literacko-artystycznego studia „Źródła” zaprezentowali autorskie poezje: Olexandra Wozniak — „Macierzankowy kwiat” i fragment poematu „Kozackie szlaki”; Olena Riepina — „Adam”, „Krzyż i Szymon”; Eleonora Skipor — „Marciszor”; Marija Kozub — „Budź się, Ukraino”; Lubow Rezniczuk — „Płacz ziemi”; Rodika Zehria — „O tych, którzy widzą słowo”, „Lipiec z”. Z okazji obchodów Światowego Dnia Poezji w centralnej bibliotece rejonowej miasta Hliboka odbyło się spotkanie członków literacko-artystycznego studia „Źródła”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Rostysław Docenko

Dobrze pamiętam pierwsze wrażenie, jakie na mnie wywarł. Niewysoki, nieco krępy, czołowy, o cichym głosie, inteligentny człowiek. „Rostysław Docenko” – przedstawił się, a ja od razu przypomniałem sobie, ile superlatywów słyszałem pod jego adresem od swojego przyjaciela Wałentyna Kornijenki, który pracował w dziale literatury pięknej niezwykle popularnego wówczas tygodnika „Ukraina”, gdzie dorabiałem jako konsultant literacki, listownie wyjaśniając początkującym autorom wady ich dzieł i wzywając do wytrwałego czytania klasyków, by uczyć się od nich pisać. Wałentyn dawał mi utwory Williama Faulknera, Edgara Allana Poego i Oscara Wilde’a w przekładach Rostysława Docenki, w których zachwycałem się szczególnym językiem ukraińskim, mało przypominającym naszą codzienną ukraińską mowę radziecką. Kornijenko powtarzał: każdemu naszemu młodemu autorowi trzeba uczynić obowiązkową lekturą przekłady Jewhena Popowycza, Jurija Lisniaka, Anatolija Perepadi i Rostysława Docenki, aby ci autorzy rzeczywiście nauczyli się naszego języka właśnie od tych tłumaczy. Wtedy na Ukrainie istniało jasne konstelacje mistrzów przekładu artystycznego. Do wymienionych przez Kornijenkę trzeba dodać genialnego Mykołę Łukasza, jego sławnego współpracownika Hryhorija Koczura, niezrównanego tłumacza „Odysei” i „Iliady” Borysa Tena, a także Jewhena Dwobiazka, Dmytra Palamarczuka, Andrija Sodomorę, Dmytra Pawłyczkę, Iwana Dziubę, Ołhę Seniuk, Ołeksę Synyczenkę, Wila Hrymycza, Mychajła Moskalenkę, Dmytra Andruchowa. Wtedy trwał boom na literaturę przekładową – w wydawnictwach „Dnipro”, „Weselka” i „Mołod” ukazywały się popularne serie wybitnych dzieł literatury światowej. Nowości hojnie publikował też magazyn „Wseswit” (zwłaszcza w czasie, gdy redagował go Dmytro Pawłyczko). A wcześniej były takie epokowe dzieła, jak „Pan Tadeusz” Mickiewicza czy „Dziewica Orleańska” Woltera w przekładzie Maksyma Rylskiego. Albo jego fenomenalne odtworzenia prozy Gogola, gdzie Gogol brzmi, wydaje się, jeszcze mocniej i naturalniej niż w oryginale; prawdziwie kongenialne przekłady. Iwan Małkowycz już któryś raz wznawia je w swoim wydawnictwie „A-ba-ba-ha-ła-ma-ha”. I oto, znając Rostysława Docenkę zaocznie, wreszcie oficjalnie się z nim poznaję. Ja jestem kierownikiem działu krytyki „Lit. Ukrainy”, a Rostysław Iwanowycz proponuje swój artykuł do druku. Artykuł jest przeglądowy: autor skrupulatnie wylicza, co ze światowej klasyki już pojawiło się w ukraińskich przekładach, a co trzeba niezwłocznie tłumaczyć i wydawać, aby nie zbytnio odstawać od światowego procesu literackiego. Jestem oszołomiony ogromem informacji. Trzeba przecież trzymać w polu widzenia różne literatury! Czyżby to wszystko było w zasięgu jednego człowieka? Okazuje się, że jest, jeśli tym człowiekiem jest Rostysław Docenko. Wałentyn Kornijenko powiedział mi, że potężny w pracy Rostysław Iwanowycz pracuje za cały instytut naukowo-badawczy. Jego artykuł ukazał się w gazecie. Ale już rano w dniu ukazania się gazety wściekły redaktor Witalij Wynohradski wezwał mnie „na dywanik”. Redaktora aż trzęsło: „Kogo wy mi podsunęliście?!” — syknął. Nie rozumiałem, o co chodzi: „Gdzie? Kogo?”. I wtedy redaktor wykrzyczał mi, że w KC partii tak mu się oberwało, że mało nie zapomniał, jak się nazywa. Naprawdę nie wiedziałem wtedy, jakież to grzechy zapisano na koncie Rostysława Docenki, co tam w przeszłości u niego takiego było, bo przecież ze słów redaktora i z jego tonu wynikało mniej więcej tyle: to niebezpieczny przestępca państwowy, który zagraża istnieniu jeśli nie całego ZSRR, to przynajmniej USRR. Poszedłem do biblioteki związkowej. Znalazłem kilka książek w przekładzie Docenki. Przyniósł do redakcji i położył przed przerażonymi oczami Wynohradskiego: patrzcie, powiada, jego przekłady drukują, to dlaczego naszej gazecie zabroniono drukować jego artykuły? Redaktor przez chwilę wahał się w rozmyślaniach, a potem znalazł uniwersalną odpowiedź: „Tam, na górze, im lepiej widać — oni wszystko wiedzą. Nasza sprawa mała — nam wykonywać, co każą!..” Wypytałem Kornijenkę, dlaczego taki stosunek do Rostysława Iwanowycza? Co to za smuga, o której prawił mi redaktor, ciągnie się za nim? Wałentyn w ogólnych zarysach wyjaśnił: Docenkę jeszcze jako studenta aresztowano i skazano z oskarżenia politycznego. Ale przecież potem go zrehabilitowano. A to, widzisz, znowu zmienia się polityczna pogoda, bo na niego znowu wieszają wszelkie psy. Dopiero po trzydziestu z górą latach otrzymałem odpowiedź, jak to mówią, z pierwszej ręki. Docenko podarował mi swoją książkę „Świetliste myśli przeciw nocy (Aforyzmy i coś bliskiego im)”, gdzie w posłowiu pod pseudonimem ER Dek opisał swoją życiową odyseję. Tam skomentowano ten etap jego biografii, kiedy on, dziewiętnastolatek, w 1950 roku wstąpił na stołeczny uniwersytet na wydział filologiczny. „A stamtąd za ostatnim stalinowskim »poborem organizacyjnym« na przełomie 1953 roku, oskarżony o »ukraiński burżuazyjny nacjonalizm« (»rosyjskiego« nie miewano w zasadzie), razem z dwoma kolegami z roku — Hryckiem Wołoszukiem i Mykołą Adamenką, pognał na 8 lat budować obozowy komunizm na »nieprzebytym« wschodzie Związku. W obozach poznał różnorodność więziennej społeczności różnych pokoleń aż do »leśnych braci« z Litwy i chłopców z UPA oraz jeszcze takich czołowych działaczy ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego jak Wołodymyr Horbowyj, Josyp Slipyj i inne wybitne osobistości”. Znając warunki egzystencji więźniów radzieckich obozów koncentracyjnych, niewiarygodne torturowanie ich ponad siły pracą, trudno uwierzyć, że właśnie tam Docenko samodzielnie — metodą samokształcenia — opanowywał ekonomię polityczną, filozofię, literaturę i języki obce. Nawet robił swoje pierwsze przekłady literackie. Bez uniwersyteckich mentorów i warsztatów twórczych. W przekładzie, który wymaga wyuczenia i wyuczenia (rzemiosło to ma przecież setki zagadek i sekretów!), on sam stał się dla siebie „szkołą” i kursami podnoszenia kwalifikacji. Według słów Kornijenki, Rostysław wyszedł na wolność już jako gotowy tłumacz. Jeszcze cytat z autobiografii Docenki, która wyjaśnia, co, jak i dlaczego działo się wtedy w jego życiu, kiedy w uwięzieniu pochłonął górę wszelkiej ważnej lektury: „Ideologicznie »podkuty«, Rostysław stał się jednym ze współzałożycieli już międzynarodowej »Grupy rewolucyjnych marksistów«, która miała na celu zwalczanie totalitarnego reżimu w ZSRR, za co otrzymał dodatkowe 7 lat uwięzienia. Ogółem odsiedziawszy dziesięć lat plus trzy miesiące i, nie doczekawszy się trzeciego wyroku, na który przez pewien czas poważnie się »zanosiło«, z mordowskich konopi niespodziewanie-spodziewanie wpadł w kijowskie szestdziesiatnyctwo (gdzie radośnie poznał dwóch Iwanów — Switłycznego i Dziubę, Ałłę Horską i Linę Kostenko oraz inne świetliste osobistości tamtych ewidentnie odrodzeniowych lat). A na podstawie zaświadczenia o zatarciu pierwszego skazania — była przecież właśnie fala odwilży! — wznowił studia na tym samym KDU, który z powodzeniem ukończył w 1965 roku…” Zatem Rostysław Iwanowycz był personą non grata. Formalnie niby nie mogli się do niego przyczepić, ale ten, komu to potrzebne, łatwo domyślał się, czym oddycha i co ma na myśli. Były robotnik na budowie Wołżańskiej Elektrowni Wodnej im. Lenina, a potem Czunskiego kombinatu budownictwa mieszkaniowego obwodu irkuckiego (to w latach niewoli) popracował jako redaktor wydawnictwa „Dnipro”, gdzie był człowiekiem rzeczywiście na swoim miejscu. Lecz z czasem go stamtąd „wyczyścili”, i on — z jego intelektem, z jego erudycją, ze znajomością języków! — był redaktorem Centralnej Naukowej Biblioteki Rolniczej. Prawdziwie niewiarygodna zniewaga wobec człowieka takiego formatu. Jego siedem lat w „Dnipro”, gdzie otrzymał od swojego utalentowanego kolegi Anatola Perepadzi tytuł „redaktora dobrej krwi”, — to kilka jego przetłumaczonych książek (powieści Wilde’a, Faulknera, Coopera, zbiory opowiadań Marka Twaina i Edgara Poe). To portrety literackie Hemingwaya i Faulknera. To sensacyjny artykuł „Językowa bystrzyna i słownikowy zastój” (o przykrych brakach leksykografii w Radzieckiej Ukrainie), który ujrzał światło dzienne w 1966 roku w „Witchyznie”, został wydrukowany w londyńskim czasopiśmie „Wyzwoleńcza droga” (jego wydawca — OUN). Można tylko wyobrazić sobie, jak to utrudniło Docence możliwości druku na Ukrainie! Susłow w Moskwie, a Małanczuk w Kijowie zabrali się do nowego „dokręcania śruby” i do wyznaczania nowych ofiarnych jednostek. A do nich automatycznie dołączali tych, którzy wcześniej zostali wyznaczeni na wrogów ustroju, i, choć wygaszono im wyroki i niby pozwolono być równoprawnymi we wszystkich sensach i z politycznymi bezgrzesznymi, teraz oni znowu znajdowali się w strefie ryzyka, permanentnego podejrzenia oraz bezlitosnych ograniczeń w samorealizacji. Docenko pożegnał się z „Dnipro”, gdzie szczerze go szanowano za wysoki profesjonalizm, inteligencję i życzliwość. Zmuszony był porzucić pracę nad 12-tomowym wydaniem ukraińskiego Jacka Londona, który on, niczym dobra matka drogie dziecko, wypielęgnował, i stało się to prawdziwie rezonansowym wydarzeniem literackim — niezmiennie popularnego Amerykanina z jego „Martinem Edenem” i „Zewem krwi” masowo czytano po ukraińsku. Okazano mu nawet swoisty humanizm. Nie zwolnili go, czepiając się czegokolwiek (naruszenie dyscypliny pracy, zerwanie grafiku przesłania rękopisu do drukarni czy coś jeszcze) — pozwolili mu odejść z pracy na własne życzenie. Tłumiąc w duszy niechęć do rozstania z ukochaną pracą, napisał: „…proszę o zwolnienie na własne życzenie”. Zwolnili. Choć jak żal było sprawowania w redakcji literatury zagranicznej, gdzie był w swojej organicznej żywiołowości, gdzie jego obecność wiele znaczyła dla sukcesu wszystkiego, co tam robiono, i gdzie czuł adorację wobec siebie największych autorytetów przekładu literackiego, powiedział sobie: to — jeszcze nie katastrofa. Jeśli udawało mu się tłumaczyć nawet w niewoli, to tutaj ma ku temu nieograniczone możliwości. A druk, wydawanie przekładów? Trzeba będzie pocierpieć. Głównym jest — pracować nad wszystkim tym, co sobie zaplanował. Zatem biblioteka rolnicza — i praca nie bardzo do serca. I wielkie problemy z drukiem, jak to było ze wszystkimi nieprawomyślnymi. Dobrze, że chociaż nie wprowadzili go na listy tych, czyje imię w ogóle nie miało pojawiać się ani w mediach, ani w książkach. Docenko miał prawo czasami publikować. Ale, jak to mówią, czysto homeopatycznymi dawkami. Właśnie wtedy w „Lit. Ukrainie” pojawił się jego artykuł, który wywołał w KC grzmoty i błyskawice. Mniej więcej w tym czasie czytałem przekłady opowiadań Williama Faulknera autorstwa Docenki, które opublikowało w osobnej książce „Czerwone liście” wydawnictwo „Dnipro” w popularnej wtedy serii „Nowela zagraniczna” (nawiasem mówiąc, była to już dwudziesta dziewiąta książka serii). Zachowałem to wydanie „Czerwonych liści” do dzisiaj. Otwieram książkę i zanurzam się w szczególną językową atmosferę. Przypominam sobie, jak szczególnie poraziła mnie wtedy, kiedy czytałem „Czerwone liście” po raz pierwszy. Przeważająca większość ówczesnych przekładów stwarzała wrażenie kalki z rosyjskiego (a niemało zagranicznych utworów i naprawdę tłumaczono nie z oryginału, a z rosyjskiego; zatem, przekład… z przekładu). Tutaj to zostało wykonane z oryginału. A co najważniejsze — ten tekst niesie w sobie niepowtarzalny aromat i czar rodzimego języka ukraińskiego. Może wtedy ogólnie na Ukrainie i nie aż tak zauważalne było, jak planowo wypierany jest dosłownie ze wszystkich sfer życia język ukraiński, bo wszystko umiejętnie kamuflowano pięknymi hasłami o kulturalno-duchowym rozkwicie narodów w ZSRR. Ale nam, dziennikarzom i literatom, było wyraźnie zauważalne: ukraiński dawno stał się beznadziejnie nieprestiżowy. Wszystkie nasze miasta, razem nawet z tymi centrami rejonowymi, gdzie jest choć jakaś przemysłowość, są już rosyjskojęzyczne. Wyjątek — Lwów, Iwano-Frankiwsk, Tarnopol, Równe, Łuck. Niewiarygodnie ubożała i reglamentowana była leksyka, dozwolona do użycia w literaturze i w mediach. Rejestr słów, poddanych represjom i zagonionych do getta przestarzałych, niezalecanych do użycia, złożyłby się na kilkutomowy słownik. Pamiętam, jak zastępca redaktora „Lit. Ukrainy” Borys Honczarenko wykreślał w moich tekstach „zawsze”, „następnie”, „odtąd”, „w pośpiechu”, „prawdomówność”, „hart” oraz niemało innych, oburzony dopytując się, skąd tego wszystkiego (tak u niego brzmiało!) słownego śmiecia nabrałem. Mówił, że jest prawdziwie współczesny język ukraiński, i zbrodnią jest zaśmiecać go wszelkimi archaizmami oraz nieudolnymi neologizmami, które zniekształcają i kompromitują go. Ciekawe, czy wierzył w to, co mówił, czy przebiegle puszczał demagogiczną mgłę, wykonując partyjne wytyczne? Bo przecież był człowiekiem, delikatnie mówiąc, krótkiego rozumu i Nowa książka Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra” wieńczy swoisty cykl prozy wspomnieniowej, w którym opublikowano już „Przecieranie lustra” oraz „Cienie w lustrze”, cieszące się szerokim rozgłosem. Książka, podobnie jak dwie poprzednie, ukaże się w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” latem. Proponujemy uwadze czytelników ten fragment wspomnień. Innego razu nie było

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zwykłym grafomanem, który nie potrafił ukryć swojej gorącej zazdrości wobec ludzi utalentowanych. Biedak aż zielenił się z napadu nienawiści, gdy przed jego krwią nabiegłymi oczami pojawiały się artykuły, dajmy na to, Hucała, Szczerbaka, Pawlyczka, Szewczuka. A tu jeszcze Rostysław Doceńko! Ten Doceńko, który pisze bez oglądania się na wszelkie zalecenia i wymogi dotyczące dozwolonych i niedozwolonych słów. Pisze tak, jakby to go nie dotyczyło. Pozwala sobie na to, co jest zabronione. A kim on jest? Osobnik z raz na zawsze zszarganą reputacją! Łatwo przewidzieć, co go czeka! A czeka go to, co już było za nim! Mniej więcej tak czytali mi wyrzuty redaktor i jego zastępca po publikacji już wspomnianego artykułu Doceńki, który omyłkowo przepuścili na łamy pisarskiej gazety. Przeoczyli, rzekomo. Przyznając się do błędu, obwiniali mnie, że to ja dokonałem tego przemytniczego podstępu. Czyli przypisywali mi to, czego nie było. Nie przypisuję sobie takiego bohaterstwa. Ja, neofita krytycznego cechu, który dopiero pojawił się w gazecie, nie miałem pojęcia, kto jest pożądany, a kto niepożądany na łamach „ЛУ”. Rostysław Doceńko był nie tylko niepożądany, lecz kategorycznie niepożądany. I kazano mi to zapamiętać. Wreszcie to osobny temat, który, gdyby omawiać i komentować każdy przypadek, wymagałby wiele czasu i wiele miejsca. Doceńko to jeden z setek (jeśli nie tysięcy), których stale poddawano ostracyzmowi. Za wszystko. Za biografię, za przekonania, które — jeśli nawet ich nie deklarował — łatwo było odgadnąć. Za praktykę twórczą, która szła absolutnie wbrew wszystkim ówczesnym wytycznym i kryteriom. Jednym słowem był człowiekiem niepewnym politycznie, a więc skazanym na odłączenie od „sprzężonej”, według słów Hryhorija Skoworody, pracy. Niejednego twórcze człowieka w ten sposób zniszczono — i nie zdołał się on zrealizować. Jedni popadali w beznadziejną depresję i, bezsilnie opuszczając ręce, porzucali wszelkie próby twórcze czy naukowe. Inni wpadali w objęcia zielonego węża i już nie zdołali wypłynąć do normalnego życia z morza alkoholu, znajdując na jego dnie swój koniec. Rostysław Doceńko okazał się wręcz człowiekiem silnej woli i konsekwentnym. Nie czekał na sprzyjające okoliczności, za wszelkich warunków pozostawał sobą. I pracował jak katorżnik, który nie ma innego wyboru. Sam Doceńko podkreśla swoją miłość do aforyzmów. I to, że nie mógł sobie odmówić przyjemności tłumaczenia aforyzmów Franciszka de La Rochefoucauld, Ralpha Emersona, Ambrose’a Bierce’a, George’a Bernarda Shawa, André Maurois, Karela Čapka, Gabriela Laubé. To oprócz „mnogo obecnych w interpretacjach Doceńki Oscara Wilde’a i Stanisława Jerzego Leca”. Moim zdaniem, wszystko to zainspirowało jego „aforyzmowanie”: w czasach, gdy go nie drukowano, i tak publikował w periodykach pojedyncze swoje aforyzmy, sentencje i maksymy pod pseudonimami, a nawet zupełnie anonimowo. Ktoś z wielkich nazwał aforyzm konspektem powieści. A oto definicja tego arcydzieła miniaturowego gatunku według Doceńki: „Aforyzm to nie tyle «od wielkiego do śmiesznego», co «od wielkiego do smutnego»”; w tym autorze trudno polemizować. Nieoczekiwany zygzak myśli, która tylko udaje żart. Przypomina się czyjeś: „W każdym żarcie jest tylko cząstka żartu”. Zbiór Doceńki to również demonstracja jego wirtuozerskiego władania gatunkiem i kolejne świadectwo możliwości aforyzmu, by wyrazić, jeśli nie wszystko, to prawie wszystko o świecie i człowieku w nim. To rzeczywiście niezwykły gatunek, który po prostu nie wyobraża sobie bez gry ostrego umysłu, wybuchów paradoksu. Posiadam całą kolekcję wydań światowej klasyki aforyzmu. Czytam aforyzmy Doценki. Cieszę się nimi i rozkoszuję się rozumem, który w nich tkwi. „Niektórzy ludzie nic nie mówią, a potem wyrzekają się własnych słów”. „Życie to sztuka, tylko że szkoda, iż jest w niej za dużo rzemieślników”. „Kiedy urzeczywistniają się utopie, utopistów topi się przede wszystkim”. Albo jeszcze: „Im więcej ód, tym odiozniejsza poezja”. Czemu to nie diagnoza stanu literatury okresu socrealizmu? A oto o tym, komu i jak sprzyja los w piśmiennictwie: „W literaturze, tak jak w miłości, trzeba, żeby i ona cię wybrała”. „Czasem ostatnie słowo należy do tego, kto nie ma nawet pierwszej myśli”. Po prostu nie sposób przestać cytować te werbalne fajerwerki. Doценko wprost tryska paradoksami, gorzkimi dowcipami i artystycznie sformułowanymi sentencjami. Jeśli mamy takie aforyzmy, to nie mamy powodu komplesować się ani wstydzić przed literaturami, w których są Montaigne, Helwecjusz, Vauvenargues, Lichtenberg, Teofrast czy La Bruyère. Co ciekawe, w Doценku mieszkał nie tylko mistrz superlakonicznej wypowiedzi, lecz także polityczny myśliciel, socjolog. W „Jasnych myślach przeciw nocy” jest wiele maksym, które przypomniały mi „Władcę” Niccolò Machiavellego, „Władzę” Bertranda Russella i „Listy do braci chlebodawców” Wiaczesława Lipynskiego. Oto na przykład taka polemiczna teza: „Chwalimy się zaporoskim republikanizmem, ale zapominamy, że na pewnym etapie historycznym autokracja jest jednak bardziej uzasadniona, bo zaszczepia poczucie państwowości w społeczności, a z nim we krwi łatwiej już wywalczyć państwo demokratyczne”. Sądzę, że z Rostysławem Doценką chętnie solidaryzowałby się Panteleimon Kulisz, u którego czytamy wiele zastrzeżeń wobec zaporoskiej swobody i politycznego anarchizmu kozactwa, gdzie obok bohaterskiego rycerstwa nie było instynktu państwowego, który czasem zamieniał je w awanturniczych landsknechtów, gotowych umierać za cudze ziemie i interesy, zapominając o własnych. Kolejna teza Doценki, w której on koresponduje (zapewne sam o tym nie wiedząc) z Bohdanem Cymbalisty, autorem książki „Piętno bezpaństwowości”, bolesnej swoją szczerością i narodową autokrytyką, brzmi: „Długowieczne bezkręgowe ukraińskie (mimo pomarańczowych przesunięć) nadal trwa z niejasnymi skutkami, które mogą być i tragiczne, bo historia nie zawsze bawi się w poddawanie się z tymi, którzy nie są zdolni przyjmować jej nauk i nie mogą odstąpić od zadawnionego „wszystkostronnego ukłonu” i „mojachatazkrajstwa”, nie są zdolni skorzystać z tych przebłysków świadomości, które daje im ona raz na wiek, a i to nie raz na całą wieczność”. Czytając te wszystkie lakonicznie wyrażone rozmyślania, przekonujesz się, że studia Doценki z filozofii, historii i politekonomii w latach obozowych nie poszły na marne — świetnie orientował się w rzeczywistości przy każdej pogodzie politycznej i w każdej bieżącej sytuacji. Miał inteligencję emocjonalną, która rodzi przenikliwą intuicję. A o wszechstronności jego erudycji już wspominałem. Właśnie z takiego typu ludzi wyrastają prawdziwi działacze polityczni i przywódcy duchowi. Dzięki przyjaźni z Walentynem Korniienką, który był jednym z najbliższych ludzi Rostysława Iwanowicza, wiedziałem, nad czym pracuje Doценko, chciwie czytałem te jego przekłady, które udało mu się wydać, zanim został niemal odcięty od wydawnictw i prasy. Wtedy spotykaliśmy się czasem albo u Korniienki w domu, albo w wydawnictwie. Wtedy trochę pojąłem osobliwość jego natury. Rostysław Iwanowicz był, jak to się mówi, rzeczą samą w sobie. Podkreślenie uprzejmy, nawet jakby znudzony lub ironicznie spokojny, był on zapewne właśnie taki w wyobrażeniu tych, z którymi się kontaktował na odległość lub w zwykłych stosunkach zawodowych. Ale później niespodziewanie zobaczyłem jeszcze jednego Doценkę. Jego powściągliwość szybko z niego opadała, gdy mówił o tym, czym się zachwycił, i nie mógł doczekać się, by wylać swój zachwyt. Od niego po raz pierwszy usłyszałem o dziwnym („prawie genialnym!”) poecie Leonidzie Lymanie. Myślałem, że Rostysław Iwanowicz trochę tu przesadza — przecież ja znam wszystkich najznakomitszych poetów ukraińskiej emigracji. I oto — wybór wierszy w gazecie „Żywa woda”, którą, przezwyciężając wszystkie przeszkody (brak pieniędzy, ataki pedagogów sowieckiego pokroju itd.), bohatersko wydawał Dmytro Czerednyczenko, który z niezmienną adoracją odnosił się do Rostysława Iwanowicza, bo rozumiał, kogo ma w jego osobie. Notabene niemal w każdym numerze „Żywej wody” Doценko zamieszczał utwory nieznanych w Ukrainie naszych pisarzy, których los rzucił do różnych krajów świata. I oto — odkrycie Leonida Lymana. Wzrok mój padł na jego wiersz „Kramatorsk”: Robotniczy pociąg z Krasnego Lymanu, zatrzymawszy się, przyjechał w nocy, gdy wiercono wiosenną wysokość ogniste tornada wysokich pieców. A czołgi szły z fabryki na platformy; działa przeciwlotnicze zestrzeliły, lecz własny samolot, Donbasowiec (z braku mundurów) szedł na front, ubrany w marynarkę… …Zostały tam przemysłowe klony, robotnicze kluby wyblakłe i blade. Już szósta jesień, odkąd mi odebrano żelazne miasto, w którym wtedy mieszkałem. Przeszłości nie trzeba przywracać — dlaczego w sercu niepokojąco wypływa ostatni pociąg, żołnierze bez karabinów i kobieta, która łapała szpiega. Doczenko, z jego nienagannym smakiem estetycznym, natychmiast wyczuł: to zdumiewający wiersz. Absolutny minimalizm literacki; niemal wszystkie słowa użyte są w swoim autologicznym znaczeniu, żadnej metaforyki ani „pirotechniki” — a jednak tak przenikliwy obraz z niepokojącym nastrojem, tak absurdalny komizm, a nawet absurd sytuacji („Działa przeciwlotnicze zestrzeliły, lecz własny samolot…”, i ta kobieta, której śnią się szpiedzy tam, gdzie ich nawet nie ma…) — to Rostysław Doczenko odkrył Lymana dla Ukrainy, a także dla diaspory i dla samego Lymana, który, przesadnie zakompleksiony, uparcie nie chciał wierzyć w siebie. Zebrał wszystko, co napisał Liman — ten zadebiutował (pod bezlitosną presją Doczenki!) książką… w wieku 80 lat. A cóż to za książka! Ta sama romantyka portów Nowego Jorku, Sewastopola, Bizerty… Wszędzie ta sama nieubłagana moc słów: „Gdy wyjechać — to trochę umrzeć”. I gasną, jak daremny mit, wszystkie uczucia, nikomu niepotrzebne; nowe życie i zupełnie inny świat czekają nas jak gościa na zachodzie lub południu. (Jeszcze wczoraj beztrosko pieścił nas śmiech, gdy nagle spadła przypadkowa ulewa.) Niech będzie tak: na wszystkich swoich drogach człowiek jest na swój sposób szczęśliwy. Już w nieznane statek niesie (jakbyś się teraz narodził na nowo). Wszystko zostawione, wszystko zapomniane (Gdy wyjechać — to trochę umrzeć). Już później, pisząc swoje „25 ukraińskich poetów na wygnaniu”, wielokrotnie na nowo czytałem Limana, którego wiersze, rozproszone bóg wie w jakich mało nakładowych czasopismach dawnych lat, tak troskliwie zebrał Docienko i przedstawił nam zupełnie nieznanego, ale bezsprzecznie wybitnego poetę o tak osobliwym losie. Ciekawe, że nikt z naszych renomowanych literaturoznawców, którzy wiele zrobili, by do Ukrainy powróciły nazwiska i dzieła pisarzy diaspory, nie zauważył Leonida Limana. O jego życiorysie szczegółowo opowiedział Jurij Szerech w swoich wspomnieniach „Ja — mnie — mnie... (i dookoła)”, a także Docienko w portrecie literackim „Leonid Liman z bliska i z daleka”, który stał się przedmową do książki Limana. „Wiersze Limana wypływają z głębi duszy, niezwykle otwartej duchowo, szczerej i przejmującej w swych przejawach, — pisze Docienko. — W pozornie spokojnie wyważonych słowach poety słychać czarowne rytmy muzyczne, intonacyjne przelewania się wersów brzmią echem wieczności, która zawsze obecna jest w każdym z nas, dopóki żyjemy”. I przytacza niemal wszystkie opinie o utworach Limana, gdyż niemal wszystkie od dawna stały się rarytasami. Małanjuk, Szewelow, Ławrinenko, Dierżawin, Lesycz — wszyscy oni nie szczędzili superlatywów, mówiąc o debiucie tego, kto zapowiadał się na wielkiego poetę, a potem jakby przestraszony tymi głośnymi zachwytami zamilkł. Jakby sam zabił w sobie poetę. Docienko odkrył też wybitnego prozaika Limana — autora jedynego utworu „Opowieść o Charkowie”. Ale jakiego utworu! Pamiętam, jak w latach studenckich zachwycałem się świeżo opublikowanymi Andrejem Płatonowem i Jurijem Oleszą, uznając tę prozę za arcydzieło, bo taką energię artystyczną słowa, jak u nich, spotyka się bardzo rzadko. I oto coś zupełnie współbrzmiącego, przeszywająco ukraińskiego w „Opowieści o Charkowie”, gdzie niemal każdy epitet to cała powieść albo studium socjologiczne. Oto, na przykład, pisze on o ludziach, u których „były socjalistyczne twarze”. I jeśli iść za definicją Docienki, że „prawdziwy dzieło literackie to zarazem uartystyczniony dokument epoki”, to trzeba powiedzieć, że „Opowieść o Charkowie” — to nie tylko triumf artystyczności, ale zarazem tekst bardziej dokumentalny niż setki dokumentów. Liman pokazał, że właśnie słowo artystyczne może poruszyć znacznie silniej niż dokument. Na progu niepodległości i w latach niepodległości, kiedy Docienko mógł swobodnie drukować, nadążał dosłownie za dziesięciorgiem. Ukazała się oddzielnymi wydaniami cała seria jego przekładów. Każdy z nich to ważne wydarzenie literackie. Zapewne żaden z prawdziwych filologów nie zaprzeczy, że wybitni nasi tłumacze ratowali dla literatury narodowej język przed skrajnym zubożeniem, leksykalnym ubóstwem i rusyfikacją. Ukraina miała szczęście do trzech pokoleń wybitnych tłumaczy, którzy, nie opierając się na ocenzurowanych słownikach języka ukraińskiego, nieśli swój słownik, tworząc w książkach przekładowych rodzimą ukraińszczyznę bez rusyfikacyjnej korozji. A Docienko — jeden z najważniejszych bohaterów tego procesu. Znając już intelektualne horyzonty Docienki, widząc jego łapczywość do naprawdę rozumnej lektury, wcale się nie zdziwiłem, odkrywając w jego osobie głębokiego literaturoznawcę i krytyka. Bardzo lubię Faulknera. Przeczytałem nie tylko wszystkie jego utwory, które są w ukraińskich i rosyjskich przekładach, ale też wszystko, co o nim napisano. Lecz nie znam nic mocniejszego niż studium Docienki „Faulkner: na podstępach do stylu pisarza”. A o Faulknerze pisali przecież i Dmytro Zatonski, i Tamara Denysowa, i Petro Palijewski, i Borys Hrybanow (to tylko te nazwiska, które od razu przychodzą na myśl), ale właśnie podróż Docienki przez niepowtarzalny styl Faulknera, jego zagłębienie się w kapryśną architektonikę okresów prozaika, szczegółowy komentarz o przyczynach i znaczeniu właśnie takiego „splotu słów” pisarza, oryginalna recepcja całej twórczej filozofii wielkiego Amerykanina zachwyca i tworzy piękne złudzenie, że to — rzeczywiście jedyne precyzyjne odczytanie złożonej prozy Faulknera i najdokładniejsza interpretacja jego obrazów i motywów. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Artystyczny prezent dla stolicy

Przyszły artysta urodził się w Kirowohradzie (obecnie Kropywnycki). Ukończył wydział artystyczno-graficzny Odeskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego im. K. Uszynskiego. W 1976 roku odbyła się jego pierwsza wystawa indywidualna w mieście Illicziwśk (obecnie Czornomorsk), gdzie zaprezentowano 55 dzieł. Artystę nagrodzono wyjazdem na Węgry, tam w mieście Segedyn odbyła się kolejna jego wystawa indywidualna. W następnym roku A. Horbenko reprezentował młodych odeskich artystów w Bułgarii. Tutaj został uhonorowany Honorowym dyplomem Związku Artystów tego kraju. Oprócz ogólnoukraińskich, artysta przeprowadził 18 wystaw indywidualnych za granicą. W szczególności we Włoszech (miasta Genua i Florencja), USA (Nowy Jork, Baltimore), a także w wielu miastach Rosji. Anatolij Horbenko jest uczniem akademika Mychajła Bożija. Dzieła A. Horbenki zostały wydrukowane w sześciu albumach „Artyści Ukrainy”. Jego imię wpisano do sześciu wydawnictw encyklopedycznych Ukrainy. Jego dzieła znajdują się w muzeach i kolekcjach prywatnych Ukrainy oraz świata. Cała twórcza i zawodowa działalność artysty związana jest z miastem Czornomorsk, w którym mieszka od 1966 roku. W 2014 roku został honorowym obywatelem miasta, laureatem Nagrody Narodowej im. Tetiany Jabłonśkiej. A w 2017 roku został zaproszony na Międzynarodową wystawę do Chin (m. Pekin), gdzie jego prace jury wyróżniło jako „najlepsze dzieła sztuki” i decyzją międzynarodowego komitetu oraz Narodowej akademii. Najlepsze ze swojego dorobku twórczego zaprezentował w sali wystawowej Narodowej akademii sztuk ludowy artysta Ukrainy, profesor, przewodniczący Odeskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Artystów Ukrainy Anatolij Horbenko. Ekspozycję przyурочено do 75-lecia jubileuszu artysty. sztuk Ukrainy wręczono mu świadectwo-certyfikat o członkostwie w Międzynarodowym związku artystów na rzecz pokoju. Od 2007 roku Anatolij Horbenko jest przewodniczącym Odeskiej organizacji obwodowej NZAU. Przez te lata w szeregi organizacji przyjęto 120 artystów. Odeska organizacja obwodowa NZAU jest dziś jednym z najliczniejszych i twórczo aktywnych związków na Ukrainie. Obecnie OOO NZAU liczy 290 członków, z nich 35 to zasłużeni artyści Ukrainy, a 3 to artyści ludowi. Odescy artyści aktywnie wspierają ukraińską armię i flotę — organizują wystawy charytatywne, aukcje, darują swoje dzieła wojskowym. Stworzono „Artystyczną sotnię”, charytatywne projekty artystyczne „Sorokoust”, „Anioły dla cyborgów”. Odeską organizację obwodową NZAU nagrodzono Podziękowaniem dowództwa Zachodniej bazy wojskowo-morskiej Sił Wojskowo-Morskich Sił Zbrojnych Ukrainy za aktywną pracę w wspieraniu wysokiego poziomu wychowania patriotycznego, wartości kulturowych i estetycznych wśród marynarzy współczesnej ukraińskiej floty. Rok 2019 jest dla Anatolija Ołeksandrowycza jubileuszowy. Z okazji tego wydarzenia odbyły się już jego wystawy indywidualne w Czornomorsku oraz Odeskim muzeum sztuki zachodniej i wschodniej. — W Odessie Anatolija Horbenkę dobrze znają także jako wspaniałego organizatora — podkreślił ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalśkyj. — Tam go kochają i szanują. Niedawno w NZAU odbyła się wystawa jego wspaniałych pejzaży. Oprócz malarskich, ma wiele ciekawych odkryć graficznych. Jego syn Swiatosław również jest artystą. — Mnie prace Anatolija Horbenki przyciągają przede wszystkim swoją kompozycją — powiedziała ludowa artystka Ukrainy Wira Barynowa-Kułeba. — Jego obrazy są niezwykle bliskie i ludzkie. Nie ma u niego nic przypadkowego. Na otwarciu wystawy wystąpili także znani ukraińscy artyści Wołodymyr Zinczenko, Kostiantyn Czerniawśkyj i Mykoła Tyszczuk, którzy opowiadali, że A. Horbenko jest jednym z założycieli i stałym organizatorem pleneru „Akwarela” na Odesszczyźnie. Ludowi artyści Ukrainy Wasyl Czebanyk, Ołeksandr Horbenko i Wasyl Perewalśkyj. — Dla mnie wielkim zaszczytem jest wystawiać swoje prace w Narodowej akademii sztuk — podkreślił Anatolij Horbenko. — Takie zaufanie stałoby się znaczącym wydarzeniem w życiu każdego znanego artysty. Kiedy pytają mnie, które moje prace są ulubione, nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie. Bo, jak każdy kolega, mam nadzieję, że wszystko jeszcze przede mną. A Złoty medal Akademii jest dla mnie poważnym bodźcem do dalszej pracy twórczej. Tego dnia Anatolij Ołeksandrowycz oprócz Złotego medalu Narodowej akademii sztuk Ukrainy otrzymał medal im. Tetiany Jabłonśkiej NZAU oraz odznaczenie jednej z organizacji Ukraińskiego kozactwa. Wśród zaprezentowanych na wystawie prac szczególnie imponują niepowtarzalne ukraińskie krajobrazy „Rodzinny amulet”, „Tęczowy deszcz”, „Wiejska okolica”, „Po deszczu”, „Przy rodzinnym domu”; obok dzieła o tematyce morskiej — „Święto floty morskiej”. Ozdobą wystawy jest „Autoportret”, stworzony przez artystę w 1976 roku. Motywy synowskiej miłości zostały subtelnie oddane na płótnie „Nasze matki”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Impresjoniści zapraszają na jubileusz

W sali wystawowej Narodowego Związku Artystów Ukrainy otwarto wystawę sztuki „Współczesny ukraiński impresjonizm”, poświęconą 145. rocznicy pierwszej wystawy impresjonistów w Paryżu, która odbyła się 15 kwietnia 1874 roku. Ta wystawa jest wspólnym projektem Dyrekcji Wystaw NSHU oraz funduszu charytatywnego „Ukraina to my”. Ekspozycja prezentuje prace ukraińskich malarzy-impresjonistów drugiej połowy XIX wieku oraz współczesnych ukraińskich artystów. Ukraiński impresjonizm ma długą historię. Idee tego stylu przejęli ukraińscy artyści, którzy odwiedzali Francję pod koniec XIX – na początku XX wieku. Ukraińscy twórcy tworzyli obrazy pod wpływem swoich francuskich towarzyszy, przyswajając to, czym bogata była kultura francuska. Można wymienić takich wybitnych mistrzów, jak Ołeksandr Muraszko, Mychajło Tkaczenko, Dawyd Burljuk… Ukraińscy artyści nie tylko uczyli się we Francji, ale też wnosili swój wkład w kulturę francuską. Wybitny ukraiński malarz Mychajło Tkaczenko po ukończeniu Akademii w Petersburgu odbył staż we Francji. Tam przejął się ideami impresjonizmu i obok realistycznych płócien tworzył także obrazy w nowym dla siebie stylu. Za osiągnięcia w malarstwie został odznaczony najwyższym francuskim orderem – Orderem Legii Honorowej. Nieoceniony wkład w rozwój ukraińskiego impresjonizmu wniósł Ołeksandr Muraszko, który nie tylko stworzył galerię wspaniałych portretów, ale także, wróciwszy na ojczyznę, przekazywał swoje doświadczenie i nowe prądy uczniom. Od czasu otwarcia Ukraińskiej Akademii Sztuki w 1917 roku idee tego stylu znalazły na Ukrainie żyzny grunt. W murach Akademii wykształciła się cała plejada wspaniałych artystów-impresjonistów. Ideały pierwszych francuskich twórców żyją dziś w NAOMA.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Drogą szczęścia” – Jewhenii Charhri

Artystka tworzy w różnych gatunkach, wykorzystując farby olejne i akrylowe, sepię, węgiel, pastele i tusz, i powstają dzięki nim różnorodne kompozycje o tematyce i fabule, unikalne dzieła sztuki, których analogów nie ma na świecie. W swojej twórczości łączy realizm, impresjonizm i futuryzm z podstawowymi gatunkami rysunku akademickiego i malarstwa: pejzażem, portretem i martwą naturą. Obrazy Jewhenii niosą w sobie ładunek silnych, kontrastowych emocji, skłaniają do refleksji o czasie, jego przemijaniu i nieodwracalności, o tym, co może przynieść nam przyszłość i jak ją wykorzystamy. Jej prace stały się ozdobą prywatnych kolekcji w Hiszpanii, Niemczech, USA, Rosji, Anglii, na Ukrainie i w Holandii. Artystka od piętnastu lat aktywnie zajmuje się praktyką pedagogiczną. We wrześniu 2015 roku w mieście Irpień na Kijowszczyźnie wraz z mężem założyła Szkołę Sztuki Rysunku Akademickiego i Malarstwa „Irpen Art School”. Dwa lata później szkoła otrzymała status Centrum Sztuki Irpienia i Przedmieść Irpienia. Wychowankowie „Irpen Art School” biorą udział w wystawach artystycznych, konkursach, olimpiadach, wernisażach, międzynarodowych festiwalach sztuki, plenerach malarskich. W ciągu ostatnich kilku lat artystka wraz z podobnie myślącymi osobami zainicjowała projekty artystyczne „Irpień językiem grafiki” i „Pierwsze pociągnięcie”, aukcję charytatywną „Sztuka wspólnego życia”, wernisaż młodych artystów „Ilustracja książkowa”, cykl plenerów artystycznych „Epoka twórczości”. Listę tę można uzupełnić o różnorodne performance’y artystyczne i seminaria, które prowadzi na Ukrainie i za granicą. Nowym szczeblem w twórczym rozwoju Jewhenii Charhri stała się wystawa „Drogą szczęścia” w stołecznym Muzeum Hetmanatu. Artystka przedstawiła na niej 61 prac malarskich i graficznych, stworzonych przez nią w ciągu ostatnich pięciu lat. — To, co Jewhenija przedstawiła tutaj, jest bardzo interesujące — przekonuje zasłużony artysta Ukrainy, kurator wystawy Anatolij Marczuk. — Pokazuje siebie zarówno jako graficzka, jak i malarka. A zatem znajduje się w poszukiwaniu twórczym. — Czym jest wystawa indywidualna? — zastanawia się zasłużony artysta Ukrainy Piotr Zykunow. — To miejsce, w którym artysta odsłania swoją duszę. A Jewhenija ma jasną i czystą duszę. Ma udane rozwiązania kompozycyjne i kolorystyczne, artystka pokazuje stan natury i własne przeżycia. Tu prze- Artystka Jewhenija Charhri — twórczyni lakonicznych, a zarazem dynamicznych obrazów, wykonanych w autorskiej technice. Pierwszą edukację artystyczną zdobyła w Hadziaczu na Połtawszczyźnie. Kontynuowała naukę w Kijowie. Prace prezentowane nie były przypadkowo zrobione, lecz wszystko zostało twórczo skomponowane. Sama Jewhenija przyznała, że najpierwszym krytykiem jej dzieł i inspiratorem jest mąż, dyrektor „Irpen Art School” Jurij Hołubenko. Swoimi sukcesami artystka zawdzięcza przede wszystkim rodzicom. Jest także bardzo wdzięczna Anatolijowi Marczukowi, który włożył wiele wysiłku, aby wystawa mogła się odbyć. Zwiedzający zwracają uwagę na obrazy „Plesо”, „Maijetok w Irpieniu”, „Most Łańcuchowy Széchenyiego. Budapeszt. Węgry”, „Bastion Rybacki. Budapeszt. Węgry”, które wchodzą w skład projektu „Wędrując po świecie”. Własny styl artystka nazywa „Charhriańštwem”. Szczególnie wyraźnie jest on oddany w prezentowanych na wystawie pracach „Portret Duszy”, „Ptak szczęścia”, „Portret Charakteru”. Do projektu Jurija Hołubenki „Wieczorny rysunek” artystka stworzyła „Portret Jurija Kosina” — ukraińskiego fotografa, reżysera, wykładowcy; „Portret Wołodymyra Koskina” — członka NSChU, „Portret Andrija Hajewa” — designera, działacza społecznego. Obok znajduje się autorska seria „Irpień językiem grafiki”, wśród prac tego zbioru — „W drodze do domu”, „Zakochani”, „Czytający wieczorną prasę”, „Zimowa bajka”, „W oczekiwaniu wiosny”. Podczas wystawy Jewhenija Charhri poprowadziła wycieczkę dla wychowanków Hadziackiego Kolegium Kultury i Sztuki im. Iwana Kotlarewskiego, w którym kiedyś sama studiowała. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia autorki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

sama Lesia Ukrainka i jej poetycki spadek. „W sercu znalazłam to czarowne słowo, które i zwierzęcych z powrotem w ludzi zamienia…” — mówi Mawka. Wydaje się, że gra fonetyczna została zaplanowana przez samą autorkę „Leśnej pieśni” — tego złożonego, wielowarstwowego utworu. Dramatyczna historia miłości Mawki i Łukasza wprowadza nas w tajemnicze zakulisie, gdzie rodzą się żywioły niezrozumiałego wszechświata, gdzie okrzyk prawdziwego uczucia zdobywa się za cenę własnego życia. Reżyser spektaklu Serhij Masłobojszczikow nie tylko opracował artystyczne rozwiązanie przestrzeni scenicznej, ale także zaproponował własną scenograficzną redakcję jednego z najwybitniejszych tekstów literatury ukraińskiej. Temu artyście od dawna przypisywana jest sława „uniwersalnego” twórcy. Jego twórczość obejmuje szerokie spektrum zainteresowań artystycznych — autorskie kino fabularne i dokumentalne, grafikę książkową, plakat, malarstwo, reżyserię teatralną, scenografię, projektowanie kostiumów teatralnych. W jego dorobku filmowym są obrazy nagradzane na arenie międzynarodowej. W dziedzinie teatru — znaczące inscenizacje (także poza Ukrainą), cztery nagrody „Kijowska Pektoral” za najlepszą scenografię (w tym nagroda za spektakl „Burza” na scenie teatru im. Franki), Międzynarodowa Nagroda Teatralna w dziedzinie scenografii im. Fiodora Niroda, Złoty Medal Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy w dziedzinie teatru. W udziale w spektaklu reżyser zaprosił także znanych wykonawców — narodowych artystów Ukrainy Wasylа Baszę i Ołeksija Pietuchowa, zasłużoną artystkę Anżelikę Sawczenko oraz tych, którzy dopiero zaczynają służyć Melpomenie — Chrystynę Fedoraк, Ołeksandra Biegmę i Iwana Szarana. Dekoracja z jednej strony przypomina niewielki kombinat drzewny — to, w co człowiek przekształcił przyrodę, a z drugiej — jest labiryntem, w którym zagubili się bohaterowie spektaklu. Ci, którzy przywykli do podręcznikowego odczytania „Leśnej pieśni”, być może nie przyjmą nowej inscenizacji, ale ci, którzy lubią twórcze poszukiwania, znajdą tu dla siebie wiele nowego i interesującego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Rusałka na wierzbie

W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki Serhij Masłobojszczykow wystawił spektakl „VERBA” na motywach dramatu-feerii Leśki Ukrainki „Leśna pieśń”. Spektakl „Verba” to oryginalna autorska interpretacja kanonicznego dramatu Leśki Ukrainki „Leśna pieśń” autorstwa znanego ukraińskiego reżysera filmowego i teatralnego, jednego z najlepszych współczesnych artystów teatralnych Serhija Masłobojszczykowa. Oryginalność interpretacji polega na przybliżeniu głębokich kategorii filozoficznych Leśki Ukrainki do dzisiejszego widza. Dzięki niezwykłości scenicznego odtworzenia i jaskrawości teatralnego obrazu reżyser-inscenizator przypomina nam o wiecznych pojęciach Piękna samego Życia, Miłości jako życiodajnej siły, która zdolna jest nie tylko odnawiać się sama, lecz także czynić świat doskonalszym i czystszym. To spektakl o miłości, którą daje Bóg. Pan obdarza nią Łukasza, lecz ten nie jest w stanie ocenić całej wzniosłości i sakralności Bożego błogosławieństwa. Zdradziwszy Mawkę, zdradził samego siebie. „Verba” po łacinie oznacza: „słowa”, „mowa”, „tekst”, „słowa pieśni”, „rękopis”, „okrzyk”… fonetycznie pokrywa się to z ukraińskim słowem „wierzba”. Wierzba-drzewo to miejsce, w którym żyje Mawka. Mawka wychodzi z wierzby na początku sztuki i do wierzby powraca. A Verba – słowa – to miejsce, gdzie żyje

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tyle gwiazd baletu nigdy nie widziała żadna scena

Rusza 16. festiwal „Francuska wiosna”. W tym roku po raz pierwszy Narodowa Opera Ukrainy stanie się miejscem, w którym ukraiński widz będzie mógł poznać całą plejadę artystów baletu Paryskiej Opery Narodowej. 14 kwietnia francuscy wykonawcy wraz z ukraińskimi kolegami podarują kijowskiej publiczności ekskluzywny gala-koncert „Wieczór francusko-ukraińskiego baletu”. Pomysł pokazania na jednej scenie dwóch szkół baletowych zrodził się jeszcze podczas gościnnych występów zespołu baletowego Narodowej Opery Ukrainy w Paryżu. Inicjatorem wspólnego projektu była organizacja społeczna „Kulturalny Wektor” na czele z Bohdanem Wowkanyczem. — Jestem przekonany, że tylu gwiazd baletu nie widziała jeszcze żadna scena — zauważył pan Bohdan. Do realizacji projektu przyłączył się François Alu — pierwszy tancerz Paryskiej Opery Narodowej, który, zdaniem francuskiej prasy, wyróżnia się nadzwyczajną techniką, jaskrawą indywidualnością, a jego taniec porównuje się do tornada. Zaproszono także młodych i doświadczonych artystów, zdolnych w pełni oddać atmosferę dzisiejszego francuskiego teatru: Léonore Baulac (tytuł „étoile” (gwiazdy) od 2016 roku, po spektaklu „Jezioro łabędzie” w inscenizacji Rudolfa Nurejewa), Paula Marca, Lidię Varea, Francesca Mora, Célię Drui. Program gala-koncertu ma być niezwykle różnorodny, ponieważ wykonawcy z obu krajów zaprezentują fragmenty klasycznych i współczesnych przedstawień. Francuzi przygotowują fragmenty z „Jeziora łabędziego”, „Giselle”, „Sylfidy” oraz współczesne choreografie takich twórców, jak William Forsythe. Francois Alluin z dobrze znaną na Ukrainie baletnicą Kateryną Chanjukową (English National Ballet) wykonają sceny z „Don Kichota” i „Korsarza”. Ukraińska trupa zaprezentuje: pas de deux z 3. aktu „Śpiącej królewny” (Anastasija Szewczenko — Denys Niedak); pas de deux „Diana i Akteon” z baletu „Esmeralda” (Stanisław Olszański — Julia Moskalenko), a także dużą scenę z baletu „Cezar” (Tetiana Lozowa — Mykyta Suchoruków), włączoną do programu na prośbę strony francuskiej. — Zazwyczaj do udziału w programie zaprasza się jedną-dwie gwiazdy — zauważyła Aniko Rechiaszwili, kierownik artystyczny baletowej trupy teatru — ale kiedy do nas przyjeżdża taki „gwiazdorski” eszelon, jest to znacznie ciekawsze. Odbywa się swoista rywalizacja dwóch szkół, rodzą się dobre perspektywy współpracy dwóch teatrów. I my, bez wątpienia, jesteśmy zainteresowani tym, aby ten projekt się rozwijał, abyśmy mogli częściej zapraszać francuskich kolegów na Ukrainę, gościć z występami we Francji i, być może w przyszłości, wystawić wspólny spektakl baletowy, który zobaczą widzowie obu krajów. Zdjęcia dostarczone przez Narodową Operę Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wiosenny nastrój od Olgi Nahornej

Najlepsze partie operowe zabrzmiały podczas jubileuszowego koncertu Narodowej Artystki Ukrainy, laureatki Nagrody im. Tarasa Szewczenki Olgi Nahornej, który odbył się w Kolumnowej Sali im. Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy. W koncercie pani Olga zaprosiła swoich kolegów z Narodowej Opery Ukrainy. Oprawę muzyczną zapewnił Narodowy Zasłużony Akademicki Orkiestra Symfoniczna Ukrainy (kierownik artystyczny i główny dyrygent — Narodowy Artysta Ukrainy, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki Wołodymyr Sirenko). Olga Nahorna — dyplomantka międzynarodowych konkursów śpiewaków operowych we Włoszech (1997, Rzym) i w Serbii (1998, Belgrad), laureatka Międzynarodowego Konkursu Śpiewaków Operowych im. Salomei Krušelnyćkiej (Lwów, 2003, I nagroda). Ukończyła Kijowską Państwową Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego (1994, klasa profesor Je. S. Mirošnyczenko). Tego samego roku odbyła staż w mieście Siena (Włochy). Od 1993 roku — solistka Narodowej Opery Ukrainy. Śpiewała na scenach operowych Egiptu (1995, Kair), Anglii (2001, Londyn, Royal Festival Hall), brała udział w Międzynarodowym Festiwalu Operowym w Edynburgu (2001, Szkocja). Śpiewała partię Gildy podczas bezpośredniej transmisji opery „Rigoletto” w Radiu BBC (1998), występowała przed szwedzką rodziną królewską (1999, Sztokholm) podczas Dni Kultury Ukrainy w Szwecji, miała solowy koncert z Narodową Zasłużoną Kapelą Bandurzystów Ukrainy im. H. Majboroda na scenie Narodowego Pałacu Sztuki „Ukraina”. W składzie stołecznej opery koncertowała w Szwajcarii, Niemczech, Danii, Belgii, Holandii, Portugalii, Anglii, Szkocji, Włoszech, Słowacji, Egipcie, Szwecji, Rosji, Azerbejdżanie, Japonii, na Cyprze… Jubileuszowy wieczór rozpoczął się koncertowym walcem A. Visettiego „Diva”. Liryczne motywy były wyczuwalne w arii Luizy z opery o tym samym tytule G. Charpentiera. Romantyczny nastrój stworzyło arioso Jolanty z opery P. Czajkowskiego „Jolanta”, uroczyście zabrzmiała kawatina Normy z opery o tym samym tytule V. Belliniego. Podróż w świat muzyki klasycznej kontynuowały aria Julii z opery Ch. Gounoda „Romeo i Julia” oraz aria Judity z operetki o tym samym tytule F. Lehára. Narodowa zasłużona symfoniczna zasłużona akademicka symfoniczna orkiestra Ukrainy wykonała uwerturę do opery „Córka pułku” G. Donizettiego, medytację z opery „Taïs” J. Massenета, uwerturę z opery „Sycylijska wieczerza” G. Verdiego oraz uwerturę z operetki J. Straussa „Cygański baron”. Wraz z Olgą Nahorną na scenie występowali: narodowy artysta Ukrainy Ihor Borko, z którym wykonała duet Violetty i Alfreda z opery G. Verdiego „Traviata”; zasłużeni artyści Tetiana Piminowa („Bolero” C. Saint-Saënsa) i Dmytro Kuzmin (duet Jolanty i Wodemona z opery P. Czajkowskiego „Jolanta”); laureat międzynarodowych konkursów Andrij Honiukow (duet Adiny i Dulkamary z opery G. Donizettiego „Napój miłosny”). Najgłośniejszymi oklaskami słuchacze powitali duet Odarki i Karasia z opery S. Hulaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”, którego O. Nahornej pomógł przygotować laureat Nagrody im. Szewczenki Serhij Mahera. Jubileuszowy wieczór twórczy zakończyła „Biesiadna” (Brindisi) z opery G. Verdiego „Traviata” w wykonaniu wszystkich uczestników koncertu. Wywiad z Olgą Nahorną czytajcie w najbliższych numerach „SP”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Świetlisty

Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. W dwutomowym wydaniu „Światło ludzi. Wspomnienia i publicystyka”, wydanym przy wsparciu grupy obrony praw człowieka oraz Wydawnictwa „Smołoskyp” w 2005 roku, zaznaczył: „…dedykuję uczestnikom walki narodowowyzwoleńczej i ruchu obrony praw człowieka. Zmarłym i żyjącym”. I oto podczas jego wieczoru jubileuszowego obecni mogli spotkać się z niektórymi bohaterami tych opowieści. Tak, z ważnymi świadectwami wystąpili długoletni więźniowie sumienia Myrosław Marynowycz, Ołeś Szewczenko, Mychajło Jakiubiwski. Jubilata witali akademik Mykoła Żułynski, Oresława Sokulska, rodacy z Żytomierszczyzny, dawni uczniowie z Perejasławszczyzny. Ze szczególną uwagą obecni wysłuchali gratulacji od Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki, od Premiera Ukrainy Wołodymyra Hrojsmana, odczytanych przez ministra kultury Ukrainy Jewhena Nyszczuka. Jubilata witali deputowany ludowy Ukrainy Mykoła Kniażycki, ksiądz o. Wałerij, reżyser filmowy Stanisław Czernilewski, przewodniczący Charkowskiej grupy obrony praw człowieka Jewhen Zacharow, dyrektor Wydawnictwa „Klio” Wira Sołowjowa, profesor Wołodymyr Szewczuk. Szczególnego uroku nadały wieczorowi dziecięcy zespół „Daj Boże” pod kierownictwem Olhy Melnyk, Kijowski zespół pieśni ukraińskiej „Dniepr” (dyrektor — artystka ludowa Ukrainy Ołena Kułyk), artysta ludowy Ukrainy Taras Kompanyczenko, znana wykonawczyni, laureatka Grand Prix pierwszego Międzynarodowego konkursu romansu ukraińskiego im. Kwitki Cisyk Oksana Mucha, zespół słynnego chóru „Homin”. Laureat nagrody im. Szewczenki, artysta Wałerij Franczuk podarował jubilatowi jeden ze swoich obrazów, kierownicy Towarzystwa „Znannia” Wasyl Kuszeret i Wasyl Wasyłaszko nagrodzili Wasyla Owsijenkę medalem jubileuszowym, wręczyli własne książki. Laureat nagrody literackiej imienia Wasyla Stusa, jubilat Wasyl Owsijenko jeszcze długo podpisywał autografy wielbicielom swojej twórczości. Wielu i błogich lat dla Pana, szanowny Wasylu Wasylowyczu! „Życie jako pokuta”. To tytuł książki dedykacji współczesnych, współmyślicieli-dysydentów dla swojego brata, wybitnego publicysty naszych czasów Wasyla Owsijenki. 8 kwietnia tego roku uhonorowano go w stołecznym Domu Aktora z okazji 70-lecia. Przez cztery godziny tę akademię-dedykację prowadził Ukraiński instytut pamięci narodowej wspólnie z Wydawnictwem „Klio”, Towarzystwem naukowym imienia Serhija Podolynskiego, Towarzystwem więźniów politycznych i represjonowanych Ukrainy oraz Muzeum szistdesiatnyctwa. Zrządzeniem losu Wasyl Owsijenko, najmłodszy więzień sumienia, musiał stać się jednym z najjaśniejszych i najskrupulatniejszych badaczy ukraińskiego ruchu dysydenckiego. Niebezpieczny dla władzy radzieckiej „przestępca-recydywista” W. Owsijenko stał się aktywnym obrońcą praw człowieka. Jako filolog i publicysta zaczął niestrudzenie wypełniać „białe plamy” ukraińskiej historii lat 90., uporządkował dziesiątki książek swoich braci, przygotował liczne publikacje własnych wspomnień w gazetach, czasopismach i książkach. Często występuje w Radiu Ukraińskim, telewizji, jest aktywny na Facebooku, zorganizował i przeprowadził dziesiątki spotkań z młodzieżą w całej Ukrainie. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy. 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Komitet ds. przyznania nagrody imienia Iwana Ohijenki. Uchwała 27 marca 2019 roku. O przyznaniu Nagrody imienia Iwana Ohijenki 2019 roku. Przyznać Nagrodę imienia Iwana Ohijenki 2019 roku, ustanowioną przez Ogólnoukraińskie towarzystwo Iwana Ohijenki, Żytomierskie obwodowe administrację państwową i radę, Narodowy Związek pisarzy Ukrainy, Fundację wspierania rozwoju sztuki, Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki: w dziedzinie literatury — Struciukowi Josypowi Heorhijowyczowi; w dziedzinie nauki — Kuprijanowyczowi Hryhorijowi; w dziedzinie edukacji — Prystupowowi Petrowi Heorhijowyczowi; w dziedzinie sztuki — Slepczence Wołodymyrowi Pawłowyczowi i Hołowatence Wałerijowi Wołodymyrowyczowi, Medwediukowi Ołeksandrowi Wołodymyrowyczowi; w dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchownej — Kujbidzie Wasylowi Stepanowyczowi. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn