Obraz bachmuckiego artysty Serhija Sadczykowa „Pierwsze podniesienie ukraińskiej flagi w Bachmucie”, namalowany wiosną 2021 r. Obecnie jego los jest nieznany. Zdjęcie — Suspilne: Nowyny
KYRYŁO STECENKO
Tłumaczenie maszynowe
Dwa tygodnie, które minęły od czasu mojego ostatniego wpisu, nie były stracone dla spraw wojskowych. Choć po bieżących wydarzeniach nie rzuca się to w oczy, a także dlatego, że nie wszystko, daleko nie wszystko podczas wojny jest jawne i podane do wiadomości publicznej – na wojnie jak na wojnie. Wiktor SKORYK, obserwator „SP”. W tym czasie nadchodziła nie tylko kwitnąca wiosna, ale też nieustannie trwała wegetacja ofensywnych wschodów ukraińskiej kampanii wyzwoleńczej, aby liczba procesów wojskowo-wegetatywnych w odpowiednich terminach osiągnęła tę ilość, która uformuje nową jakość – zawiązek przyszłych owoców naszego zwycięstwa, a w dalszej kolejności, kiedy przyjdzie odpowiedni czas dojrzałości, nadejdzie pora starannego zbioru bogatego plonu sukcesów na frontach naszej walki o naszą wolę, o swoją wolność, o prawo bycia, życia, o swoją nieprzerwaną przyszłość, bo z nasienia przyszłych owoców zwycięstwa narodzi się nowe pokolenie, a dalej – z pokolenia w pokolenie – „na odnowionej ziemi wroga nie będzie, surowego, a będzie syn, i będzie matka, i będą ludzie na ziemi” – będzie wolna Ukraina. W tym czasie od naszych partnerów wolnego świata intensywnie napływała i napływa broń oraz amunicja – jawnie i niejawnie, trwają szkolenia naszych żołnierzy-specjalistów, informacje o których również, ze zrozumiałych względów, daleko nie wszystkie są publikowane. Przez te półtorej dekady udało nam się utrzymać obronę na wszystkich aktywnych frontach o długości około 1500 km – od obwodu charkowskiego do chersońskiego – bez istotnych strat pozycji, ale, tak – kosztem niewiarygodnych wysiłków naszych żołnierzy, tysięcy poległych i rannych. Natomiast szalone wysiłki zimowej ofensywy hordy minęły dla niej na próżno, ich rezultatem są kolosalne straty (już nieżywej) siły, w stosunku 1:5 (na jednego poległego naszego bojownika – pięciu zabitych ordyńców), a także (już nie bojowej) techniki, chociaż pewna część tej techniki stała się naszymi trofeami i służy słusznej sprawie – niszczy nazistów moskiewskiego imperium zła, również w przybliżeniu w tym samym stosunku strat. Teraz spójrzmy konkretniej na bieżącą sytuację na frontach. Oczywiście, centrum wydarzeń ostatnich miesięcy na frontach – to Bachmut. Czytelnicy zapewne pamiętają, że dwa tygodnie temu podkreślałem: po przejściu rzeki Bachmutki okupanci teraz na długo ugrzęzną w zaciętych walkach w centralnej części miasta, tracąc swoje siły i naboje w wielkiej ilości, i że tak będzie trwało do tych pór, dopóki oni, kosztem swoich niewiarygodnych ofiar, dojdą do torów kolejowych, które przecinają całe miasto z północy na południe. Akcentowałem również uwagę na tym, że szczególnie ważne jest utrzymanie dróg kołowych, które prowadzą z Bachmutu na Konstantynówkę i Czasiw Jar, którymi realizowane jest zaopatrzenie w broń, amunicję, prowiant, paliwo dla naszych żołnierzy i którymi przeprowadzana jest ewakuacja ciężko rannych oraz rotacja pododdziałów bojowych. Te drogi, w dosłownym sensie, są drogami życia dla obrońców miasta i służą gwarancją niedostania się ich w okrążenie, gwarantują zorganizowany odwrót w razie potrzeby i konieczności, jeśli takie coś się stanie i tak będzie trzeba. Minęły dwa tygodnie, wszystkie trzy drogi rokadowe naszemu wojsku udało się utrzymać pod swoją kontrolą, chociaż był moment, kiedy wróg wyszedł do głównej drogi na południu miasta, ale w rezultacie błyskawicznego kontrataku specjalnej grupy GUR został odrzucony z powrotem. Tak, te drogi znajdują się pod ogniowymi ostrzałami wroga, który poluje na naszą technikę, szczególnie w wrażliwych miejscach, gdzie wrogie pozycje znajdują się albo blisko drogi, albo dogodnie – jak na przykład zakręt na drodze, która prowadzi na północy do miasta Czasiw Jar. Tak, nimi trudno i niebezpiecznie korzystać, ale one są, a więc jest możliwość bronić miasta i dalej. Zupełnie niewiele zostało czasu do suchej pogody, kiedy pomoc można będzie dostarczać po prostu polami, polnymi ścieżkami i drogami, a do tego pod przykryciem zieleni, której tam wystarcza w letniej porze, wierzcie mi, dobrze znam tamtejszą topografię. Bardzo pożądane byłoby wytrzymać do tego czasu. W poprzednich tygodniach i przez te dwa ostatnie tygodnie wróg również z ciężkimi walkami i stratami przeszedł prawie całą centralną część miasta i podszedł faktycznie tuż do torów kolejowych, właśnie teraz przy starodawnym dworcu kolejowym-piękności i dworcu autobusowym obok trwają zacięte walki. W swoim poprzednim artykule nieśmiało, jakby mimochodem, zaznaczałem, że za koleją – jeszcze jest zachodnia część miasta, która stanowi w przybliżeniu jedną trzecią jego terytorium. Można spojrzeć na mapę topograficzną tej części Bachmutu. O czym mówi ta mapa? O tym, że doliną rzeki Bachmutki wysokość terenu rośnie ze wschodu na zachód, to zwykłe zjawisko – prawy brzeg (zachód) jest bardziej stromy i wyższy niż lewy (wschód). Zalew rzeki w mieście sięga właśnie kolei, teren podnosi się stopniowo ze wschodu na zachód, i oto właśnie przy kolei zalew kończy się i zaczyna się gwałtowne wzniesienie powierzchni. Oto właśnie ta właściwość daje wielką przewagę obrońcom w walkach z wrogiem – z wysokości łatwiej trzymać obronę i znacznie trudniej prowadzić ofensywę pod górę, szczególnie, jeśli to wzniesienie jest wysokie i strome, takie tutaj właśnie jest. Dla obrońców cała dolna część jest jak na dłoni. Dlatego najtrudniejsze walki dla wroga są przed nami. Oprócz tego, w tej części miasta znajduje się wielki teren jednostki wojskowej. A dalej – mikrorejon z wieżowcami, do których jeszcze trzeba dojść z walkami, a to oj jak niełatwo, bo przy torze kolejowym jest otwarta przestrzeń, nie ma gdzie się chować, i przechodzić go na widoku obrony – śmiertelne niebezpieczeństwo. Oto dlaczego tak ważne jest utrzymanie dróg życia dla naszych żołnierzy – żeby trzymać tutaj perspektywiczną obronę, tym samym zadawać jeszcze większe straty wrogowi, które i do tego były 1:5 albo i 1:7. Dokończenie na str. 3. KOSTJANTYN SUSZKO. PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą Listu Informacyjnego nr 1 (wkładka nr 1) dodatku do „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (I półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 UAH. 3 mies. – 80,17 UAH. 6 mies. – 154,34 UAH. Również można prenumerować naszą gazetę na stronach „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nieustannie pielęgnować. Ale niech Bóg broni ją przed takimi wychowawcami, którzy wyrzekają się tego, co twoje własne, a „garną się do cudzego”. Dlatego najwyższe ideały, wartości narodowe, które odgrywają szczególną rolę w kształtowaniu świadomości narodowej i państwowej, godności oraz umiłowania wolności, trzeba „przekładać” na język norm i zasad pedagogicznych. Mentorzy, przywódcy polityczni i duchowi budziciele muszą przede wszystkim sami posiadać te cechy. „Nie można dopuścić – pisał jeden z ideologów tworzenia nowoczesnego narodu niemieckiego, wybitny pedagog Diesterweg – aby młodzież nie zapoznawała się głęboko ze swoją historią, językiem i literaturą.., a nauczycieli nie zapoznawano gruntownie z wielkimi przedstawicielami kultury narodowej”. Ale czy ta charakterystyka jest właściwa tym przywódcom, którzy świadomie lekceważą język ukraiński i wartości ukrainoznawcze? Zdecydowanie nie, ponieważ jest to tendencja przeciwna i wroga państwu ukraińskiemu, która uniemożliwia wzmocnienie i konsolidację narodu. Zatem naszą Strategią Narodową jest nie tylko wyzwolenie ziem ukraińskich, ale także absolutne wyparcie wszelkiego łachmaniarstwa „ruskiego miru” oraz „świętej rusi” z Ukrainy, wypchnięcie tego szmelcu w ślad za ich okrętem. Nie można pozostawić nieodrąbaną żadnej z głów wstrętnej kremlowskiej hydry. Trzeba nie tylko odgrodzić się, stając się członkiem NATO i UE, ale także utrwalić w świadomości społecznej ideologem „Precz z Moskwą!” jako zadanie o charakterze egzystencjalnym. Nie poddawać się prowokacyjnym sygnałom różnego autoramentu gromady „miłośników dobrych ruskich”, którzy od stuleci rzekomo próbują „urządzać rosję”, nie przestając pełzać przed idolami imperialności i mesjanizmu, starając się podmienić prawdziwe barbarzyńskie oblicze zdziczałej od nienawiści do „innych” moskwii na coś liberalnie-zwodniczego i przypudrowanego fałszywą polityczną „kosmetyką”. Dlatego tylko kształcenie wysoko wykształconych i świadomych obywateli jest ważkim argumentem dla zwycięstwa nad moskwią na froncie militarnym i duchowym. Nadszedł czas, kiedy szczególnie pożądaną jest uniwersalna prawda, wyrażona przez europejskiego dowódcę i męża stanu Bismarcka – bitwy wygrywają nie generałowie, a pedagodzy i proboszczowie. Kiedy nie tylko militarność, ale i duch wojownika jest zwycięską bronią. A zatem naród ukraiński wszystkimi obnażonymi nerwami musi poczuć – aby zachować, wzmocnić swoją Tożsamość, Umiłowanie Wolności, Państwowość, należy nieustannie pielęgnować kulturę narodową, ojczysty (państwowy) język ukraiński, pamięć historyczną i tradycję. Bo obcy język w szerokim kontekście – to „martwy naród” (według Fichtego), który przestał oddychać językiem matczynym. Aksjomat, który zawiera lejtmotyw narodowo-patriotycznego wychowania narodu, przekształcony w wojskowo-patriotyczne, realizując bezalternatywne zadanie – wychować człowieka-obywatela, który jest strażnikiem swojego Rodu, Narodu, Ukrainy. W polityce, w sferze oświaty i systemie wychowawczym nadchodzi pora nowej prawdy, kiedy utarta zasada stalinowskiej pedagogiki („rób, jak powiedziałem”) już nie działa. Zamiast tego – „rób, jak ja!”. Ponieważ tylko osobisty przykład, czyn, działanie, które są godne naśladowania, wychowują wolny i nieujarzmiony Naród. Wszystko inne jest od złego. „Bo wszystko to, co złe i podłe – pisał P. Kulisz w „Liście wzywającym do inteligencji ukraińskiej” – stało się dlatego, że strasznie rozplenił się na Ukrainie ucisk obcojęzycznego, wrogiego nam państwa…”. Zarażonego śmiertelnymi ruskomirowskimi bacylami. I dla takiego „państwa”, podobnego do „podatkowej” profesorki, która przez 35 lat nie przestawała czytać wykładów tylko po moskiewsku, ignorując Konstytucję i Ustawy Ukrainy, czy agenturalnych gundiajowskich popów, jest tylko jedno lekarstwo – wymieść pod miotłę!
Tłumaczenie maszynowe
Niekończący się serial „porozumień o pokoju” na Ukrainie w ciągu przedświątecznej dekady z centrum w Pekinie. Oczywiste jest, że mądry francuski dyplomata Talleyrand zareagowałby na to tak: „Język dany jest człowiekowi po to, by ukrywać swoje myśli”. Ponieważ jakiekolwiek negocjacje, umowy, dialogi często stają się parodystycznymi wymysłami, gdy dotyczy to kremlowskiej raszy i jej głównego „negocjatora” Putina – seryjnego mordercy i „klienta” Trybunału w Hadze. Wszak wielowiekowa historia potwierdza, że Moskwa-Rosja od czasów swojego wyklucia nigdy nie dotrzymywała podpisanych porozumień, a jedynie cynicznie kłamała, brutalnie depcząc prawo i sumienie. Georgij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. I mimo wszystko francuski prezydent Macron oraz chiński przywódca Xi Jinping zgodzili się „wytrwale pracować, aby przyspieszyć zakończenie wojny i doprowadzić do rozpoczęcia negocjacji w pełnym poszanowaniu prawa międzynarodowego”. Szef Brazylii, rozgadawszy się, zaproponował Ukrainie nawet ustąpienie Krymu, aby zakończyć wojnę. A Watykan znów (podobnie jak w zeszłoroczną Wielkanoc) próbował „pojednać” Ukraińców i Rosjan, łącząc ich flagami i tragedią, stawiając znak równości między ofiarą a agresorem. Jednocześnie były dowódca sił NATO w Europie Clark oświadczył: aby posadzić Putina przy stole negocjacyjnym, musimy iść na Krym, a były minister obrony Rumunii i wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego Pașcu wysunął przypuszczenie, że Rosja nie zgodzi się na dyplomatyczne uregulowanie wojny i decydujący stanie się czynnik wojskowy. Zupełnie na innych pozycjach znajdują się politycy prorządowej węgierskiej partii „Fidesz”, którzy uważają, że pomoc wojskowa dla Ukrainy jedynie przybliża świat do wojny nuklearnej, dlatego Budapeszt będzie blokował natowskie aspiracje Ukrainy. W rzeczywistości nikt nie jest w stanie zaproponować choćby jakiejkolwiek racjonalnej opcji pokoju, jeśli sprawa dotyczy Rosji – zainfekowanego imperializmem nuklearnego Molocha. Ukraina tę chorobę moralnego niechlujstwa, zachłanności i niedotrzymywania umów przez ordyńskich imperialistów zawsze odczuwała w pełni, zwłaszcza po „Perejasławiu”. Przypomina się dramat ukraińskiego pisarza Kosta Burewija „Pawło Połubotok”. Tragedia autora i bohatera utworu, jak i każdego, kto miał do czynienia z Moskalem. Wszak „niewygodny” dla moskiewskich kolonistów pisarz nieustannie odbywał zsyłki po Syberii, odsiedziawszy w 68(!) więzieniach. Przy czym niezależnie czy za caratu, czy za bolszewickiego batalionu karnego. Wreszcie, jako członka ukraińskiej grupy „terrorystów” w 1934 roku Burewija rozstrzelali enkawudziści w kijowskim więzieniu. Nie mniej sensacyjna była droga samego utworu, ukończonego w 1928 roku, jednak wydrukowanego dopiero w 1948 r. w Monachium (wydawnictwo „Orłyk”). I kiedy „Rozstrzelane Odrodzenie” stało się dostępne dla ukraińskiego społeczeństwa, otworzyło się wiele zasłon, za którymi kryła się prawdziwa prawda o wartości słowa Moskala, w którym ani wstydu, ani honoru – jedynie kłamstwo. Inna była epoka, dzielona stuleciami, ludzie, wydarzenia, fakty, a kaligrafia norm behawioralnych pozostawała niezmienna. Dlatego pouczającym dla nas w dramacie „Pawło Połubotok” jest najważniejsze przesłanie dla współczesności – nie słuchaj, nie służ, nie wierz Moskalowi! Wszak po tragicznym odejściu Iwana Mazepy hetman Połubotok, nie posłuchawszy koszowego Wojska Zaporoskiego Kosta Hordijenki o tym, że trzeba iść z Pyłypem Orłykiem i wspólnymi siłami „dać odpór wiarołomnej Moskwie”, postanowił negocjować z Piotrem I o „równości” oraz walczyć „pokojowo” o prawa i wolności, podpisane przez Bohdana Chmielnickiego. W rezultacie –
kazamat pietropawłowski i śmierć w niewoli. Dlatego i dziś, kiedy od czasu do czasu w bunkrowych kryjówkach pojawia się Putler, w tle można dostrzec majaczący obraz lub statuetkę jednego ze złowieszczych katów narodu ukraińskiego – Piotra-ukrainożercy. I stają się zrozumiałe charakter i cena porozumień (teraźniejszych i przyszłych) z kremlowską ordą, które nie są warte funta kłaków. Więc w tym poruszającym dramacie spóźnionego (niestety, śmiertelnego) przejrzenia Pawła Połubotka tkwi gorzka lekcja historyczna, która musi stać się naszym narodowym ostrzeżeniem i szczytową prawdą na wieki. Bo historia przez stulecia nie zawiera ani jednego dokonanego faktu, kiedy to różnorodni satrapowie Moskowii – od groźnych, piotrów, katarzyn po lenino-stalinów i putlo-ch*jów – choćby kiedykolwiek dotrzymali słowa. I ta prawda brzmi do dziś w ostatnich przedśmiertnych słowach ujarzmionego hetmana: „O! Ja teraz dobrze wiem, że wolność mieści się na końcu szabli!”. Dzisiaj właśnie taka prawda, a zarazem zemsta za krzywdę, są wyryte na sztandarach Sił Zbrojnych Ukrainy, a ukraiński Wojownik z prawym mieczem jest jedynym sprawiedliwym „dyplomatą” w „dialogach” z raszystowską Moskowią. Wszak za każdym razem przez wieki i lata trzeba stykać się z tym samym „przyrodzonym” kacapskim błędem, uznając, że to już było. Powiedziano przecież w Biblii (przekład Iwana Ohijenki): „Co było, to i będzie, i co się robiło, będzie się robić, i nie ma nic nowego pod słońcem!”. Wszak nie da się ukryć, że pod pozorem „oswobodzenia” i wszelakich „dóbr”, dodając jeszcze „jednorodność”, moskwini nieustannie próbowali (-ują) zniszczyć Ukraińców na każdym polu – od militarnego po kulturowe i duchowe. Argumentując cykliczność tej przygnębiającej historii „relacji”, warto przypomnieć, że tylko w ciągu ostatnich tygodni ministerstwo „kultury” eresfii przeznaczyło ponad 200 mln rubli na zakup rosyjskich książek dla ukraińskich dzieci na okupowanych terytoriach, około 120 mln – na stworzenie trzech bazowych bibliotek i 40 milionów – na doposażenie bibliotek szkolnych i komunalnych „wielką rosyjską literaturą”. Głównym celem nazistowskich przybłędów jest całkowite zniszczenie ukraińskiej literatury, ukraińskiej książki na tymczasowo zajętych terytoriach, co oznacza realizację polityki lingwocydu, etnocydu, niszcząc język ukraiński i tożsamość, pamięć narodową, narzucając swoją „ruskomirowską” światopoglądowość, zmuszając ukraińskie dzieci do śpiewania hymnu Rosji i uczenia się wrogiej konstytucji. Dlatego cała ta kulturalno-oświatowa „dyplomacja” ruskich nie jest niczym innym, jak kolejną próbą powtórzenia „rozstrzelanego odrodzenia” Ukraińców na wzór wydarzeń sprzed stulecia. Ale w bardziej okrutnych i niemoralnych formach ukrainofobii. Czy są „wspierający” taką ludobójczą politykę Rosji wewnątrz Ukrainy? Niemało. Rozplenili się i wegetują wszędzie, „watnicy” we wszystkich zakamarkach – od gundiajowskich „cerkwi” po uniwersyteckie katedry, gdzie wprost i pośrednio solidaryzują się z krwawym kremlowskim raszyzmem. A jak inaczej można oceniać takie wrogie ataki, kiedy publicznie i bezczelnie poniża się rannych Wojowników, a poległym obrońcom, jak to się stało niedawno w bukowińskiej Zadubriwce, zabrania się (po raz kolejny!) odprawiać pogrzeby w cerkwiach? Albo haniebny czyn rosyjskojęzycznej wykładowczyni filozofii w Państwowym Uniwersytecie Podatkowym w Irpieniu, kiedy ta kategorycznie odmawia prowadzenia wykładów studentom w języku państwowym. Te dalekie od odosobnionych przypadki to nie tylko złośliwe naruszenia obowiązującego ustawodawstwa, ale bezpośrednie niszczenie procesów budowania narodu i państwa, za które naród płaci wielką krwią. Dobrze, że pryncypialną postawę obywatelską wykazał nowy szef Ministerstwa Oświaty pan Lisowyj, potępiając niegodne zachowanie profesorki i wzywając do ochrony „swojej ukraińskiej przestrzeni i swojej wolności, kształtowania ukraińskojęzycznego środowiska dla dzieci poprzez kreskówki, kino, książki, krąg komunikacji, treści w sieci i porozumiewania się po ukraińsku”. Jednak najistotniejszym czynnikiem w tym konflikcie nie jest nawet ostra reakcja na popełnione naruszenie Ministra czy Rzecznika ochrony języka państwowego, którzy są zobowiązani sprawować ścisłą kontrolę nad przestrzeganiem Ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego”, a postawa obywatelska i etyczna studentów, którzy już nie chcą i nie będą w przyszłości tolerancyjni wobec jakiegokolwiek przejawu pogardy wobec ukraińskości. To budujące, ponieważ właśnie studenci, młodzież w przełomowych czasach dla Ukrainy byli w awangardzie postępowych zmian. Dlatego wielką niesprawiedliwością i paradoksem są fakty, kiedy młodzież uczą i wychowują retrogradzi-pedagodzy, ukrainofobowie-profesorowie, a w poszczególnych przypadkach i reakcjoniści-rektorzy. Bo nieuczony nie nauczy, a niewychowany nie wychowa. To jest to, o czym w latach 20. XX wieku (okres ukrainizacji) opowiadał z goryczą i żalem w swojej słynnej satyrze znany beletrysta Iwan Senczenko („Z zapisków sługusa”). To, co powinno zostać wyrzucone na śmietnik. Na zawsze. Bo posłuszeństwo, pokora, milczenie, pełzanie i wyginanie kręgosłupa, zasada „patrzeć w usta Panu: jego słowa – wasze słowa. Stąd jednomyślność. A gdzie jednomyślność – tam spokój” – to już nie dla młodych Ukraińców. Właśnie z takich „cech” społeczeństwa niewolników i sługusów drwił kiedyś Senczenko. A po to, żeby one na wieki odeszły w niepamięć, żeby, widząc krzywdę, niesprawiedliwość i fałsz, ukraińska młodzież nigdy nie prosiła: „zamknijcie usta, albo lepiej poproście, żeby wam je zamknięto” czy „wyciągajcie szyję i podstawiajcie twarz pod uderzenia”, to tę obywatelską odwagę jako cnotę należy
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
aby odsunąć linię frontu dalej od Doniecka, Gorłówki i Makiejewki, przynajmniej o 30-40 km. Gdzie nastąpi kontrofensywa Sił Zbrojnych Ukrainy, jakimi formacjami, przy jakiej taktyce – to prerogatywa Sztabu Generalnego. Dlatego nie będę wyrażał swoich przemyśleń na ten temat. Mam własną wizję, ale nagłaśnianie jej dla pustego szumu nie jest rozsądne, tym bardziej, że ta woda może trafić na cudzy młyn. Choć jeśli chodzi o minione operacje wyzwoleńcze – kijowską, charkowską i chersońską (obie razem – w ich współdziałaniu), to realne działania Sztabu Generalnego SZU i moja wizja pokryły się wtedy niemal w szczegółach. Mogę powiedzieć niemal z pełną pewnością, że taktyka i plany operacji tym razem będą się mocno różnić od tych, które były wcześniej. Na wojnie potrzebna jest elastyczność, nieliniowość, ciągła kreatywność we współdziałaniu z twardym pragmatyzmem, wiara w swoją intuicję, która jest rezerwuarem syntezy zdobytej wiedzy, doświadczenia i źródłem niekonwencjonalnych rozwiązań. A orientacyjne terminy możliwego rozpoczęcia wyzwoleńczego marszu SZU już nie raz podawałem: koniec maja – możliwy początek, czerwiec-lipiec – pełne rozwinięcie. Jeśli będzie wcześniej, to ja, oczywiście, będę się tylko z tego cieszył. Wszystko musi być robione w odpowiednim czasie – nie później, ale i nie wcześniej. Wojna nie znosi błędów, niekompetencji, szumu i zdobywania punktów politycznych. Jakakolwiek ingerencja niefachowców w nie swoje sprawy to droga do biedy, a na wojnie – do katastrofy. Wierzymy w SZU! Wszyscy razem robimy dla zwycięstwa wszystko, co w naszych siłach, a nawet więcej, każdy według swoich zdolności i zawodu. Duszę i ciało złożymy za naszą wolność. Sława Ukrainie! Wiktor SKORYK ny Tomos o kanoniczności Kościoła Prawosławnego Ukrainy dla Jego Błogosławieństwa Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza. Obecny, tak zwany Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego – to składowa Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, który pobłogosławił Putina i rosyjskie wojsko mutantów na ludobójczą, terrorystyczną wojnę przeciwko ukraińskim chrześcijanom prawosławnym. Zatem nadszedł czas, aby zwrócić Ukrainie na łono kanonicznego Kościoła Prawosławnego Ukrainy duchowo-narodową świętość – Ławrę Peczerską. Ale batiuszki-kagebiści, którzy służą agresywnej Moskwie, oraz zatruci moskiewskim szaleństwem wierni podnieśli niesamowity lament, że rzekomo Ławra to ich własność. W rzeczywistości – jeszcze raz podkreślam – to wyrafinowane kłamstwo. Po powrocie Ławry Peczerskiej na oświetlone sprawiedliwością łono Kościoła Prawosławnego Ukrainy wszyscy chrześcijanie będą mieli możliwość bez złowrogich esbeckich batiuszek szczerze modlić się o Zwycięstwo nad odwiecznymi moskiewskimi wrogami, będą zachwycać się melodyjnym, barwnym, uduchowionym ukraińskim Słowem podczas nabożeństwa na wieczną Chwałę Najwyższego. Niech Pan Bóg chroni was od wszelkiego zła, otacza łaską w wolnej od moskiewskich okupantów sobornej ukraińskiej Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Wszystko w swoim czasie», s. 1
Zakończenie. Pocz. na str. 1. Jeśli uda się utrzymać w zachodniej części Bachmutu, to w dalszej perspektywie, kiedy nadejdzie czas, można przejść do kontrofensywy, która ma dobre perspektywy, ponieważ z góry łatwiej jest nie tylko się bronić, ale i atakować. Tutaj warto jeszcze zauważyć: aby przejść przez historyczne centrum miasta, wróg – z rozpaczy i przez wściekłą ordyńską naturę – uciekł się do taktyki spalonej ziemi, w wyniku czego teraz całe centrum miasta leży całkowicie w ruinach, a to nie da możliwości obrony okupantom, jeśli nasze wojsko przejdzie tutaj do natarcia, bo wszystko jest zniszczone, nie będą mieli gdzie się schować przed sprawiedliwą karą śmierci. Co więcej, utrzymanie miasta nie pozwala wrogowi rozwinąć natarcia na Słowiańsk i Kramatorsk, na Czasiw Jar i Konstantynówkę, pozbawia go możliwości zdobycia nie tylko dywidend wojskowych, ale i powoduje straty psychologiczne – zarówno dla nazistowskiego wojska, jak i dla całego ordyńskiego ludu. Bo „za trzy dni weźmiemy Kijów”, ale po tym przez 7 miesięcy nie pokonać oporu w centrum rejonowym – Bachmucie – to może póki co nie jest śmiertelny cios w pysk imperialnego żandarma-nazisty, ale bardzo bolesny kopniak, który mocno inwaliduje pychę i wiarę w swoją potęgę ordyńców. To wyczerpuje ich zdolność bojową i powoduje zwątpienie w siebie i w swojego führera. Na pozostałych kierunkach w obwodzie donieckim sytuacja prawie się nie zmieniła. To wynik kunsztu naszych bojowników i taktycznej skuteczności dowódców. Należy zauważyć, że na wszystkich tych kierunkach w obwodzie donieckim (oprócz bachmuckiego) front uformował się już kilka lat temu, a zatem duże prace fortyfikacyjne zostały przeprowadzone wcześniej, miejsca zostały ostrzelane, zdobyto duże doświadczenie, co daje takie rezultaty w tym czasie napiętej obrony. Okupanci niemrawo, ale uparcie posuwają się na północny wschód od Awdijiwki, a samo miasto metodycznie niszczą bombami lotniczymi – czyli przeszli do tej samej taktyki, co w Bachmucie. Mimo to, okrążenia Awdijiwki nie było, nie ma i nie będzie, moim zdaniem – jeśli wszystko będzie prawidłowo i konsekwentnie w działaniach ukraińskiej obrony. Pod Marjinką ordyńcom też nie udaje się posunąć. A pod Wuhłedarem, po tamtejszym niedawnym pogromie okupantów, którzy odważyli się dużymi siłami wdarli się do miasta, sytuacja się ustabilizowała, więc póki co oni tutaj nawet nie próbują aktywnie nacierać – rany swoje zalizują, dowództwo zmieniają, a i wyczerpanie zbrojne i amunicyjne też już daje się we znaki. Na Zaporożu linia frontu też bez ruchu w tę czy inną stronę, trwają wzajemne ostrzały artyleryjskie. Ale przygotowanie naszego wojska do szerokich operacji idzie nieustannie – ciągłe ostrzały zgrupowań, baz, składów wroga – po wszystkich centrach logistycznych wroga – nie cichną ani na dzień, szczególna uwaga – na Melitopol. Wróg musi bać się natarcia Sił Zbrojnych Ukrainy na wszystkich frontach, a skąd ono będzie naprawdę, to im wiedzieć nie trzeba, właśnie dlatego prowadzone są ostrzały wrogiej logistyki we wszystkich kierunkach frontu. Na Chersońszczyźnie linia frontu stoi stabilnie wzdłuż Dniepru. Też wzajemne ostrzały – przez rzekę (i z naszej strony po wyspach pośród odnóg Dniepru, aby zmniejszyć ordyńskie ostrzały Chersonia). Na Charkowszczyźnie, na niewielkim okupowanym odcinku północnego wschodu obwodu, też wszystko stabilnie. Wszystkie próby wroga, by posunąć się do Kupiańska, potężnego węzła logistycznego, a także sforsować rzekę Oskoł, aby zawisnąć groźbą natarcia na duże i strategiczne terytorium międzyrzecza Oskołu i Siwierskiego Dońca – wszystko to na próżno, rewanżu za legendarną operację charkowską nie będzie. Na Ługańszczyźnie wróg nieustannie, dzień po dniu, próbuje nacierać, ale pochwalić się przed swoim ordyńskim narodem czymś istotnym nie może. Posunięcie się o kilkaset metrów na niektórych odcinkach w ciągu kilku miesięcy – to nie to, co chce widzieć nazistowski plebs „wielkiej” ordy. Głównym celem okupantów tutaj jest odsunięcie ukraińskich wojsk od miast Kreminna i Swatowe, a także od trasy między nimi. I jak najwięcej zdążyć okopać się na kilku liniach fortyfikacyjnych, rozumiejąc nieuchronność szybkiego ukraińskiego natarcia. A gdzie ono będzie – nie im decydować, niech boją się wszędzie. Jeszcze łakomym i pożądanym dla okupantów jest natarcie na Biłohoriwkę oraz na wsie Wierchniokamjanśke i Spirne, bo one przeszkadzają planom natarcia wroga na Siwiersk, ale sił do spełnienia swojego wstrętnego marzenia już nie wystarcza, bo główne siły rzucone są na Bachmut. Zatem i tutaj odchodzą z kwitkiem. Oto, przy okazji, jeszcze jedno świadectwo tego, jak wielowymiarowa jest potrzeba obrony Bachmutu. Zwięzłe podsumowanie tego przeglądu wydarzeń frontowych: 1. Moskwa przed szybkim początkiem nieuchronnej letniej kampanii wyzwoleńczej SZU próbuje choć trochę rozszerzyć areał okupowanych terytoriów, próbuje przynajmniej wyjść na granice administracyjne obwodów donieckiego i ługańskiego. 2. Orda porzuciła swoje chciwe marzenia wyjścia na granice administracyjne obwodu zaporoskiego, a tym bardziej – chersońskiego, ograniczając się do granic okupacji w tych obwodach na stan obecny, a mianowicie lewobrzeżnej części obwodu chersońskiego wzdłuż Dniepru, marzy utrzymać w swoich rękach Zaporoską Elektrownię Jądrową, najpotężniejszą w Europie, utrzymać obwód zaporoski w tych granicach, które jej przypadły w wyniku blitzkriegu na początku. W tym celu okupanci budują liczne linie fortyfikacyjne w kilka rzędów i rejony umocnione w szczególnie wrażliwych i ważnych miejscach. 3. Takie same linie fortyfikacji okupanci pospiesznie budują w obwodzie ługańskim – też na terytoriach okupowanych na początku zakrojonego na szeroką skalę natarcia w zeszłym roku. 4. W obwodzie donieckim, moim zdaniem, wróg widzi głównym zadaniem już nie tyle wyjście na granice administracyjne obwodu, co jak najdalej odsunąć front od Doniecka. Jeśli chodzi o środki fortyfikacyjne, to tutaj były one już zbudowane w ciągu 8 poprzednich lat wojny, dlatego takie prace teraz tutaj prowadzone są najmniej, tym bardziej, że wróg liczy póki co. Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor LNU im. I. Franki. Gorzko pisać o antyukrainizmie w Ukrainie, ale Prawda woła o sprawiedliwe przemyślenie faktów, wydarzeń, zjawisk. Każdy z nas może zobaczyć, poczuć, że antyukrainizm obłudnie gnieździ się w wielu sferach życia. Są niepojedyncze fakty drwiącego, lekceważącego, nawet wrogiego stosunku cywilnych istot do ukraińskich wojskowych. Niedawny przykład z Bukowela: obrońca Ukrainy, który przebywa na rehabilitacji, sprawiedliwie przypomniał biznesmenowi i jego żonie, że w Ukrainie państwowym=oficjalnym językiem jest ukraiński. Ale w świadomości bogaczy-wyzyskiwaczy złowrogie hasło „kakaja raznica” obróciło się wobec patrioty Ukrainy wrogością. A w Chmielnickim ksiądz tak zwanej UCP MP i jego lizus-wierny pobili ukraińskiego wojskowego. Przykro, ale sfery duchowa i informacyjna wypełnione są manipulacyjną propagandą. Obłudne wrzeszczenie batiuszek – kierowników z Ławry Peczerskiej – rozpełza się po Ukrainie i zatruwa świadomość moskiewską bielunią wielu Ukraińców, którzy wyrafinowane kłamstwo przyjmują za prawdę, że, rzekomo, Ławra Peczerska – to własność Moskowii=Rosji. Tą złowrogą pajęczyną batiuszki oplatają.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nie tylko ludzi starszego wieku, ale także młodzież, która się chwali, że ma po dwa wyższe wykształcenia. Dlatego trzeba celowo prowadzić oświatę nie tylko wśród statecznych ludzi, lecz także wśród tych, którzy nawet z dwoma dyplomami nie posiadają prawdziwej wiedzy o historii.
Otóż Metropolia Kijowska od czasu swego powstania po Chrzcie Rusi w 988 r. przez prawie 700 lat była kanonicznie autonomicznym Kościołem Pomiestnym pod omoforionem Patriarchy Ekumenicznego Konstantynopola. Ławra Peczerska w Kijowie bierze początek swego istnienia z połowy XI wieku – rok 1051. Założycielem klasztoru Peczerskiego był Antoniusz, który pochodził z Lubicza. Teodozjusz, towarzysz Antoniusza, pochodził z Wasilewa (dzisiejszy Wasylków).
Klasztory Peczerskie nie mogą być moskiewskie=rosyjskie, bo wówczas państwa Moskiewii jeszcze nawet we śnie nie było. Moskiewia, jako ulus Złotej Ordy, znana jest dopiero od 1277 roku, czyli 439 lat później niż dawne ukraińskie państwo Ruś. Dawne ukraińskie państwo Ruś jako wysoko rozwinięty kraj istniało już w 838 r.; powstało na ziemiach słowiańskich plemion – Polan, Drewlan, Siewierzan i innych. Założycielem Moskwy i Moskiewskiego Ulusu był chan Złotej Ordy Mengu-Timur. Księstwem Moskiewia stała się dopiero w 1328 r. za Iwana Kality i aż do XVI wieku była w składzie Ordy na prawach zwykłego ulusu. Moskiewia powstała na etnicznej podstawie tatarsko-mongolskich i ugrofińskich plemion, które nie znały ani krzyża, ani pługa.
W 1448 r. moskiewski książę Wasyl Ciemny zwołał sobór kościelny, który samowolnie wyświęcił na metropolitalną katedrę biskupa Jonę. W taki manipulacyjny sposób powstała Metropolia Moskiewska – 460 lat później niż Kijowska.
Po tym, jak w 1453 r. Turcy zdobyli Konstantynopol-Carogród, Patriarchat Ekumeniczny zubożał. Patriarcha Konstantynopolitański Jeremiasz przybył w 1588 r. do Moskwy prosić o pomoc, jałmużnę. Skorzystał z tego Borys Godunow. Grożąc dożywotnim zesłaniem na Północ, zmusił Patriarchę Ekumenicznego Jeremiasza do pobłogosławienia metropolity Jony na patriarchę. Ta zbójecka intronizacja odbyła się 27 stycznia 1589 r. Zatem także Patriarchat Moskiewski został stworzony w podstępny sposób.
W owym czasie ziemie dzisiejszej Ukrainy nie wchodziły w skład Moskiewii, a eparchie prawosławne na tych ziemiach podlegały kanonicznej Metropolii Kijowskiej. Nie miały nic wspólnego z prawosławiem moskiewskim. Cerkiew moskiewska nie miała żadnego związku z ukraińską narodową świętością – Ławrą Peczerską w Kijowie – i nie brała udziału w jej rozbudowie.
Ale patriarchowie moskiewscy uciekali się do najrozmaitszych sposobów, aby podporządkować sobie Ruską, to znaczy Ukraińską Cerkiew Prawosławną. Punkt kulminacyjny nastąpił w 1686 roku. Patriarcha Konstantynopolitański Dionizy wyrzekł się zwierzchności nad Metropolią Kijowską, czyli sprzedał ukraińską Cerkiew-córkę patriarsze moskiewskiemu „za trzy czterdzieści soboli i dwieście czerwońców”. Chociaż za tę transakcję sobór Cerkwi Konstantynopolitańskiej ukarał Dionizego, Cerkiew moskiewska przemianowała się na Ruską i zbójeckim sposobem zaczęła liczyć swoją historię od czasu Chrztu Rusi. Od 1721 r. nazywa się Rosyjskim Kościołem Prawosławnym, to znaczy od czasu, gdy Piotr I ukradł nazwę dawnego ukraińskiego państwa Ruś i przemianował Moskiewię na Ruś, po grecku Rosija, Rossija. Widzimy, że moskiewskie złodziejstwo siedzi na złodziejstwie i poganiane jest rosyjskim złodziejstwem. W rezultacie kanoniczna Ukraińska Cerkiew Prawosławna przeleżała ponad 300 lat w moskiewskiej trumnie.
Odrodzenie i rozkwit ukraińskiego prawosławia, ukraińskiej Cerkwi rozpoczęły się od chwili proklamowania odnowionej niepodległości Państwa Ukraińskiego. 6 stycznia 2019 r. Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej wręczył Synodal-
Tłumaczenie maszynowe
Jurij SYROTIUK, Zjednoczenie Ogólnoukraińskie „Swoboda” Świat nie bez powodu skupił się na Bachmucie. Wojna rosyjsko-ukraińska nie mogła ominąć tej okolicy. Zbyt wielka jest ona, historyczna Bachmutszczyzna. I nie tylko dlatego, że w carskim imperium Bachmut był drugim po moskiewskim pod względem wielkości powiatem. Jego terytorium obejmowało całą obecną obwód doniecki, znaczną część ługańskiego i rostowskiego. W 1920 roku centrum guberni donieckiej na nalegania bolszewickiego bandyty Artioma zostało przeniesione do Bachmutu. Ale historia bitwy o Bachmut jest o wiele głębsza. Bitwa przestrzeni wolności przeciwko niewolnictwu trwała jeszcze na długo przed tym. Słynne „Słowo o wyprawie Igora” opisuje tragiczne wydarzenia ukraińskiej wojny przeciwko niszczycielskiemu azjatyckiemu stepowi. Te wydarzenia miały miejsce tutaj, na Bachmutszczyźnie. W XI–XIII wiekach stepy na południe od Dońca Północnego nosiły nazwę stepu połowieckiego, Dzikich Pól. Tutaj w bojach ścierali się książęcy wodzowie i Połowcy. Tutaj żelazną ręką zaprowadzał porządek Wołodymyr Monomach. Już pod koniec XVI i na początku XVII wieku na rzekach Doniec, Ługań, Bachmut, Kalmius pojawiają się pierwsze zaporoskie zimowiska. Rodzą się kozackie osady Jampil, Zakitne, Krywa Łuka, Kodema. W 1571 roku odnotowano pierwsze pisemne wzmianki o Bachmucie. Miejsce starcia Ukrainy i hordy. Po powstaniu Chmielnickiego wielu Kozaków osiedliło się zwarcie w Bachmucie, trzymając się swojego zwykłego trybu życia. W 1697 roku, kiedy Tatarzy niszczycielsko rozgromili Tor (obecnie Słowiańsk), ci warzelnicy soli, którzy przeżyli, przesiedlili się do Bachmutu. Bachmutszczyzna była miejscem ciągłych potyczek z Tatarami. Z czasem do tatarskich najeźdźców dołączyli Kozacy dońscy. W starciach wokół Bachmutu między zaporoskimi a dońskimi Kozakami Zaporożcy brali górę. Nawet zniszczyli osadę Dońców. Wieś Iwaniwśke – obecnie jeden z epicentrów konfrontacji w walkach o Bachmut, została założona przez bachmuckiego protopopa Iwana Łukianowa, proboszcza cerkwi Pokrowskiej. Przyjmował on u siebie w Iwaniwśkim starych Kozaków „na spoczynek i pod opiekę”. Kozacy brali udział w powstaniu Buławina – atamana bachmuckich warzelników soli, które stało się reakcją na próby Piotra I odebrania na własność państwową warzelnictwa soli. Po klęsce Kindratij Buławin ukrywał się od listopada 1707 do stycznia 1708 roku na Siczy Zaporoskiej pod opieką Kosta Hordijenki. W 1708 roku, kiedy Bachmut zajęło wojsko sojusznika Buławina Bezpałego, wśród powstańców było 4 tysiące Zaporożców. Inny sojusznik Buławina Mykyta Hołyj 26 maja 1708 roku zwrócił się spod Jampola do zaporoskich Kozaków. 1 lipca 1708 roku pułki Uszakowa, Kropotowa i pułk iziumski na czele z Szydłowskim rozgromili powstańców. 8 lipca został wzięty szturmem Bachmut. Uszakow w raporcie do Piotra I nazwał Bachmut „złodziejskim zgromadzeniem z Zaporożcami”. W latach 40-50 XVIII wieku została nawet stworzona Specjalna komisja do zbadania „rozboju” Zaporożców w Bachmucie. W 1753 roku na buntownicze terytorium zostali przesiedleni tysiące Serbów i Chorwatów Iwana Szevicia i Rajka de-Preradovicia. Stworzono tak zwaną Słowianoserbię z centrum w Bachmucie. Z czasem dołączyli jeszcze niemieccy migranci. W latach 1759-1760 w Bachmucie byli hajdamacy. W 1769 roku Bachmut stracił funkcję twierdzy. Tutaj był Hryhorij Skoworoda. Tutaj uczył się w miejscowej szkole rolniczej, a później służył w gwardii hetmańskiej Wołodymyr Sosiura. Niedaleko stąd, we wsi Serebrianka powiatu bachmuckiego, 8 czerwca 1882 roku urodził się minister poczt i telegrafów, a później spraw ziemskich Ukraińskiej Republiki Ludowej Mykyta Szapował. Historyczny ukraiński kraj. Forpoczta walki z Ordą. Jeszcze w latach 20. XX wieku ten kraj był głęboko wrogi bolszewickim przybłędom. Do Hołodomoru. Jaskrawym świadkiem stosunku Ukraińców Donbasu do moskiewskich bolszewików stał się bolszewicki komisarz Dmitrij Furmanow, autor znanej w ZSRR powieści „Czapajew”. W swoim dzienniku opowiada, jak po podpisaniu fałszywego, tak zwanego traktatu sojuszniczego między Rosyjską a Ukraińską republikami sowieckimi w grudniu 1920 roku tak zwana ukraińska delegacja jedzie nie do Kijowa czy Charkowa, a ze strachem przemieszcza się przez zupełnie nieprzyjazny ukraiński Donbas. *** Oto jak Furmanow opisuje w dzienniku swoje odczucia: „Jadę teraz linią Izium – Jama (obecnie Siewiersk) – Jampil – Mykytiwka. W tych miejscach operują ogromne bandy bandytów – po 800-1000 ludzi. Oni prawie codziennie napadają na pociągi i pierwszym rzutem krzyczą: „Komisarze i komuniści, wychodzić!” Tych, którzy wychodzą, niszczą na miejscu, resztę wybierają później i zabierają rozstrzeliwać w stanicach. Okoliczne stanice… dają główne kadry do bandyckich band, one je wszystkim zaopatrują, one też pomagają bandytom niszczyć naszego brata. Oto już przejechaliśmy Swiatohirśk, niedługo podjedziemy do Łymanu. Mówią, główna niebezpieczeństwo przed nami, właśnie za Łymanem. W ten sposób, położenie nasze jest strasznie niebezpieczne. W Łymanie myślimy wziąć dla ochrony pociąg pancerny, ale i to może nie uratować, jeśli będzie napad… za Łymanem ciągną się głuche lasy. Właśnie tutaj bandyci zazwyczaj napadają. Oni czy sygnałami zatrzymują pociąg, czy przez maszynistów, którzy im współczują, wprowadzają pociągi na bocznice i tam robią swoją podłą sprawę. Niedawno ograbili pociąg towarowy, a 30 marynarzy, którzy go ochraniali, rozebrali do naga i zarąbali. Bandyci zazwyczaj nie rozstrzeliwują, a rąbią. To straszne. Należy zaznaczyć, że marynarze byli bardzo dobrze uzbrojeni – i mimo wszystko nic nie mogli zrobić… Niedawno został puszczony pod nasyp pociąg agitacyjny, w którym zginęło do 100 pracowników politycznych… We wszystkie końce Ukrainy idzie ten bandycki ruch, wszędzie operują bandy. W Charkowie strzelają i obdzierają prawie w biały dzień. Tydzień temu 80 wiorst od Charkowa 80 bandytów rozbiło bazę samochodową i zarąbało całą straż. Ukraina wrze… My już pochowaliśmy swoje dokumenty, przede wszystkim legitymacje partyjne. Mnie z Iwanowo-Wozniesieńska wydano legitymację jako pracownikowi Poarma 9 (czyli pracownikowi wydziału politycznego 9 armii). Ten dokument postanowiłem wykorzystać, podając się za artystę. Powiem, że jechałem na zjazd działaczy teatralnych, a na zaświadczeniu ja już dopisałem, że
„artyście Furmanowowi zezwala się na zakup pomocy teatralnych i czasopism. Podpisał się – kierownik wydziału teatralnego Ludowego Komisariatu Oświaty, jakiś tam Żylin… Ważne, żeby oszukać tylko w pierwszej chwili, a potem „jakoś to będzie”, byle tylko od razu nie zarąbali… I tak położenie jest śmiertelnie niebezpieczne. A mimo to mocno wierzę, że przeżyję. Nie wiem jak, ale przeżyję. Być może bandyci w ogóle nie napadną, być może przestraszą się samochodu pancernego albo nawet zostaną przez niego rozpędzeni. Potem, jeśli nas otoczą, być może oszukam bandytów i wezmą mnie za artystę, a tam zniknę. Być może, jakoś się ostrzeliwując, wytrzymamy do nadejścia pomocy. Nie wiem jak, ale przeżyję. Najstraszniejsza droga to droga z Limanu do Bachmutu. Postanowiliśmy w Limanie żądać, aby jeden z dwóch pociągów pancernych, które tam były, wysłano, by nas eskortował do Bachmutu… Dyżurny zarządu kolejowego poinformował, że pociągów pancernych nie ma, oba są na odcinkach, a jest tylko platforma pancerna… Morda tego dyżurnego wydała mi się podejrzana… Nie widzieliśmy, komu można zaufać, z kim można porozmawiać. A administracja kolejowa, zwłaszcza miejscowa, na pewno jest w zmowie z bandytami. Dowódca odcinka pancernego poinformował, że minęliśmy już jeden z najniebezpieczniejszych punktów, który był za nami 6 wiorst… rozmieszczenie band, które przeniosły się tutaj z rejonu Jampola i Jamy. Twierdzenia dowódcy były gołosłowne, wrogich sił nie znał nikt, i jeśli jakaś cząstka pokazała się po drugiej stronie Limanu, to wcale nie znaczy, że opuścili rejon Limanu. W końcu, widząc, że w kwestii pancerza nic nie wskóramy, postanowiliśmy jechać bez ochrony… Ja zaś wszystkie dokumenty schowałem do worka, a teraz zdjąłem kaburę, ukryłem ją, rewolwer zaś, mały browning… włożyłem do kieszeni. Rozumowałem tak: uda się wyskoczyć i zniknąć – zniknę, a nie uda się – wypuszczę sześć kul, a siódmą sobie. Pociąg ruszył. O, jak jeszcze wiele niebezpiecznych stacji i jak długa droga. Kiedy pociąg rozpędzał się do 30-40 wiorst, robiło mi się lżej, wiedziałem, że przy takiej prędkości bandyci nic nam nie będą w stanie zrobić… Oto poczerniała ziemia, pojawiły się nowe szyny i podkłady – to mijanka Jampol. Staliśmy około 30 minut, parowóz nabierał pary. A nam wszystkim nie chce się wierzyć, jesteśmy gotowi podejrzewać samego maszynistę o współudział z bandytami. Śpieszymy się i poganiamy innych. Spojrzałem pod wagony i wypatrzyłem miejsce przy kołach, gdzie na pewno można się schować i zniknąć, oczywiście, jeśli pociąg będzie stał. I wszystko zauważam, wszystko zapamiętuję. Idziemy obok swojego wagonu – z przodu i z tyłu na buforach rozlokowały się jakieś ciemne postacie. Jest to dla nas podejrzane. Bandyci zazwyczaj robią tak, że jeszcze w drodze, przed napadem, zatykają wejścia, a potem, zatrzymawszy pociąg, otaczają go, stają przy drzwiach i nikogo nie wypuszczają. Ruszyliśmy. Minęliśmy jeszcze jedno przeklęte miejsce. Dalej. Niedługo Sól. Niedługo Sól. Na tej Soli kilka dni temu bandyci obrabowali i rozstrzelali 30 marynarzy (przedtem przerażony bolszewicki kłamca pisał, że zarąbali). Sławne miejsce, co tu dużo mówić… maszynista zatrzymał pociąg. Co jest, po co? Do Soli zostało jeszcze dobre 10 wiorst. A, widzicie, pary nie ma. Znowu nachodzą nas wątpliwości. Wokół głuchy step… Wyszliśmy z wagonu, chodzimy obok niego i czekamy, aż z ciemności wyłonią się najpierw głowy koni, a potem nadjedzie kilkuset jeźdźców… Tutaj staliśmy jeszcze „męczące” pół godziny. I kiedy chodziliśmy obok wagonu, wszystkie postacie, które wpadały w oko, wydawały się podejrzane. Noc czyniła nasze położenie i stan szczególnie przerażającymi. Cały pociąg śpi, śpią wszyscy 300 delegatów, tylko my we trzech znamy cały horror, chodzimy i całą noc dyżurujemy. Obraźliwe, że taka masa odpowiedzialnych pracowników może zginąć… Nas w Charkowie nikt i o nic nie ostrzegał, nikt nie uzbroił, nie dał wystarczającej ochrony. Całych 300 ludzi. A wszystko to – kwiat Republiki. A zginąć mogą wszyscy co do jednego, za psi grosz. Obraźliwe. Na Soli staliśmy pół godziny… Przed Bachmutem znowu podejrzany postój w stepie… właśnie przyjechaliśmy do Bachmutu…”… *** Tak w grudniu 1920 roku ukraiński Bachmut witał bolszewickich najeźdźców. Witał grozą, zwierzęcym strachem. Potem okupanci wszystko próbowali zatrzeć Hołodomorem. Teraz z krwi i wojny odradza się ukraiński Donbas. Stoi i walczy twierdza Bachmut. Na granicy dwóch światów. Który powstał z ducha odwiecznego żywiołu. Który ocalał od tatarskiej nawałnicy. Który tworzy nowe życie. Który odradza Siłę, Sławę, Bogactwo i Przestrzeń Państwa Ukraińskiego… Właśnie dlatego walczymy o Bachmut. Właśnie dlatego front biegnie przez jego serce. Właśnie dlatego oni tak szaleńczo napierają. Właśnie dlatego oni są tutaj skazani na zagładę. To, co próbowali zatrzeć i zniszczyć, – jest Niezniszczalne. Powstaje z popiołów. Zwycięża śmierć…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
formował i wspiera „Proświtę”, kto zawsze jest obok i współpracuje z nami: merowi miasta Rusłanowi Marcinkiwowi, Nadiji Zahurśkiej, Ihorowi Kinaszowi, Łesi Henyk, Hannie Karaś oraz innym. Wręczono dyplomy, odznaczenia, prezenty, kwiaty, brzmiały słowa-refleksje, słowa-wspomnienia, słowa-rozważania o dniu dzisiejszym i roli oświecenia w nim. Podczas uroczystości wspomniano działaczy Proświty wielu pokoleń, wyróżniono weteranów, młodzież, minutą ciszy uczczono pamięć byłego wieloletniego szefa miejskiej „Proświty”, świętej pamięci Wasyla Bojki, wręczono list dziękczynny jego żonie Nadiji. Rozbrzmiewały podarunki pieśniarsko-poetyckie od artysty ludowego Ukrainy Mychajła Krywenia; zasłużonego artysty Ukrainy Myrosława Petryka; solistki filharmonii obwodowej Oksany Romaniuk; autora i wykonawcy własnych piosenek, zasłużonego dziennikarza Ukrainy Bohdana Kuczera; członkini Związku Ukrainek Justyny Lialyk; studentów-licealistów. Uroczystość dnia dopełniali Iwano-Frankiwski Narodowy Akademicki Huculski Zespół Pieśni i Tańca „Huculia” oraz ludowa męska kapela chóralna „Surma” (kierownik – zasłużony działacz sztuki Wołodymyr Sawczuk). Wydarzenie prowadzili studenci IFNUM Chrystyna Semeniuk oraz Andrij Chlibkewycz. Serdecznie dziękujemy dyrektorce ONMCKiTP Switłanie Pańko za możliwość przeprowadzenia święta w cudownej sali. Na zakończenie święta obecni zaśpiewali hymn duchowy „Boże wielki, jedyny”. Podczas wydarzenia zebrano 4040 hrywien na zakup staz dla Sił Zbrojnych Ukrainy, później dodano środki, zakupiono 10 staz i przekazano wojskowym. Zwycięstwa nam, pokoju, zdrowia i szczęścia! Jeszcze raz z okazji urodzin, „Proświto”!
Tłumaczenie maszynowe
Maria HUCUŁ, przewodnicząca IF MZ Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Pod koniec 2022 roku Iwano-Frankiwskie Miejskie Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki obchodziło 30-lecie odnowienia, 25 marca tego roku minęła 146. rocznica założenia filii towarzystwa w ówczesnym Stanisławowie, a 8 grudnia będziemy obchodzić 155. rocznicę utworzenia we Lwowie „Proświty” – najstarszej ukraińskiej organizacji społecznej. Z tej okazji 26 marca w Centrum Naukowo-Metodycznym Kultury i Turystyki Przykarpackiego (CNMKiTP) odbyło się wydarzenie kulturalno-artystyczne „Ukraina, „Proświta”, państwo, język”. Członkowie „Proświty” miasta godnie uczcili te znaczące daty w historii „Proświty”. Na początku uroczystości hymn „Proświty” wykonała dyrektorka Miejskiego Domu Kultury Rusłana Deneha. A dalej była minuta ciszy – uczczenie pamięci poległych żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy oraz błogosławieństwo ks. O. Putki. Ze słowem wstępnym wystąpiła przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, doktor filozofii Maria Hucuł. Wydarzenie miało charakter charytatywny, więc wszystkich obecnych zaproszono do wsparcia żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy środkami, które zostaną przekazane naszym bojownikom na linię frontu. Z przemówieniem powitalnym wystąpił mer Iwano-Frankiwska Rusłan Marcinkiw. Biorąc pod uwagę znaczący osobisty wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozbudowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego, mer podziękował członkom „Proświty” w imieniu społeczności. – „Proświta” jest zawsze na pierwszej linii frontu. Zarówno podczas Pomarańczowej Rewolucji, jak i w czasie wojny. „Proświta” jako jedna z pierwszych zaczęła mobilizować zasoby dla pomocy naszemu wojsku i ludziom zmuszonym uciekać przed wojną. Szanujmy i pamiętajmy członków „Proświty”, którzy oddali swoje życie za Ukrainę. Szczerze dziękuję każdemu członkowi „Proświty”! – powiedział szef społeczności. Wręczono laptopa oraz nagrody „Duma Iwano-Frankiwskiej Społeczności” przewodniczącej miejskiej „Proświty” Marii Hucuł oraz sekretarz odpowiedzialnej Natalii Synyci. Dyplomami i podziękowaniami rady miejskiej zostali wyróżnieni aktywiści „Proświty”: Maria Turczyn, Hanna Karaś, Maria Ostapiuk-Subyczewa, Lubow Terlecka; Anatolij Andrusiak, Olha Babjak, Rusłana Deneha, Łesia Kozyc, Julia Wiwczaryk, Diana Howera. Deputowana ludowa Oksana Sawczuk ciepło i serdecznie wypowiedziała się o „Proświcie”: – Dla mnie działalność „Proświty” to miłość i troska o to, co ukraińskie – język, kulturę, tradycje. To ludzie, którzy dużo pracują, ale z lekkością i uśmiechem. Różnie układały się okoliczności życiowe, ale członkowie „Proświty” zawsze się jednoczyli i wspierali organizację. Ich żmudna praca nie poszła na marne, ponieważ ukraińska kultura odradzała się i stawała się popularna poza granicami kraju. Szczerze dziękuję naszym członkom „Proświty” za uczciwą pracę i wielkie serce, które zawsze płonie miłością, wiarą i prawdą. Członków „Proświty” z jubileuszem powitał deputowany ludowy Ukrainy I i II kadencji, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowecki. W imieniu przewodniczącego Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła Mowczana nagrodził on dyplomami i podziękowaniami aktywistów „Proświty”: Marię Hucuł, ks. Oresta Putkę, Natalię Synycię, Wołodymyra Ferencla; Iwana Hawryłowycza, Hannę Doroszenko, Wierę Wasylyszynę, Mychajła Siczkę, Jaremę Petriwa. Od obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zostali nagrodzeni: Mykoła Kardaszczuk, Lubow Łytwynczuk; Orest Iwasyk, Maria Pazyniuk; Julia Cybuliak, Oksana Kopej, Oksana Turanska. Dyplomem od Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki został nagrodzony przewodniczący IF OZ Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowecki. Do życzeń dołączyli się naczelnik wydziału kultury, narodowości i religii obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Fedorak, który wręczył nagrody od obwodowej administracji państwowej i rady obwodowej Wołodymyrowi Bociurce, Mykole Lesiukowi; Ołehowi Wiwczarence; Halinie Terleckiej, Marii Hucuł, Natalii Synyci; Wołodymyrowi Szpilczakowi. Z upoważnienia dyrektor departamentu kultury Iwano-Frankiwskiej rady miejskiej, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Nadiji Zahurskiej wystąpiła główna specjalistka departamentu Łesia Henyk. Uroczystość kontynuowała kompozycja literacko-historyczna „Przywódcy „Proświty” oczami młodych członków „Proświty” – licealistów liceum nr 1” (przewodnicząca komórki – Wiera Wasylyszyna; licealiści komórki towarzystwa „Proświta” Iwano-Frankiwskiego Liceum Fizyczno-Technicznego z internatem Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej przy IFNTUNG (przewodnicząca komórki – Maria Ostapiuk-Subyczewa). Przewodnicząca towarzystwa szczerze podziękowała wszystkim członkom „Proświty”, którzy tworzą współczesną historię i w tak trudnym czasie wspierają nasze sławne Siły Zbrojne. Brzmiały słowa wdzięczności dla wszystkich, którzy wspierali. Mer Rusłan Marcinkiw oraz przewodnicząca towarzystwa Maria Hucuł.
Tłumaczenie maszynowe
Larysa Moroz, doktor nauk filologicznych, profesor, główna pracowniczka naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
Coraz częściej słyszę zwrot „rzeka Dniepr”. Nie rozumiem tego. „Rzeka Irpień”, „rzeka Teteriw” – to rozumiem. Nawet Desnę nie potrafię nazwać rzeką. Boli mnie mój rodzinny Dniepr, który od dawna był i pozostaje symbolem Ukrainy. Nasi przodkowie nazywali go Ojcem, a Ukrainę – Matką. I za to został ukarany przez „najsprawiedliwsze na świecie” państwo: przemieniono tę wspaniałą rzekę w szereg zbiorników wodnych, które do dziś „kwitną” i psują wszystko wokół. (Znawcy mówili, że uzyskiwana dzięki temu barbarzyństwu energia elektryczna w żaden sposób nie rekompensuje szkody wyrządzonej środowisku – zamykano im usta). Ach, Dniepże nasz, Dniepże Szeroki i mocny! Wiele ty, Ojcze, do morza nosił Krwi kozackiej… Skąd te wersy? Którego poety są? Nie wiem… Lecz żyją one w mojej świadomości, odkąd pamiętam siebie. Ważność słów potwierdzają różne składniki życia. Popularne w naszym folklorze (przede wszystkim w utworach związanych z dziećmi, z bliskimi ludźmi) zdrobnienia mają przeciwną treść wtedy, gdy dotyczą czegoś ohydnego, odrażającego. „Niech zginą nasi wrogusie” – to nie o czułości, to zdrobnienie, wyniosłość nad nikczemnym wrogiem.
Musimy być maksymalnie uważni na każde słowo. Nieprzemyślane rzucone słowa zniekształcają myślenie, przede wszystkim samego mówiącego, a dalej wszystkich, kto to słyszy lub czyta. Niepokoi, a czasem przeraża to, jak łatwo przyswajamy i wchłaniamy obce i bezsensowne formy, zaśmiecając nimi nasz – naprawdę harmonijny i doskonały – język. I zaczyna się koszmar od fonetyki. Tak, kiedy słyszę (z ekranu telewizora – od tych, którzy mają doskonale znać normy językowe, być wzorem!) takie formy, jak „цькавий”, „чкаємо” (zamiast „цікавий” i „чекаємо”), przypominam sobie, że nigdy od Moskali nie słyszałam ich normalnego słowa „кофє”, a tylko „кофь”. Lubią oni połykać części słów, ale nie wolno nam się do nich upodabniać. A ile jeszcze trzeba prosić tych samych pracowników telewizji, żeby nie „fekali” (tworząc słowa-mutanty – od „даф”, „Киїф”, „заспокоїфся” itd. aż po „фпаф”)?! Przecież to niepostrzeżenie podkopuje unikalną muzyczność języka ukraińskiego, na wzór moskiewskiego. Znacznie smutniejsze procesy zachodzą na froncie leksykalnym. Cóż znaczą rozmowy o tym, że zabici wrogowie „użyźnią” naszą ziemię?! Jakie dobro może być z tego trującego paskudztwa, które leży stertami na podejściach do naszych pozycji?! Wzdrygam się na myśl, że zbliża się wiosna i odtajanie tego wszystkiego, co „raszka”, zupełnie nie uznając samych pojęć „człowiek”, „osoba” itp., nawet nie myśli o tym, by zabrać i pochować po ludzku to wszystko… (Nazywają nas „satanistami”, pewnie spojrzawszy w lustro, albo sami już w lustrach się nie odbijają). Zresztą takiego słowa u nas nie ma – ono przyszło „stamtąd”. U nas zawsze mówiono o „użyźnianiu” gleby, czasem o „nawożeniu obornikiem”, a obornik spod domowego bydła jest niewątpliwie czystszy i pożyteczniejszy od wyżej wspomnianych substancji. Błędów językowych jest bez liku – i „давайте” (zamiast wołającej formy właściwego czasownika – na przykład „czytajmy”, „myślmy”; takiej formy zresztą nie ma w języku moskiewskim), i „повпливає” (należy: вплине), a nawet taka dziwaczność, jak „знаходиться в невідомості” (перебуває! A i cóż może być znalezione w niewiadomym!), „догляд за шкірою” (догляд шкіри! Bo za nią się nie zajrzy), „дякую його” (дякую йому!) itd. Wszystkie one świadczą o niezaprzeczalnym: myślimy po moskiewsku, pospiesznie tłumaczymy – często nieudolnie, wychodzi bezsens. Więc wszystkim, którzy pragną jak najszybciej pozbyć się wszystkiego, co moskiewskie, należy zacząć… od własnej głowy: uczyć się myśleć po ukraińsku.
*** Słyszałam opowieść o pewnej małej dziewczynce, która narysowała mapę Ukrainy (pewnie użyła szkolnej konturowej). Starannie wykreśliła granice, a od wschodu i północy zamalowała ją całkowicie na niebiesko. „Co tam jest?” – zapytano ją. „Ocean” – odpowiedziała. W jej oczkach świeciło marzenie. Zwyciężymy. I „tam” zapanuje Ocean. Trudno powiedzieć, czy to Ocean narodów, skoro blisko setkę narodów zachłanna Moskiewszczyzna albo pochłonęła, albo spowodowała ich mutację. A jednak pozostaje nadzieja – ożywiają ją Zjazdy narodów, uciskanych przez Moskwę. I gdzież wy, moi drodzy rodacy, w tym Oceanie będziecie szukać naszych, bez przesady, geniuszy – od Gogola do Czajkowskiego (każdy z nich jest nasz, tak jak sam Gogol pisał o Kijowie: „on nasz, a nie ich”)? Przewiduję wybuch oburzenia – dlaczego, mówią, my tu walczymy o oczyszczenie ze wszystkiego ruskiego, a ona… Wierzcie mi, jestem tak samo za oczyszczeniem, ale nie z naszych skarbów: oni „tam” z radością je porwą i przywłaszczą, jak zawsze – od XII wieku (przypomnijcie sobie naszą Cudowną Wyszgorodzką Ikonę Matki Bożej, która od tamtej pory w Moskwie figuruje pod pseudonimem „Włodzimierska”) chętnie chwytano i do dziś chwytają wszystko, co cenne, i przywłaszczają sobie. Może lepiej uczmy się od amerykańskich badaczy z Muzeum Metropolitan, którzy uznali Riepina i Ajwazowskiego (chyba także Kuindżiego) za ukraińskich malarzy? Ponieważ chodzi o wewnętrzną istotę twórczości, mimo wszystkich możliwych błędów i problemów (łatwej drogi w życiu nie ma), a nie o metrykę z sowieckiego USC, nawet nie o tę samą meldunek. I – jakkolwiek by to było paradoksalne – kwestia nie dotyczy nawet języka dzieł literackich, zważywszy na sytuacje historyczne. Przynajmniej nie zawsze języka. Udowodnili to moi koledzy, którzy stworzyli tomy „Historii literatury ukraińskiej w 12 tomach” (a praca trwa). Inaczej bowiem trzeba by „oddać” spuściznę W. Kapnista,
częściowo spuścizny Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Olhy Kobylanśkiej, Marka Wowczka, Hrycka Kwitki-Osnowjanenki. Całe nasze baroko dawno już sobie przywłaszczono, wykorzystując możliwość odczytywania tekstów cerkiewnosłowiańskich (języka, który, przypomnę, przyniosła im wraz z wiarą i Cerkwią Ukraina) w dwóch wersjach – naszej i „ich”.
*** A nasz siwy Ojciec Dniepr rzeczywiście niesie w sobie mądrość Wszechświata i naszej Planety – bo nie na darmo mówi się, że jest ona istotą żywą. Na zdjęciach z satelitów wyraźnie widać: jego linia brzegowa tworzy doskonały, harmonijny profil ludzkiej twarzy. A może to jest Oblicze Pana na Ziemi – i to właśnie w granicach naszego ukochanego Świętego Kijowa. Prawda, że zwichrowani dorobkiewicze nieco zeszpecili brzeg swoimi oszalałymi posiadłościami – ale wierzę, że nadejdzie czas oczyszczenia z tych śmieci. I jeszcze marzy mi się: Dniepr zostanie uwolniony od tych straszliwych okowów, jego majestatyczny nurt zostanie oczyszczony. A wraz z tym ożyją wesołe, pełne ptasiego gwaru gaje i różnotrawne łąki na jego brzegach, nowe tchnienie otrzymają liczne rzeki i rzeczki, które do niego płyną, ożyje (z pomocą dobrych ludzi) jego świat rybi. (Prawda, mówią, że Zbiornika Kijowskiego nie można spuszczać z powodu radioaktywnego skażenia dna, ale przecież technologie rozwijają się coraz szybciej… oczyszczą i to…). I wtedy nasza Wieczna Rzeka Dniepr popłynie przez ziemię rodzinną – w całej swojej krasie…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
przetłumaczone na angielski, białoruski, bułgarski, ormiański, rosyjski, słowacki i czeski. Tłumaczenie Blyznecia nie jest łatwe, ponieważ należy on do pisarzy-stylistów. A styl to taka pajęczynka: jeden nieostrożny ruch – i nie ma już cienkiej struny, która brzmiała między stepem a niebem, nie ma bajki... Nie ma cieniutkiego mostka od realnego do wyobrażonego... Zdaje się, że Montaigne powiedział: o czymkolwiek pisałby pisarz, i tak pisze o sobie. Lubię czytać o tym Wielkim Mądrym Dziecku, które miało czystą duszę, nie zadeptaną ani latami, ani partyjnością; które za każdym razem denerwowało się przed spotkaniem z czytelnikami; które uwielbiało przyrodę i kochało się w „niezużytym słowie”. Znany pisarz i krytyk Mychajło Słaboszpycki, który przyjaźnił się z W. Blyzneciem, w jednym z artykułów wspomina, że był on utalentowanym czytelnikiem. Mało kto z ukraińskich pisarzy tak dobrze znał się na współczesnej literaturze ukraińskiej i literaturze dziecięcej świata, jak W. Blyzneć. I tutaj warto wspomnieć o Ogólnoukraińskim konkursie „Najlepszy czytelnik Ukrainy”, jego etapie obwodowym. Do tego poziomu dotarło 27 uczestników, uznanych za najlepszych spośród czterech i pół tysiąca czytelników – uczniów klas 6-7, którzy brali udział w poprzednich turach – lokalnej, rejonowej, miejskiej. Podczas prezentacji siebie jako czytelników większość uczniów dała pierwszeństwo przygodom i fantastyce autorów zagranicznych. Z naszych jako ulubieni zostali wymienieni Taras Szewczenko, Mykoła Hohol, Mychajło Stelmach i Wsewołod Nestajko. Jedna z uczestniczek stwierdziła nawet, że ukraińscy pisarze piszą gorzej, słabiej. Czy czytała ona W. Blyznecia? Jak to mówią, bez komentarza... Czy więc umiemy czytać?.. P. S. Podczas składania artykułu komputer „pomylił się”, podpowiadając zamiast literatury dziecięcej świata literaturę dziecięcą świetlików. kontekstem w interpretacji dziedzictwa Tarasa Szewczenki. „O Szewczence trzeba dziś nie na świętach przemawiać, a krzyczeć na ulicznych skrzyżowaniach. Żeby jak dzwon trwogi kołatało jego słowo!” I nie bez powodu przykładem prawdziwego ukraińskiego patrioty dla Dmytra Doncowa był właśnie Taras Szewczenko. Proświcianie uczcili pamięć Dmytra Doncowa projektem edukacyjnym „Dostojnicy honoru”. Wydarzenie odbyło się w Chmielnickiej Akademii Humanistyczno-Pedagogicznej. Przed studentami i wykładowcami z opowieściami o filozoficznym, niezwykle mądrym postrzeganiu przez Doncowa poezji Tarasa Szewczenki wystąpili członkowie Zarządu „Proświty” Chrystyna Anisimowa, Julija Stepczuk oraz Wałentyna Popławśka. Uczestników tego ważnego zgromadzenia powitali Darija Basiuk – dyrektor Departamentu Obwodowej Administracji Państwowej, Inna Szorobura – rektor akademii, Zoja Didenko – przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej „Proświty”. Studenci przeczytali fragmenty misterium Tarasa Szewczenki „Wielki loch”. Kiedy mowa o narodowo-patriotycznym wychowaniu współczesnej młodzieży, nie można pominąć Wielkiego Dostojnika, prawdziwego ukraińskiego nacjonalisty Dmytra Doncowa.
Tłumaczenie maszynowe
Antonina CARUK Utwór o kreatywnym ludzie najlepszego kraju, który w obliczu niebezpieczeństwa zapomina o wszelkich waśniach dotyczących „starszeństwa” osadnictwa tego czy innego brzegu leśnego jeziora i jednoczy się – od starego Wertutija po ucznia Czubłyka – w obronie Muzeum Świetlików, rodzinnej szkoły, pieśni wodnych młynków, pachnących melonowisk... Jak dramatycznie subtelnie przekazał W. Blyzneć dziecięcą bezbronność wobec najazdu! Zarówno wobec katastrofy czarnobylskiej, jak i pełnoskalowej inwazji. I jak jasnym ukazał się lud, zakochany w pięknie i pracy, pracowity i gościnny, z poczuciem humoru i odpowiedzialności, nosiciel heroicznej pamięci oraz darów przyjaźni i odwagi. Przyznam: pracowało się nad sztuką lekko. Tak bywa z nowicjuszami. Albo kiedy idziesz za głosem serca. I płakało się cicho, bo aby stworzyć piękno o takiej sile oddziaływania, trzeba być autorem „Dźwięku pajęczynki”... Piętnaście lat temu udało się odwiedzić dawną posiadłość Blyzneciów. Pozostały drzewa starego sadu i studnia. Tabliczka ulicy jego imienia. Ale z samej ulicy – kilka budynków... I ze szkolnego programu zniknął „Dźwięk pajęczynki”... *** Czy umiemy czytać? Nie, nie chodzi o mechaniczne składanie sylaby do sylaby (przepraszam), słowa do słowa itd. Czy umiemy czytać naprawdę? Odczuwając słowa dźwiękiem, jak to robił Liońka z powieści Wiktora Blyznecia „Dźwięk pajęczynki”: imię Adam wyobrażało się chłopcu grubym, jakby dudnienie-brzęczenie stepowych dzwonów – „Ad-ddamm!”; a imię Nina – przejrzystym i cieniutkim, niczym pajęczynka. Ono jakby topniało, nawet od nieostrożnego oddechu... Czy budzi słowo naszą wyobraźnię? Czy żyje jako pamięć historyczna? O nas samych, o najbliższych ludziach, o krainie, która nazywa się dzieciństwem? Jak dla mnie, dzieciństwo – to kiedy świat jest bezkresny, przyszłość nieogarniona, a szczęścia, zdaje się, tyle, że pij je, jak powietrze, czerp dłońmi, jak ciepłą wodę rzeki, zanurzaj się z głową – dla wszystkich wystarczy! Tylko dokąd to znika z latami? Jak powiedział Antoine de Saint-Exupéry, „wszyscy dorośli byli kiedyś dziećmi, tylko niewielu z nich o tym pamięta”... A Wiktor Blyzneć nie tylko pamiętał, ale jeszcze podarował nam, czytelnikom, 13 książek o dzieciństwie. I wypełnione są one dziecięcym badaniem życia we wszystkich jego przejawach i przemyśleniem baśniowych wątków, gorzkim dymem wojennego sieroctwa i bezgraniczną wiarą w prawdę. A wiecie, od czego wszystko się zaczęło? Wiktor opowiadał bajki swojemu przyjacielowi Alioszce, siedząc na straży w stepie przy traktorze. Wiedział: dopóki będzie opowiadał, przyjaciel będzie siedział, a zamilknie – pobiegnie Alioszka do domu. Taka to umowa. Życie wspaniałego pisarza dziecięcego urwało się, nie doczekawszy południa wieku, 2 kwietnia 1981 roku, w Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci, w przeddzień Zjazdu Pisarzy Ukrainy. Czy to wyjazd do Duszanbe – Blyzneć zobaczył, jak krwawiły dusze afgańskiego i tadżyckiego narodów, sąsiadów i braci, w dosłownym i przenośnym znaczeniu – zostawił nieprzejednany ślad w duszy Wielkiego Dziecka, którym pozostawał Wiktor Semenowycz – rycerz sumienia z pokolenia szestdziesiątników... Czy dusza artysty zmęczyła się izolacją, w której długi czas przebywał pisarz, odmawiając napisania listu pokutnego?.. Bo skąd to wycierpiane: „Najtrudniej – to przełamać samego siebie. Zwyciężyć siebie dzisiejszego...”? Kto odpowie?.. Odszedł z życia, by pozostać w literaturze całym artystycznym światem pięknych powieści „Żenia i Sińko”, „Dźwięk pajęczynki”, powieści-baśni „Ziemia świetlików”, by przekazać potomnym unikalny wolny przekład „Powieści minionych lat” ze staroruskiego języka na współczesny ukraiński. Ten utwór nazywają arcydziełem poetyckiej prozy W. Blyznecia. Odszedł, by koniecznie powrócić. W ostatnich latach często myślę o nim, moim ziomku. Wiktor Blyzneć urodził się w rolniczej rodzinie we wsi Wołodymyriwka w rejonie kompaniiwskim 10 kwietnia 1933 roku (taką informację podaje encyklopedia, chociaż są inne dane – rodzina Blyzneciów przeprowadziła się z Białorusi na ziemie, spustoszone sztucznym Hołodomorem). On też godzinami zamyślony patrzył na wysokie stepowe niebo – i w dziecięcej wyobraźni zderzały się szable „Jeźdźców” Jurija Janowskiego. Ukończył szkołę średnią w Kompaniiwce, w której przyszło uczyć się i mnie. Nawet spotkaliśmy się w 1978 roku, kiedy już jako znany pisarz odwiedził rodzinną szkołę. W oprawie starych gazet, ku mojemu ogromnemu zdziwieniu, znalazłam o tym artykuł. My z Natalią Nikitiną witałyśmy Wiktora Semenowycza chlebem i solą... Jak wiele zaciera się w naszej pamięci! Jak silnym było i będzie słowo! Jak myślicie, czy można zapomnieć powieść, poświęconą „konikom polnym, chrabąszczom, cichemu deszczowi, zamulonej rzeczułce – największym cudom świata, które odkrywamy w dzieciństwie”? I jak zapomnieć fantastycznego Bumsa, Sopuchę i Wiśniowe Puszyki?! To przecież powieść i o mnie, małej, która podczas wakacji wygrzewa się w łóżku, obserwuje, jak promienie słoneczne ożywiają kosmos pustego pokoju. I tyle czułego ciepła, cichej radości i przejmującego smutku – jednym słowem, poezji w powieściach Wiktora Blyznecia, że czytałabym – zaczytywałabym się nimi bez końca! Według ówczesnych miar nazywano go prozaikiem, lecz „o jego książkach powiedziano zbyt skąpo, a ocenione zostały zbyt skromnie”, jak słusznie zauważył Jurij Muszketyk. Była nagroda literacka imienia O. Kopylenki od czasopisma „Barwinok”, nagroda imienia M. Rylskiego. Nagrodą imienia Łesi Ukrainki pisarza uhonorowano pośmiertnie (1988). Utwory Wiktora Blyznecia pe- 2 kwietnia – dzień pamięci Wiktora Blyznecia (10.04.1933 – 2.04.1981). W domu, w krainie dzieciństwa, i słoneczko świeci łagodniej, i deszczyk szepcze młodziutkim pączkom coś pełnego nadziei i marzeń. Przypomniało się, jak podczas mojej pierwszej granicznej sytuacji ratowałam się „Ziemią świetlików”, przygotowując ją do wystawienia na scenie (marzyło się, za lekką zachętą Antoniny Koriń, że powieść-baśń przyjdzie do małego Ukraińca wierszowaną sztuką i opowie o ostrzeżeniu, zawartym w utworze, dotyczącym zazdrosnych i podstępnych jaskiniowych potworów, które przywykły wszystko niszczyć i zaśmiecać, dlatego suną najazdem na Kwitnącą Dolinę). Chrystyna ANISIMOWA, Chmielnicka miejska „Proświta” Przyjdzie czas, kiedy Doncowa ocenią nie tylko swoi, ale i obcy, jako jednego z największych światłych umysłów myśli politycznej Europy, jako politycznego proroka. Jarosław Stećko, przewodniczący Prowodu OUN Rok 2023 naznaczony jest jubileuszami Dmytra Iwanowycza Doncowa (1883–1973) – wybitnego Ukraińca, prawdziwego męża stanu, polityka, publicysty, literaturoznawcy, filozofa, ideologa ukraińskiego nacjonalizmu, który tworzył tę ideologię na podstawie chrześcijańskiej wiary. Chmielnickie miejskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki „Proświta” tematycznymi wydarzeniami uczciło pamięć Wielkiego Ukraińca. Dmytro Doncow urodził się 30 sierpnia w 1883 roku w Melitopolu (wtedy – gubernia taurydzka, obecnie – obwód zaporoski). Istnieje przypuszczenie, że Doncow pochodził ze sławnego rodu słobodzkiego kozackiego pułkownika Fedora Doncia. Po zakończeniu nauki w szkole melitopolskiej Dmytro wstąpił na Uniwersytet Petersburski na wydział prawa. W latach studenckich zapisał się do Ukraińskiej socj-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ał-demokratycznej partii robotniczej. Dwukrotnie aresztowany za działalność polityczną. Po drugim aresztowaniu i ośmiu miesiącach pobytu w więzieniu krewni wzięli Dmytra na poręczenie i wyruszył on do Galicji, która wówczas była częścią Austro-Węgier. Studiując na Uniwersytecie Wiedeńskim, poznał studentkę z Ukrainy Marię Baczyńską, z którą się ożenił.
Następnie wziął udział w utworzeniu Związku Wyzwolenia Ukrainy. W Wiedniu Dmytro Doncow uzyskał stopień doktora nauk prawnych, lecz powrócił do Kijowa, gdzie hetman Ukrainy Pawło Skoropadski mianował go dyrektorem Ukraińskiej Agencji Telegraficznej. Wraz z Wiaczesławem Lipyńskim, wybitnym ukraińskim działaczem państwowym, stworzył Partię Chliborobów-Demokratów. Kierował Ukraińskim Biurem Prasowym przy poselstwie Ukraińskiej Republiki Ludowej w Szwajcarii. Mieszkając we Lwowie, redagował ukraińskie czasopisma. W tym czasie napisał swoje główne dzieło – „Nacjonalizm”. Od tego czasu Dmytro Doncow stał się jednym z ideologów ukraińskiego nacjonalizmu. Po sowieckiej okupacji Galicji wyjechał za granicę. Był zmuszony zmieniać miejsce zamieszkania z powodu prześladowań ze strony władzy sowieckiej, dlatego mieszkał w Bukareszcie, Berlinie, Pradze, Paryżu, a później w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Od 1947 roku osiadł w Kanadzie, gdzie też zmarł, przeżywszy 90 pełnych trudów lat. Pochowany na ukraińskim cmentarzu w USA. W czasach sowieckich nawet wspominanie imienia Dmytra Doncowa było zakazane, dlatego na Ukrainie nie zachowało się wiele jego wydań. Ale jego unikatowe prace, przesłane z ukraińskiej diaspory w Kanadzie i USA, znajdują się w czytelni Domu Ludowego „Proświty”. Eksponowano je na wystawie „Niewidzialne tablice Kobzarza”. Monografia o tej samej nazwie wyróżnia się głębokim i szerokim chrześcijańskim
Tłumaczenie maszynowe
Czy my, Ukraińcy, często zastanawiamy się nad kodem ukraińskiego narodu, czy rozumiemy, kim jest ukraiński człowiek, czy szukamy odpowiedzi na temat jego pochodzenia, istoty i przeznaczenia? Te pytania są zbyt złożone i nie sposób ich zrozumieć bez narodowej świadomości życia duchowego człowieka, jego pionierskiej roli w kulturze cywilizacji europejskiej. Odpowiada na nie we wspomnianej dwutomowej pracy zespół badaczy pod kierownictwem naukowym doktora nauk historycznych, profesora Mychajła Fedorowycza Jurija z Czerniowiec. Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza
Odkrycie kodu narodu ukraińskiego pozwoli każdemu z nas wyjść na poziom współczesnego rozumienia ciągłości wszystkich stadiów rozwoju kultury ukraińskiej, zrozumieć nasze dusze, charakter, mentalność, język – słowami Tarasa Szewczenki pojąć związek między „umarłymi, żywymi i nienarodzonymi”. Należy podkreślić, że od czasów radzieckich społeczeństwo ukraińskie odziedziczyło niemało żywotnych ideologemów, takich jak wulgarny marksizm, wojujący ateizm, stereotypy „ruskiego miru”. Zaznaczmy, że we współczesnej semiotyce nie wypracowano jeszcze mniej lub bardziej jednoznacznej interpretacji pojęcia „ukraińskiego kodu”. Zdaniem badaczy – „kod” występuje jako „jeden z motorów cywilizacji ukraińskiej, wyróżniając ją spośród innych, aktywnie wpływa na rytmy postępu społecznego, na tempo reformowania Ukrainy, jej demokratyzacji, modernizacji oraz adaptacji do nowych wyzwań życia” [t. 1, s. 8]. Dzięki tzw. „kodowi” naród ukraiński adekwatnie reaguje na wojnę okupacyjną, rozpętaną przez putinowską Rosję, która próbuje cofnąć koło historii i przekształcić Ukrainę w nową kolonię Moskwy. Konieczność przeciwstawienia się moskiewszczyźnie, skierowana na obalenie idei „ruskiego miru”, przeciwko zniekształceniom historii narodowej Ukrainy, dyktuje właśnie naukowe badanie antropologicznego kodu kultury i cywilizacji ukraińskiej, którego podjęli się wspomniani naukowcy. W antropologicznym kodzie człowieka ukraińskiego, zaznaczają autorzy, zaznaczają się negatywne ślady przebywania na ziemi ukraińskiej obcych państw – Rzeczypospolitej, imperiów Osmańskiego, Austro-Węgierskiego, Rosyjskiego, ZSRR oraz innych państw. Autorzy, zagłębiając się w antropologiczny kod historii (antropologia bada cielesną naturę człowieka, jej pochodzenie, ewolucję i rozwój, fizyczną budowę ciała, tworzenie się ras ludzkich itp.), mimo regionalnej różnorodności społeczeństwa ukraińskiego, twierdzą, że antropologiczny kod kultury ukraińskiej i cywilizacji ukraińskiej jest przeniknięty uniwersalną ideą soborowości i niepodzielności ziemi ukraińskiej. A jeszcze jednym z parametrów kodu narodowego narodu ukraińskiego jest jego wspólny składnik duchowy, związany z wysokimi wartościami chrześcijańskimi, przejawiającymi się w ukraińskim prawosławiu, katolicyzmie i protestantyzmie. Naukowcy w swoim badaniu opierają się nie tylko na własnych, ale i na światowych badaniach w dziedzinie wspomnianego tematu, czym aktualizują problem na podstawie humanistyki i antropocentrycznej zasady filozofii, szczególnie zaktualizowanej w XXI wieku. Aby przejść przez labirynty antropologicznego kodu narodu ukraińskiego, zespół autorski zmuszony był, poczynając od najdawniejszych czasów do dnia dzisiejszego, „zmieścić się w trzech odpowiedziach dotyczących miejsca przebywania człowieka ukraińskiego wobec przyrody, Boga, świata i jego poznania” [t. 1, s. 78]. Wspomniane odzwierciedla się w etnogenezie narodu ukraińskiego, jego stawaniu się jako narodu i państwowości, rozwoju cywilizacji ukraińskiej na obecnym etapie [t. 1, s. 78]. We wspomnianym segmencie naukowcy przedstawili mentalność narodu ukraińskiego, czyli jego ducha, który kształtował się historycznie i zmieniał konstruktywnie. Na przykład, podczas masowych represji władzy bolszewickiej nasza mentalność „uszczerbiła się”, ukształtował się typ Ukraińca, u którego pojawiły się nowe cechy mentalności, odmienne od poprzednich epok historycznych. Są to strach, apatia życiowa, skłonność do konformizmu, przyjęcie kolektywistycznej formy ustroju życiowego itp. Ten przykład potwierdza, że zmiana funkcji politycznych i społecznych społeczeństwa bez wątpienia negatywnie prowadzi do zmiany antropologicznego kodu narodu, odczuwalnego do naszych dni. Aby rozwiązać odwieczny problem ukraińskości, badacze globalnie przemyśleli dostępne zasoby wiedzy, zgromadzone przez współczesną teorię poznania, filozofię, psychologię, biologię, fizjologię, antropologię w ich historycznej retrospektywnej płaszczyźnie wiedzy o człowieku ukraińskim od najdawniejszych czasów do dnia dzisiejszego. Właśnie tam, w głębinach antropogenezy, leżą zakodowane odpowiedzi na różne problemy historii narodowej Ukrainy. Dla przykładu osobny rozdział poświęcili ukraińskiej mitologii od najdawniejszych czasów anckich oraz kultur archeologicznych jako wielkich motywujących sił narodu. Na podstawie mitów, bajek, eposu praukraińców zespół śledzi rozwój mitycznej świadomości naszych przodków, ich rolę i miejsce w życiu kulturalnym, daje współczesnemu pokoleniu odpowiedni klucz do otwarcia kodu narodu. W ten sposób staroukraińskie poglądy odzwierciedlają archetypiczne cechy dawnej świadomości ludzkiej. Według wizji pogańskiej, twierdzą autorzy, starożytni Ukraińcy byli powiązani między sobą widzialnymi i niewidzialnymi światami. Kształtowanie się nowych wyobrażeń o człowieku ukraińskim, narodziny nowych modeli kultury, uwarunkowanych chrześcijaństwem, kładły nowy etap w fundament przyszłej etniczności ukraińskiej. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa zmieniał się model ukraińskości. Filozofia staroukraińska z chrześcijańskim ukierunkowaniem i etnicznym zabarwieniem stawała się podłożem narodowej swoistości człowieka ukraińskiego. Świat staroukraiński w formie starożytnych ikon, ksiąg, bibliotek klasztornych, szkół, religijnych kazań patriotyzmu i moralności, orientował się na przekształcenie świata książęcego w Ruś-Ukrainę, w której jednocześnie współistniały pojęcia „duszy i ciała” [t. 1, s. 193]. Autorzy podsumowują, że chrześcijaństwo w Rusi Kijowskiej utwierdzało pogląd na człowieka jako na stworzenie Boże z nieśmiertelną duszą i jej gospodarzem Bogiem-Stwórcą. Człowiek staroruski starał się widzieć siebie w jedności z Bogiem. Człowiek traktowany był jako część wielkiego Wszechświata. Jego „Ja” definiowane było jako podobieństwo do Boga i określane antropologicznym kodem człowieka staroruskiego. Te pojęcia przenikają antropologiczne dziedzictwo państw Kijowskiego, Halicko-Wołyńskiego i Litewsko-Ruskiego. Każde z tych tworów dziedziczyło po swoich poprzednikach ustrój państwowy, system władzy, tradycję kronikarską, wartości chrześcijańskie, kulturę itp. Ukraina stała się podatnym gruntem dla szerzenia różnych nauk chrześcijańskich, nurtów, które torowały drogę do ukraińskiego indywidualizmu. Przez ich pryzmat naukowcy dokonują poszukiwania miejsca człowieka ukraińskiego w literaturze i sztuce. Dawni Ukraińcy, twierdzą autorzy, różnili się między sobą światem wewnętrznym, pragnieniami i charakterami. Z każdego wiersza staroruskiego piśmiennictwa „błyszczą” ludzkie dusze, z których można sądzić o antropologicznym kodzie człowieka, ciekawym, wyrazistym, takim, jakim widzieli go staroruscy pisarze. W osobnych rozdziałach autorzy odkrywają procesy antropologiczne i mentalne na Ukrainie doby Renesansu i Reformacji. Na Ukrainie rozwijały się sprzeczności między nurtami religijnymi, które stopniowo nabierały narodowego zabarwienia i kształtowały dualistyczne orientacje kulturowe, które choć hamowały proces formowania tożsamości ukraińskiej, jednocześnie aktywizowały formowanie odporności przeciwko ekspansji obcej. W rezultacie tworzył się człowiek epoki Odrodzenia lub Renesansu (pocz. XIV – ostatnia ćwierć XVI w.), czyli na nowo narodzony. Na pierwsze miejsce wysuwał się problem indywidualności ludzkiej, ludzkiej pracy i piękna. Naukowcy doszukują się korzeni kodu w analizie kontekstu historycznego oraz źródeł i narodzin humanizmu ukraińskiego. Temat ten, zdaniem badaczy, jest „jednym z najciekawszych i mało zbadanych w humanistyce” [t. 1, s. 257]. Autorzy analizują dzieła myślicieli ukraińskich Jurija Drohobycza, Pawła Rusina, Stanisława Orzechowskiego, Szymona Pekalida, Gerasima Smotryckiego, Demiana Nalywajki, Iwana Kalimona, Iwana Dombrowskiego, Hipacego Pocieja i wielu innych z humanistycznymi poglądami na historię, rolę i miejsce człowieka ukraińskiego w procesie historycznym. Przy podnoszeniu roli stanu kozackiego śledzą potężne wpływy nauki i sztuki Zachodu na Litwę i Ruś, wzrost świadomości narodowej w społeczeństwie. Myśliciele ukraińscy, zdaniem autorów, rozwijali i utwierdzali zasadę aktywnej narodowo świadomej osobowości, u których głównymi motorami nazywali mądrość, edukację, wiedzę, intelekt, które sprzyjały narodowemu uświadomieniu Ukraińca. We wspomnianym kontekście pojawiają się nowe poglądy na samoocenę człowieka na tle procesów religijnych. Pod ich wpływem rodziły się idee „Życia dla innych ludzi”, poglądy na interesy człowieka, rodziny, narodu, społeczeństwa dla przyszłych pokoleń itp. Kod cywilizacji ukraińskiej kształtował się na wysiłkach utwierdzenia godności człowieka, jego prawa do swobodnego przejawiania naturalnych uczuć i ludzkich zdolności. Człowiek coraz bardziej zastanawiał się, co pozostawi po sobie następnym pokoleniom. Szczególnie te odczucia transformowały się w warunkach procesów religijnych na Ukrainie, unii brzeskiej 1596 r., kiedy wyzwania religijno-kulturowe syntetyzowały pojęcia „swoje” i „obce”, zachodnie – wschodnie i narodowe w formach prawosławnych, katolickich i autentycznych. Ten fenomen autorzy napełnili przykładami oświecenia kulturalnego od doby sarmatyzmu do ośrodków edukacyjnych Akademii Ostrogskiej i Kijowsko-Mohylańskiej, oznaczyli plejadą wybitnych działaczy kościelno-społecznych, którzy przyłożyli rękę do dalszego rozwoju etnicznej tożsamości ukraińskiej. Znaczącym zjawiskiem w rozwijaniu oświecenia ukraińskiego i kształtowaniu wymiarów antropologicznych stały się narodziny kozactwa ukraińskiego, w środowisku którego kształtowało się rycerstwo, ukraińska arystokracja, wykształceni obywatele, pułkownicy i hetmani. Naukowcy badają twórczość jednego z założycieli antropocentryzmu w humanistyce ukraińskiej Hryhorija Skoworody, przesiąkniętą filozofią miłości. Idee Oświecenia odegrały kluczową rolę w narodzinach kultury ukraińskiej. Jednak wzmocnienie ekspansji moskiewskiej, utwierdzenie centralizmu, zajęcie ziem zachodnioukraińskich przez imperium Austro-Węgierskie „podłożyły minę z opóźnionym zapłonem” pod rozwój narodowego kodu ukraińskiego. W jego środowisku zaczął rodzić się kompleks niższości pod wpływem rusyfikacji, polonizacji, rumunizacji, madziaryzacji itp. Jeśli w pierwszej książce autorzy wyjaśniali teoretyczno-metodologiczne i historyczne zasady kodu narodowego Ukraińców, jego narodziny i stawanie się w kontekście etnogenezy narodu ukraińskiego, to w drugiej analizują rolę czynnika ludzkiego w Nowej i Najnowszej historii Ukrainy, czyli w okresie imperialnym w składzie imperiów Rosyjskiego i Austro-Węgierskiego, ustroju totalitarnym reżimów stalinowskiego i hitlerowskiego i, wreszcie, w odnowionej niepodległości państwowej Ukrainy, jej dekomunizacji, demokratyzacji i integracji europejskiej. Naukowcy na licznych przykładach nakreślają, jakim był człowiek ukraiński w koordynatach każdego z tych okresów, jak wpływały one na jego charakterystykę psychologiczną. We wszystkich tych epokach, twierdzą, człowiek ukraiński stopniowo uświadamiał sobie siebie, swój rozum, krytyczne myślenie, osiągnięcia, kolosalną rolę w kształtowaniu których odegrał Taras Szewczenko – najgorętszy wyraziciel ukraińskiego ducha narodowego i idei, twórca i katalizator kodu narodowego. Analizując stulecia Nowej i Najnowszej historii, badacze interpretują teraźniejszość i przeszłość człowieka, jego traumy psychologiczne w walce wyzwoleńczej, osiągnięcia duchowe w warunkach ogłoszenia suwerenności i państwowości Ukrainy. Jednak wciąż jeszcze w realiach ukraińskich odczuwalne są wielkoskalowe skutki totalitaryzmu komunistycznego, który podzielił ludzi na swoich i obcych. Wielkich prób doświadczył system wartości na Ukrainie podczas II wojny światowej i w drugiej połowie XX wieku, kiedy naród ukraiński doznał wielkich zmian, które przeredagowały życie narodu, zmusiły do przejrzenia poprzednich wartości, rezygnacji z iluzji przeszłości. Procesy transformacyjne współczesności na tle budowy państwa narodowego i socjalnego dodały wiele do wzbogacenia kodu cywilizacji ukraińskiej. Naukowcy na konkretnych faktach historycznych analizują wydarzenia rewolucyjne na Majdanie, rewolucję Godności, umowę stowarzyszeniową z UE, fale zarobkowe, współpracę z NATO, wojnę putinowską na Wschodzie Ukrainy, węzeł krymski, nadanie Tomosu itp. W tych warunkach do antropologicznego kodu narodu dodały się dynamiczne zjawiska socjokulturowe. Książka autorów napisana jest z wiarą w niewyczerpane siły narodu ukraińskiego, jego potencjał zasobowy i intelektualny, talent, który może przyspieszyć i wzbogacić zorganizowane społeczeństwo ukraińskie do poziomu rozwiniętych krajów świata. Podsumowując naukowe przemyślenie istoty fenomenu antropologicznego kodu kultury i cywilizacji ukraińskiej, odnotowujemy co następuje: autorzy w dwutomowej monografii odkryli niemało tajemnic z historii naszej przeszłości narodowej. Ten, kto przemyśli pracę, bez wątpienia pełniej zrozumie etnogenezę narodu ukraińskiego, jego samopoznanie od czasów przedchrześcijańskich do współczesnego obrazu człowieka jako największej wartości. Zaproponowane wydanie będzie przydatne naukowcom, historykom, filozofom, kulturoznawcom, etnologom, politologom, działaczom politycznym, wszystkim, którzy interesują się rozwojem cywilizacji narodu ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Kyryło STECENKO
…Ale najskrytszym moim pragnieniem, moim marzeniem było jednak spotkanie z Kwitką Cisyk. Pragnąłem wyrazić jej swój zachwyt, podzielić się z nią wdzięcznością moich kolegów-muzyków. Byliśmy przekonani, że ona naprawdę jest najlepszą ukraińską piosenkarką po obu stronach Atlantyku. Chciało się ją podbudować i powiedzieć, że jej piosenki tworzą wymarzoną przyszłość. I że jej wielbiciele będą czekać na nią w salach koncertowych już Niepodległej Ukrainy!.. Z miesiąca na miesiąc oczekiwałem tego spotkania. Już dwukrotnie przedłużałem termin swojej wizy pobytu w USA. Odbyłem nawet trasę koncertową do Kanady. Zdążyłem odwiedzić Minneapolis, Chicago, Detroit, Filadelfię, Waszyngton, Jersey City, Urbanę-Champaign (Uniwersytet Illinois), Cambridge (Uniwersytet Harvarda), Kerhonkson („Sojuziwka”), a także Montreal, Toronto, Winnipeg, Edmonton… W końcu znalazłem się na Manhattanie, w Nowym Jorku. Nawet proponowano mi wyrobienie Green Card. Ale nie zamierzałem emigrować. Szczerze bałem się przegapić moment, kiedy Ukraina stanie się naprawdę niepodległa. Chciało się przeżyć to epokowe wydarzenie bezpośrednio w Kijowie, razem ze wszystkimi Ukraińcami. Jednocześnie nie mogłem opuścić też Nowego Jorku, bo miałem pewien wewnętrzny dług. Wydaje się, że czułem się wtedy jak biblijny starzec Symeon, który nie może umrzeć, dopóki nie zobaczy samego Jezusa Chrystusa. Zatem, bez nadziei, ale z oczekiwaniami wciąż czekałem na odpowiedź od Kwitki Cisyk. Czekałem na odpowiedzi na swoje prośby, które nagrałem na jej domową automatyczną sekretarkę jeszcze latem 1990 roku. Aż tu nagle, na początku lutego 1991 roku jakby stał się cud! Tego dnia, jak zawsze, odsłuchiwałem wiadomości na telefonie pani Uliany Starosolskiej. Ta wspaniała kobieta, którą jej przyjaciele nazywali „panią Lasią”, większość czasu przebywała w swoim podmiejskim domku na łonie natury i wielkodusznie pozwoliła mi pomieszkać w jej mieszkaniu. Właśnie tak zamieszkałem na Manhattanie – w przytulnej dzielnicy w Down Town, w centrum Ukraińskiej Wioski [Ukrainian East Village], niedaleko skrzyżowania Drugiej Alei oraz St. Marks Place. I kiedy z głośnika automatycznej sekretarki pani Lasi rozbrzmiał przyjazny kobiecy głos, to od razu rozpoznałem wykonawczynię moich ulubionych „Oj, wersze, mij wersze”, „Oj, chodyt’ son”, „Iwanku”, „Czujesz, brate mij”… Głos Kwitki Cisyk proponował mi spotkanie w słynnym Clinton Recording Studio. Od razu oddzwoniwszy, otrzymałem dokładny czas i adres.
Clinton Recording Studio Biegłem tam przez cały Manhattan – od jego południowo-wschodniej części, gdzie położona jest Ukraińska Wioska, aż do zachodniego krańca środkowej części wyspy – do jego Midtown. Tam, na 10. Alei, pod numerem 653 stał nowiutki budynek Clinton Recording Studio. Ta studio zostało zbudowane zgodnie z najnowszymi osiągnięciami techniki. Było jednym z najlepszych na świecie. Swoje albumy muzyczne i ścieżki dźwiękowe do filmów nagrywali tu Michael Jackson, Quincy Jones, Sting, Frank Sinatra, Paul Simon, Madonna, Bob Dylan, Beyoncé, Bruce Springsteen, Lenny Kravitz, aktor filmowy Woody Allen i wielu innych. Na progu witał mnie jego twórca i właściciel Edward Rak [Edward Rak, Edward Rakowich]. Ten człowiek był prawdziwym amerykańskim perfekcjonistą, perkusistą i multiprofesjonalistą. On naprawdę łączył mnóstwo wiedzy i umiejętności – pracował jako perkusista, reżyser dźwięku, inżynier akustyk… A co najważniejsze – nagrywał i produkował kultowe albumy Kwitki Cisyk „Pisni Ukrajiny” oraz „Dwa kolory”. Mówiąc prościej, był jej mężem. Zatem Edward poinformował, że Kwitka trochę się spóźnia i zaproponował mi małe zwiedzanie sal i pomieszczeń technicznych swojego luksusowego studia. Zajmowało ono dwa lub trzy piętra. Poprosiłem o pozwolenie na nagrywanie opowieści na mój przenośny magnetofon. A jednak nie zapominałem, że moim głównym celem jest spotkanie z Kwitką. Dość długa i fascynująca wycieczka minęła jak chwila… A na dole czekała już na mnie Kwitka.
Kvitka Czekała na mnie w małym, skromnym pokoju. Niczym Madonna delikatnie trzymała na rękach niemowlę – swojego trzymiesięcznego syna. Była przyjazna i wzruszona. Chłopiec od czasu do czasu dawał o sobie znać, ale na szczęście miał dobre wychowanie. Właśnie w takich okolicznościach udało mi się poznać słynną piosenkarkę, a nawet nagrać naszą rozmowę na dyktafon. Kyryło: Zapytam najpierw o ostatnie wydarzenia. Proszę Pani, pani Kwitko, proszę opowiedzieć, co było najciekawszego i najlepszego w Pani życiu w ciągu ostatniego roku. Kwitka (śmieje się): W ostatnim roku urodził mi się syneczek mały, nazywa się Edward-Wołodymyr.* Kyryło: Kiedy się urodził? Kwitka: 14 października, trzy miesiące temu, prawie… Kyryło: A jeszcze jakie były wydarzenia? Może nie tak ważne, ale jednak? Kwitka: Właściwie to może więcej niż rok. Ale jeszcze jedna moja płyta wyszła. Nazywa się „Kwitka. Dwa kolory”. I starałam się bardzo ładnie skończyć tę płytę. I wydać ją. I jesteśmy bardzo zadowoleni z niej. Kyryło: Jak długo Pani nagrywała? Ile Pani to zajęło czasu? Kwitka: Planowaliśmy i pracowaliśmy nad płytą bardzo długo… Ale byliśmy dość gotowi. Bo wszystkie piosenki były już zaaranżowane. I przyszliśmy do studia, i nagrywaliśmy w ciągu trzech miesięcy… Właściwie, prawie wszystko nakręcaliśmy razem [jednocześnie]. Orkiestra była w dużej sali i ja byłam razem z orkiestrą… I my wszystko razem nakręcaliśmy. Ale to nam dość dużo zabrało czasu… Zwłaszcza to, że, powiedzmy, niektóre instrumenty nagrywaliśmy w taki sposób, który nazywa się overdub
– nakładanie nowych głosów na już nagrany materiał]. Nakładaliśmy je później. A wtedy, już na końcu, robiono miksing. To wtedy, gdy wszystkie nagrane instrumenty i wszystko mieszano – sprowadzano do kupy [do jednoczesnego brzmienia]. To dość długo trwało, bo mój mąż jest tak zwanym perfekcjonistą. Chciał, żeby to tak strasznie dobrze i ładnie brzmiało… Kyryło: Doskonale. Kwitka: Doskonale! Tak! (śmieje się…) Kyryło: A jak Pani dobierała piosenki? Kwitka: Właściwie, ja z mamusią i z siostrą... Moja siostra (Maria) gra na fortepianie. Ona jest także na płycie ze mną (nagrano jak akompaniuje na fortepianie). My tam cztery piosenki razem nakręciliśmy… I my (siostra, mama i ja) siedziałyśmy po prostu z różnymi książkami. I godzinami przez różną muzykę siedziałyśmy i wybierałyśmy… I my po prostu parę tygodni siedziałyśmy razem – może każdego wieczora – i szukałyśmy… I przechodziłyśmy przez różne piosenki… I wybrałyśmy całą furę, które nam się podobały… I wtedy usiedliśmy z aranżerem [arranger – aranżer], on nazywa się Jack Cortner [Jack Cortner – kompozytor, pierwszy mąż Kwitki Cisyk]. I daliśmy mu wszystkie piosenki, które wybraliśmy. A wtedy on wybrał z nich wszystkie te, które wydawały mu się najbardziej interesujące muzycznie. Kyryło: Jack Cortner? O, pamiętam! On tak samo robił i twój pierwszy album… Kwitka: Tak. Bardzo chciałam mieć tę piosenkę – “Чуєш, брате мій” (“Журавлі”) u siebie na taśmie [nagraną na taśmie do albumu]… Kyryło: Jest ona przez Panią bardzo ciekawie nagrana, zaaranżowana i wykonana… Kwitka: I właściwie byli tu w Ameryce ludzie, którzy nie zgadzali się z tym, żebym tę piosenkę [wykonywała, nagrywała]… Kyryło: Wydaje mi się, że wiem dlaczego… Kwitka: Dlatego, że to jest bardzo smutna piosenka i śpiewamy tę piosenkę na pogrzebach... Ale to jest taka ładna piosenka i wydaje mi się, że właśnie w tym czasie – kiedy nie wiadomo, co dzieje się na całym świecie – to jest bardzo ważna piosenka… Kyryło: Tak, ta piosenka jest bardzo szczególna… A czy wie Pani, że mój dziadek także dużo zajmował się tą piosenką? Jego opracowanie na chór jest najbardziej słynne (znane). Kwitka: O-o-o, nie wiedziałam… Kyryło: A jakie jeszcze piosenki są Pani najbliższe i najciekawsze? No, myślę, że wszystkie! Ale które szczególnie? I z pierwszego, i z drugiego albumu? Kwitka: Jest jeszcze jedna piosenka, którą my… Ja byłam plastunką – jeszcze jestem plastunką (!) – i my w “Płaście” śpiewaliśmy taką piosenkę: “Сіріли у сумерку”. To także była nasza ulubiona piosenka. I ja także chciałam ją śpiewać. To już tutaj (w Ameryce) ona została napisana, wydaje mi się. Tak że to piosenka, którą bardzo chciałam mieć na tej taśmie, w kolekcji… No, “Черемшина” (także jest moją ulubioną piosenką) i “Два кольори”… Kyryło: O, na Pani albumach są piosenki także ukraińskich kompozytorów z Ukrainy? Kwitka: Tak. Dość dużo… No, i Iwasiuka (!) – “Я піду в далекі гори”. To ciekawe! Bo ja (wcześniej) tylko słyszałam opracowanie tej piosenki w szybszym tempie. I jako że ta piosenka bardzo mi się podobała, i kiedy powiedziałam swojemu koledze Jackowi Cortnerowi o tej piosence – on zaproponował, żeby tę piosenkę nakręcić dużo wolniej… I bardzo ciekawie wyszło, wydaje mi się. Inaczej! Inaczej, niż wszyscy znają tę piosenkę… Kyryło: A jak Pani podoba się ta piosenka “Ой верше, мій верше”? Kwitka: O, to była ulubiona piosenka mojej babci. Kyryło: Wie Pani, ona jest i moją ulubioną. Z Pani drugiego albumu. Przeniknęła mnie do szpiku kości. To wszystko prawda. Dla mnie to pierwsze miejsce! Kwitka: Ona jest także moją ulubioną. Kyryło: Są tam takie przejmujące miejsca, takie chwytające za serce! Nawet teraz wspominam, nie słuchając, i… Kwitka: I to bardzo śmieszne. Bo jak skończyliśmy tę piosenkę (skończyliśmy nad nią pracować), i byliśmy z dużym składem skrzypków wszyscy razem w pokoju, to bardzo się bałam, że nie będę mogła tej piosenki zaśpiewać bez płaczu… Że nie będę mogła skończyć tej piosenki… I wszyscy siedzą! A jak ja mogę tę piosenkę zaśpiewać i nie rozpłakać się? Ale udało mi się… W Ameryce, ale Ukrainka Kwitka: Wie Pan, pracuję już bardzo długo tutaj w muzyce, w Ameryce, w Nowym Jorku. I ja, i my wszyscy tutaj, w Ameryce czy w Kanadzie, poza Ukrainą – wszyscy my tutaj chcemy coś zrobić. I choć jestem tutaj urodzona – moi rodzice są ze Lwowa, i moja rodzina, i ja czujemy się Ukraińcami. Tak, w Ameryce, ale Ukrainka! I my wszyscy – wszyscy szukamy, co byśmy mogli zrobić? Jak byśmy mogli pomóc? Miałam właściwie ten pomysł, że nic nie mogę zrobić. Ale mogę spróbować puścić ukraińską piosenkę na cały świat! I właściwie to było dla mnie bardzo ważne, żebym mogła posłać naszą piosenkę w świat! Żeby ludzie usłyszeli, żeby ludzie wiedzieli, że to jest ukraińska piosenka! I tutaj, w Ameryce, żeby muzyczni, świadomi ludzie wiedzieli, że to jest ukraińska piosenka. I choć jest bardzo dużo bardzo ładnych ukraińskich płyt, ale nie jestem samotna. Ale chciałabym na najwyższym poziomie (właściwie to jest mój fach)… I mam okazję to zrobić! Kyryło: Jest Pani może jedną z niewielu, a może jedną (jedyną) profesjonalną piosenkarką wśród tych Ukraińców, którzy mieszkają poza Ukrainą, jeśli mówić o muzyce pop… Kwitka: O muzyce pop… Tak, mamy Pliszkę, który jest śpiewakiem operowym. I on śpiewa w Metropolitan Opera [Metropolitan Opera]. I to jest inna muzyka. Ja śpiewam, ja przebywam w pop-… (zwraca się do dziecka: Tak, tak! Śpiewaj, śpiewaj…). Muzyka pop – to jest moja działka, można tak powiedzieć. Tak że to dla mnie właściwie było bardzo ważne… Tak że to było dla mnie ważne, ja tego chciałam. Mój dar. Fragmenty długiego wywiadu Kyryły Stecenki z Kwitką Cisyk, nagranego przez niego na dyktafon w “Clinton Recording Studio” na Manhattanie, w Nowym Jorku na początku lutego 1991 r., który w pełnej objętości został wydrukowany w książce “Країна жіночого роду” (“Kraj rodzaju żeńskiego”), opracowanej i wydanej przez Wachtanga Kipianiego w 2021 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Kyryło: Myślę, że zrobiła Pani to. Całkowicie! Kwitka: Tak, dziękuję. Kyryło: I jeszcze wiele Pani zrobi, wiem. Kwitka: Tak, to jest moja nie ostatnia płyta… Kyryło: A Pani pierwsza płyta?.. Została wydana w 1980 roku. I ta płyta dalej się rozchodzi. Panią bardzo dobrze znają w Ukrainie dzięki piosenkom „Iwanku, Iwanku” czy kołysance „Oj, chodzi sen koło okien”. Są tam też inne, równie wspaniałe piosenki. Bardzo mi się podoba! W imieniu wszystkich Ukraińców przekazuję Pani podziękowanie za ten album „Pieśni Ukrainy”, który jest bardzo znany i rozpoznawalny w Ukrainie. Kwitka: Dziękuję, dziękuję. Jestem bardzo zdziwiona i niezmiernie mi miło, że mnie znają i że podoba się ta płyta. Z najlepszym duchem chciałam przekazać tę płytę i ją wydać. Kyryło: I wie Pani, ona trafiła do Ukrainy w czasach, kiedy nie mieliśmy żadnej nadziei na odrodzenie? I była ogromnym duchowym wsparciem dla ludzi, którzy prawie stracili nadzieję, że możemy zachować naszą ukraińską kulturę. I wtedy ludzie widzieli, że tam, za oceanem, jest Kwitka Cisyk, która tak wspaniale śpiewa! I zachowuje w Ameryce ukraińskie pieśni, i ich nie zapomniała, i tak profesjonalnie je wykonuje, i na takim poziomie!.. Mówiłem kiedyś i chcę powtórzyć: „Kwitka to najlepsza śpiewaczka po obu stronach Atlantyku”. Kwitka: O, dziękuję. Kyryło: Więc niech Bóg da Pani wiele lat owocnego życia! Ale gdyby w przyszłości wspominała Pani swoją drogę, mogłaby Pani powiedzieć, że już zrobiła bardzo wiele! Kwitka: Dziękuję.
Festiwal „Czerwona Ruta”
Kiryło: Teraz chciałbym zapytać o coś… Otóż, po tym, jak ludzie poznali Pani piosenki w latach osiemdziesiątych… A kiedy zaczęliśmy przygotowywać festiwal „Czerwona Ruta”, wielu ludzi chciało Panią tam zobaczyć. I słyszałem, że Panią zapraszano!.. I oni oczywiście byli bardzo rozczarowani, że Pani tam nie zobaczyli. Proszę powiedzieć, jak do tego doszło? Czy naprawdę Panią zapraszano?
Kwitka: Do nas dzwonili i rzeczywiście pytali, czy chciałabym pojechać. I od razu powiedziałam: „Tak, bardzo bym chciała pojechać”. Ale wtedy rozmowa się urwała, ponieważ… Właściwie nie wiem, dlaczego rozmowa się urwała… Nawet nie zaczęliśmy rozmawiać o sprawach finansowych. Nagle ci ludzie, którzy to organizowali, przestali z nami rozmawiać… I było mi bardzo przykro! Bo bardzo chciałam pojechać. I nie wiedziałam, co się stało… Pytałam samą siebie: „Czy może nie będzie?..” Wydawało mi się, że może w ogóle nie będzie tego festiwalu…
Kiryło: A on rzeczywiście był zagrożony. Mógł się nie odbyć… Wie Pani, byłem wśród organizatorów festiwalu „Czerwona Ruta”. Byłem dyrektorem ds. informacji i sponsoringu. I byłem jednym z tych, którzy nalegali, aby Panią zaprosić… A festiwal organizowała grupa ludzi-entuzjastów, którzy nigdy wcześniej niczym podobnym się nie zajmowali. Byli to przeważnie muzycy, patrioci, młodzi chłopcy. Znają ich na Ukrainie. Inicjatorami byli Taras Melnyk, Anatolij Kalenyczenko, Oleh Repecki… Początkowo nawet nie wierzyłem, że uda im się to zrobić. Mówię „im”, bo to właśnie oni musieli uzyskać na to zezwolenie od Ministerstwa Kultury, od władz… I nie wierzyłem, że nasze władze kiedykolwiek na to pójdą… Ale udało im się, dzięki pomocy i wsparciu znanego poety Borysa Olijnyka oraz innych ukraińskich literatów, uzyskać zgodę na ten festiwal. I już wtedy ci chłopcy wraz z kanadyjskim przedsiębiorcą Mykołą Morozem postanowili zorganizować wspólne przedsiębiorstwo, które nagrywałoby ukraińską muzykę. Nazywa się ono „Kobza”. Dobrze znano je na Ukrainie. W ten sposób festiwal przeprowadzał zespół komitetu, złożony z grupy entuzjastów…
Kwitka: Tak!.. I ja właśnie chciałam tam być… Wiedziałam, że to ma być dosyć ważne wydarzenie! Ważny festiwal.
Kiryło: I wie Pani – wtedy, w tym komitecie organizacyjnym, oprócz takich nieformalnych osób jak ja, uczestniczył także Centralny Komitet Komsomołu Ukrainy, który był bardzo aktywny w organizacji festiwalu. Dawał podstawę prawną i bazę materialną do organizacji i przeprowadzenia tego festiwalu. A drugim ważnym organizatorem była „Kobza” – ukraińsko-kanadyjskie wspólne przedsiębiorstwo. Powstało ono właśnie wtedy i nie było jeszcze tak silne. I właśnie tym ludziom, którzy pracowali w Ameryce i Kanadzie w ramach „Kobzy”, powierzyliśmy nawiązywanie kontaktów z ukraińskimi artystami. Dzięki temu na festiwal przyjechali Luba Biłasz z Edmonton, Darka i Sławko – teraz mieszkają w Nowym Jorku, a wcześniej byli w Detroit. Wydaje się, że tak samo zapraszano wtedy także Panią. I wtedy chłopcy mi powiedzieli, że rzekomo Pani zażądała 50 tysięcy dolarów… Szczerze mówiąc, to było dziwne. Bo słuchając Pani piosenek, nigdy by się nie pomyślało, że ta osoba będzie na taką okazję żądać takich pieniędzy. I ja w to nie uwierzyłem. Ale niestety zaczęła krążyć plotka, że może nie Pani, lecz Pani menedżer tak chciał. I to było nieco dziwne. Ponieważ dla nas łatwiej znaleźć wodę na Księżycu, niż 50 tysięcy dolarów. Nawet 50 tysięcy karbowańców trudno znaleźć… I wielu ludzi zaczęło zadawać pytania: „Dlaczego i jak?”. Dlatego mówię to Pani. Bo lepiej zapytać Panią, niż wypytywać o Panią wokół… Proszę powiedzieć, czy to prawda, czy nieprawda? Dlatego właśnie zadaję to pytanie Pani.
Kwitka: Nie, do tego nawet nie doszło, żebyśmy zaczęli rozmawiać o pieniądzach. Mój mąż rozmawiał z tym człowiekiem. Nie wiem, jak ten pan się nazywa. Rozmawiał z kimś, i mieli skontaktować się z naszym adwokatem, żeby legalnie (przez umowę) załatwić wszystkie sprawy. Bo mój mąż się bał: „Może ja nie wrócę? Może tam będzie dla mnie niebezpiecznie?”.
Kiryło: Rozumiem…
Kwitka: I nikt do nas nie zadzwonił. Wszystko się skończyło… Rozmowy się skończyły i nawet o pieniądzach nie rozmawialiśmy… Tak więc wtedy było mi bardzo przykro. Ja bardzo chciałam pojechać… A także było mi bardzo przykro, bo usłyszałam, że ludzie myśleli, że mam tam być, i niektórzy przyszli mnie posłuchać. I tam wtedy zobaczyli, że mnie nie ma… A to jest straszne, bo nie wolno tak ludzi ani oszukiwać, ani… Tak więc to bardzo nieprzyjemna sprawa. Nie wiem, co się stało… Czy ktoś się przestraszył, bo nie chciał iść przez adwokata (umowę prawną)… Czy też właściwie komunikacja się zerwała?..
Kiryło: Mogę tylko wyrazić swoje przypuszczenia. Być może organizatorzy festiwalu nie zdążali wszystkiego robić jednocześnie, a festiwal był zagrożony… I można sądzić, że ratując jakieś najważniejsze sprawy, po to, żeby on w ogóle się odbył – pewnie zabrakło im już sił i czasu, by kontynuować negocjacje. W ten sposób możemy wyjaśnić tę tajemnicę. Dziękuję, że Pani odpowiedziała na tak delikatne pytanie. I przepraszam, że je Pani zadałem.
Kwitka: Bardzo mi było przykro, kiedy usłyszałam, jak to poszło dalej. Że zażądałam tak dużo pieniędzy i że ludzie nie wiedzieli, że mnie tam nie będzie… A jeszcze przyszli na koncert… To było dla mnie bardzo nieprzyjemne! Bo ja nie jestem taka. Ja chcę ludziom pomagać i Ukrainie pomagać. A nie sprawiać kłopoty i żeby ludziom było przykro…
Z mamciją po Ukrainie
Kyrylo: Kwitko, czy nie chciałaby Pani pojechać na Ukrainę?
Kwitka: Tak. Strasznie!.. (śmieje się) Byłam z mamą na Ukrainie 8 lat, a może 9 lat temu (w 1983 r.). I pewnie wtedy było bardzo inaczej, niż jest teraz. Ale było bardzo ciekawie. Bo byliśmy u św. Jura we Lwowie, gdzie moja babcia i wujek wzięli ślub. A kiedy mój wujek się urodził, to tam był jego chrzest. To bardzo piękna historia naszej rodziny. I wszyscy nasi przyjaciele z Nowego Jorku, zanim wyjechaliśmy, mówili mi: „Ach, jak to dobrze, że pojedziesz z mamciją!”. Bo taty mojego już nie ma – „…i będziesz taką podporą dla mamy. Bo mamie może być przykro wracać i oglądać wszystkie miejsca, gdzie chodziła z tatą, gdzie oni mieszkali i gdzie się spotkali… I bardzo dobrze, że będzie Pani podporą dla mamy…”. I ja także tak myślałam… Poszliśmy do św. Jura, i poszliśmy do cerkwi, i ludzie tam śpiewali. I ja byłam taka wzruszona! Tak płakałam w cerkwi. A moja mama była strasznie szczęśliwa, że mogła wrócić. A ja… Byłam strasznie wzruszona. Płakałam wszędzie, bo to jest miejsce, gdzie był mój tata i moja mama, i moja babcia…
Kyrylo: A gdzie? Ciekawe, jakie miejsca? Jakie ulice? Czy może Pani powiedzieć? Czy Pani pamięta tylko oczami?
Kwitka: Pamiętam to oczami. Nie wiem… Zapomniałam nazwy ulic – i tam, gdzie mama mieszkała...
Kyrylo: A z jakich miejscowości pochodzi Pani rodzina?
Kwitka: Mama jest ze Lwowa, a tata też spod Lwowa, ale… z miasta… (szeptem: „Ojej, Boże, zapomniałam…”) A tata jest z Kołomyi! (wieś Liski, koło Kołomyi).
Kyrylo: O! Kołomyja – sławne miasto! To Pani syna nazwała Pani imieniem swojego taty?
Kwitka: Tak, tak – Wołodymyr… Mam bardzo mało rodziny na Ukrainie. Ale jest moja ciotka Wira, która mieszka koło Lwowa, a właściwie we Lwowie. I są też Cisykowie, którzy mieszkają koło Lwowa i nie wiem jeszcze gdzie… Wielka rodzina była z Cisyków! Tak więc wszystkim moim przesyłam pozdrowienia i swoją miłość!.. Także nasza rodzina to Nahirni. To rodzina mojej babci.
Kyrylo: Babci? To jest mama Pani mamy?..
Kwitka: Tak, od strony mamy.
Tato Wołodymyr
Kyrylo: Czytałem dedykację, którą umieściła Pani na kopercie swojego pierwszego albumu: „Wołodymyrowi Cisykowi, skrzypkowi-wirtuozowi, mojemu niezapomnianemu ojcu poświęcam ten zbiór pieśni”. I spotykam tu w Ameryce, w Nowym Jorku i w innych miejscach ludzi, którzy znali Pani ojca, którzy byli jego uczniami lub jego kolegami… Na przykład Stepan Tanasijczuk – mieszka tu, na Manhattanie, w Down Townie [Down Town]. Uczył się, wspominał z wdzięcznością, że uczył się u Pani taty. Jest jeszcze jeden pan, który mieszka w Chicago, nazywa się Wołodymyr… Znał Pani tatę jeszcze z Niemiec, z tych obozów DP [D. P.] – dla przesiedleńców… I pokazywał mi nawet fotografie Pani ojca… Zatem poświęciła Pani ten album swojemu tacie. Czy mogłaby Pani opowiedzieć nieco więcej o nim?
Kwitka: Mój tato był skrzypkiem. Bardzo dużo zajmował się muzyką – muzyką ukraińską. I kiedy moja rodzina przyjechała do Nowego Jorku, mój tato założył tutaj Ukraiński Instytut Muzyczny. Więc był zawsze bardzo zajęty. I zawsze był bardzo zainteresowany sprawą ukraińską.
Kyrylo: O, wspaniale…
Kwitka: I ja też byłam skrzypaczką. Ja także u niego się uczyłam. I był, to był bardzo miły człowiek! Czuły i bardzo dobry. Właściwie to on pokazał mi i nauczył mnie kochać muzykę. I jestem mu bardzo wdzięczna.
Kyrylo: Czy on występował z koncertami?
Kwitka: Tak, występował! Grał dla naszych Ukraińców na różnych akademiach. I zapraszano go czasem do Kanady, a czasem (występował) tutaj…
Kyrylo: Czy grał w orkiestrach? Czy grał jako solista?
Kwitka: Solista! Jako solista – nie w orkiestrach.
Kyrylo: I jaką muzykę grał?
Kwitka: No, muzykę klasyczną. Także muzykę ukraińską – Łysenki i Steckiwa…
„Dwa kolory” Kyrylo: Porozmawiajmy jeszcze trochę o Pańskiej drugiej płycie. Ta płyta jest poświęcona Ukraińcom. Jak pięknie została napisana ta dedykacja! Pamiętam tylko jej ogólny sens. Jest poświęcona tym ludziom, którzy walczyli i teraz walczą, aby ocalić naszą kulturę, ocalić Ukrainę. (Oto oryginalny tekst z okładki albumu: „Poświęcam ten zryw niezłomnego ukraińskiego ducha i jego nieustanne zmagania po obu stronach oceanu”; „Ten zbiór pieśni jest pragnieniem mojego ukraińskiego serca, by wplести radosne nici w poszarpane przez życie płótno, na którym wyhaftowany jest los naszego narodu”). Kwitka: Tak! Myślałam, że teraz akurat jest czas na coś takiego. Żeby napisać tak, aby ludzie wiedzieli, że my – Ukraińcy! Że poza Ukrainą nie zapomnieliśmy o naszych rodakach. Że cały czas o was myślimy i chcemy pomóc. I po prostu nie wiemy, co zrobić, żeby pomóc. Ale że nasza miłość i serca są z wami. I wszyscy my tutaj, poza Ukrainą, mamy nadzieję, że kiedyś będzie można pojechać na Ukrainę, kiedy Ukraina będzie wolna i silna!
Epilog Właśnie w tym momencie do pokoju wchodzi Edward Rakowicz i informuje, że jego żona musi karmić syna. Byłem szczęśliwy! Zdążyłem ze wszystkim i wszystko się udało! Serdecznie dziękuję Kwitce i Edwardowi! Pora wracać na Ukrainę. Niestety, na drugą „Czerwoną Rutę”, która odbywała się w 1991 roku w Zaporożu, Kwitka nie mogła już przyjechać. Nie odpowiedziała również na oficjalne zaproszenie reżysera Borysa Szarwarki w następnym roku. Dlatego też nie śpiewała na rządowym koncercie z okazji drugiej rocznicy Niepodległości Ukrainy. A później z Nowego Jorku nadeszła niepokojąca wiadomość. U piosenkarki zdiagnozowano raka piersi… Ona nadal przygotowywała program ukraińskich kołysanek. Pracowała nad swoim trzecim albumem. Ale nie było jej dane go skończyć… 29 marca 1998 roku, nie dożywszy 5 dni do własnych 45. urodzin, Kwitka spoczęła w pokoju. Stało się to w jej nowojorskim domu, w otoczeniu rodziny. _________________ *Autor wywiadu zachowuje cechy wymowy i słownictwo Kwitki Cisyk (Red.).
Tłumaczenie maszynowe
Jurij PŁAKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Wszystko na świecie pogrąży się w nicości zapomnienia. Tylko dwoje nie zazna śmierci wieńca. Tylko dzieło bohatera i zawołanie mędrca, przejdą przez stulecia bez zmian i końca. Firdousi
Olimp …Swój przyżyciowy ziemski Olimp (podobny do głównego szczytu w greckiej Tesalii) Ołeksandr Iwanowycz Minżulin odnalazł półtora dziesiątka kilometrów od Dniepru, we wsi Rasawka w rejonie kaharłyckim. Oczywiście, nie w porównaniu danych geograficznych z trzykilometrowym adriatyckim Olimpem, tym bardziej z zachmurzonym pasmem Tarbagataj, które zwisa nad kazachskim miasteczkiem Tekeli (gdzie od 1947 roku przeżył z rodziną ponad dwadzieścia jeden lat), a w sensie konceptualnym. Bo świadomie na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych zatrzymał swój wybór na najwyższym we wsi wzgórzu, aby własnoręcznie rozpocząć budowę wymarzonego twórczego panteonu. Aby jak wszyscy, „przez boga wybrani” artyści, nasycać duszę i ręce energią tworzenia oraz żeby koniecznie było gdzie osiedlić boga ognia i kowalstwa Hefajstosa. Żeby ten uświęcił ducha pałacu, przyozdobił pokoje innymi olimpijskimi bogami oraz, oprócz córki i żony, natchnął go do wzorowego urządzenia pracowni-świątyni dla twórczości pozazawodowej, niepozornych badań, dyskusji, a co najważniejsze – dla organizacji wykwintnych imprez. Odnalazł takie miejsce, upodobał je sobie i nabył działkę na widocznym wzgórzu wraz z ludzką chatą, wzdłuż której najpierw wyłożył granitowe kamienne ścieżki do fundamentu przyszłej twórczej oazy… Tylko nie wyszło w dalszej kolejności z rękoma stworzonym przez siebie Olimpem u zawziętego murarza, bo w połowie drogi wieloletnie desperackie pasje architekta zaczęły cichnąć przed nowymi wyzwaniami zawodowymi, przede wszystkim epopeją edukacyjno-pedagogiczną, którą wytrwale rozpoczął w 1992 roku i którą po pięciu latach zwycięsko zakończył przyjęciem rządowego postanowienia o zatwierdzeniu akademickiej specjalności „Restauracja dzieł sztuki”. Nie dla prestiżowego stanowiska czy stopnia naukowego się starał, a dla stworzenia na bazie istniejącej katedry Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury wyspecjalizowanego oddziału do przygotowania specjalistów-konserwatorów metalu, ceramiki, kamienia oraz materiałów organicznych… Ta praca, z uwzględnieniem wcześniejszych zasług i zwycięstw, bez przesady, osiągnęła poziom twórczego i edukacyjno-pedagogicznego wyczynu Ołeksandra Iwanowycza. Wyczynu, dzięki któremu ukraińska kultura, która w tamtym czasie posługiwała się ograniczoną liczbą fachowych specjalistów, otrzymała do swojej dyspozycji mnóstwo młodych i utalentowanych konserwatorów… Obecnie o tamtym okresie mało co przypomina w gabinetach i pracowniach akademickiej katedry, jak i o niestrudzonym dziwaku z papierosem „Prima” na ustach, który zuchwale i samowolnie wziął się za nabór pierwszoroczniaków na jeszcze nieistniejący kurs nauczania… Chyba że kilka fotografii, gdzie Ołeksandr Iwanowycz przebywa w kręgu kolegów, studentów lub zajęty pracuje przy stole roboczym. Czy regały z najlepszymi twórczymi pracami studenckimi oddziału, jak i samo urządzenie gabinetu, w czym wykazał się artysta jako troskliwy organizator, zawzięty malarz i szczery bezinteresowny człowiek. Bo nie tylko wziął się własnoręcznie za ozdabianie gabinetów oddziału, ale i z własnej, śmiesznej pensji laboranta starał się wydzielać środki na szkło, podręczniki, wszelkie przybory, materiały i farby… I wszystko to robił po serii głośnych twórczych osiągnięć światowego poziomu… Po licznych publikacjach o nich w mediach, po uznaniu przez naukowców i autorytatywne zagraniczne instytucje jego istotnego wkładu w światową kulturę… Wreszcie, po zaproszeniu w 1992 roku utalentowanego Ukraińca do niemieckiego uniwersytetu imienia Christiana Albrechta na stanowisko badacza i wykładowcy katedry sztuki. …Przerzucić rękoma stworzony mostek między wiekami, połączyć tysiącletnią przeszłość i współczesność rozwikłanymi sekretami ręcznych technik oraz naturalnymi kopiami wyrobów pradawnych mistrzów nie jest w stanie każdy twórca. Nawet najbardziej utalentowany i najskuteczniejszy. Przyczyn jest wystarczająco, a pierwsza z nich dowodzi, że nie każdego Pan Bóg obdarza prawem i darem przenikania w minione wieki na tyle głęboko, aby zrozumieć siebie tam, za granicą współczesnego postrzegania ówczesnej rzeczywistości, oraz zwrócić utracone w wiekach sekrety mistrzów siwej starożytności. Na tę ścieżkę Ołeksandr Minżulin wstąpił, kiedy zaczął piąty dziesiątek. Jednak nie chybił, bo już po kilku latach sprawiedliwie wpisał swoje imię w honorowy alfabet artystów-konserwatorów światowego poziomu. Dla obalenia błędnych teorii, w interesie nauki narodowej, która bada źródła naszej tysiącletniej tożsamości, a nawet dla poznania własnych możliwości… Nie inaczej! Bo kiedy pod koniec lat 1980. rosyjscy i angielscy scytolodzy zapoznali się z niezaprzeczalnymi dowodami Ołeksandra Minżulina o dokładnym miejscu mocowania tarczy ochronnej na plecach jeźdźca, a także udowodnioną przez niego teorią optymalnie dopuszczalnej ilości broni w rękach łucznika podczas walki, to całkowicie radykalnie zmienili swoje interpretacje dotyczące większości przyczyn błyskawicznych zwycięstw scytyjskich królów nad przeciwnikami… Na dopełnienie tego zostało zdjęte również pytanie dotyczące traktowania niezwykłej formy tarczy jeźdźca, przedstawionego na złotym grzebieniu z kurhanu Sołocha. Nie minie i kilka lat, jak Ukrainiec odznaczy się osiągnięciami po raz drugi: rozwikła i zrealizuje w praktyce utracone sekrety bizantyjskiej i greckiej techniki wytwarzania unikalnych kompozycji jubilerskich ze złota i srebra. Nie podejrzewając wtedy (koniec lat 1980.), że swoim badaniem dał wyczerpującą zaoczną odpowiedź retorycznym wypowiedziom znanej uczonej Maryny Postnikowej-Łosiewej, którą głęboko poraziły ozdobione filigranem i granulacją starożytne wyroby Bizancjum. Doświadczona profesorka nijak nie mogła zrozumieć, dlaczego na ozdobach nie są widoczne linie lutu, dlaczego wszystkie złote zdobienia wykonane są z nadzwyczajną czystością i wyrazistością. A jeszcze – dlaczego nie ma śladów mocowania najcieńszych niteczek z filigranem i granulacją oraz w czym, na jej zdziwienie, sekrety filigranowej granulacji na teodozyjskim złotym kolczyku z kwadrygą? W unisonie z historyczką sztuki wypowiedziała się również nasza sławna badaczka historii sztuki, profesorka i doktor nauk Ludmyła Milajewa, zaznaczając całkowicie autorytatywnie, że po tym, jak Ołeksandr Minżulin rozwikłał sekrety filigranu i granulacji, o jego odkryciu zaczął mówić cały naukowy świat historyków sztuki i konserwatorów… Świat uwierzył jego pracom i zaczął o nich mówić, podczas gdy sam mistrz-samouk, z wrodzonymi rękami twórcy, głęboką wiedzą i duszą marzyciela, dokonawszy swoich pierwszych ważnych odkryć z legitymacją „konserwatora początkującego” w kieszeni w wieku czterdziestu z hakiem lat, całkiem mało czasu wymierzył sobie na dalszy twórczy rozkwit. Na gwiazdorską, ale ciernistą drogę do wymarzonego artystycznego Olimpu, na uzupełnienie sił i zdrowia, na rodzinny dobrobyt, na zamiłowanie do malarstwa, które niosło przez życie utalentowanego twórcę na niestrudzonych i błogosławionych skrzydłach bogini Muzy…
Ręce Niestety, najwyższa patronka sztuk nie doniosła swojego sługi do artystycznego Olimpu, zapewne lekkomyślnie powierzając jego los opiece żarliwej wielbicielki tragedii, siostrze Melpomenie. Właśnie w Światowy Dzień Teatru i w najbardziej tragicznym momencie jego życia. Bo już po kilku dniach, a dokładniej 3 kwietnia 2013 roku, wielkie płomienne serce Ołeksandra Iwanowycza Minżulina, nie przeżywszy udaru, przestało bić na zawsze… Osierocona o jednego utalentowanego artystę i torewtę została nasza sztuka. Kiedy zaś trzy dni później, 6 kwietnia, w trumnie na piersi mistrza bezwładnie spoczęły jego skrzyżowane ręce, na zawsze w niebyt odeszły odnalezione przez nie sekrety złotników Bizancjum i Pantikapajonu, płatnerzy i szewców królestw scytyjskich oraz jubilerów epoki książęcej. Z czasem jakoś niezauważalnie przygasły też pragnienia jego uczniów i naśladowców. Przy nim niechętnie i z obawą brali się oni za wykonywanie naturalnych kopii unikatowych przedmiotów sztuki użytkowej i wyrobów jubilerskich, które cudem dotarły do Ukrainy z przeszłości w pojedynczych egzemplarzach, a bez niego – tym bardziej. Zapewne nie dostrzegając w żmudnej, nierentownej i skomplikowanej twórczości interesu merkantylnego, dlatego pozostali na uboczu twórczego postępu swojego nieprzeciętnego nauczyciela. Który wierzył w nich, chętnie i usilnie dzielił się niedostępnymi dla większości profesjonalnych, a tym bardziej jubilerów-amatorów z Andrijowskiego Uzwozu, sekretami „nierentownego”, lecz unikatowego w sensie artystycznego i naukowego znaczenia rzemiosła. Oto stało się ono w dziedzinie artefaktów użytkowych na całą dekadę nieosiągalną materią, co najwyżej drażniącym tematem dla monografii teoretycznych, publikacji internetowych lub, w najlepszym wypadku, interpretacjami dla podręczników i informatorów z historii sztuki. Bo trudno uwierzyć w to, że jego utalentowani uczniowie nie w pełni opanowali unikatowe umiejętności swojego nauczyciela, nie natchnęli się sprawnością jego rąk, aby zgodnie z programem Ministerstwa Kultury wytwarzać i przekazywać bezcenne rarytasy nie tylko Kijowskiemu Muzeum Historycznemu, ale i każdej zainteresowanej nimi ukraińskiej świątyni sztuki. Tym bardziej uznać twórczą obojętność wobec testamentu nauczyciela… „W naszym zawodzie samej głowy nie wystarczy – autorytatywnie i szczerze pouczał studentów NAOMA profesor Minżulin za każdym razem, gdy wprowadzał ich w tajemniczy i bezgraniczny w czasie świat zawodu konserwatora – trzeba z natchnieniem uczyć się i przyzwyczajać do robienia wszystkiego rękami. Gotowe szablony są potrzebne, ale to za mało. Ufajcie swoim rękom, trenujcie je, natchnijcie… Wszyscy z natury jesteśmy twórcami!” Pozazdrościłem, szczerze mówiąc, i ja właściwościom zręcznych rąk Ołeksandra latem 1987 roku. Wtedy dopiero dał się poznać społeczności naukowej radzieckich historyków, archeologów i, oczywiście, konserwatorów, ponieważ miał w swoim dorobku twórczym odrestaurowane ikony, antykwaryczne kosztowności do pokazania na międzynarodowej wystawie w Wenecji, eksponowaną w obwodowym krajoznawczym muzeum w Czerkasach zbroję ochronną scytyjskiego jeźdźca wraz z niemal ukończoną rekonstrukcją naturalnej wielkości. A także odrestaurowane trójbusińskie zausznice ze skarbu kijowskiego z 1985 roku, zdobione granulacją i filigranem, wraz z szeregiem wystąpień publicznych na temat swoich badań (dwa z nich odbyły się w Ermitażu). Otóż po powrocie na Ukrainę mistrz zapragnął podzielić się swoim sukcesem ze mną, pracownikiem Telewizji Ukraińskiej, ponieważ mieliśmy wtedy dość przyjazne stosunki. Zadzwonił Ołeksandr Iwanowycz przed weekendem, powiedział, że przyjedzie nie z pustymi rękami, a z działającą kamerą filmową, aby zadziwić zawodowego telewizyjnika niezwykłą krótkometrażową taśmą własnej produkcji… To spotkanie odbyło się w słonecznym lipcowym czasie, dlatego zamiast ekranu na zasłonięte zasłony przymocowałem białe prześcieradło, z pokojowych krzeseł zbudowałem dwumetrowy stojak dla projektora i zabrałem się do pomagania Ołeksandrowi w mocowaniu na przystosowanym podeście wąskotaśmowego projektora filmowego. „Wam, telewizyjnikom, nie pojąć całej magii czarno-białego kina. Dlatego delektuj się, przyjacielu, pracą profesjonalnego kinooperatora z boku” – powiedział mi gość życzliwie, a sam, sprawnie manipulując palcami rąk, zabrał się do ustawiania przestarzałej mechaniki kamery do transmisji… „Znajome dla mnie sprawy – filmowanie i pokaz filmowy” – dodał, przyznając, że doświadczenie zawodowe zdobył jeszcze w Kazachstanie, gdzie ponad dwa lata pracował jako kinooperator w klubie osiedlowym w Tekeli. I rzeczywiście, po kilku minutach precyzyjnych manipulacji zręcznych rąk, na domowym ekranie zamigotały światełka budowli ławrskich, a wkrótce pojawiła się na polanie postać scytyjskiego wojownika w lśniącej zbroi. Najpierw pieszo, potem – na koniu ze Wspomnienie dziennikarza Jurija Plaksiuka poświęcone jest pamięci Ołeksandra Minżulina, utalentowanego naukowca, pedagoga, profesora NAOMA, artysty metaloplastyka, konserwatora i jubilera, który swoją wybitną twórczością światowego poziomu sięgnął artystycznego Olimpu i jeszcze za życia zdobył zasłużone międzynarodowe uznanie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
włócznią w lewej ręce, łukiem na ramieniu i mieczem akinakiem w pochwie. Prawą ręką wojownik-aktor wodzami powstrzymywał konia. Plecy i ramiona jeźdźca były niezawodnie chronione owalną tarczą, przypominającą szerokie, sprężyste skrzydła sowy. Jeździec kończył pokazowy „bojowy” przejazd filmowy krótkim, niewyraźnym harcowaniem… (Cztery lata później Ołeksandr zdołał po raz drugi ustawić scenę ze Scytem na koniu, ale już w niemieckim Szlezwiku, gdzie przebywał jako konserwator złotej scytyjskiej Pektorały). Na ostatnich kadrach hałaśliwą taśmę „zacięło”, i wtedy kinooperator uzupełnił fabułę własną opowieścią o rozwikłaniu przyczyny mocowania na plecach jeźdźca niezwykłej tarczy. „W całej tej zabawie – z uśmiechem wyznawał mistrz – punktem odniesienia i kluczem do poszukiwania prawdy stały się ręce. Nie moje, a wojownika-łucznika”. I, wyłączywszy wreszcie silnik kamery i słodko pykając „Prymą”, zabrał się żwawo do opowiadania historii odkrycia… „No bo czyż jeździec jest w stanie trzymać dwiema rękami jednocześnie cugle konia, łuk, włócznię i tarczę? W boju i w galopie?! A zatem, w rękach Scyty znalazłem klucz do rozwikłania miejsca mocowania tarczy jeźdźca. A potem znalazłem potwierdzenie swojej wersji w gotowej konstrukcji prawdziwej tarczy oraz w jej poparciu przez sławnych archeologów Jewhena Czernenkę i Borysa Mozolewskiego…” Jeszcze bardziej zafascynowany, konserwator opowiedział, że stał się bodaj jedynym Ukraińcem, któremu nadarzyła się okazja trzymać w rękach złoty grzebień z kurhanu Sołocha, kiedy akademik i dyrektor Ermitażu Piotrowski zaprowadził go do złotej „komnaty” muzeum. Wtedy też, na przykładzie unikatowego bizantyjskiego grzebienia (zwiastuna przyszłego historycznego znaleziska Borysa Mozolewskiego – złotego scytyjskiego naszyjnika), szybko przekonał autorytatywne światło nauki do wniesienia zmian w muzealną interpretację dotyczącą niezwykłego nachylenia tarczy jeźdźca podczas legendarnego boju… „Najważniejsze – pouczał mnie, telewizyjniaka, kinooperator – w każdej praktycznej sprawie nauczyć się umiejętnie kierować rękami. Napełniać je energią, lekkością i życiodajnym twórczym płomykiem… To, uwierz mi, nie zawsze łatwo zrobić, jednak na przyszłość – dalekosiężne”. Już żegnając się z artystą, po raz pierwszy inaczej spojrzałem na jego długopalczaste dłonie, natchnione umiejętnościami murarza i szofera, kinooperatora i malarza, artysty i torewty… Ogień Życiodajną zdolnością ognia Ołeksandr Minżulin prawdziwie się zachwycił, a następnie natchnął od razu, jak przystąpił do swojej pierwszej na stanowisku konserwatora odpowiedzialnej pracy – odnowienia ikony „Nieopalana Kupina”… Była to wiosna 1982 roku, w białokamiennym budynku Peczerskiej Ławry, na stole roboczym mistrza leżała ikona, datowana na 1895 rok, a obok – kilka opisów do niej: biblijna interpretacja jej pochodzenia, istniejące warianty podobnych starodawnych ikon, a także treść zadania i lakoniczna adnotacja od Mikołajowskiego Muzeum Sztuki dotycząca przyczyn pojawienia się ikony w zbiorach muzeum… Dotąd realny ogień uosabiał się mistrzowi, jak każdemu z nas, ze źródłem światła, energią cieplną i zdolnością spalania wszystkiego i wszystkich na swojej piekielnej morderczej drodze. Jednak celowo szukać ważkich dowodów natury ognia jako przejawu boskiego zjawiska i ślepo wierzyć wybiórczej cudowności płomienia jeszcze nie musiał… A tutaj przed nim ikona z nieopalaną ogniem Najświętszą Panną Marią w krzewie takiego samego niedostępnego dla ognia ciernia? Przez wszystkie dni, kiedy konserwator troskliwie odnawiał ikonę, nieustannie pragnął znaleźć choćby najmniejsze dowody jakiegokolwiek realnego istnienia bezpiecznego ognia. W końcu zrozumiał, że samymi rozmyślaniami nie sposób zadowolić swój pragmatyczny interes. Nawet wtedy, gdy w znalezionej na Darnicy kuźni brał się za młot i kuł żelazo dla płyt przyszłej scytyjskiej zbroi, nawet w przybliżeniu nie zbliżał się do rozwikłania sekretów ognia, do charakteru widowiskowo płonącego w rozpalonym brzuchu ogniska. I dopiero z pojawieniem się w 1987 roku w centrum konserwatorskim kijowskiego znaleziska archeologicznego
Jeździec na koniu z bronią w bojowej zbroi, ozdoby w postaci kobiecej biżuterii z czasów książęcych – to jego zainteresowania zawodowe, wreszcie otrzymał okazję, by z głową zanurzyć się w „gorący” temat, w naturę zależności jakości jubilerskich ozdób od ukrytych właściwości ognia… Wtajemniczony jeszcze w szkolnych latach przez mądrego wychowawcę w arkana związków chemicznych, od razu postanowił polegać na istniejących teoriach oddziaływania powietrza, kwasów i ognia na metale szlachetne i kolorowe. Do dokładnego oczyszczenia i odnowienia kobiecych ozdób z granulacją dotychczas wystarczały mu nabyte umiejętności. Jednak do zaplanowanej rekonstrukcji naturalnej znalezionych kolczyków i kwadryg istniejące zalecenia okazały się niewystarczające. Zagłębił się wtedy ochoczo w traktaty Herodota i Pliniusza, w wyczerpujące badania teorii metaloznawstwa, ale niezawodnych sposobów mocowania i lutowania granulacji, filigranu i emalii „nieopalonym” ogniem wciąż nie znajdował. Tygodniami, bez przesady, bez wyjścia eksperymentował w Ławrze z ozdobami i ogniem, przesiadywał nad problemem także nocami w domu, jednak z tym samym marnym skutkiem. Wtedy postanowił wytyczyć badawczą ścieżkę do sukcesu od prostych rozwiązań. W tym celu próbował nawet wcielić się w postać dawnego podolskiego złotnika, aby odtworzyć w wyobraźni żmudną pracę jubilera w warsztacie. Jeszcze pospacerować po zaludnionych i gwarnych kwartałach starożytnego Kijowa w dni świąteczne, spotkać się z wykwintnymi miejskimi pannami, zajrzeć do cechów handlarzy i ulicznych hutników szkła… Jednym słowem, skoncentrować swoją pobudzoną świadomość tak skrupulatnie, by w pełni odczuwać puls staroruskiej epoki, granice twórczych osiągnięć i pasji utalentowanych przodków oraz niewybredny poziom kulturalny przeciętnych mieszczan… „Pierwszym odkryciem sekretów mocowania granulacji Sasza podzielił się o świcie ze mną – spokojnie, bez arogancji opowiedziała mi o cudach przemiany zmarłego męża żona Tetiana Wołodymyriwna. – Bo szukał on klucza do zagadki ujarzmienia w nocy, a już w dzień wspólnie omawialiśmy „widziane we śnie” sposoby lutowania ziarenka do pierścienia i powierzchni. On wtedy jakoś niezwykle powściągliwie przypuścił, że główny problem tkwi w nieumiejętności regulacji temperatury ognia oraz w niezawodnym lutowiu, nie tradycyjnym, a z jakiejś prostej pożywnej kleistości. A ja w odpowiedzi – że do tego nada się użycie nasyconej świeżą żywicą łuczywa i gumy… Od tego zaczęliśmy: przygotowaliśmy sosnowe łuski, zebraliśmy wystarczająco wiśniowej i śliwkowej gumy, czyli kleju, po czym Sasza przerobił piec na wygodną miniaturową palarkę…” Oglądając za każdym razem w Muzeum Historycznych Kosztowności Ukrainy ekspozycję z jego niedoścignionymi ozdobami – trzybusińskie kolczyki skroniowe, lunule, gwiazdkowate kołty, unikalne nakładki awarskiego zestawu pasowego, które prezentowane są tylko w kilku muzeach świata – nie sposób nie zachwycić się przeprowadzonymi przez małżeństwo eksperymentami, jak i nie zgodzić się z wysokimi ocenami ich wyrobów już nieżyjącej sławnej ukraińskiej historyczki sztuki Ludmyły Milajewej. „Ujarzmiwszy cudowne właściwości ognia – nie raz zaznaczała ona – Ołeksandr Minżulin z tysiącletnim opóźnieniem w czasie wydał na świat jubilerskie ozdoby jubilerów epoki Rusi Kijowskiej”. Tak by rzec, odtworzył unikalne „nieopalone” kosztowne wyroby przeszłości i teraźniejszości, dzięki udanym własnym rozwiązaniom oraz biblijnej historii o ikonie „Krzew Gorejący”! „Potrzebną temperaturę lutowania Sasza osiągał poprzez dodawanie do ledwo tlącego się łuczywa niezbędnej ilości cząsteczek tlenu, które równomiernie wydobywał ze swoich płuc – na potwierdzenie powiedzianego Tetiana Wołodymyriwna lekko dmuchnęła na piórko, od czego blondynka prawie się nie zachwiała. – Precyzyjna praca wymagała od niego także użycia precyzyjnych technik… Nawet mechanizmy zapięć do kolczyków odtwarzał on nie byle jak, a według znanych wzorów najtrudniejszych do opanowania, jednak najdoskonalszych w użytkowaniu angielskich i francuskich jubilerów. W tych zapięciach kryły się i kryją zarówno dawne europejskie rarytasy, jak i osobiste sekrety naszego ukraińskiego mistrza”. Spuścizna Z biegiem czterdziestu lat działalności zawodowej artysty jako konserwatora, malarza, naukowca i pedagoga, po zdobyciu przez niego niezaprzeczalnego międzynarodowego autorytetu za znaczący wkład w zachowanie światowego dziedzictwa historycznego, Ołeksandr Iwanowycz nie zdołał zorganizować wystawy własnych dzieł sztuki. Tak by rzec, twórczego raportu o życiowym losie utalentowanego przesiedleńca z Kazachstanu na Ukrainę, o przyczynach sukcesów, porażek i błędów, o wszystkim, bez czego nie ukształtowałby się celowy charakter naukowca i praktykującego torewty, który niezawodnie i fatalnie prowadził go do życiowego Olimpu. Do twórczej spowiedzi, na której choć raz mógłby stanąć przed ukraińską społecznością artystyczną w całej swojej twórczej doskonałości. Wszystkim wiadomo, że pragnął tego jak nikt inny, szczerze i zawsze. Lecz najbardziej nieznośnie – od pierwszych dni 2013 roku aż do fatalnego ataku udaru. Nie ukrywał przed bliskimi i kolegami swojej, zapewne ostatniej, możliwości zorganizowania własnej wielkiej imprezy, jeśli nie we własnym dobudowanym artystycznym panteonie, który (wierzył) wzniesie się nad sa- Niedobudowany wiejski „Olimp”
czy to malowniczej Rasawki, czy gdziekolwiek indziej w Kijowie, byle tylko były warunki, aby zaprosić na spotkanie kolegów i uczniów, młodzież studencką i rzemieślników oraz zaświadczyć o swojej przyjaźni i miłości do każdego z nich. Wszystkim, którzy ramię w ramię szli z nim przez te wszystkie lata bez fałszu i obłudy… Mówią, że marzenia spełniają się nawet wtedy, gdy marzyciele z różnych powodów po swoim ziemskim spoczynku nie są już w stanie być świadkami ich urzeczywistnienia. Dzieje się tak zapewne dlatego, że o ich skryte pragnienia ma kto zadbać, ma kto godnie dokończyć najważniejszą sprawę całego życia marzyciela. Zatem ostatniemu niespełnionemu życzeniu Ołeksandra Iwanowycza zobowiązane są podstawić swoje niezawodne ramiona, oczywiście, jego dzieci. Wśród nich – jego wybawicielka i najbliższa w życiu osoba, córka Julia. Oto gdy tylko wolontariuszka powróci cała i zdrowa z krwawej, ale zwycięskiej dla Ukrainy wojny z rosyjskim agresorem. Odpocznie, złapie oddech i zanurzy się z głową w organizację wystawy po dobudowaniu ojcowskiej świątyni sztuki. Nie zdoła w ciągu kilku lat, to z pewnością poradzi sobie w ciągu bieżącej dekady… Jeśli zaś nie wystarczy jej własnych możliwości i nie znajdzie zainteresowania oraz wsparcia w placówkach kultury, u kolegów Ołeksandra Iwanowycza z Akademii, u jego uczniów, w ogóle w środowisku artystycznym, a nawet u możnych tego świata, koneserów wykwintnego antykwariatu, wtedy spróbuje skorzystać z wirtualnych możliwości nowoczesnych technologii komputerowych, aby uzyskać niezbędne świadectwa od muzeów i rezerwatów, instytucji i hoteli, klubów i prywatnych kolekcjonerów, by należycie przedstawić twórcę i właściciela wystawionych na pokaz w ich ozdobionych pomieszczeniach jego dzieł, które w różnych latach były nabywane na potrzeby wystaw czasowych. A najbardziej – aby jak najpełniej zaprezentować Ukrainie nieprzeciętne dziedzictwo twórcze i, niestety, nieuzasadniony spadek zainteresowania środowiska artystycznego Ołeksandrem Iwanowyczem Minżulinem, uczonym i pedagogiem, konserwatorem i jubilerem, artystą i ekspertem, wreszcie niezawodnym dobroczyńcą, któremu i na tamtym świecie nie jest wszystko jedno, czy pozostanie pośród nas godna i nieprzemijająca o nim pamięć… …Gdy i ja za karawanem, Pójdę, zwinąwszy dni zwój, Ja scytyjskim złotem kurhanowym Pozostanę w pamięci twojej. Borys Mozołewski
Tłumaczenie maszynowe
Włodzimierz MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
„Na Wielkanoc na słomie…” W poetyckiej twórczości Tarasa Szewczenki leksem „Wielkanoc” występuje zaledwie trzy razy… Ale jak jasno i serdecznie, niespodziewanie i mocno! Przede wszystkim w wierszu „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu” (listopad–grudzień 1838 roku): Czy sierota, co o świcie Wstaje do pracy, Zatrzyma się, posłucha, Jak ojciec i matka Pytają, rozmawiają, – Serce bije, miło… I Boży świat jak Wielkanoc, I ludzie jak ludzie! Motyw sieroty pojawia się i w innej postaci – sam poeta czuje, że bez Ukrainy jest „samotny / Sierotą na świecie, w obcym kraju”, a „Sierotę wszędzie ludzie wyśmieją”. Zwróćcie uwagę na końcowe wersy poematu „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”: Prawdziwa duszo, przyjmij mą mowę Niemądrą, lecz szczerą, przyjmij i przywitaj. Nie zostaw sieroty, jak opuściłeś dąbrowy… Wydaje się, że motyw sieroctwa odprowadza nas od głównego tematu na bok… Ale ponad dziesięć lat później Szewczenko pisze w 1849 roku na zesłaniu, gdy przebywał w Raimie w składzie Aralskiej Ekspedycji Opisowej, wiersz „Na Wielkanoc na słomie…”, który ze względu na użycie słowa w tytule należy przytoczyć w całości: Na Wielkanoc na słomie Naprzeciw słońca dzieci Bawiły się sobie kraszankami Ta i zaczęły się chwalić Nowościami. Więc na święta Z lamówką uszyli Koszulkę. A tej wstążkę, Tej tasiemkę kupili. Komu czapeczkę baranią, Buciki z końskiej skóry, Komu świtkę. Jedna tylko Siedzi bez nowości Sierotka, rączki Schowawszy w rękawy. – Mnie mama kupowała. – Mnie tata sprawił. – A mnie matka chrzestna Lamówkę wyszywała. – A ja u popa jadłam obiad. – Sierotka powiedziała. Znana szewczenkolożka Walerija Smilańska tonem, absolutnym słuchem uchwyciła: „Intonacja w ostatnim zdaniu gwałtownie opada, jak „amen”! Komentarz narratora jest całkowicie nieobecny – czytelnik musi sam wyciągnąć wniosek z przedstawionego obrazu i odnaleźć przyczynę swojego ciężkiego smutku”. Mam nadzieję, że każdy Ukrainiec dziś i zawsze podzieli ostry szewczenkowski smutek nad sierotami, który przenika jego wiersz i całą jego poetycką liryką, nadając jej swoistą autobiograficzność… Zatem Wielkanoc w poezjach Kobzarza jest związana, i nie ma tu innej rady, z sieroctwem¹ jako niezwykle ważną cechą obrazu jego lirycznego bohatera, która, według precyzyjnego określenia tej samej Smilańskiej, „nabrała wagi pozytywnego kanonu etycznego Szewczenki”. Zapewne Wielkanoc uosabia ten serdeczny, szczęśliwy, radosny, naprawdę Boży świat, który przygarnie każde sieroctwo… W akademickim wydaniu Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach wiersz „Na Wielkanoc na słomie…” (t. 2) datuje się orientacyjnie na styczeń–kwiecień 1849 roku, i jest to formalnie poprawne, bo właśnie w tym czasie poeta przebywał w Raimie. Jednak, wolna w tym artykule od akademickich kanonów, pozwolę sobie znacząco zawęzić datowanie. Tego roku Wielkanoc przypadła na 3 kwietnia (tu i dalej – według starego stylu) i, moim zdaniem, Szewczenko napisał poemat w przeddzień lub bezpośrednio w dniu Święta albo wkrótce po nim, w Jasnym Tygodniu, czyli w kwietniu 1849 roku. Nawiasem mówiąc, jeśli zechcecie rozważyć tytuł utworu, to znaczy, dlaczego właśnie na słomie bawiły się dzieci, zajrzyjcie do noweli Szewczenki „Księżna” (1853), na początku której autor opowiada o swojej gorzkiej nauce w wieku ośmiu lat u wiejskiego diaka Sowhyra, który karmił go „brzozową kaszą”, czyli rózgami. Bywało, że mały Taras wychodził ze szkoły na ulicę, spojrzy w jar, a tam jego szczęśliwi rówieśnicy „bawią się na słomie koło stodoły i nie wiedzą, że na świecie istnieją i diak, i szkoła”. I machnąwszy ręką, puszcza się biegiem do jaru „do szczęśliwców na jasną, ciepłą słomę”…
„To było właśnie w czasie wielkanocnych świąt w Jahotynie”. W kwietniu 1845 roku Taras Szewczenko w drodze do Kijowa odwiedził Jahotyn, a 17 kwietnia namalował tu wiejskie podwórze. W opisie artystycznej kolekcji Szewczenki, sporządzonym po jego śmierci przez ukraińskiego malarza i przyjaciela poety, który towarzyszył jego trumnie z Petersburga na Ukrainę, Hryhorija Czestachiwskiego, ten utwór figuruje wśród rysunków sepią na papierze pod tytułem „Wiejski widok na Ukrainie” i jest opatrzony zapisem bardzo ciekawej historii z nim związanej, usłyszanej z ust Szewczenki, zapisanym w następujący sposób: „To słowa Kobzarza, powiedziane artyście akademii H. Czestachiwskiemu w 1859 roku”. Oczywiście zapis z pamięci nie oddaje opowieści Szewczenki dosłownie, o czym świadczą pewne słowa i zwroty językowe w tekście, nieprzypisywane poecie, jednak przytaczam to, co zapisał Czestachiwski, słowo w słowo: – Siedzę i rysuję. Myślę, że to jakaś bydlę się snuje, albo świnia, albo cielak. Aż słyszę, coś za mną szeleści i coraz bliżej podchodzi. Rozsłuchałem się, że to ludzki pochód. I ktoś powiedział: „Wybaczcie mi, będziecie tak mili, proszę was z całego serca, napijcie się kieliszeczka”. Obejrzałem się i widzę: stoi z butelczyną i nalewa kieliszek wódki, i częstuje mnie. Ten taki szczery i porządny. I sam już, widać, pod kieliszkiem. Wypiłem, podziękowałem. A on wyciąga z kieszeni paschy: „Proszę, będziecie tak mili, zjedzcie świętego chleba”. I nalewa drugi. Wypiłem i drugi. A on zaczął mnie błagać, żebym przyszedł do niego na obiad. A tu wyszła z chaty kobieta w chustce i także błaga na obiad. Poszedłem, a ludziska zobaczyli i zbiegli się do chaty jakieś dziesięć osób. Usiadłem w świętym kącie z poczciwymi ludźmi i zjadłem obiad. A potem znieśli mi pisanki, i paschy, i wszelkiego dobra. I każdy błaga: „Proszę, weźcie ode mnie”. Jedno dla siebie, drugie dla siebie, i tak, jak w Bożym raju. Zjadłem obiad wesoło, wśród tego czystego i szczerego serca prostego naszego ludu, w trzeci dzień święta… Od razu zauważę, że w 1845 roku Wielkanoc przypadała na 15 kwietnia, i to w pełni potwierdza świadectwo Szewczenki o spotkaniu z chłopami „w trzeci dzień święta”, czyli 17 kwietnia, kiedy, jak już wiemy, namalował wiejskie podwórze… Co do słownej dokładności przekazu opowieści Szewczenki, trzeba poczynić zastrzeżenie. Na przykład w Słowniku języka Szewczenki brak słów użytych przez Czestachiwskiego: bydlę (buziwok), ludziska, chustka, pochód, szeleści… Brak też ulubionych słów Hryhorija Mykołajowicza – porządny, porządnie, a są – dobrak, dobraki… I tak dalej i tym podobne… Zatem nie może być mowy o dosłownej dokładności… A jednak, jednak… To w żaden sposób nie przekreśla dokonanego faktu ciepłego spotkania Szewczenki z jahotyńskimi chłopami wkrótce po Wielkanocy oraz jego opowieści o nim, opowiedzianej Czestachiwskiemu prawie półtora dekady później, który w swoim zapisie przekazał najważniejsze, a mianowicie: szczerą radość Szewczenki ze spotkania z ukochanymi rodakami, z poczucia wypełnienia, „jak w Bożym raju”… Nawiasem mówiąc, przeczytajcie wiersze, które przytoczyłem, z poematu „Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”… I ludzie, jak ludzie! I serce biło Tarasowi Hryhorowiczowi miłością… Nie zapominajmy, że osiem miesięcy później Szewczenko napisał swój wiekopomny Testament, w którym zwracał się i do tych, którzy siedzieli z nim przy wielkanocnym stole, i do wszystkich takich, jak oni… Jakich takich? Jestem pewien, że odpowiedź Czestachiwski zapisał dokładnie – czystych sercem, prostych ukraińskich ludzi… To właśnie o nich poeta prosił w swojej „Modlitwie” mniej niż rok przed śmiercią:
A czystych sercem? Wokół nich
Postaw swoje anioły
I ich czystość zachowaj…
„Chrystus zmartwychwstał! Prawdziwie zmartwychwstał!” Poruszające, wzruszające, bezcenne dotknięcia Tarasa Szewczenki wielkanocnej tematyki w okresie zesłania zachowały się w jego spuściźnie epistolarnej7. Przykładowo jego przyjaciel Andrij Łyzohub, który zachwycał się poezją Szewczenki, pisał w liście z 7 kwietnia 1848 roku z Odessy do twierdzy w Orsku: „Chrystus wOskrese! Tym zacznę mój liścik do Was, drogi przyjacielu; i cóż mogę mieć lepszego, jak powitać przyjaciela świętym pocałunkiem: Chrystus zmartwychwstał! Nasi dziadowie dobrze wymyślili, że z tym świętem się witają; to największe święto chrześcijan, nie na darmo mówi się: Wielkanoc… Przesyłam Wam pisankę, trochę papieru bristolskiego, malujcie na zdrowie i wspominajcie mnie…” Tego roku Wielkanoc przypadła na 11 kwietnia, a Szewczenko, choć odpisał dopiero
Autograf wiersza T. Szewczenki „Na Wielkanoc na słomie…”
9 maja, rozpoczął swój list od słów „Wprawdzie zmartwychwstał!” I dalej: „Dziękuję ci, mój szczery przyjacielu, i za papier, i za twój list, jeszcze lepszy niż papier. Papier bardzo mi się teraz przydał, a list jeszcze bardziej! I właśnie tego, czego mi teraz trzeba było, modlitwy i szczerego przyjacielskiego słowa, tak się akurat stało... Dziękuję ci jeszcze raz za pisankę; doszła do mnie cała, a w tym samym dniu dostałem pozwolenie na malowanie, a następnego dnia rozkaz wyruszenia w pochód. Zabieram ze sobą cały twój malarski sprzęt…” Chodziło o to, że politycznego zesłańca Tarasa Szewczenkę wcielono jako malarza w skład Aralskiej opisowej ekspedycji. Zwróćcie uwagę, jak bardzo Wielkanocny list od Lizohuba podniósł nastrój Szewczenki: „Teraz idę wesoły na to nędzne Morze Aralskie. Nie wiem, czy wrócę chociaż!.. A idę, na Boga, wesoły”. W pierwszej połowie lat pięćdziesiątych XIX wieku Szewczenko rozpoczynał listy pozdrowieniem „Chrystus zmartwychwstał!” do Jakowa Kuchareńki, Osypa Bodiańskiego, Andrija Kozaczkowskiego… Znamienne, że napisanie brudnopisu listu zesłańca do sekretarza konferencji Akademii Sztuk Pięknych Wasyla Hrihorowycza, który odegrał ważną rolę w uwolnieniu Szewczenki z pańszczyzny i pomagał mu podczas nauki w akademii, przypadło na dni wielkanocne 1855 roku: „Chrystus zmartwychwstał, mój niezapomniany dobrodzieju. Oto już dziewiąty raz witam to jasne, uroczyste święto daleko od wszystkich, którzy są drodzy memu sercu, na kirgiskiej pustyni, w samotności i w najnędzniejszym, pozbawionym radości położeniu…” Szewczenko prosił Wasyla Hrihorowycza, a przez niego hrabiego Fiodora Tołstoja, o pomoc „w niezmiernie gorzkim moim położeniu…” Chociaż nie wiadomo, czy ten list został przepisany przez poetę i wysłany, faktem dokonanym jest szewczenkowski list z prośbą o pomoc z 12 kwietnia 1855 roku do wiceprezesa petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Fiodora Tołstoja, który jego żona Anastasija Tołstaja przyjęła do serca i która rozpoczęła z zesłańcem korespondencję, dając realną ludzką nadzieję na wyzwolenie. W liście-odpowiedzi do niej z 22 kwietnia 1856 roku Taras Szewczenko pisał: „Chrystus zmartwychwstał! Szlachetny list wasz z 20 lutego otrzymałem 15 kwietnia i otrzymałem go tak w porę, jak jeszcze nigdy nie otrzymywałem (w dzień jasnego Chrystusowego Zmartwychwstania) tak szczerego serdecznego listu i w taki dzień… Jak wierzę w miłosiernego Boga, tak wierzę w wasze miłosierdzie, i w imię tej jasnej wiary przedstawcie od siebie prośbę o mnie jej wysokości, naszemu augustemu prezesowi”. Chodziło o prezesa Akademii Sztuk Pięknych, wielką księżną Marię Mikołajewnę, przed którą Fiodor Tołstoj wszczął oficjalne starania… I rzeczywiście, od Wielkanocy 1856 roku zesłaniec Taras Szewczenko mógł prowadzić długie, ciężkie, wyczerpujące odliczanie czasu do szczęśliwej pisemnej wiadomości o uwolnieniu, która nadeszła 21 lipca 1857 roku, czyli po piętnastu miesiącach. A zanim dotarł do Petersburga i podziękował swoim wybawcom w szósty dzień Tygodnia Paschalnego 1858 roku, minęło jeszcze osiem miesięcy… Lecz o tym jeszcze wspomnimy dalej…
„Dla rozgowin nie wyznaczono określonej godziny” Około północy 22 marca 1858 roku Taras Hryhorowycz, który w drodze z zesłania do Pe-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
terburski gościł u drogiego przyjaciela Michaiła Szczepkina, udał się do Kremla na nabożeństwo wielkanocne. Powrócił stamtąd o 3. godzinie w nocy i tego samego dnia zapisał w Dzienniku odnośnie, według jego słów, „bizantyjsko-starowierskiej uroczystości”: „Światła mało, dzwonienia dużo, procesja, niby wiaziemski piernik, porusza się w tłumie. Brak najmniejszej harmonii i aluzji do piękna. I dopóki będzie trwała ta japońska komedia?”. Oczywiste jest, że mamy do czynienia z emocjonalną reakcją głęboko wierzącego człowieka, rozdrażnionego faryzeizmem obrzędu religijnego. „Wszelki faryzeizm był Szewczence wstrętny, a faryzeizm religijny – szczególnie” (Iwan Dziuba). Wrażenie jest takie, że Szewczenko odebrał nabożeństwo wielkanocne nie jako uroczystość religijną, a raczej jako rytualno-społeczną farsę („japońską komedię”). Kremlowskie „bizantyjskość”, którą Szewczenko nazwał ideologię i nabożeństwa oficjalnej rosyjskiej cerkwi prawosławnej, kojarzy się z pompatycznym wyjściem „wysokiego, gniewnego” cara i „carycy-niebogi” w komedii „Sen”: Za bogami – państwo, państwo W srebrze i złocie, Jak wieprze karmione, Pyskate, brzuchate!.. Nie ma wątpliwości, że u poety Bóg niebieski nie przecina się z rosyjskimi „bogami” ziemskimi „w srebrze i złocie”. Wręcz przeciwnie, na tych ostatnich czeka droga „do sądu Bożego strasznego!”. Niedawny carski zesłaniec nie zobaczył i nie poczuł w wystawnej „bizantyjsko-starowierskiej” służbie prawdziwego Boga, tego Boga, w którego głęboko wierzył. Jeszcze Stepan Smal-Stocki (1859–1938) pisał: „Nie z prawdziwym Bogiem prowadzi on wojnę, nie przeciwko Chrystusowi podnosi Szewczenko bunt, a przeciwko sfałszowanemu, obłudnemu chrześcijaństwu, które stało się pośmiewiskiem nauki Chrystusowej, przeciwko rządowej rosyjskiej cerkwi... przeciwko bizantyjskości, przeciwko „bizantyjskiemu Sabaotowi”...”. Według Jurija Szewelowa (1908–2002), Bóg poety „jawnie przeciwstawia się kanonicznemu Bogu cerkiewnemu, z którym nie ma nic wspólnego i którego Szewczenko nazywa bizantyjskim Sabaotem, którego uważa za część mechaniki kosmicznego totalitaryzmu, wcielonego, między innymi, w Imperium Rosyjskim i oficjalnej Cerkwi...”. Pamiętajmy również, że na stosunek poety do prawosławia wpływało głębokie zrozumienie przez niego tej zbrodniczej roli, którą wyznaczał cerkwi caryzm w swojej polityce rusyfikacji Ukrainy i innych narodów: „Główny węzeł moskiewskiej starej polityki wewnętrznej – prawosławie”. Ustrój społeczny w Imperium Rosyjskim Szewczenko uważał za wypaczenie moralnych przykazań Jezusa, a prawosławie w wariancie imperialno-rosyjskim – za przekręcenie nauki Chrystusowej, mówiąc słowami niezapomnianego Iwana Dziuby, „cynicznym sprowadzeniem Boga do roli strategicznego protektora rosyjskiego despotyzmu”. Najbardziej wstrętnie ujawniło się to podczas pełnoskalowej, podłej wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Na Wielkanoc 23 marca 1858 roku Szewczenko obudził się o dziewiątej rano. „Chrystus Zmartwychwstał!” – tak zaczynał się zapis w Dzienniku. A dalej szły ironiczne wersy: „W rodzinie Michaiła Siemionowicza uroczystego obrzędu i wyznaczonego czasu na śniadanie wielkanocne nie ustalono. Jak komu chce się. Republika. Gorzej, anarchia! Jeszcze gorzej, świętokradztwo! Odmówić sobie wiekami uświęconego zwyczaju obżerania się i opijania ze wschodem słońca. To po prostu zniewaga świętości!”. Nie warto traktować tego zapisu, jak to robiono w czasach radzieckich, w tym sensie, że rzekomo w ten sposób poeta „wyśmiał ten bezsensowny zwyczaj”. A jeszcze dziwniej czyta się naiwne twierdzenie obecnej badaczki, że, jakoby, zapis Szewczenki świadczy o „niepochlebnych ocenach jego [M. S. Szczepkina] czynów, zachowania, organizacji życia codziennego, które są nieporównywalne ze światopoglądem samego Kobziarza”. W rzeczywistości, najprawdopodobniej, po prostu dał o sobie znać dobry humor Tarasa Hryhorowycza. „Bardzo mu miło, że u Szczepkinów nie ma nawet śladu dewocji, obłudy”, – tak całkowicie spokojnie wywnioskowano jeszcze w „Biografii” Szewczenki z 1984 roku. Tego dnia Szewczenko odnotował w Dzienniku: „O 10. godzinie rano przyszedł do Michaiła Siemionowicza ze świątecznym pokłonem aktor Samarin...”. Iwan Wasiljewicz Samarin (1817–1885) – syn chłopa pańszczyźnianego, utalentowany artysta, jak i jego nauczyciel Michaił Szczepkin, musiał na początku samodzielnie torować sobie drogę w sztuce, jednak przy wsparciu Szczepkina otrzymał pierwszą rolę i do końca życia pracował na scenie teatralnej... O wielkanocnym dniu i wieczorze w Dzienniku nic nie powiedziano. Zapewne po porannym przyjściu Iwana Samarina cała rodzina z gośćmi usiedli do stołu – inaczej po prostu nie mogło być, bo śniadanie wielkanocne było nieuniknione. Wszyscy skosztowali paschy, pisanek, pili herbatę, wypili szampana... Mogę stwierdzić, że tego dnia Taras Hryhorowycz nieuchronnie przypomniał sobie również o tym, jak 17 marca w Wielki Poniedziałek „odwiedził dawno niewidzianego przyjaciela mojego, księżniczkę Warwarę Nikołajewną Riepniną”. Równo dziesięć lat temu, 19 marca 1848 roku, niedługo przed Wielkanocą, napisała do niego do Twierdzy Orskiej: „Proszę Boga, aby On przywiódł mnie zobaczyć Pana jeszcze w tym życiu...”. Bóg dał im możliwość spotkania. Lecz spotkanie wyszło chłodne. Minęły lata młode, Chłodnym wiatrem od nadziei Już powiało. Ze strony Riepninej – żadnego miłosiernego ruchu... Jutro, 24 marca, w Poniedziałek Wielkanocny poeta, wciąż mając nadzieję na cud, nalegał przed Szczepkinem na wspólnej wizycie u Riepninej – święto w końcu wielkie. Jednak ona przyjmie ich sucho i nieprzyjaźnie, z Warwarą Nikołajewną w Moskwie Szewczenko rozstał się boleśnie dotknięty i niesłusznie obrażony. Co więcej, ich relacje i korespondencja nie zostały wznowione. Dopiero ćwierć wieku później w liście do Fiodora Łazarewskiego księżniczka Riepnina przyznała: „Po powrocie z zesłania ja go [Szewczenkę] widziałam dwukrotnie, i wywarł na mnie smutne wrażenie...”. Straszne dziesięcioletnie zesłanie, podczas którego na początku Riepnina nawet próbowała pomóc Szewczence, ostatecznie okazało się nieprzebytą otchłanią, która rozdzieliła ich na zawsze. Rzecz nie w tym, że poeta był chory i wyczerpany, a księżniczka – już niemłodą kobietą (nie o ich przecież ślub chodziło!), a w ochłodzeniu, co więcej, zlodowaceniu, w tym społecznym, samej duszy Riepninej wobec Szewczenki. Bo naprawdę głębokie, duszewne, współczujące relacje nie zależą od wyglądu zewnętrznego oraz stanu zdrowia przyjaciela czy druha... ...snem łudzącym rozeszło się, Łzami-wodą rozlało się Dawne święte dziwo! We wspomnianym liście do Łazarewskiego księżniczka winiła siebie za to, że „nie korespondowała z Szewczenką, kiedy był w Petersburgu”... Udało mi się zbadać w archiwum listy Warwary Riepninej do biografa Szewczenki Michaiła Czałego, napisane w latach 1881–1883, w których ona jakby odpokutowywała swoje grzechy przed Szewczenką. Widocznie księżniczka w pełni uświadomiła sobie, że w jej długim życiu nie było nic lepszego, jaśniejszego i bardziej promienistego, niż spotkanie z genialnym Szewczenką, i czuła winę przed nim...
Ostatnia Wielkanoc za życia Tarasa Szewczenki przypadła na 3 kwietnia 1860 roku. Spędził ją w rodzinie wspomnianych już przyjaciół – rzeźbiarza, medaliera i malarza Fiodora Tołstoja oraz jego żony, hrabiny Anastasii Tołstoj. Oboje szczerze troszczyli się nie tylko o uwolnienie poety z zesłania, ale także o pozwolenie na jego zamieszkanie w Petersburgu oraz rozwiązanie kwestii przyznania Szewczence mieszkania-pracowni w budynku Akademii Sztuk Pięknych, gdzie zamieszkał na początku czerwca 1858 roku. Głęboka wdzięczność i szczery szacunek do Tołstojów zostały wielokrotnie uwiecznione w Dzienniku Szewczenki, w szczególności hrabinę nazywa on “świętą orędowniczką”. Córka Tołstojów, młoda Kateryna Junge, która jako piętnastolatka poznała Szewczenkę, podobnie jak jej matka, w momencie jego pierwszego pojawienia się w rodzinie dzień po powrocie do Petersburga – 28 marca 1858 roku – wspominała: “Z zamierającym sercem czekaliśmy. Rozległ się dzwonek, wszedł on, z długą brodą, z dobrotliwym uśmiechem, z oczami pełnymi miłości i łez. „Serduszka moje, przyjaciele moi, bliscy moi!” Już nawet nie wiem, co tu się działo: wszyscy się całowali, wszyscy płakali, wszyscy razem mówili…” Można by pomyśleć, że Kateryna Fiodorowna z czasem zapewne wyolbrzymiła wzajemny wybuch szczerych i przyjacielskich uczuć, wszak wspomnienia zostały opublikowane po dziesięciu latach, ale sam Taras Hryhorowycz zanotował w Dzienniku tego samego dnia – 28 marca: “Serdeczniej i radośniej nie witał mnie nikt i ja nikogo, jak spotkaliśmy się z moją świętą orędowniczką i z hrabią Fiodorem Pietrowiczem. To spotkanie było bardziej serdeczne niż jakiekolwiek rodzinne spotkanie…” Zatem nie miejcie wątpliwości: ten wielkanocny dzień i wieczór stał się dla Szewczenki ciepły i jasny, tym bardziej że obok niego był przyjaciel z 1846 roku Mykoła Kostomarow – jeden z założycieli Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, twórca jego dokumentu programowego “Ustawy Bożej” (“Księgi bytu narodu ukraińskiego”). Obaj zostali aresztowani wiosną 1847 roku i przetrzymywani w Petersburgu w kazamatach Trzeciego Oddziału. Zdarzyło się tak, że z okna swojej celi Szewczenko zobaczył zmęczoną matkę Kostomarowa, która szła na widzenie z synem, i wtedy, 19 maja, narodził się przejmujący wiersz “N. Kostomarowowi”, który wszedł do cyklu “W kazamacie”: Patrzę – twoja, mój bracie, matko, Czarniejsza od czarnej ziemi, Idzie, jakby z krzyża zdjęta… Modlę się! Panie, modlę się! Chwalić Ciebie nie przestanę! Że ja z nikim nie podzielę Mojego więzienia, moich kajdan! Autograf tego wiersza Taras Hryhorowycz podarował Tetianie Kostomarowej, odwiedzając ją w domu w Saratowie w drodze z zesłania. Według słów Mykoły Kostomarowa, kiedy po raz pierwszy spotkał się z Szewczenką w 1858 roku po ponad dziesięciu latach rozłąki, ten nie poznał go i, oglądając od stóp do głów, wzruszał ramionami i stanowczo oświadczył, że nie może odgadnąć, kogo przed sobą widzi. A kiedy Kostomarow się przedstawił, Taras Hryhorowycz rzucił mu się na szyję i długo płakał… Od tego czasu spotykali się z różną częstotliwością w Petersburgu, w tym także w rodzinie Tołstojów, między innymi w poprzednią Wielkanoc 12 kwietnia 1859 roku. Wtedy, w jasnym Tygodniu 16 kwietnia, Szewczenko złożył do Rady Akademii Sztuk Pięknych dwie swoje ryciny w celu uzyskania tytułu akademika… Kateryna Junge wspominała o Wielkanocy 3 kwietnia 1860 roku: “Przy filiżance kawy Taras Hryhorowycz z Kostomarowem rozpoczęli jeden z tych żarliwych sporów, gdzie wyrażano różne poglądy tych dwóch ludzi na niektóre kwestie, ale w samym zapale sporów, w atakach jednego, w łagodnych drwinach drugiego, przebijały ich wzajemne zaufanie i przyjaźń”. W ramach tego artykułu nie ma najmniejszej możliwości rozważania różnic między dwoma wielkimi Ukraińcami, dlatego zadowolimy się rozsądną spostrzegawczością Kateryny Junge, ujawnioną w tamtą Wielkanoc. Zauważę tylko, że Szewczenko wysoko cenił prace historyczne Kostomarowa, a ten jako pierwszy ogłosił o Kobzarze – “to cały naród, który mówi ustami swojego poety”… Na zakończenie przytoczę podsumowujące wersy zwięzłych, aczkolwiek informacyjnie ważnych wspomnień Junge: “Rozmowa przeciągnęła się tak długo, że nastał świt i wszyscy poszliśmy oglądać wschód słońca. Szewczenko lubił nabrzeże, sfinksy przed akademią i krajobraz, który otwiera się z placu przed giełdą. Tam też skierowaliśmy się, wesoło rozmawiając i nie myśląc, że nigdy już nie spotkamy jasnego święta razem”… Przypomnę też o tym, co nie przyciągało uwagi, a mianowicie: okazuje się, że początek prac nad przewiezieniem prochów Tarasa Szewczenki z Petersburga na Ukrainę był ściśle związany w czasie z Wielkanocą i Jasnym tygodniem 1861 roku, kiedy Zmartwychwstanie Pańskie obchodzono 23 kwietnia. Otóż malarz, przyjaciel i wielbiciel Szewczenki Hryhorij Czestachiwski, który już wiedział, że będzie towarzyszył trumnie, w przeddzień Wielkanocy, w Wielką Sobotę 22 kwietnia, naszkicował grób Kobzara na cmentarzu smoleńskim, a w Jasną środę – 26 kwietnia – trumnę z prochami Tarasa Szewczenki wykopano z ziemi i przełożono do innej, ołowianej trumny… Tego dnia rozpoczęła się daleka droga Kobzara na Ukrainę w towarzystwie Hryhorija Czestachiwskiego i Ołeksandra Łazarewskiego, która zakończyła się w Kaniowie 10 (22) maja 1861 roku… _____________ 1 Odnośnie trzeciego już pobieżnego użycia terminu, spotykamy go w “Hajdamakach”, gdzie mowa o tym, że za popami z kropidłami “chorągwie niesiono, / Jak na Wielkanoc nad paschami”. 2 Buzymok, nazymok – roczne cielę. 3 Szamoczeć – mówić, szeptać niewyraźnie, niezrozumiale, mlaskając. 4 W poezjach Szewczenki spotykamy: “Ono sierota”; “Ono wtedy było dzieckiem…”; “A ono ubogie, / Młode, siwowłose…” i in. 5 Nakrycie z cienkiego tiulu, którym zamężne kobiety zawiązują głowę na czepiec. 6 W poemacie “Sowa” (1844) czytamy: “W chacie, jak w Raju!! / A ja siedzę na pokuciu, / Tylko spoglądam”. 7 Zob.: Epistolarium Tarasa Szewczenki : w dwóch księgach / opracowanie S. A. Halczenko, H. W. Karpinczuk; redaktor naukowy O. W. Boroń. Charków : Folio, 2020. 8 To wyrażenie o pierniku z miasta Wiaźma, po którym w ustach pozostaje uczucie cierpkości, ściągania, lepkości, weszło nawet do słownika lingwoencyklopedycznego, a Taras Hryhorowycz jako jedyny użył go jako obrazowej i uderzającej metafory.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ciszy jest ona odbierana tak, jak należy. Podobnie jest z pieśnią. Oto przy długim stole już zaczynają: Pa-a-a di-ki-i-im stie-pia-am Zaba-ajka-a-alja-a-a, Gdie zo-la-ato ro-o-ojut w gara-a-ach. Słyszę i chce się uciekać gdzie pieprz rośnie. Wszystko było niezrozumiałe, nawet wrogie: i “dikije stiepi”, i “zołato”, które “rojut” (?!), i “brodiaga”, który “prokliniet sud’bu”. Nie pasowało to ani do naszych chat, ani do pszenicznych łanów, które gdzieniegdzie podchodziły pod samą wieś, ani do łagodnego Dniepru, ani do przyjaznego, przy każdej pogodzie nieba. Czyżby śpiewacy tego nie rozumieli? Czyżby nie czuli? Rozbrzmiewały i “teren”, i “posijała ohiroczky”, i “chmelu, mij chmelu”… To ostatnie nawet po kilka razy, ale nie było odbierane tak, jak powinno być odbierane. W takich warunkach ta czy inna nasza pieśń, wybaczcie, przypominała mi krowę, której przednie nogi związano sznurem. Albo pięknego pieska z obciętym ogonem. Nie siedziałem przy tym stole, gdzie wszyscy. Nam, chłopcom z dziewczynkami, stawiano osobno dwa taborety, wokół – krzesła, a na taboretach rozkładano wszystko z tego, co było na stołach, oprócz samogonu i wina, oczywiście. Ale ja przy taboretach nie zostawałem. I z niemałym uniesieniem odnotowywałem, że mama z tatą też nie przesiadywali przy długim stole. Wstawali niemal pierwsi i wyruszali do domu. Właśnie w drodze do naszego podwórka, za którym po dwóch-trzech godzinach już zdążyłem zatęsknić, jakoś zapytałem ojca: – Pa, a dlaczego wy śpiewacie to, gdzie “brodiaga”, “zołato” i “winawata”? Dlaczego “pa”, a nie tatku? Dlatego, że u nas tak mówiono. Bo to nie od zawłaszczonego przez Moskali “papy”, a od Papaja – najwyższego scytyjskiego – naszego! – bóstwa. U nas mówiono “papko”, zatem – “pa”. Więc zapytałem. A ojciec odpowiedział: – Tak przywykli. – A dlaczego przywykli? Ojciec zerknął na mnie. Westchnął. – Kiedyś się dowiesz… W tamtym czasie “radia” u nas jeszcze nie było, więc “Mariczka”4 się spóźniała. Dopiero po dwóch latach usłyszałem: Wije się niczym żmijka, Niespokojna rzeka, Tuli się bliziutko Do podnóża gór… Odebrałem wszystko jak własne. Oczywiście, “niespokojna rzeka” – to nie nasz Dniepr, nie mówiąc już o “górach”, ale… Słowa były własne, a one nigdy nie zdradzają. I te, niewidziane przeze mnie i “rzeka”, i “góry”, troskliwie owinięte w nasze słowa, stawały się i zrozumiałymi, i bliskimi. A z czasem – i własnymi. Przyfrontowe Zaporoże, marzec-kwiecień 2023 roku ___________ 1 Ukraińska pieśń ludowa. 2 Autorzy pieśni nieznani. 3 Ukraińska pieśń ludowa. 4 1960 r. Autor słów Mychajło Tkacz, kompozytor Stepan Sabadasz. Popularna pieśń stała się po wykonaniu Dmytra Hnatiuka. muzeum Iryny Błonskiej, kołomyjskich pisankarek Switłany Stadnyk, Iryny Hłubisz, Iryny Wirowskiej oraz Iwanky Fedorak. Wzruszającym było spotkanie z znanym w świecie sztuki Ołehem Kiraszczukiem, który od pierwszych dni pełnoskalowej inwazji znów zamienił pisak na broń i broni naszej Ojczyzny. Właśnie tego dnia stało się wiadomo, że staliśmy się o krok bliżej do wpisania na Reprezentatywną listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości ukraińskiej pisanki oraz, w szczególności, huculskiej, o czym poinformował Ołeksandr Bucenko – facylitator ds. niematerialnego dziedzictwa kulturowego Globalnej sieci UNESCO, dyrektor akredytowanej w UNESCO organizacji pozarządowej “Demokracja przez kulturę”. Ogółem światowa akcja trwała przez dwanaście godzin, jednocząc ponad trzystu pisankarzy z różnych krajów naszej planety, którzy pisali pisanki ze wspólnymi myślami, modlitwami i dążeniami o Zwycięstwo i pokój. Oksana JASIŃSKA, m. Kołomyja
Tłumaczenie maszynowe
Kostiantyn SUSZKO
Im dalej, tym większym szacunkiem, poważaniem darzyłem słowa. Dziwnym wydawało mi się to… Zjawisko? Nie wiedziałem jeszcze, jak je nazwać. Zadziwiające ono jest. Zbiór dźwięków, a ciebie rozumieją. Tym zbiorem, przyśpiewując, można płakać i śmiać się… A zwłaszcza – chwalić, straszyć, drażnić, opowiadać bajki. A jeszcze – śpiewać! Od śpiewu byłem w ogóle zachwycony. U nas śpiewali wszyscy. Nie tylko siostrzyczki, ale i tata z mamą. Zwłaszcza gdy przychodzili goście. Jak już zaczną… Rozprzeha-a-ajte, chło-opci, ko-o-oniej, Ta liaha-a-ajte spo-oczywa-a-ać. A ja pidu w sa-ad ze-ele-e-enyj, W sad kryny-y-yczeńku ko-opa-a-ać1. Dźwięcznie, żwawo, szeroko… A jeszcze, jak potem zacząłem rozumieć, na kilka głosów. Słuchałem, zapomniawszy o całym świecie. A czasem robiło się jakoś tak wzruszająco i zaczynałem płakać… Nie, nie strasznie, a jakoś przejmująco. I jeszcze żal jakiś mnie ogarniał. Siedziałem sam w sąsiednim pokoiku, do gości można było wejść przez szeroki otwór w ścianie bez drzwi, tylko zasłonięty na sznurku. Nie chciałem, żeby zastali mnie we łzach, ale raz mama zauważyła… Weszła po coś do mojego pokoiku i zobaczyła. – Co z tobą, synku, zachorowałeś? – wzięła mnie na ręce, dotknęła wargami czoła i przycisnęła do piersi. – Co z tobą? – Nic, – mówię. – Źle ci? – Nie, dobrze. – A dlaczego płaczesz? – N-nie wiem… Powiedziałem i o mało nie wybuchnąłem płaczem. I żeby się powstrzymać, wtuliłem się twarzą w ramię mamy. Zadziwiające uczucie mnie ogarniało, dziwny był mój płacz. Znacznie, znacznie później spotkam coś podobnego u Dokii Humennej (“Dar Jewdotei”): “Tak pod to hulanie zasypiam i przez sen już słyszę śpiewy, i żal mnie ogarnia, ten nieodstępny żal, który od dawna już jest mi znany. Za czymś płaczę. Za czym – nie wiem. Ale nieznośny, jątrzący”. Przeczytałem i zdrętwiałem. Zwłaszcza – po tym: “Małe dziecko płacze i nikt nie wie, jaki ono “dorosły” żal przeżywa. Był to żal dojrzałej duszy w małej dziecięcej”. Skąd to? Chyba nie tylko od jeszcze niejasnego przeczucia wszystkiego, co przykre, co czeka mnie w przyszłości, ale i od przeczucia o dziwności i niepoukładaniu świata, uosobionym przez ludzi, które otworzy się przede mną nie od razu. Dlaczegoś czasem tak odbierałem śpiew chóralny właśnie w domu i właśnie w głębokim dzieciństwie. Podrośnięty, słodko wsłuchiwałem się w to, co płynęło ze stepu. Stamtąd, gdzie on nie szerokim pasem otulał okolicę wsi, oddzielając ją od pola. Wracały z pracy kobiety. Wielką grupą, gdzieś z pół setki ludzi, jak nie więcej. Jechać by im dalej na wozach, ale jakiś kilometr od wsi kobiety wstawały i dalej szły pieszo. I śpiewały… Cwi-i-ite te-e-eren, cwi-i-ite tere-e-en, Ta-a-aj cwit o-opada-a-aje. Chto-o-o z lubo-o-ow’iu ne-e-e znajesia-a-a, To-o-oj ho-o-oria ne zna-a-aje2…
Ciepłą porą roku tak było prawie codziennie, i kiedy zdarzało się, że pieśń nie rozbrzmiewała – przez niepogodę czy kobiety pracowały na innym polu – wydawało się, jakby dzień mijał jakoś niekompletnie, niepełnowartościowo. I – wierzcie lub nie – zaczynałem śpiewać sam. Nie tylko o tarninie, ale i o Miesiączku, o chłopcu, który “nie przyszedł, jak miesiąc wzeszedł”… W domu nie było nikogo (rodzice z pracy jeszcze nie przyszli, a siostry ze szkoły), więc się nie wstydziłem. Kończyłem… O-o-oj chme-e-eliu-u ż mij, chme-e-eliu-u-u, Chmeliu ze-e-elene-e-enkyj, De ż ty, chmeee-eliu, zymu zymuwa-a-aw, Szczo j ne ro-o-ozwywa-a-awsia-a-a?3 Tę pieśń wykonywałem, wchodząc na przybudówkę piwnicy, niby na scenę, skąd widać nie tylko całe podwórko, jak na dłoni, ale przegląda się nasz górny ogród aż do samych grobów! Ale, głównie, z przybudówki słychać mój śpiew było lepiej. I mnie jednak słyszano! Czasem odezwie się ciotka Jewdokija z podwórza, co od strony Dniepru: – Ty już, jak to z radia… Albo babcia Sołomyda, z domu, co zaraz za naszym, przez ulicę na ukos, w stronę sklepu. – Czy ty, Kostiku, nie do artystów się szykujesz? Nie przestawałem, tylko zamykałem oczy i kontynuowałem, jeszcze bardziej się napinając: No-o-oczuwa-a-aw ja ni-i-iczku No-o-oczuwaw ja dru-u-uhuju… W domu dowiedzieli się o moich solowych występach, i mama powiedziała: – Ot, synku, lepiej śpiewaj… Ja już wtedy domyślałem się, dlaczego ciągnęło mnie do łez, kiedy pieśni rozbrzmiewały w naszym domu, za “bankietowym” stołem, a te, które płynęły z okolicy wsi, odbierałem wyłącznie z uniesieniem. Pieśni zza stołu jakby były czymś uwarunkowane, niby umyślnie podpasowane, podczas gdy nad stepem, nad polem rozlatywały się one szeroko, swobodnie, bez przymusu, a tylko od serca. Rozbrzmiewało i takie: Winawata li ja, Winawata li ja… Albo: Szu-u-umieł kami-i-isz, dierie-e-ewia hnuli-i-is… Czy: Wot kto-to s horoczki spustiełsia, Nawierno, milyj moj idiot… A jak “przenikliwie” płynęło przez wieś cichego letniego wieczoru: O-o-oj, ma-a-aroz, maro-oz, Nie maro-o-oz minia-a-a… Takie słyszałem na gwarnych, jak u nas mówili, hulankach, z okazji jakiegoś święta, albo na weselach. Kiedy na “hulankach”, to zbierali się na zmianę u tego albo u tamtego, a jak wesele, to u kogoś z młodych. Nie lubiłem tych zgromadzeń. Przede wszystkim przez to, że ludzie wydawali mi się tam wszyscy jednakowi. Niby weseli, tylko wesołość ta nie poruszała, nie rozweselała. Wręcz przeciwnie, nierzadko napędzała irytację. Rozdrażnienie. A to i smutek. A jak zaczynali, najpierw kobiety, a potem podchwytywali mężczyźni… Kaa-a-akim ty bi-i-ił, Taki-i-im ty i astaa-a-ałsia… Drażniło wszystko, zwłaszcza druga fraza: co znaczy, “takim i astałsia”? Takim i został? W pieśni, może, napomykano o przyjemnej stałości, mnie zaś słyszało się coś zacofanego, skostniałego, nieudolnego… A słowa… One wywodziły się zupełnie nie tak, jak zwykłe, jak nasze. Nasze naprawdę się wywodziły, a te wykrzykiwały się. Śpiew nie rozlewał się lekko i szeroko po okolicy, jak od “Miesiączka” czy od “tarniny”, co kwitnie, a wrzał tuż, nad stołem, czasem ogarniając podwórko… I, co dziwne, wszystkie te “jamszczyki”, “milyje” i “stiepnyje arły” dobrze współgrały i z hulankami, i z weselami. W ogóle współgrały ze zbiorowiskiem ludzi. Ludzie stawali się tacy, jak pieśni, a pieśni dobierały się pod ludzi. Nie pragnąłem tłumu. Bo niczego pożytecznego nie słyszałem tam i nie widziałem. Co na hulankach-weselach, co w brygadach, gdzie gromadzili się nie tylko koniusi, ale i inni kołchoźnicy, co na żywiołowych “tuszowkach” przy przystani, w oczekiwaniu na tramwaj, czy koło sklepu. Nawet szkoła nierzadko przygnębiała sztuczną ciszą na lekcjach i niepohamowanym gwarem na przerwach, kiedy hałasowali i krzyczeli nie od nadmiaru wysokich uczuć, a z dzikiego zachwytu. Niby “wyrwali się na wolność”, “zerwali się z łańcucha”… Nad zebraniem ludzi, jakikolwiek byłby cel, który zbił ich do kupy, zawsze niewidocznie powiewał symbol standardu, ponurej jednakowości. I – posłusznej! Zbliżając się do grupy, czułem, że staję się nie takim, jakim jestem. Chodem, gestami, mimiką, słowami. Nawet myślami. A zatem, z czasem i czynami? Jak wszyscy, tak i ja? Czasem nawet nie poznawałem siebie. Nie podobałem się sobie. I bardzo przez to złościłem się! I czyż to – przez jakieś moje osobiste wady? Oczywiście, ich u mnie pod dostatkiem, ale tutaj one nie mają nic do rzeczy. Czyż nie wiadomo, jak różnie odbiera się świat prostym spokojnym spojrzeniem i przez czyjeś pofarbowane, zdioptryzowane, wyprostowane szkiełka specjalnych okularów, a jeszcze z grupy? Słowo naprawdę rozbrzmiewa w ciszy, w
Ponad 20 lat zbierałem materiał o prawdziwych poetach i takich samych grafomanach. Zaczynałem opracowywać go jako esej, a rozrosło się to do powieści na niemal trzysta stron. Około 200 autorów znalazło się w „rozrachunkach” (zacytowano prawie 260 wierszy, a ponad 50 przytoczono w całości). A zaczynało się od Pieśni…
Tłumaczenie maszynowe
1 kwietnia po raz dziesiąty odbyła się tradycyjna Światowa akcja „Pysanky dla Ukrainy”, zapoczątkowana w 2014 roku w Kanadzie i USA przez Kathy Schenfelder-Verrelli. Cechą tegorocznej akcji, w której wzięła udział rekordowa liczba uczestników, było dwugodzinne spotkanie online z ukraińskimi pisankarkami i pisankarzami, które moderowała współorganizatorka wydarzenia, artystka i badaczka sztuki ludowej Maria Ryban z Toronto. Przyjazne spotkanie rozpoczęły słowem powitalnym dyrektorka generalna Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego Jarosława Tkaczuk oraz kierowniczka Muzeum Malarstwa Pisankowego Oksana Jasińska, która przeprowadziła krótkie oprowadzanie. Dzięki połączeniu online pisankarze z różnych zakątków świata mogli zobaczyć odnowioną ekspozycję muzealną oraz wszystkich uczestników warsztatów, którzy tego dnia malowali pisanki pod kierunkiem naukowej współpracowniczki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wszystko jest w porządku, a spektakl idzie nie tak, jak byś chciał. Innym razem wszystko jest wspaniale. A żeby ułożyły się wszystkie puzzle, trzeba nieustannie nad sobą pracować wewnętrznie. Zawsze staram się wnieść do spektaklu coś takiego, co by ludzi poruszyło, zmusiło ich do myślenia, przewartościowania swojego życia, czynienia dobra. Po raz drugi planuję pokazać „Hamleta” w kwietniu, chcę, aby zobaczyli go w Równem, a dalej – inne miasta Ukrainy. Najbliższe plany to monodram „Zapiski szaleńca” Mikołaja Gogola w przekładzie Maksyma Rylskiego. Kiedyś był to mój pierwszy monodram, a teraz chcę wrócić do tego utworu. Mam nadzieję, że premiera odbędzie się w czerwcu. – Jestem dumny z Mychajła Ficy – wyznał aktor i reżyser Petro Myronow. – Praca na takim poziomie musi dojrzewać latami i zawierać całe życie aktora oraz całe jego doświadczenie aktorskie. I nie tylko dlatego, że to światowa klasyka. Ale także przez pytania zawarte w tym materiale dotyczące takich tematów, jak życie i śmierć, od sarkazmu po relacje międzyludzkie, ten drobnostkowy szmelc, który ludzie wnoszą w te relacje. Tymczasem ludzie często nie zauważają głębokich uczuć. W nieco ponad godzinę Mychajło zdołał tak dobrze wznieść ten dramaturgiczny dom, że wszystkim chce się tam zajrzeć i zobaczyć, jakie życie w nim tętni. Myślę, że nikt z widzów nie wyszedł z sali obojętny. Kogoś ten spektakl wzruszył, poruszył, a być może zmusił do przemyśleń. Sam zaproponowałem swoją pomoc Mychajłowi, aby pomóc rozwikłać niektóre subtelności. Musiał on zebrać wszystkie tematy, które go poruszały, w swoim spektaklu. Mój „Hamlet” jest inny i nie próbowałem narzucać tego, co było w mojej pracy. Uważam, że spektakl wyszedł spójny, mocny, to prawdziwy sukces aktorski. Zdjęcie Iryny HURINEJ który odgrywał rolę weterana-kronikarza: „Przyjęliśmy walkę, bo sam Bóg i prawda są po naszej stronie. O kim myślę w tę przeklętą i okrutną wojnę? Myślę o poległych moich towarzyszach broni i towarzyszkach, o ich rodzinach. Serce kraje mi się jako ojcu, jako mężowi, jako bratu, jako synowi. Codziennie uświadamiamy sobie, jaką cenę płacimy za naszą wolność. I wszystko to wzmacnia naszą siłę, świadomość, że musimy dać odpór naszym wrogom, aby na zawsze zapamiętali, że Ukraina jest niezwyciężona. Nasze serca, serca narodu ukraińskiego, serca naszych wojowników biją w unisonie z całym wolnym ludem świata. Wywalczamy naszą niepodległość. I niech nasze Zwycięstwo będzie początkiem potężnego rozkwitu naszej mateczki Ukrainy”. Autor „Zaporożca za Dunajem” Semen Hułak-Artemowski był wielkim przyjacielem Tarasa Szewczenki, który testamentował: „Walczcie – zwyciężajcie! Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami sława. I wolność święta”. Wdzięczna publiczność długo nie chciała wypuszczać ze sceny utalentowanych wykonawców Romana Smolara (Iwan Karaś), Ałły Pryhary (Odarka), Kariny Kondraszewskiej (Oksana), Ołeksandra Czuvpyły (Andrij), Anatolija Jurczenki (Sułtan), Dmytra Biełozora (Selih-Aha), Ołeksandra Rudźka (Ibrahim-Ali), Iwana Tiupy (Hasan), Wołodymyra Szpudejka (szef ochrony Sułtana) oraz innych aktorów. Nową inscenizację „Zaporożca za Dunajem” można jeszcze zobaczyć 18 kwietnia w Narodowej Filharmonii Ukrainy. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
“Hamlet” – najbardziej namiętny, najbardziej ironiczny ze wszystkich utworów genialnego Szekspira. Gra, w której wszystko – wielkie Dobro i jeszcze potężniejsze Zło, gdzie Rozum staje się Szaleństwem, a Odwaga waha się niczym Strach, gdzie Miłość zdolna jest do takiego poświęcenia, że może wydawać się gorzszą od Nienawiści. To historia o okrutnej grze o władzę, w której może zginąć i złoczyńca, i ofiara, i winny, i niewinny, ale zwyciężyć może tylko Dobro. – 24 lutego ubiegłego roku, w mój jubileuszowy dzień urodzin, zaczęła się wojna – wspomina Mychajło Fica. – Było to oczekiwane, ale pozostawały nadzieje, że pełnoskalowej wojny uda się uniknąć. Na 23 lutego wziąłem bilety na Zakarpacie, bo jubileuszowy dzień urodzin mam nie tylko ja, ale i moja mama. Ale następnego dnia przyszła bieda... Byłem na Zakarpaciu z rodziną dwa miesiące. 1 marca miałem grać “Posłanie” według utworów Tarasa Szewczenki w Czerniowcach, wziąłem w drogę kostium. Oczywiście, tego dnia nie grałem, a udało mi się zagrać spektakl dopiero 10 maja. Potem były występy z “Posłaniem” w Białej Cerkwi, Odessie, Lwowie, a we wrześniu – w Kijowie. Co miesiąc grałem po jednym-dwa spektakle i tylko Szewczenkę. A w grudniu wróciłem do “Rewizora” Gogola. Twórczość ratuje artystę od wszystkich nieszczęść. Kiedy w moim życiu zdarzyła się tragedia, to mogłem przeżyć tylko dzięki twórczości. Grałem wtedy do dziesięciu spektakli miesięcznie. Twórczość – to jest to, co mnie grzeje, bliskie mi. Podczas wojny wybrałem właśnie utwory Tarasa Szewczenki, bo stał się aktualny jak nigdy. Ostatnie spektakle były dla pracowników oświaty w Sumskiej obwodowej filharmonii, potem dla pedagogów w Łucku, dla studentów i uczniów w Kałuszu. Wielu 16 lutego 2023 roku minęło 210 lat od dnia urodzin ukraińskiego kompozytora, śpiewaka, dramaturga Semena Hułaka-Artemowskiego. A 14 kwietnia w kalendarzu jeszcze jedna data – 160 lat od dnia pierwszej premiery “Zaporożca za Dunajem”, pierwszej opery w języku ukraińskim do ukraińskiego libretta. W okresie pisania tego utworu kompozytor był w rozkwicie sił twórczych, wzbogacony artystycznym doświadczeniem występów na największych scenach operowych Europy Zachodniej, gdzie wykonywał główne partie operowe. Są świadectwa, że zamysł opery “Zaporożec za Dunajem” powstał u Hułaka-Artemowskiego w latach jego kontaktów ze szczerym przyjacielem, towarzyszem broni, rodakiem – Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką. A ideę libretta opery kompozytorowi podpowiedział poeta, myśliciel, filozof i historyk Mykoła Kostomarow. nazywa Szewczenkę prorokiem. A ja mówię, że po prostu on otwarcie i uczciwie pisał o tym, co było wtedy. Nic, niestety, nie zmieniło się, dlatego jego słowa stały się prorocze. Już wiele wieków pozostaje niezmienny kod rosyjskiego narodu, który próbuje zniszczyć wszystko wokół siebie… Powróćmy do twórczości Szekspira. Po raz pierwszy zwróciłem się do niej w 1992 roku. Wtedy Tetiana Małynowska wystawiała spektakl “Makbet” we Lwowskim Domu Aktora, gdzie grałem główną rolę. A jeszcze była rola Parysa w tragedii “Romeo i Julia”. Na czym polega genialność Szekspira? Pisał dla wszystkich narodów, na wszystkie czasy. To, co zawarł w swoich utworach, zawsze współbrzmi z teraźniejszością. Dlatego, że człowiek się nie zmienia. Takimi samymi pozostają jego wewnętrzne cechy charakteru – miłość, nienawiść, namiętność do czegoś. Szekspir, z jednej strony, wydaje się bardzo prosty, a z drugiej – niezwykle skomplikowany… Zamysł wystawienia “Hamleta” powstał dawno. Chyba każdy aktor marzy o takiej roli. Chciałem zagrać go, kiedy jeszcze pracowałem w Symferopolu. Nadszedł czas – i temat dojrzał. Czuję, że ten temat jest bliski mi pod względem psychofizyki, wewnętrznego postrzegania. To rzeczy, jak już wspominałem, aktualne na wszystkie czasy. Ludzie chcą władać i dla osiągnięcia tego celu idą na wszystko. Nie władza psuje ludzi, chyba takimi byli od początku, bo prawdziwego człowieka nie zepsuje nic. Do spektaklu wziąłem ukraiński przekład Ołeksandra Hriaznowa. Jak dla mnie, jest zrobiony dość jakościowo, a język tutaj po prostu płynie. Do pracy nad inscenizacją przystąpiłem na początku października. Żona pomogła skrócić sztukę, aby zrobić z niej monodram. “Hamleta” postanowiłem wystawić sam. Pomógł mi Petro Myronow, on też pracuje w monogatunku, dlatego wyczuwa wszystkie subtelności. Z jego pomocą dostrzegłem niektóre detale, których nie widziałem dotąd. Jednak cała konstrukcja spektaklu zrobiona jest przeze mnie. W spektaklu wszystko jest realistyczne, rekwizyt minimalny. Wszystko, co jest mi potrzebne do gry, – stół, pokryty czarnym aksamitem, i dwa krzesła. Kostium wziąłem klasyczny. Przyznam się, nie lubię, kiedy w klasycznych spektaklach zaczynają ubierać się współcześnie, dodają jakieś modne rzeczy. Słowa, które napisał Szekspir, są współczesne i staram się nie odchodzić od tego, co powiedział autor. Zagrawszy pierwszy raz spektakl, zrozumiałem, jakie popełniłem błędy. Podczas kolejnych pokazów będę je naprawiał. Sztuka, według mojego przekonania, powinna nie tylko ilustrować to, co się dzieje, ale i mieć coś wewnątrz, co będzie poruszać. Człowiek, obejrzawszy spektakl, powinien doznać katharsis. Po każdym spektaklu analizuję swój występ. Czasami na- Monoteatr “MIF” na scenie Domu Aktora (m. Kijów) przedstawił spektakl “Hamlet”. Reżyser i wykonawca – zasłużony artysta Ukrainy Mychajło Fica.
Tłumaczenie maszynowe
Wielu ukraińskich widzów widziało legendarną operę Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporosiec za Dunajem” właśnie w teatrze operowym. A Narodowa Filharmonia Ukrainy zaproponowała nieco niezwykły punkt widzenia – spektakl literacko-muzyczny. Idea gorącego pragnienia zadunajskich zaporoskich kozaków powrotu na Ukrainę w pewnej mierze była bliska także kompozytorowi. Wszak od młodości Hułak-Artemowski, pragnąc zrealizować swój talent do śpiewu akademickiego, zmuszony był żyć na obczyźnie, w moskiewskim kraju. Ukraińcy słusznie mogą być dumni z tego, że w światowej praktyce artystycznej to właśnie nasz rodak Semen Hułak-Artemowski stał się bodaj jedynym kompozytorem, który napisał libretto, muzykę i wystąpił w głównej roli (Iwana Karasia). Premiera odbyła się na scenie cesarskiego Teatru Maryjskiego. Realizatorzy starali się wyodrębnić z opery charakter obyczajowy, rozrywkowy, próbowali umniejszyć wielkość narodu ukraińskiego. Ale patriotycznego wydźwięku opery nie da się ukryć. I po czternastym pokazie spektaklu, z których każdy odbywał się z ogromnym sukcesem, operę zakazano. Współczesna interpretacja „Zaporosca za Dunajem” stała się głównym zadaniem dla zespołu realizatorów. Toteż autor projektu i kierownik artystyczny inscenizacji Wołodymyr Łukashew, reżyserka-inscenizatorka Hanna Nowiczenko, kierownicy muzyczni Jurij Karnauch oraz Iwan Hamkało, scenograf Serhij Łukashew, choreograf Jewhen Drałow, koncertmistrzynie Marija Wichlajewa oraz Nelida Afanasjewa, asystentka reżysera Iryna Jewczenko prezentują filharmonicznego „Zaporosca” pod pewnym historyczno-politycznym kątem, w którym odczytuje się teraźniejszość. Wszak podczas wojny Rosji przeciwko Ukrainie dynamiczna fabuła opery, barwne postacie, życiodajny humor i wyraziste historyczne paralele dają możliwość postawienia akcentów współbrzmiących z czasem. Do muzyczno-literackiego spektaklu w jednym akcie, który trwał prawie półtorej godziny, weszły główne sceny legendarnej ukraińskiej opery. A uzupełnieniem tego, co zobaczono, stały się słowa Bohatera Ukrainy, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Anatolija Pałamarenki,
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SEMENIAK
Zdjęcie: autorka
Kiedy zobaczyłam tego Anioła, nie mogłam oderwać oczu. Praca mi "nie szła", bo musiałam jeszcze raz i jeszcze raz wracać na stronę Hanny Osadko na Facebooku… Od tego obrazu biegła jakaś niewidzialna siła przyciągania. W końcu poprosiłam ją o zgodę i wydrukowałam fotografię. Potem nie wytrzymałam – podarowałam ją pisarce z Kreminnej Hannie Hajworonskiej podczas prezentacji jej książki „Klucze do słońca”. „To cud, patrzę na tego Anioła i nie mogę się napatrzeć”, – odpisała mi później „biała jaskółka” Donbasu. I wtedy zrozumiałam… „Anielski świat Hanny Osadko” musi zobaczyć wielu ludzi… Tak w Tarnopolskim Obwodowym Związku Pisarzy pojawiła się wystawa fotograficzna. „…a one, moje anioły, przylatują zazwyczaj w zmierzchu, w nocy niemal przylatują – siadają po tamtej stronie okna, na ostrych kolcach, które sterczą w niemieckie niebo, – byleby tu nie tuliły się bezczelne i utuczone gołębie. Ale bądźmy szczerzy: ani gołębiom, ani tym bardziej aniołom to nie przeszkadza. Siedzą w milczeniu, z zainteresowaniem patrzą przez szybę, jak ja „tańczę” paluszkami, rozmazując farby po płótnie (bo pędzelkiem dorysowuję potem tylko drobne szczegóły), a tak wszystko – rękami. Trochę wzdychają, a potem lekko się uśmiechają i trochę pozują, i mówią, że wszystko zależy od Bożej woli, ale oni, anioły, zawsze są obok – każdego z nas, kto chce je widzieć – a ja proszę o tę – spokojną i mądrą – opiekę dla kumpla, który teraz siedzi w okopie wśród piekielnego piekła i wrogich czołgów. I o wieczny spoczynek żołnierza z ich brygady, który zginął dziś o świcie…” (Z wpisu Hanny Osadko). Te krótkie notatki – wiadomości od Hanny Osadko jako odrębny, dotąd niepoznany świat: „Ostatniej nocy, w zimowej księżycowej pełni, przyleciał do mnie – Anioł Majowego Podwieczora. Nagły i nie na miejscu na początku lutego. Chciał po prostu przypomnieć, że wszystko, co najlepsze, – przed nami – dla nas wszystkich, drodzy. Że zakwitnie koniczyna, i brzęczeć będą pszczoły, i aksamitny wietrzyk będzie łaskotał szyję… Trzeba tylko wierzyć. I walczyć. I zwyciężyć”. Pytam Hannę: – Co to za technika malarska? Jak to robisz? – A ja sama jeszcze nie wymyśliłam, to farby akrylowe, w które zanurzam różne rośliny – kamyczki… to niedawno wymyśliłam, nazwy jeszcze nie wymyśliłam. „A kiedyś przyleciał Anioł, który nakazuje trawom rosnąć. Anioł, który pamięta każdy najmniejszy kwiatek po imieniu. Anioł, który patrzy do wewnątrz siebie – i ledwie-ledwie się uśmiecha”. A ja znów uważnie oglądam tego pierwszego Anioła. On – to modlitwa. W nim kryje się energia Wszechświata, energia Ziemi i Nieba. Totalna ochrona. Połączenie wszystkich możliwych aspektów Wszechstworzenia. Matczyny – z jego czułą totalną opieką i samopoświęceniem. Ojcowski – z mocnym oparciem. Synowski – z młodzieńczą waleczności. Córczyny – z oddaniem… Hanna: „Ojej! Przyleciał właśnie teraz – niespodziewanie – anioł, który zna datę naszego Zwycięstwa! I uśmiecha się, i powtarza, że miłość nigdy nie przemija. I ofiary z miłości nie są daremne. Nigdy”. I jeszcze jedno „niebiańskie” przesłanie od Hanny: „Złoty anioł z białym ptaszkiem. No i przyleciał. Najmilszy. Przed chwilą, nawet nie czekał nocy. Anioł, który trzyma za ramiona. Anioł, który szepcze do ucha kojąco. Anioł, który mówi: „Jeszcze nie czas, Hanusiu…”. A oto jeszcze jeden – i jego ważne słowa: „Nie bójcie się!” P. S. Ekspozycja, przygotowana przez tarnopolską pisarkę, ilustratorkę Hannę Osadko, przebywającą w twórczej pracowni w Niemczech, wkrótce pojedzie do Warszawy na jarmark dobroczynny. Zebrane środki pójdą na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy.
Na zdjęciu: Wernisaż „Anielski świat Anny Osadko” w świetlicy Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji Związku Pisarzy Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „współudziale” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: 1. Żywyłko Witalij Petrowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne
Lubow HOŁOTA (przewodnicząca)
Pawło MOWCZAN
Mykoła TYMOSZYK
Heorhij FILIPCZUK
Mykoła HOŁOMSZA
Jurij HANDZIUK
Halina DACIUK
Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe