Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №15 за 2024 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 15 (1250), 18—24 kwietnia 2024 Bułhakow i Czerewatenko Kto dla władz Buczy jest cenniejszy? JAROSŁAW KENDZIOR

Mykoła WAŚKIW “Ukraińskiego moskalom nie oddamy?” Ostatnimi czasy, gdy mowa o Bułhakowie (Czajkowskim i in.), to ich zwolennicy w Ukrainie wyciągają, jak im się zdaje, koronny argument: nie możemy roztrwaniać kwiatu ziemi naszej, musimy odzyskiwać dla siebie, a nie oddawać obcym nasze dobra kulturowe. Najczęściej na głos nie wypowiadają dalszej części tego argumentu, ale mają ją na myśli: powiadają, mamy ich, dóbr kulturowych, nie aż tak wiele, a jeśli nawet mamy, to nie są one tak “wypromowane”, jak już wspomniani Bułhakow (Czajkowski i in.). Najczęściej dzieje się tak dlatego, że ci zwolennicy nie wiedzą zbyt wiele o ukraińskiej kulturze i jej prawdziwie wybitnych postaciach, a jeśli nawet wiedzą, to głównie nazwiska, bo z dziełami już nie wyszło. Są i wyjątki, ale one, jak wiadomo, tylko potwierdzają regułę. Zatem, Michaił Bułhakow urodził się w Kijowie, ponad ćwierć wieku przeżył w nim, a jeszcze ileś tam czasu – w Kamieńcu, Czerniowcach itd. Bardzo kochał Kijów. I to rzekomo daje podstawy, by uważać go za część ukraińskiej kultury. Są swoje argumenty także w odniesieniu do Piotra Czajkowskiego: miał ukraińskie (kozackie!) korzenie, lubił przyjeżdżać na kilka miesięcy do Kamieńca i Braiłowa, bywał w różnych dużych i małych miejscowościach dzisiejszej Ukrainy, wprowadzał do swoich utworów ukraińskie motywy. Dlatego postawiono muzeów, pomników itd. M. Bułhakowowi i P. Czajkowskiemu niemało. Funkcjonują one do dziś. Co więcej, nieustannie słychać głosy, że trzeba ich postacie i twórczość szanować i nadal badać w Ukrainie, popularyzować je. Zrozumiałe, że przoduje w tym zespół muzeum Bułhakowa w Kijowie, wszak to nie tylko ich “pokrewna praca”, ale i stały kawałek chleba z masłem (możliwe, że nawet z kawiorem). Póki co nie będziemy zbytnio rozwijać tego, że dostać się “osobom postronnym”, “nie swoim” do muzeum było niemal niemożliwe: powiadają, trzeba było wcześniej zamówić wycieczkę etc. Ostatnimi czasy muzealnicy nagle rzucili się przekonywać, że Bułhakow kochał nie tylko Kijów, ale i Ukrainę, Ukraińców, ich język, kulturę itd. Twierdzą oni, że “bułhakowskie” wnioski Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej “bez argumentacji, mają wygląd emocjonalnie zabarwionych, z rozmytymi interpretacjami, definicjami”, chociaż sami również nie przytaczają żadnych jasnych argumentów, interpretacji na korzyść “ukraińskości” Bułhakowa. Nasuwa się pytanie: a jak w ogóle funkcjonowało to muzeum przez ponad trzydzieści lat za środki ukraińskiego budżetu bez jakiegokolwiek mniej lub bardziej sensownego uzasadnienia celowości takiego muzeum w stolicy Ukrainy? Nie brakuje też Ukraińców wśród elity intelektualnej, którzy przekonują o koniecznej potrzebie “odzyskiwania dla siebie” czy zachowywania jako pereł ukraińskiej kultury dorobku Bułhakowa, Czajkowskiego i in. “Ukraińskiego moskalom nie oddamy. Byliśmy w składzie imperium rosyjskiego i pozostawaliśmy Ukraińcami z rodu i plemienia. Oddać wszystko i wszystkich moskalom?” To autokomentarz do facebookowego wpisu o odpowiedniej treści byłej dyrektorki kanału radiowego “Kultura”. A oto komentarz jej zwolenniczki do tego wpisu (częściowo zredagowałam znaki przestankowe): “Mnie w tej sytuacji wkurza polemika dotycząca Czajkowskiego. Dlaczego my tak Znak pamięci z profilem Bułhakowa i dawnym cytatem szybko oddajemy kozłom nasze talenty? (Oni i tak całe życie kradli, zaczynając od Pietki, ukraińskie mózgi). Nie jestem muzykologiem, ale… Już samo to, że pierwszą symfonię Czajkowskiego nazywano ukraińską (ukraińskie motywy)… Jezioro łabędzie zostało napisane w Kamieńcu na Czerkaszczyźnie i tamże wystawione po raz pierwszy… I dziesięć miesięcy z 12 Czajkowski mieszkał właśnie tam, a nie w Petersburgu. I do dziś tam przechowuje się w muzeum pianino, podarowane Czajkowskiemu przez siostrę… No i to, że jego prawdziwe nazwisko to Czajka – od dziadka, pisarza kozackiego pułku Piotra Czajki”. “Nasi” Polacy i Austriak Teraz przytoczę kilka innych faktów. Jarosław Iwaszkiewicz urodził się w Kalniku na Winniczyźnie, przeżył na ukraińskich terenach 24 lata, w wielu utworach ciepło, z sympatią odtwarzał Ukrainę, Ukraińców, ich kulturę, dobrze władał językiem ukraińskim, przy pierwszej okazji pragnął odwiedzić ojczyznę. Stanisław Lem urodził się we Lwowie, również 24 lata przeżył w tym mieście. Obydwaj stanowią chlubę nie tylko polskiej, ale i światowej kultury. A przecież jest jeszcze cała plejada przedstawicieli “szkoły ukraińskiej” w polskiej literaturze, część z których większość czy nawet całe swoje życie spędzili w Ukrainie, opiewali jej współczesność i przeszłość, nie tylko po polsku, ale czasem i po ukraińsku (Tymko Padura). Dlaczego więc nikt nie walczy o “powrót” ich do ukraińskiej kultury, o uczczenie ich pamięci, uwiecznienie ich w muzeach, pomnikach, tablicach pamiątkowych jako wyrazistych przedstawicieli ukraińskiej literatury? Jest, co prawda, wspaniałe muzeum Juliusza Słowackiego w Krzemieńcu, ale stworzone zostało za polskie środki, a poeta w nim wyraźnie pozycjonowany jest jako polski artysta, który przychylnie odnosił się do Ukraińców, ich mentalności i historii, bezsprzecznie uznawał ich za odrębny etnos. Możemy wspomnieć też tablicę pamiątkową Lema we Lwowie i zaułek jego imienia w Kijowie, ale nigdzie nie ma nawet wzmianki, że to ukraiński literat. Po raz kolejny podkreślam, że absolutna większość polskich artystów – wywodzących się z Ukrainy, w odróżnieniu od M. Bułhakowa, pozytywnie, niemal jak własną, postrzegała ukraińską kulturę, uznawała ukraińską odrębność, a co najważniejsze – uznawała prawo Ukraińców do takiej odrębności. W związku z tym pojawia się również pytanie, dlaczego bojownicy o Bułhakowa i Czajkowskiego nie walczą o “ukraińskość” Rainera Marii Rilkego, którego genialność jest powszechnie uznawana na świecie. Wszak austriacki poeta w 1899 i 1900 roku podróżował po Ukrainie, która wywarła na nim niezwykłe wrażenie, co przejawiło się w jego wierszach, a zwłaszcza – w opowiadaniach “O Panu Bogu i innych sprawach” (jest jeszcze jeden ukraiński przekład – “Bajki o drogim Bogu”), bez których niemożliwe jest wyobrażenie sobie Kontynuacja na str. 2 IRYNA ZELENENKA 10–11 TARAS HOŁOWKO 12–13 PRENUMERATA—2024 Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na 2024 rok (str. 24). Koszt wzrósł dwukrotnie z przyczyn niezależnych od redakcji i wynosi: 1 mies. — 60 UAH. 3 mies. — 180 UAH. 6 mies. — 360 UAH. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Bułhakow i Czerewatenko. Kto dla władz Buczy jest cenniejszy?

Zakończenie. Pocz. na str. 1. „Cztery opowiadania o nadziei” M. Bażana oraz ich badania. A poza tym Rilke tłumaczył „Słowo o wyprawie Igora”. A poza tym istnieje ogromna liczba przekładów Rilkego na język ukraiński, co czyni go bliskim i zrozumiałym dla wielu ukraińskich czytelników. A poza tym bardzo interesował się ukraińskim folklorem, historią Kozaczyzny. A poza tym… Zatem, odzyskamy dla siebie także R. M. Rilkego? A jeśli bez żartów, to nie zaszkodziłoby zapewne odsłonić tablicę pamiątkową czy nazwać ulicę/zaułek imieniem Rilkego w Kijowie, a tym bardziej – w Charkowie, Krzemieńczuku, Połtawie, które tak potrzebują nowych nazw i miejsc pamięci w kontekście dekomunizacji, derusyfikacji oraz naszych deklaracji o europejskim wektorze politycznym i kulturowym. Mimo należytego upamiętnienia w Ukrainie, Rainer Maria Rilke dla nas nadal pozostanie genialnym austriackim artystą. Tak jak niech sobie nadal pozostają rosyjskim pisarzem Michaił Bułhakow i rosyjskim kompozytorem – Piotr Czajkowski. Wybitnymi, genialnymi, ale nie naszymi. Nie zamierzamy umniejszać estetycznej wartości ich twórczości, podważać ich wielkości w Rosji czy na świecie. Ale Ukraińcy nie powinni, z rozdziawionymi ustami, małpować w tym Rosjan czy Europejczyków, Azjatów, Afrykańczyków i innych. A postrzegać i cenić Bułhakowa oraz innych rosyjskich artystów, tak samo jak wybitnych przedstawicieli innych kultur, przez pryzmat tego, jak oni widzieli i przedstawiali nas, jak przekazali światu informacje o nas, jaka to była informacja itd. Wydaje się, że w tym sensie Czajkowski i Bułhakow zdobywają znikomą liczbę punktów. Totalna zachłanność rosyjskich imperialistów i znaczenie przez nich terytoriów. A jednak: dlaczego rosyjskich artystów uparcie, zawzięcie próbuje się uczynić ukraińskimi, a o polskich czy innych artystach – zwolennikach Ukrainy – nawet się nie wspomina? Być może dlatego, że tylko rosyjskie/sowieckie imperium w ciągu XIX–XX wieku konsekwentnie znaczyło podbite terytoria symbolami swojej kultury, narzucało skolonizowanym etnosom wielkość, pierwszeństwo rosyjskiej kultury oraz wtórność kultur narodowych poprzez stawianie pomników, tablic pamiątkowych, nazywanie miejscowości, ulic, bibliotek, filharmonii itd. ich imionami, drukiem w gigantycznych nakładach ich utworów? A także pośrednio – poprzez finansowanie popularyzacji rosyjskich artystów na świecie, tłumaczeniem i drukiem za rosyjskie/sowieckie pieniądze wydań „wielkich” rosyjskich artystów, poprzez tournée Teatru Bolszoj z wystawianiem wyłącznie rosyjskich oper i baletów. Więc wierz i nie wątp, obywatelu ZSRR, że rosyjska kultura jest nie tylko wielka, ale i jedyna potrzebna tobie. W ostateczności, twoja tubylcza kultura bez rosyjskiej będzie niepełna, wtórna, do użytku domowego. I to dotyczyło nie tylko Ukraińców, ale i innych etnosów sowieckiego imperium. Po co, na przykład, należało wznosić w trybie nakazowym teatry opery i baletu we wszystkich republikach? Aby przybliżać narody Zakaukazia i Azji Środkowej do „obcej dla naszej ideologii” zachodniej kultury? Czy po to, aby absolutną większość repertuaru stanowiły opery i baletowe wystawienia rosyjskich autorów, narodowe zaś – znikomą jego część? Z jednej strony, niby tworzono narodową operę i balet, z drugiej – odbywała się totalna rusyfikacja przestrzeni kulturowej. Aż do tego, że nawet narodowa elita zaczęła wierzyć, iż bez rosyjskiej kultury, rosyjskich artystów ich własna kultura jest niemożliwa. Mimo uparcie deklarowanej światowej wielkości przede wszystkim Tołstojewskiego, imperialnymi symbolami w narodowych „prowincjach” były pomniki Puszkina (Puszkin – nasze wszystko) czy związane z jego imieniem toponimy. Które wżerały się aż do tego, że mieszkańcy zakarpackiej wsi odmawiają przemianowania narzuconej nazwy Puszkino, przywracając pierwotną i prawdziwie poetycką nazwę – Nowy Werbowiec. Czymś przypomina to długotrwałą odmowę przywrócenia nie mniej poetyckiej nazwy Horiszni Pławni zamiast Komsomolska. Być może ludzie przestali czytać poezję i odczuwać poetyckość, a dają się nabrać tylko na „markowe”, propagandowo rozkręcone imiona i ideologemy? Bułhakow – buczańskie „nasze wszystko”. Ale nie Puszkinem jednym. Przy najmniejszej okazji imperium starało się znaczyć terytorium także innymi imionami tych, którzy utwierdzali jego władzę na zagrabionych terytoriach lub reprezentowali prawdziwą czy wyimaginowaną wielkość rosyjskiej kultury (kiedyś tu był lub mógł być, przejeżdżał, coś o tym miejscu pisał itd.). Takie znaczenie terytorium z inercji trwało i po rozpadzie ZSRR, było różnie stymulowane przez Rosję oraz jej jawnych i ukrytych sympatyków w Ukrainie. W szczególności także imieniem Bułhakowa. W szczególności w Buczy. Bo, jakoby, ojciec pisarza kupił tu ziemię, zbudował daczę, a pisarz na letnich wakacjach tu niby bywał. Zauważmy, że żadnego wpływu, przejawu przebywania młodego Michaiła na buczańskich terenach w jego twórczości badacze nie odnotowują. Ależ: „wielki Bułhakow” był na tej ziemi, która wiecznie uświęcona jest jego stopami, niezatartą aurą jego genialności! I oto w 2011 roku z radosnym obliczem wieczny mer Buczy A. Fedoruk na miejscu dawno zniszczonej daczy Bułhakowa-ojca odsłania znak pamiątkowy z profilem pisarza i jakąś jego „głębokomyślną” cytatą-sentencją. Teraz to już nie miejsce dawnej daczy, a park imienia Bułhakowa. A z drugiej jego strony pojawia się jeszcze jedna bryła z tablicą, która informowała, że „oto tutaj stała…” Wszystko to właśnie od strony wjazdu do Buczy od strony Błystawicy i Hostomla. Kiedy ruscy wchodzili w lutym-marcu 2022 roku właśnie z tej strony do miasta, jak mieli się nie ucieszyć, zobaczywszy i postumenty-bryły, i profil Bułhakowa, i jego imienia park: faktycznie do siebie do domu weszli! Nie wątpmy: gloryfikacja rosyjskiej kultury i jej działaczy w niepodległej Ukrainie była potężnym bodźcem dla rosyjskiej inwazji w 2014 roku i pełnoskalowej agresji w 2022 roku. Zajrzałem do Wikipedii, co też tam napisano o pomnikach i zabytkach historycznych w Buczy oraz o wybitnych działaczach kulturalnych miasta, bo na oficjalnej stronie miasta można. Znak z wyrwaną tablicą (niby zdemontowany) chyba że przeczytać o dawno zburzonej daczy artysty M. Muraszki. Odnosi się wrażenie, że mowa o niej jedynie z tego powodu, aby „płynnie” przenieść uwagę na… słusznie, M. Bułhakowa, który na werandzie tej daczy odgrywał role i był reżyserem w przedstawieniach teatralnych. A potem znacznie obszerniej mowa o szanownym ojcu pisarza, wykupieniu przez niego działki i wzniesieniu sporej daczy. W artykule z Wikipedii mowa o tym, że w stanie ruiny, zniszczenia znajdują się zabytki architektury: dacza Stamma w formie zamku, „nie mniej wykwintna” dacza „znanego kijowskiego adwokata” Nemeti i jego żony, aktorki Insarowej, a także dom Laskowskiego z 1897 roku (oficjalna data założenia Buczy – 1901 rok), „dacza akademika J. O. Patona, posiadłość prof. W. B. Kamińskiego, kilka drewnianych domów z koronkowymi zdobieniami końca XIX – początku XX wieku”. Już za urzędowania obecnego mera „w połowie lat 2000. bezpowrotnie zniszczono dom letniskowy kompozytora L. Rewuckiego”. Chyba po to, aby stworzyć dziecięcą szkołę sztuki imienia Lewka Rewuckiego. I oto na tle niszczenia lub doprowadzania do granicy zniszczenia wszystkiego, co związane z ukraińską kulturą, odradza się i czci wszystko, co przypomina o wielkim rosyjskim pisarzu Bułhakowie. Park do dziś oficjalnie jest parkiem imienia Bułhakowa (informacji o jego przemianowaniu nigdzie nie spotkałem). Ludzie zatroskani w listopadzie 2022 roku, pod wpływem wszystkiego, co przeżyli w czasie okupacji (do dziś mieszkańcy miasta nie wiedzą dokładnie, gdzie w czasie okupacji ukrywał się buczański mer), odbili litery z bułhakowskiego cytatu na jednym znaku pamięci i uszkodzili tablicę na drugim końcu parku. Pomogli, można powiedzieć, merostwu. Jednak nie tak się stało, jak się wydawało. Przedsiębiorstwo komunalne „Buczazelenbud” złożyło zawiadomienie na policję o aktach wandalizmu wobec znaków pamięci M. Bułhakowa. Nie wiem, jaki jest dalszy los tego zawiadomienia. Być może władze miejskie chciały, aby wszystko odbyło się zgodnie z procedurą, przyjąć odpowiednią decyzję rady miejskiej? Jednak jest już kwiecień 24-go, a o jakimś oficjalnym akcie rady miejskiej nie słychać. A o znakach pamięci w Wikipedii piszą, że rzekomo są zdemontowane. Chociaż bryły-straszydła nadal stoją na obu końcach parku, tak jak stały po listopadzie 2022 roku. Czyli po „akcie wandalizmu”, bez tablicy pamiątkowej na jednej bryle i bez mądrego cytatu, ale wciąż z profilem pisarza na drugiej. Niby sytuacja rozwiązała się, niechby i w połowie, sama z siebie. Tak to już jest, tylko troszeczkę nie tak. Park nadal jest imienia Bułhakowa (o innym nie słyszałem). W Wikipedii, w artykule „Bucza”, jest osobny odnośnik – „Pomniki Buczy”, a w nim (chyba jako wynik oficjalnych planów władz miejskich) na samym końcu zaznaczono, że rada miejska „wyznaczyła dla perspektywicznego rozwoju działki ziemskie: – dla odtworzenia i obsługi posiadłości muzeum M. Bułhakowa (ul. Instytucka, 55-A) <…>”. Czyżby nie zdążyli wyczyścić wszystkich kompromitujących poprzednich planów? A może te plany nadal pozostają aktualne i perspektywiczne? Za zyskami miejsca dla L. Czerewatenki w Buczy nie widać. W związku z tym przypomniała się jedna niedawna sytuacja. Sprzedaje na buczańskim targu jabłka pewien ciekawy wujek. W pewnym momencie kupił kilka hektarów ziemi w obwodzie winnickim, zasadził jabłonie i z pomocą miejscowych krewnych uprawia i, odpowiednio, zbiera dobre zbiory jabłek. Potem od końca jesieni do końca wiosny sam je sprzedaje. Wiele ciekawego opowiada i o własnej przeszłości, i o przeszłości Buczy. Miejscowym surżykiem, ale bardzo bliskim literackiej ukraińszczyźnie. Ale byłem zdumiony, kiedy na zwrócenie się do niego po rosyjsku nagle zaczął odpowiadać kobiecie tak samo po rosyjsku, od czasu do czasu z trudem dobierając rosyjskie słowa lub wymawiając na rosyjską modłę ukraińskie. Na moją uwagę, dlaczego tak dostosowuje się do rosyjskiego, przecież w Buczy wszyscy, w tym rosyjskojęzyczni, doskonale rozumieją jego ojczystą ukraińszczyznę, początkowo zarumienił się (chociaż i bez tego zdrowy rumieniec pokrywa jego policzki) i zamilkł. Rozgadała się natomiast rosyjskojęzyczna dama. Kiedy odeszła, wujek poinformował, że jemu, powiedzmy, nietrudno pójść naprzeciw „życzeniom” klientów. Błyskawicznie powstała analogia z buczańskimi władzami: pieniądze – ponad wszystko (u wujka, bez wątpienia, uczciwie zarobione). Dla nich można i na rosyjski przejść, i wyrazić opinię, jaką trzeba (kakaia raznica!), i czcić pamięć rosyjskiego pisarza-imperialisty w przeszłości oraz kontynuować to robić i teraz, bo przecież pod to, najwyraźniej, szły (a może i nadal idą) spore „szare” środki, a przy okazji można wypromować się na imieniu „światowej sławy” artysty. Że mer niczym nie różni się od wujka z targu, zrozumiałem, kiedy on, historyk z zawodu, na sierpniowej naradzie nauczycielskiej, z udziałem samego ministra oświaty i nauki, informował, że merostwo coś tam zbudowało na ulicy „Łesi Ukrainki”. I wcale nie układa się w tak przebiegle urządzonych, kiedy mowa o zysku, głowach myśl, że ich zachowanie, jak dwa razy dwa, zachęca okupanta do „oswobożdienija bratjew”, wzywa go na Ukrainę. A tak niby dobrzy wujkowie. I szczerze dziwią się: co ci kacapy zapomnieli u nas, czego tu szukają? Na stronie Wikipedii wspomniane są wybitne postacie ukraińskiej kultury, związane z Buczą, wśród nich niemało i współczesnych. Na oficjalnej stronie jest lista honorowych obywateli Buczy. Ani tam, ani tam nie zobaczyłem imienia Leonida Czerewatenki, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. G. Szewczenki, który dziesiątki lat przeżył w Buczy, pochowany na buczańskim cmentarzu. Dom jego spłonął, mówią sąsiedzi, którzy nawet nie wiedzieli, że Lonia – to Leonid Czerewatenko, wybitna postać ukraińskiej literatury, literaturoznawstwa i kinematografii. W Irpieniu w toku dekomunizacji i derusyfikacji, ich kolejnej fali po lutym 2022-go, jedna z ulic otrzymała imię L. Czerewatenki. W Buczy – ani jednej wzmianki o takiej ulicy, nawet na perspektywę. Mimowolnie zastanawiasz się: a może to nie bezgłowie, nie prymitywne zafiksowanie cwanego wujka-chochoła na materialnych zyskach, z tezą „kakaia raznica” w sferze kultury, a celowa i wytrwała prorosyjska działalność w tej dziedzinie? Mykoła WAŚKIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nowe pokolenie liderów dla silnej i niepodległej Ukrainy

Jak wychować liderów przyszłości – wie założyciel organizacji pozarządowej „UA EXPERTS” Serhij Niżyński, który stał się pomysłodawcą stworzenia UA EXPERTS Leadership Club – klubu liderów skierowanego do młodzieży. O tym rozmawiamy z S. Niżyńskim w redakcji „Słowa Proświty”. – Serhiju, proszę powiedzieć, jaka jest obecnie sytuacja z kapitałem ludzkim na Ukrainie i odpływem kadr? – Trzeba przyznać, że pełnoskalowa inwazja wniosła znaczący wkład w drenaż mózgów za granicę i głód kadrowy jest odczuwalny bardziej niż kiedykolwiek, w szczególności w służbie państwowej. Jednocześnie istnieje szereg inicjatyw skierowanych na wychowanie liderów nowych czasów z aktywnej młodzieży, która pozostała, by żyć i uczyć się na Ukrainie, i która ma potężny potencjał rozwoju. Jedną z takich inicjatyw jest program „Mentoring dla liderów: integracja europejska i odbudowa Ukrainy”, który jest realizowany przez organizację „UA Experts” z inicjatywy Biura wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej oraz wsparcia projektu Agencji USA ds. Międzynarodowego Rozwoju USAID „Wzmocnienie zaufania społecznego” (UCBI). Celem programu jest uformowanie puli przyszłych liderów, agentów zmian, którzy będą brać udział w powojennej odbudowie Ukrainy i europejskich procesach integracyjnych. Właśnie w procesie realizacji tego programu zrodził się pomysł stworzenia takiego klubu. – Wydaje się, że studenci na Ukrainie są zainteresowani przywództwem i integracją europejską Ukrainy? – Po naszych wydarzeniach przyglądamy się każdemu z młodych liderów, zwracamy uwagę na głębię ich pytań. Potem rozmawiamy i szukamy tej iskry, której obecnie brakuje wielu urzędnikom. W szczególności byliśmy mile zaskoczeni poziomem zainteresowania studentów spotkaniami mentorskim, ich listami motywacyjnymi oraz poziomem pytań zadawanych ekspertom. Czuć było głębię nie tylko przygotowania akademickiego, ale także ogólnego rozumienia procesów państwowotwórczych, swojego miejsca w nich oraz roli przywództwa w kształtowaniu osobowości. Zatem stworzenie UA EXPERTS Leadership Club jest pilną inicjatywą, ponieważ zapotrzebowanie istnieje. Studenci chcą rozwijać cechy przywódcze, naukę u najlepszych przedstawicieli współczesności, a co najważniejsze – pracować na rzecz państwa. – Proszę opowiedzieć o celu klubu. Kto będzie mógł do niego należeć? – Celem klubu jest wyłonienie liderów, którzy chcą pracować w służbie państwowej i brać udział w odbudowie kraju. Staną się oni integralną częścią świadomego społeczeństwa, którego wychowanie jest misją naszej organizacji. Warto zaznaczyć, że nasza organizacja „UA Experts” została stworzona jeszcze w 2013 roku przez absolwentów uczelni i wykładowców, a obecnie przekształciła się w ogromny projekt, potrzebny państwu. Klub powstał na bazie Instytutu Stosunków Międzynarodowych Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Zatwierdzono kodeks klubu liderskiego, zgodnie z którym członkostwo w organizacji młodzieżowej jest otwarte dla studentów wszystkich szkół wyższych Ukrainy. UA EXPERTS Leadership Club rozpoczął swoją działalność 1 kwietnia 2024 roku i czeka na liderów, którzy chcą związać swoją przyszłość ze służbą państwową i pracą w organizacjach międzynarodowych. – Czy będziecie rozważać możliwość zatrudnienia studentów w prywatnych firmach? – W odróżnieniu od wielu innych organizacji młodzieżowych, nie kładziemy nacisku na zatrudnienie w organizacjach prywatnych czy kancelariach prawnych. kursów na Kijowszczyźnie, gdzie kształcono nauczycielki klas młodszych. Wśród uczennic była też zupełnie młoda wówczas dziewczyna, Dokija Humenna. Mam nawet jedną książkę z jej autografem, wydaną w 1964 roku w Nowym Jorku. Dedykacja i autograf to jednak różne rzeczy, ale wydanie przez to nie jest mniej cenne. A otrzymałem je, między innymi, od fundacji „Pomoc Ukrainie” przy oddziale Społecznej Służby Ukraińców Kanady w Toronto. Jest też kontynuacja tej książki pod tytułem „Chreszczatyj jar”, w której opowiada się o wydarzeniach w Kijowie w latach 1941–1943. Razem tworzą one dylogię. Jest tam, w szczególności, ciekawe spostrzeżenie o tym, kto właśnie „ewakuował się” z Kijowa w sierpniu 1941 roku, dopóki miasto nie było jeszcze otoczone. Przeważnie ci, którzy mieli władzę i pieniądze. A ci, którzy ich nie mieli – zostawali. Czy nie nasuwa to Państwu analogii do wydarzeń z 2022 roku, a nawet późniejszych? A ci, którzy zostali, później trafili do Babiego Jaru lub w podobne miejsca. W ukraińskim środowisku narodowym nie było i nie mogło być złośliwej satysfakcji z tego powodu. Pragnienie „grania na długi dystans” powinno być podstawą dla lidera, a nie tylko gratyfikacja pieniężna. Jak zmierzyć efektywność urzędnika państwowego oraz, na przykład, prawnika kancelarii adwokackiej? Prywatny prawnik ma na celu uzyskanie zysku, podczas gdy urzędnik państwowy pracuje nad szerszym zakresem zadań, ponieważ jego praca i powołanie to minimalizacja usług biurokratycznych, szybkie reagowanie na odpowiedzi, tworzenie szeregu dokumentów na arenie międzynarodowej, które między innymi przynoszą zysk dla małego/średniego biznesu, możliwość uzyskania dotacji itp. Nie wspominam już o kierunkach międzynarodowych i integracji europejskiej, które są najpopularniejsze w wyborach liderów. – Jak będzie przebiegać przyjmowanie do klubu? – Potrzebujemy studentów z poważnymi zamiarami oraz wysokimi standardami uczciwości i etyki osobistej. Dlatego przede wszystkim będziemy przyjmować kandydatów na podstawie listów motywacyjnych. W tych listach chcemy zobaczyć, czy człowiek jest gotowy pójść do służby państwowej, czy jest gotowy zostać liderem i czy ma wizję swojej przyszłości w Ukrainie. Dla nas kluczowym jest moment przysięgi. Każdy kandydat zamiast formalnego wniosku o przyjęcie będzie podpisywał przysięgę „UA Experts” o następującej treści: „Ja, …, przysięgam swoją godnością i nazwiskiem, że: 1. Swoimi czynami i działaniami będę robił wszystko, co możliwe i niemożliwe dla ochrony języka ukraińskiego w Ukrainie i poza jej granicami, ochrony niepodległości Ukrainy i jej Państwowości. 2. Gdziekolwiek bym nie był i gdziekolwiek bym nie mieszkał, będę wierny Ukrainie i swojej rodzinie! 3. Jakkolwiek moje życie by się nie układało, zawsze będę pomagał absolwentom i członkom „UA Experts” w ich rozwoju kariery na rzecz Państwowości Ukraińskiej”. Szczegóły mają znaczenie! – Klub jest zorientowany na świadomą młodzież. Jakie korzyści otrzymują członkowie klubu po dołączeniu? – Jestem przekonany, że już od pierwszego roku studiów trzeba przyglądać się takim liderom zmian. Dawać im dostęp do staży w organach władzy, ONZ, zabierać ze sobą w podróże służbowe za granicę, aby już zagłębiali się w procesy państwowe. ziemi nie było pragnienia. A jej pierwowzór, Dokija, kilka lat przed wojną cudem unikała represji, w tym celu jeździła na ekspedycje archeologiczne. Ale już po 1943 roku zmieciono by wszystkich, więc trzeba było jechać na Zachód. Już na emigracji Dokija napisała powieść-epopeję „Dzieci Drogi Mlecznej” o życiu ukraińskiej wsi czasów jej dzieciństwa i młodości. A jakie to były lata, wie- Członkowie klubu przede wszystkim otrzymają dostęp do możliwości zatrudnienia i staży w organach władzy państwowej, w szczególności w kierunku integracji europejskiej. W celu rozwijania swojej wiedzy i umiejętności przywódczych będą brać udział w wydarzeniach mentorskich z liderami opinii oraz rozmawiać z politykami i działaczami państwowymi podczas biznesowych śniadań. Oprócz tego otrzymają możliwość odbycia stażu nie tylko w organach państwowych Ukrainy, ale także w ONZ i innych organizacjach międzynarodowych. Planujemy wychować z członków klubu silnych liderów, którzy będą pracować na rzecz państwa i godnie reprezentować jego interesy za granicą. – Czy mają Państwo inicjatywy skierowane do obywateli, którzy pozostali za granicą? – Obecnie wielu Ukraińców jest rozproszonych po świecie. Gdziekolwiek przyjedziesz, słyszysz ojczysty język, widzisz znajomych ludzi. W tej kwestii nasze stanowisko jest proste i uczciwe: nie zamierzamy agitować ludzi do powrotu na Ukrainę ani przymykać oczu na ich istnienie. Nie, chcemy zjednoczyć i zgrupować naszą diasporę za granicą. Właśnie dlatego „UA EXPERTS” otwiera przedstawicielstwo w Kanadzie. Odpowiednie porozumienia zostały już osiągnięte. Zapraszamy więc Ukraińców z Kanady do współpracy. – Jak postrzegają Państwo współczesne przywództwo? Jakie życzenia mogą Państwo przekazać młodym liderom? – Przechodząc drogę od głównego specjalisty do wiceministra i doradcy wicepremier ds. integracji europejskiej i euroatlantyckiej, nigdy nie żałowałem swojego wyboru. Pracować i żyć po to, aby ludzie żyli lepiej, kształtowali szacunek i tolerancję wobec siebie nawzajem – to właśnie jest współczesne przywództwo. Powiem słowami mojego inspiratora Wiaczesława Czornowoła: „Daj, Boże, nam kochać Ukrainę ponad wszystko dzisiaj – mając ją, aby nie trzeba było potem gorzko kochać – tracąc ją”. nie. Nie wszystkie części tego utworu posiadam, ale za to mam wydane w formie osobnej książki badanie historyczne D. Humennej „Błogosław, matko!”. Sama autorka określiła utwór jako „baśń-esej”, ale w rzeczywistości nie jest to baśń. To bogato ilustrowana opowieść o bardzo dawnej historii Ukrainy – jako prawdziwej umownej kolebce całej cywilizacji indoeuropejskiej. Pisali o tym rzetelni naukowcy i literaci zarówno przedtem, jak i potem, w tym mój znany krajan, kijowski naukowiec Heorhij Czornyj. Ale u każdego można znaleźć albo nową informację, albo podaną pod takim kątem, który pomaga inaczej spojrzeć na już znane rzeczy i uzupełnić całościowy obraz. A zwłaszcza gdy pisze o tym wykwintnym stylem artystycznym pisarka. Wspomnijmy więc tę kobietę, która czasami nazywała siebie autentycznym greckim imieniem Eudotea, co oznacza dobrą boginię wody. I nieprzypadkowo na okładce wspomnianej książki z autografem znajdują się fale, po których płynie czyjaś łódeczka. Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„To już było!”

Minęło 120 lat od urodzin pisarki Dokiji Humennej. Kilka lat temu przyszło mi wspomnieć ją w dokumentalnym badaniu o naszym krajanie Iwanie Cybie, pierwszym znanym poecie z południa dzisiejszej Charkowszczyzny. W tym kontekście, że na początku lat 20. XX w. jego przyjaciel, członek Proświty Witalij Samijlenko był wykładowcą pedagogicz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zmiażdżeni przez „rosyjską wiosnę 2014”. W zaledwie dwa miesiące w Doniecku nie stało ani ukraińskiej władzy, ani mediów

Niepublikowane wcześniej notatki dziennikarza Ihora Zoca o tragicznych wydarzeniach w Doniecku sprzed 10 lat i roli, jaką odegrały w nich media. Na 11 maja 2014 roku, kiedy w obwodzie donieckim odbyło się pseudoreferendum „DRL”, lokalne media, z wyjątkiem kilku gazet, albo zaprzestały pracy, albo przeszły na stronę bojowników. Ihor Zoc był wówczas redaktorem jedynej ukraińskojęzycznej gazety obwodowej „Donecczyna”, a wydarzenia wiosny 2014 roku jego wydawnictwo relacjonowało wystarczająco rzeczowo, wszechstronnie i patriotycznie, gdyż na oczach wszystkich dokonywało się odrywanie części Ukrainy. Oczywiście wysiłki niewielu lokalnych mediów były niewystarczające dla informacyjnego oporu wobec agresora, ale dziennikarz uważa, że swój obowiązek zawodowy i obywatelski wypełnili. Wszystkie posiadane informacje drukowali w gazecie, którą wydawali dwa razy w tygodniu, a to, co nie trafiało na łamy „Donecczyny”, a miało znaczenie społeczne, Ihor Zoc przekazywał kolegom do stołecznych wydawnictw. Niektóre urywkowe i niesystematyczne spostrzeżenia, przemyślenia czy wrażenia z miejsca wydarzeń sprzed dziesięciu lat zachowały się po wymuszonym wyjeździe dziennikarza z okupowanego Doniecka. W pewien sposób oddają one atmosferę tamtych dramatycznych dni. Ihor ZOC. Odbierają nam Ojczyznę – czyż to nie jest zrozumiałe? Obcy ludzie z bronią chcą, żebyśmy zaczęli żyć według ich zasad. Obwodowa państwowa kompania telewizyjno-radiowa jeszcze od końca lutego zaczęła co wieczór zapraszać na transmisje na żywo znanych ludzi, którzy wzywali do jedności kraju. Zaprosili i mnie, ale w wyznaczonym czasie rozmowę z dziennikarzem zastąpiono wystąpieniem nowego prokuratora obwodu. Tymczasem wydarzenia zaostrzały się na tyle, że apele do zdrowego rozsądku już nie działały. Flirtowanie z prorosyjskimi marginalnymi postaciami Rady Miejskiej Doniecka w osobie sekretarza S. Bohaczowa i jego poprzednika na tym stanowisku, federalisty-deputowanego M. Łewczenki, trwa. Co jest realizowane? Ignorując żądania władz centralnych, przy wsparciu rady miejskiej Doniecka i deputowanych-regionalistów, donieccy operatorzy kontynuują nadawanie rosyjskich kanałów telewizyjnych: TRK „Horyzont”, „Nadieżda”, DonApex, Matrycia i Telenet, a także Bitnet w Dobropolu (15 kwietnia 2014 r.). Wierzą telewizji obcego kraju, cieszą się, że tylu Ukraińców zastrzelili, czekają na „banderowców”, a ich wciąż nie ma. Agresywny prorosyjski tłum… Mówić nie sposób, niczego nie słuchają i pchają się do bicia. Wychodzi na to, że nienawiść mieszkańców Donbasu do ukraińskiej władzy jest silniejsza niż do terrorystów, którzy realnie torturują ludzi, zasłaniając się walką o „DRL”. „Po co mi sąsiedzi, którzy pchają się do mojego domu i chcą w nim mieszkać?” – komentarz na „OstroW” nieznanego autora (24.03.2014 r.). Dlaczego rosyjscy bojownicy z banderowcami jadą walczyć w regiony Ukrainy, gdzie banderowców nigdy nie było, i zwyciężają tam banki oraz sklepy? (Cytat nie mój, ale trafny). Obok budynku donieckiego SBU stoi „prawosławna armia Donbasu” – wielu ma typowy rosyjski akcent, odnotowują „Nowosti Donbassa” (20.05.2014 r.). „Pokojowi najeźdźcy” – oksymoron mieszkańca Doniecka, który nie podał swojego nazwiska (04.03.2014 r.). Dziennikarz Pawło Szeremet komentuje w marcu oświadczenie z Moskwy zbiegłego prezydenta dotyczące rozstrzeliwań na Majdanie: „On tak i nie poniał, czto proizoszoł i, nawiernoje, scitajet, czto ludzi sami siebia ubivali”. A mieszkańców Donbasu w ogóle nie pytano, czy potrzebny nam ich trójkolor, co to za demokracja „po-russki”? Wracajcie do siebie do RF i tam urządzajcie pogromy. Dzisiaj okupowali Krym, to już ich 86. czy 87. okręg federalny, a jutro przyjdą do Doniecka czy Jenakijewego. Czyżby ktoś wierzył, że ludzie z bronią przyniosą szczęście mieszkańcom naszego kraju? Czyżby ktoś naprawdę chciał, żeby go wyrzucono z własnego mieszkania, pozbawiono pracy i praw obywatelskich? Życie każdego z nas w okupacji nie będzie warte niczego. Po co więc wołać obcych ludzi do własnego domu! (20.03.2014 r.). Gazeta też była obrońcą Ukrainy na wschodzie. Jedna z gazet, wchodząca w skład holdingu R. Achmetowa, zmieniła akcenty w swojej polityce redakcyjnej: porządnie nastraszywszy mieszczanina mitycznymi „banderowcami”, teraz grozi „Prawym Sektorem”, którego tutaj też realnie nie ma. Tygodnik „Donieckije nowosti” (16.04.2014 r.) z holdingu R. Achmetowa nazywa swojego właściciela „nieprzejednanym autorytetem”, a w materiale „Bunt” w podtytule pisze o „powstańcach”, wśród których są ludzie różni… Tak, wszelacy, ale rosyjskich „turystów”, których jest większość, gazeta nie zauważa. W każdym razie określenie bojowników mianem „powstańców” zyskało szerokie rozpowszechnienie w lokalnych mediach podczas walk o Słowiańsk. Również bojowników nazywa „opołczeńcami” gazeta „Donbass”, jedną z informacji drukuje pod nagłówkiem „Opołczeńcy” urośli w kozaków i „fagoty” (08.05.2014 r.). Ale ogólnie spośród wszystkich gazet to właśnie „Donbass” najbardziej obiektywnie informował o wydarzeniach: wydawnictwo nie bało się napisać ani o batalionie ochotniczym „Donbas”, ani o stratach terrorystów podczas pierwszej bitwy o donieckie lotnisko 26 maja, ani o wyborach Prezydenta Ukrainy, które w niektórych okręgach obwodu jednak się odbyły. Obecnie w Doniecku już od miesiąca bezkarnie działają prorosyjscy bojownicy: zabijają i biją doniecczan, zajmują urzędy państwowe i sieją strach. Przykro z powodu niektórych mediów, które otwarcie podgrywają ekstremistom, drukując niesprawdzone informacje i nie nazywając rzeczy po imieniu: sytuację w Doniecku nakręcają właśnie z „bratniego” kraju. Nawet zabójstwo 13 marca 22-letniego doniecczanina Dmytra Czerniawskiego, który demonstrował za jedyną Ukrainą, nie zmusiło lokalnych gazet do wyraźnego napisania: w centrum miasta zabijają za postawę obywatelską. Większość mediów nawet nie podała nazwiska zabitego. Nie nazywając prorosyjskich prowokacji antypaństwowymi, media sprzyjają agresorowi. Zmilczeli – znaczy poparli. O tym, jak królowali ziomkowie, którzy biegiem uciekli z Ukrainy, doniecczanie tak i się nie dowiedzieli – wiosną 2014 roku obwodowe i lokalne media o okradzionym państwie informowały niemrawo, nawet o skarbach Meżyhirji. Dzisiaj (8 kwietnia 2014 r.) urządzili pogrom w głównej siedzibie naszej władzy obwodowej, a jutro przyjdą do was do domu. A gdzie jest uwielbiane przez władze obwodowe Moskiewskie Ziomkostwo Donbasu na czele z M. Luniowem i J. Kobzonem? Gdzie ich głos w obronie Ukrainy – matki i Doniecczyzny? Przecież jeśli wojna – Donbas ucierpi w pierwszej kolejności. Zwracam się do najsłynniejszych artystów kraju: ludowej artystki Ukrainy Aliny Korobko, zasłużonego artysty Ukrainy Jurija Kukuzenki (dyrektora cyrku), ludowego artysty Ukrainy Wadyma Pisariewa, – „gwiazdy baletu” – dlaczego milczycie? (później wymienieni artyści będą współpracować z „DRL”. – I. Z.). Butaforna „DRL” składa oświadczenia o rejestracji… Żydów (?). Butaforny rząd wykorzystują jako parawan: nie ma ani jednej osoby znanej w Doniecku. Nie ma żadnych „bander”, są za to agresorzy, którzy nas zastraszają, wywołując zamęt. Informacje o bezprawiu Rosjan w lokalnych mediach niemal nie istnieją. Na przykład „Wieczernij Donieck” w każdym numerze zdaje relację niemal z każdego kroku „prorosyjskich aktywistów”. Oto dobijają oni w centrum miasta leżących proukraińskich demonstrantów, dziarsko rozbijają zerwany z budynku Obwodowej Administracji Państwowej herb Ukrainy, udają się na dworzec, aby powitać pociąg ze Lwowa z „banderami” i tak dalej. Cała informacja podawana jest z fotorelacjami i nieodmiennie w kadrze – flagi Federacji Rosyjskiej lub „DRL”. O tym, że w mieście i obwodzie jest wielu ludzi broniących jedności Ukrainy, prawie się nie informuje. Żaden obwód do tej pory nie wezwał- Ostatni najliczniejszy wiec Ukraińców w Doniecku 17 kwietnia 2014 r. uwiecznił Serhij Wahanow

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…kraju wprowadzać wojska innego państwa. Ale czy można winić, gdy znaczna część ludności nie ma poczucia Ukrainy, nie ma patriotyzmu, gdy wszystko jedno, gdzie mieszkać, byleby karmiono i rozrywano. Istnieje społeczne, codzienne przystosowanie się, zgódźmy się, że to właśnie jest dziennikarstwo, podobne do drugiego znanego zawodu. Przemocą nie utoruje się drogi do miłości i zgody. Wojna doprowadzi do wielkich tragedii, także dla milionów rosyjsko-ukraińskich rodzin. Rada miejska Donieccka głosuje za nowym obiektem toponimicznym – „Skwer Pamięci Poległych Bojców «Berkuta»”. „Jeśli tak dalej pójdzie, to pod nadzorem uzbrojonych ludzi w maskach Rada miejska Donieccka zagłosuje za rozstrzelaniem sędziów Trybunału Haskiego”, – napisał na Twitterze Anton Naholuk. „Dopóki armia ukraińska nie strzelała – odbierano broń i chórem rechotano: «frajerzy». Przestano dopuszczać – «mordercy»”, – pisze anonimowy autor na „ОстроВ”. 17 kwietnia w Doniecku odbył się największy i ostatni pokojowy wiec, który w pewien sposób ożywił przygasającą nadzieję, że uda się wytrzymać. „Donieckiego patriotyzmu nie ma mitu” – pod takim tytułem opublikowałem artykuł w „Doniecczyźnie” 25 kwietnia; trafił on do sieci społecznościowych, a już następnego wieczoru zadzwonił do nas z Mołdawii Iwan Soroczynski, dawny kolega studencki, z słowami wsparcia po przeczytaniu artykułu. „U nas to rozumiemy tak: po Krymie – wasz Donbas, potem cała Ukraina, a my jesteśmy następni. Więc trzymajcie się!” – powiedział Iwan. Pod koniec kwietnia obwodowa państwowa telewizyjno-radiowa kompania, która stale udostępniała antenę znanym doniecczanom w programie „Jednolity kraj”, przerwała pracę pod lufami automatów bojowników. Weszli oni w jakiś podejrzanie łatwy sposób, jak do własnego domu, do obiektu pod ochroną i już następnego dnia włączyli jeden z rosyjskich kanałów z emblematem „DRL” i agitacją za referendum. Niemal w tym samym dniu, w którym zajęto ODTRK, w Toreźu splądrowano w sposób złodziejski redakcje (redakcję „Hornjaka” Anatolija Postnowa obrzucono w nocy „koktajlami Mołotowa” i w Kostiantyniwce. Po pogróżkach fizycznej расправy Anatolij Herasymczuk, redaktor niezależnej gazety „Donieckiego Argumenta”, wstrzymał wydawanie gazety. Powód: relacjonowanie działalności separatystów nie jest takie, jakim oni sobie tego życzą. 30 kwietnia 2014 r. „Doniecczyna” na pierwszej stronie drukuje otwarty list do prezydenta Rosji W. Putina od mieszkańca Słowiańska i naszego korespondenta Wiktora Skrypnyka z żądaniem wycofania swoich terrorystów z miasta i zaprzestania dalszego wtrącania się w życie sąsiedniego kraju. Miasto było zakładnikiem bojowników, lokalne gazety nie ukazywały się, ale pocztę z Doniecka wciąż dowożono, artykuł Wiktora Pietrowycza przeczytano i przy spotkaniach dziękowano mu, oddając należny szacunek mężnemu czynowi dziennikarza. Przyznaję, że martwiłem się o bezpieczeństwo weterana, ale on przy publikacji nalegał: „Nie powinniśmy kogokolwiek bać się na własnej ziemi”. Kolega z Kijowa towarzyszy w Doniecku japońskim dziennikarzom. Gdzie my, a gdzie Japonia! Interesowała ich jednak nie tylko ukraińska sprawa, lecz przede wszystkim plany najeźdźców. Przecież mamy wspólnego wroga! Rozmawiali przed kamerą przez godzinę, a potem na ich prośbę poleciłem do rozmowy rodzinę z osiedla Oktiabrske – początkowo się zgodzili, a później odmówili spotkania. Tak, wyrażanie własnego zdania w mieście stawało się niebezpieczne... Administracja Pałacu Kultury im. Szewczenki w Doniecku odmówiła udostępnienia separatystom pomieszczeń na pseudoreferendum 11 maja. Miejska gazeta charcyska „Rodina” (15.05.2014) ukazuje się z raportem na dwóch szpaltach pod nagłówkiem „Referendum: niebywały wybuch oddolnej inicjatywy”, w którym mowa o głosowaniu, podczas którego „charcyzanie wykazali się niezwykłą spoistością i jednością”. Gazeta, wydawana po rosyjsku, wyniki głosowania na poszczególnych okręgach wyborczych podaje po ukraińsku jako „oficjalną informację charcyskiej terenowej komisji wyborczej DRL”. Otóż w tabeli znajduje się adres obwodowej komisji wyborczej, liczba uprawnionych wyborców, ilu zagłosowało i ich procent. Danych o głosach „za” czy „przeciw” w ogóle brak, natomiast raport roi się od słów „święto”, „radosny nastrój”, „święto na twarzach i w duszach”. Wśród zdjęć ilustrujących radość mieszkańców Charcyska, którzy poparli „akt o państwowej samodzielności DRL”, jest para młodych w weselnych strojach z grupą bojowników w kominiarkach. Podpis: „Charcyskie wesele w przeddzień referendum przy barykadach przed budynkiem wykonawczym”. Nie ma w gazecie ani cienia aluzji, że tak zwane referendum jest bezprawne i antypaństwowe. Brak także komentarzy ludzi, którzy nie popierają działań separatystów. Jeśli liczyć od 1 marca, kiedy rosyjscy „turyści” zaczęli rozchwiewać sytuację w Doniecku, separatystom wystarczyło zaledwie 40 dni, by zdobyć budynek obwodowej administracji państwowej, a 55 – by przejąć państwowe centrum telewizyjne, praktycznie wszystkie telewizje i radia lokalne. Miejskie i rejonowe gazety albo zaprzestały wydawania, albo, jak „Drużkiwski rabocyj” i „Rodina”, poszły na służbę nielegalnym formacjom zbrojnym. Do końca maja z Ukrainą pozostawały i wypełniały swój zawodowy obowiązek „Donbass”, „Donieczczyna” oraz w pewnym stopniu „Wieczernij Donieck”, który jednocześnie nie krył swoich sympatii do separatystów. Prawda, nie uratowało to redaktora „Wieczórki” przed najściem bojowników 2 czerwca. Następnego dnia, a także w Dzień Dziennikarza 6 czerwca, żadna z tych gazet nie ukazała się… Z Dniem Dziennikarza Ukrainy naszą redakcję pozdrowił faksem Oleh Fiodorow, założyciel Donbaskiego Muzeum im. Wasyla Stusa. Kilka dni później zabrakło go i nie było gdzie umieścić nekrologu – ukraińskie media w Doniecku przestały istnieć. Donieck, marzec – czerwiec 2014 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

O przeszłości i teraźniejszości Donbasu

Niedawno w czytelni Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy odbyło się spotkanie „Klubu Książki Historycznej”, podczas którego zaprezentowano drugie wydanie almanachu historyczno-krajoznawczego „Donbas: przeszłość i teraźniejszość”. W obecnych warunkach niezwykle aktualne jest zbieranie, przechowywanie i rozpowszechnianie wiedzy o swoim regionie i jego historii. Przecież każdego dnia czytamy doniesienia o niszczeniu i unicestwianiu naszego dziedzictwa historycznego. Dlatego specjaliści działu komunikacji kulturalnej przygotowali wystawę książek „Literackimi ścieżkami Donbasu”, którą zaprezentowano podczas wydarzenia. Celem wystawy jest uhonorowanie wybitnych literatów Donbasu, którzy wnieśli znaczący wkład w rozwój kulturalny regionu i kraju. Z powitalnym słowem wystąpiła Nina Wołoszynśka, zastępczyni dyrektora generalnego ds. naukowych. Krótko i treściwie opowiedziała o działalności projektowej, w szczególności krajoznawczej, biblioteki. W spotkaniu wzięli udział i zabrali głos: Wałerij Romanśko – przewodniczący zarządu Donieckiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, redaktor naczelny almanachu „Donbas: przeszłość i teraźniejszość”; Ihor Zoc – redaktor naczelny tygodnika „Słowo Proświty”, członek kolegium redakcyjnego almanachu „Donbas: przeszłość i teraźniejszość”; Tetiana Łysak – przewodnicząca Słowiańskiej organizacji NZKU, członkini kolegium redakcyjnego almanachu; Ołeh Maksymenko – członek kolegium redakcyjnego almanachu; Petro Hajworonśkyj – przewodniczący towarzystwa krajoznawczego „Oberih” organizacji pokrowskiej NZKU. Mówcy opowiedzieli o pracy nad treścią almanachu, w którym przedstawiono 30 artykułów, a także kilka wierszy krajoznawców. Czytelnik zapozna się między innymi z ciekawymi materiałami z historii Sawur-Mohyły, o budowlach obronnych na Prawobrzeżu środkowego biegu rzeki Doniec, o zasiedlaniu ziem wspólnoty terytorialnej Chlibodariwki, o związkach biograficznych z ziemią doniecką Borysa Hrinczenki, Hryhorija Kostiuka, dzieci Romana Szuchewycza, Rolanda Franki... Temat wojny rosyjsko-ukraińskiej znajduje się w artykułach Leonida Szcybri „Okupacja: jak to było w Iziumie”, Wiktora Skrypnyka „Studenci piszą o wojnie” oraz w legendach Petra Hajworonśkiego. Pisarz i członek kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty” Jewhen Buket udostępnił artykuł „Szlakami Donbasu Tatarzy chodzili palić Moskwę, by trzymać ją w posłuszeństwie”. O działalności „Proświty” na Donbasie na początku lat 90. XX wieku, w szczególności o treści gazety „Nasze słowo” i jej założycielu Iwanie Birczaku, napisał Ihor Zoc. W dziale „Z archiwum” drukowane są artykuły niezapomnianych Pawła Mazura, Iwana Owczarenki... Hennadij Płotnyczenko wspomina poległego Ołeksandra Romanśka, drukowane są napisane za życia przemyślenia Ołeksandra „Wieczne średniowiecze chorej prowincji” – aktualne także dzisiaj! W dziale „Poetyckim wierszem” – wiersze Mychajła Petrenki, Stanisława Żukowskiego, Olhy Doneczczanky, Serhija Horbatenki. Petro Hajworonśkyj wręczył dyrektor generalnej Narodowej Biblioteki Historycznej Alli Skorochwatowej prezenty książkowe od krajoznawców Donbasu. Własna inf. Zdjęcie ze strony NBHU czy Rosja popełnia na Ukrainie „zbrodnię nad zbrodniami” – ludobójstwo? Jeden z najbardziej autorytatywnych naukowców w tej dziedzinie, William Schabas, twierdzi, że nie. Jego kolega Eugene Finkel nalega, że tak. Ukraiński naukowiec Dmytro Kowal ze swojej strony podkreśla: „Bez terminu »ludobójstwo« niemożliwe jest prawdziwe zrozumienie wojny Rosjan przeciwko Ukraińcom”. Zaznaczają to również organizatorzy premierowego pokazu. W tym filmie zobaczycie i usłyszycie nie tylko tych, którzy twierdzą, że Rosja popełnia na Ukrainie ludobójstwo. Zobaczycie i usłyszycie bardzo autorytatywnego naukowca, który mówi, że dowodów na ludobójstwo jest niewystarczająco i w ogóle Ukraińcy marnują wysiłki na próby udowodnienia, że to właśnie ludobójstwo. Ale w rzeczywistości jest on przydatny, bo wskazuje na realne problemy w udowadnianiu ludobójstwa. Jeśli nie będziemy zwracać na nie uwagi, to będziemy mieć taki sam „sukces”, jak niedawno w Sądzie ONZ… Widzowie zobaczą w filmie dziennikarza Danyła Mokryka wiele rosyjskiej ludobójczej propagandy i Ukraińców ze złamanymi losami. Słowem, to mało przyjemny film dokumentalny, ale tak potrzebny, aby zobaczył go krajowy, ale szczególnie ważne – zagraniczny widz! Jest to potrzebne nie tylko nam, ale i „zewnętrznemu” światu. I im więcej osób go obejrzy, tym więcej sensu w naszej walce z naszym odwiecznym wrogiem, którym zawsze była i dzisiaj jest ordyńska w swoim ludobójczym zachowaniu Moskwa z ukradzioną nam nazwą Rosja. Film jest również w języku angielskim, dlatego jego twórcy będą wdzięczni za rozpowszechnianie wśród zagranicznych przyjaciół i znajomych. Więc rozpowszechniajmy prawdę o tej wojnie. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Śladami zbrodni wojennych

“Nawoływania do ludobójstwa”: jaka kara czeka kremlowskich “Goebbelsów” i putinowskich wykonawców zbrodni wojennych? To, czego dopuszczają się moskale, często porównuje się dzisiaj do nazistowskiego barbarzyństwa. Choć nie mniej stosowne byłoby porównanie ich z właściwymi moskiewskimi zbrodniami, popełnionymi w XVIII–XX wieku. Rozpowszechnianie prawdziwych informacji, w szczególności o własnych zbrodniach, Kreml zawsze blokował przekupstwem i terrorem, a w większości przypadków – fizyczną likwidacją świadków. W stołecznym kinie “Żowteń” odbyła się niedawno premiera filmu dokumentalnego “Zniszczyć całkowicie lub częściowo”. Zespół niezależnego ukraińskiego medium The Kyiv Independent zorganizował premierowy pokaz swojego czwartego filmu dokumentalnego śledczego “Czy Rosja dokonuje ludobójstwa w Ukrainie?”. W filmie jego autor, dziennikarz Danyło Mokryk, rozmawia nie tylko z naukowcami, ale także z Ukraińcami poszkodowanymi w wyniku zbrodni wojennych. Zrozumienie tej wojny jest niezwykle ważne dla społeczeństwa. Ważne nie tylko dla wyciągnięcia historycznych wniosków, ale także po to, by radzić sobie z traumami, które zadaje nam ta straszliwa wojna. Ten film w dużej mierze traktuje właśnie o zrozumieniu ludzkich tragedii będących skutkiem rosyjskiej okupacji części ukraińskich terytoriów po 24 lutego 2022 roku. W filmie badane jest pytanie, które jest o wiele bardziej złożone, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka: czy Rosja dokonuje ludobójstwa w Ukrainie? Rosja dokonuje w Ukrainie zbrodni wojennych – zbrodni za zbrodnią przeciwko ludzkości. Ale czy dokonuje ona najstraszniejszej z możliwych zbrodni, skierowanej na to, by zniszczyć ukraiński naród jako taki? Zespół The Kyiv Independent przeprowadził wywiady z ofiarami rosyjskich zbrodni, zapoznał się z dokumentami, przeanalizował dziesiątki godzin rosyjskiej propagandy i przesłuchał kilku najbardziej autorytatywnych naukowców. Wszystko po to, aby ustalić: czy Autor filmu, dziennikarz Danyło Mokryk (pierwszy od lewej) na prezentacji w kinie “Żowteń”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

życia”, za setki kilometrów od Doniecka nie byli obojętni na to, co dzieje się w ich kraju, z ich obywatelami. Ich wkładu w wojnę rosyjsko-ukraińską nie da się przecenić. Pomagali naszym obrońcom żywnością, odzieżą, lekami, generatorami, kręcili reportaże i udzielali wywiadów w lokalnym kanale telewizyjnym, opowiadając o dzieciach z punktu kontrolnego pod Donieckiem. O nas z Maksymem. Nawet nie podejrzewałam, że zna mnie całe miasto, dopóki Natalia nie zaczęła mi przy każdym wyjeździe opowiadać: „Wiesz, jesteś w ogóle gwiazdą w Połtawie!”. Wtedy prosiłam o pokazanie reportaży, które nagrywała. Jednak ani razu nie udało się tego zrobić. Te wideo zobaczyłam dopiero po 10 latach, skanując stronę Natalii na Facebooku. Ważności tych materiałów dla mnie nie da się przecenić, ponieważ kiedy spłonął mój dom, razem z nimi zamieniły się w popiół moje dziecięce fotografie. Więc teraz, w swoje 20 lat, nie mam ani dziecięcych fotografii, ani wideoklipów (jak mówi mój tata: „Odliczanie twojego życia zaczyna się od 11 lat”). Te reportaże, które uwieczniły mnie jako jedenastoletnią dziewczynkę, są prawdopodobnie jedną z najcenniejszych rzeczy, jakie mam. Te kilka sekund, w których figuruję, to jedyna pamięć o moim dzieciństwie. I już tylko za to mogę być wdzięczna „Połtawskiemu batalionowi nieobojętnych”. Za to, że zapamiętali mnie jako dziecko. Razem z rowerem Natalia przywiozła prezenty od połtawskich dzieci — kilka pudełek, w których zebrano wszystko, co tylko można. Pisały listy, w których życzyły szczęśliwego nowego roku i jak najszybszego spokojnego nieba nad głową. Dzieciom za setki kilometrów nie było wszystko jedno, co ze mną. Dziewczynką spod Doniecka. *** Ostatni raz, kiedy widzieliśmy się z Natalią, był wiosenny ciepły dzień. Ona ostatnie razy jeździła do donieckich miast, jakby wracała z Awdijiwki. Czasu było niewiele, minut 15, bo spieszyli się do Połtawy. Ja wtedy już uczyłam się w Selydowem, znacznie dorosłam. – Jaka ty już dorosła – kręciła głową, przyglądając mi się. Dokładnie tak, jak podczas naszego pierwszego spotkania. – A co po szkole będziesz robić? – Pojadę do Kijowa się uczyć. Na dziennikarkę. – Koleżanką będziesz! – zaśmiała się. Dopiero po latach uświadomię sobie, że właśnie Natalia była pierwszą dziennikarką, którą spotkałam w swoim życiu. Nagle szybko się rozejrzała, przeciągając dłońmi po spodniach. – Co by ci tu dać… co by ci tu dać… – powtarzała cicho, obracając się wokół, jakby czegoś szukając. I nagle zdjęła pierścionek ze swojego palca. – Oto, trzymaj – położyła Natalia go mi na dłoni i przykryła swoją. – Niech on będzie z tobą. Znowu mocne uściski. Minuta. I już macham ręką do samochodu, który odjeżdża w daleką drogę. Wspominając wszystko dobre, co zrobili dla mnie ci ludzie. Obiecując sobie, że nigdy o tym nie zapomnę. Od tamtej pory srebrnego pierścionka na lewej ręce nigdy nie zdejmowałam. Karliwka – Selydowe – Awdijiwka – Kijów – Zaporoże

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Rodzinny dom, którego już nie ma. Z dziennika młodej donieczczanki

Anna BIEŁA, studentka specjalności „Dziennikarstwo” KNUKiM Zdjęcie z sieci 6. Wolontariusze Zima 2014 roku. Policzki czerwone od mroźnego powietrza. Jednak mnie i mojemu przyjacielowi było wszystko jedno. Co robić w domu? Trzeba było włóczyć się po zrujnowanych ulicach. Często chodziliśmy na punkt kontrolny i pewnego dnia natrafiliśmy na skupisko wojskowych i jeszcze jakichś nieznajomych ludzi niedaleko ruin dawnej restauracji. Mieszkańców Karliwki można było policzyć na palcach, zresztą wszystkich wojskowych znaliśmy dobrze. Więc wyraźnie zrozumiałam, że do wsi przyjechali nieznajomi. Nie było co robić, więc z przyjacielem powlekliśmy się w gęstwinę wydarzeń. Stał tam samochód, z którego wyładowywano różne pudełka i paczki. Początkowo ostrożnie obserwowaliśmy z daleka. Aż nagle Maksym poleciał do przodu. Wojskowy Tolik już krzyczał do niego powitanie. Ja natomiast niepewnie wlókł się z tyłu. – Co wy, dzieci? – krzyknął Tolik. – Słodkiego chcecie? Energicznie kiwnęliśmy w odpowiedzi i, niczym żyrafy, wyciągnęliśmy szyje, żeby zajrzeć do środka samochodu. Ktoś szybko wyciągał z bagażnika ciężkie torby i przekazywał wojskowym. Dopiero gdy postać się odwróciła, zobaczyłam, że to była kobieta. Nosiła krótkie jasne włosy i okulary. Zobaczywszy nas, szybko zeskoczyła z bagażnika, szeroko się uśmiechając. – Jeść chcecie? Zaraz znajdziemy wam coś. Niezręcznie stałam obok samochodu i przyglądałam się nieznajomym ludziom. Maksym natomiast czuł się z nimi, jak z dawnymi przyjaciółmi. I, sądząc po reakcji kobiety, oni też go dobrze znali. Ktoś z mężczyzn dał nam z Maksymem po ciężkawej paczce z podarunkami. Później wypytywała mnie, ile mam lat, gdzie się uczę. – Jak wam się tu żyje? – zapytała, trzymając naprzeciwko kamerę. – Źle się żyje – szczerze odpowiedziałam. – Nam całkowicie spłonął dom. Rzuciła współczujące spojrzenie. – Wystarcza wam jedzenia? – Nam wolontariusze przywieźli ziemniaki, konserwy. Dzieciom damy, bo nie ma co jeść. Wy nam pomagacie, a my – im, dlatego że trzeba się dzielić, tak? My przecież bracia – mówił Myron. Myron „Szustryj” był jedną z postaci tamtych czasów, którą zapamiętałam najbardziej. On naprawdę był rzutki. Energii przez krawędź. Kiedyś poprosił, żeby wskoczyć do taty samochodu z przyjacielem – do miasta po choinkę. Tata podwiózł, a w drodze powrotnej widział, jak na punkcie kontrolnym już stroi się w noworoczne zabawki. Choć była trochę poszarpana, ale atmosferę święta wojskowym stwarzała. Wolontariuszom wtedy nie skłamałam. Myron naprawdę kiedyś załadował mnie w sklepie ciężką paczką wszystkiego, co mogło się tam zmieścić. – Mów, co chcesz? Co ci kupić? – zatrzymał mnie wojskowy, kiedy już odchodziłam od lady z bochenkiem chleba. – Nic nie trzeba, dziękuję – niezręcznie odpowiedziałam. On życzliwie przewrócił oczami i odwrócił się do sprzedawczyni. – Dajcie mi te ciastka. Lubisz takie? – spojrzał na mnie. Powoli kiwnęłam. – Jeszcze ten sok. Czekoladę. Rolady. Co ona lubi? – zapytał sprzedawczynię. – Mandarynki weźcie. Nowy rok niedługo – odpowiedziała z uśmiechem. – Dokładnie! Dajcie. Jeszcze jakieś owoce, jabłka, banany. Tak, cukierki jeszcze dajcie jakieś. I wafle. Lubisz wafle? Moje oczy rozszerzały się coraz bardziej. Ja tyle słodyczy w jednej paczce nie widziałam już wiele lat. – Doniesiesz? Mrugnęłam najpierw na niego, potem na jego ręce, które przekazywały mi ogromną paczkę. Wziąwszy smakołyki, trochę zachwiałam się, bo byłam wtedy rozmiaru wróbla. Pod względem siły tak dokładnie. Ale donieść taki skarb do domu mogłam. – Dziękuję wam! Wielkie, wielkie dzięki! – Dawaj, dziecko – uśmiechnął się. – Ze świętem was! Teraz Myron składał ziemniaki, konserwy, kasze do paczki, podczas gdy filmowała go kamera. – A dlaczego wy tutaj przychodzicie? – wolontariuszka zainteresowała się, co my, dzieci, robimy na punktach kontrolnych. – Dlatego że smutno – odpowiedziałam. – Dzieci na naszej ulicy nie ma. My z Maksymem tutaj spacerujemy. – A do szkoły chodzicie? – Wczoraj bombardowali mocno, więc my do szkoły nie poszliśmy. Jutro, pewnie, też nie pójdziemy, tata jeszcze zadzwoni i dowie się. Ale mówił mi, że do szkoły węgla nie przywieźli, my bardzo marzniemy. I nie chcą dzieci wypuszczać, żebyśmy się nie bali, bo ostrzały mogą być. Ona trochę pomilczała, przyglądając mi się. Od niej wiało ciepłem, dobrem, jakbym znała ją wiele, wiele lat. Jakby była krewną, częścią rodziny. Tego dnia po raz pierwszy usłyszałam o wolontariuszach. Po raz pierwszy dowiedziałam się, że są ludzie, którzy robią dobro, nie oczekując czegoś w zamian, którym nie jest wszystko jedno, co dzieje się u nas w domu. Do ostatniego kadru swojego reportażu wolontariuszka złożyła mi życzenia z okazji nadchodzącego nowego roku i filmowała, jak ja, mała i chuda, niosłam ogromne paczki podarunków do domu. Wtedy nie wiedziałam, czy spotkamy się kiedyś znowu. Jednak bardzo tego chciałam. *** I następne spotkanie rzeczywiście się odbyło. Do domu babci podjechał ogromny samochód. Tata z mamą wyszli na ulicę i spotkali na poboczu Tolika i już znaną mi wolontariuszkę. Powinni byli przywieźć pomoc humanitarną „cyborgom” pod Donieck. Jednak sami, niestety, nie mogli tego zrobić. Walki były zbyt potężne i groziły śmiertelnym niebezpieczeństwem. Wojskowi zabronili im się zbliżać. Jednak pomoc musiała zostać dostarczona. – Można, żebyśmy wyładowali wszystko u was? – zapytała wolontariuszka. – My przekażemy „cyborgom” adres, oni przyjadą i zabiorą. – Bez problemu – odpowiedzieli rodzice. Jeden z pokoi domu babci był wzdłuż i wszerz zawalony pomocą humanitarną dla wojskowych. Pewnie Tolik dogadał się z wolontariuszami i zapewnił ich, że nasza rodzina będzie mogła pomóc. Oni szczerze podziękowali, zostawiając nam kilka pudełek pomocy humanitarnej. Pamiętam, jak spotkania z takimi ludźmi zaczęły wlewać we mnie wiarę, że na świecie istnieje dobro. I to jeszcze nie wiedziałam, co na mnie czeka. *** Mama zawołała mnie z kuchni: – Dzwonili wolontariusze z Połtawy. Proszą, żebyś do „Drużby” podeszła. („Drużba” – to zrujnowana restauracja, gdzie po raz pierwszy poznałam wolontariuszy). – A co tam? – Nie wiem – wymyśliła mama. – Idź, zobacz. Śniegu już było po kolana. Ja ledwo przedzierałam się przez tę ścieżkę przeszkód. Samochód zobaczyłam z daleka. Tym razem ich jakby więcej przyjechało. Ja niezręcznie rozglądałam się dookoła. Wszyscy aktywnie poruszyli się i uśmiechali, patrząc na mnie. Tak, jakby oni mnie znali. Dlaczego więc ja ich nie znałam? Wolontariuszka już chwyciła kamerę i skierowała ją na mnie, a potem – na drzwi ciężarówki. – Z nowym rokiem! – i z tymi słowami drzwi otworzyły się. Początkowo nie uwierzyłam własnym oczom. No nie może po prostu teraz przede mną stać nowy rower! Uświadomienie sobie tego, że on jest mój, że mi go podarowali, natychmiast wywołało łzy. Bałam się (i wstydziłam) poruszyć. Jak w ogóle trzeba się zachowywać? Jak włożyć w swoje słowa tę wdzięczność, którą czułam do tych ludzi? Rower już ściągano z ciężarówki, a ja wciąż nie mogłam zrozumieć, jak poprawnie reagować. Jedynie wycisnęłam z siebie „dziękuję” i oczarowana patrzyłam na rower, czując, że łzy już toczą się po policzkach. Ci ludzie byli takimi dobrymi! Każdy z nich. Ich uśmiechy były ciepłe i uspokajające, ich oczy – szczere i jasne. Oni patrzyli na mnie tak, jakby wszystko wiedzieli, wszystko rozumieli. *** Tę wolontariuszkę nazywają Natalia Swiatcewa. Jest dziennikarką z Połtawy, która kręciła reportaże z wyjazdów na front. Razem z „Połtawskim batalionem nieobojętnych” jeździła do najgorętszych punktów obwodu donieckiego. Natalia jest jedną z niewielu dziennikarek, która krzyczała o tym, co dzieje się w Donbasie. Kiedy kilka kilometrów od krwawej wojny ludzie nie chcieli o tym nawet słyszeć, ludzie z „Połtawskiego batalionu nieobojętnych”. Wolontariusze Natalia Swiatcewa, wojskowy Tolik, Maksym i ja w Karliwce. Na 84. roku życia przestało bić serce Bohatera Ukrainy, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, honorowego rektora Donieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia W. Stusa, doktora nauk fizyczno-matematycznych, profesora Wołodymyra Pawłowycza Szewczenki. Przez długi czas kierował on Donieckim obwodowym oddziałem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Z inicjatywy Wołodymyra Szewczenki w Doniecku otwarto pierwsze ukraińskojęzyczne liceum dla uczniów starszych klas z pogłębionym studiowaniem dyscyplin fundamentalnych. Członkowie Proświty są głęboko zasmuceni stratą uczonego i działacza społecznego. Szczerze współczujemy bliskim, wszystkim, którzy znali zmarłego. Cześć jego pamięci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ukraińskie szestdziesiatnyctwo. Prowokacyjne sortowanie. My – oni

Jarosław KENDZIOR XX wiek w historii naszego narodu naznaczony jest wiekopomnymi próbami odzyskania niepodległości państwowej Ukrainy. To 22 stycznia 1918 r. (Kijów, URL), 1 listopada 1918 r. (ZURL, Lwów), 22 stycznia 1919 r. (Akt Zjednoczenia, Kijów), 15 marca 1939 r. (Ukraina Karpacka, Chust), 30 czerwca 1941 r. (Akt odnowienia państwowości ukraińskiej, Lwów), 24 sierpnia 1991 r. (Akt proklamacji niepodległości Ukrainy, Kijów). Wszystkim zamiarom odnowienia i utwierdzenia swojego Państwa towarzyszyły niewiarygodne ofiary. W tym dzisiejsza krwawa wojna, jako zapłata za 24 sierpnia 1991 roku. Przypominam sobie, jak my, po uchwaleniu Aktu niepodległości, zaśpiewaliśmy hymn Ukrainy oraz „Oj u łuzi czerwona kałyna”, zmęczeni, ale szczęśliwi opuszczaliśmy budynek Parlamentu. Na placu, przed budynkiem Rady Najwyższej tysiące ludzi. Płoną pochodnie, śpiewają, tańczą, łapią nas, deputowanych, całują, ściskają. Radość bez końca. Naród triumfuje. Wielu z nas w tej chwili naprawdę myślało, że jesteśmy jednak zuchami! Bez ani jednego wystrzału, kropli krwi, odnowiliśmy Państwową niepodległość Ukrainy. Zrobiliśmy to, czego nie mogli, siłą broni osiągnąć nasi poprzednicy. Z problemami dotarliśmy do hotelu „Kijów”, żeby przegryźć jakąś kanapkę, a co tu kryć – wychylić kieliszek. Toasty, nie wstydząc się, wznosili wszyscy te same – jaką wielką historyczną sprawę my dzisiaj zrobiliśmy!.. Nareszcie kolej doszła do Wiaczesława Czornowiła. Wstał zmęczony, bez widocznej radości na twarzy, przez chwilę milczał, jakby zbierał do kupy najważniejsze myśli, i powiedział: „Przyjaciele, podzielam naszą wspólną radość. Uchwaliliśmy prawdziwie historyczny dokument. Macie rację, bez ofiar, bez kropli krwi. Ale limit ofiar i rzeki krwi wyczerpaliśmy dawno. Wola, Wolność, Niepodległość, nieuświęcone krwią, niestety, nie są cenione przez swój naród. Co więcej, dobrze wiemy, kogo mamy za sąsiadów. Ordyńska Moskwa w spokoju nas nie zostawi”. Tak też się stało. Przy całym tragizmie dzisiejszej sytuacji przedstawiciele ukraińskiego szestdziesiatnyctwa są dumni z tego, że nasze wysiłki, praca, walka, wiara w ideę niepodległości niechybnie zmaterializują się w kwitnącą, szczęśliwą, Ukraińską Ukrainę. Ukraińskie szestdziesiatnyctwo jako zjawisko społeczno-polityczne przyszło na zmianę zbrojnej walki lat 40.-50. ubiegłego wieku, której podstawą były UPA i OUN. Za broń szestdziesiatnyctwo wzięło Słowo i Prawdę. Było wiele prób sprowadzenia tego ruchu do zjawiska kulturalno-oświatowego, dyskredytacji znaczących postaci tego procesu. Dla „najbardziej niebezpiecznych” reżim sowiecki miał obozy Mordowii i Syberii nieprzebytej. Krótka chruszczowowska „odwilż” zakończyła się wraz z przyjściem Leonida Breżniewa. Masowy pogrom KGB ukraińskiego szestdziesiatnyctwa w sierpniu 1965 r., jeszcze bardziej masowy i okrutny – 12 stycznia 1972 roku. Na wszystkie te wspomnienia naprowadziła mnie książka przykarpackiego pisarza Dmytra Iwanciwa z intrygującym tytułem „My – oni”. Powieść biograficzna o szestdziesiatniku, dysydencie Wadymie Smohytelu. Zadzwoniła do mnie siostra Wiaczesława Czornowiła, pani Walentyna, i wzburzona poprosiła o odnalezienie tej książki, bo w niej i autor, i główny bohater szkalują brata Wiaczesława, szanowanych Lewka Łukjanenkę oraz inne osobistości, które przeszły mordowską Golgotę. We Lwowie książki nie znalazłem. Poprosiłem przewodniczącą frankiwskich działaczek Związku Ukrainek, panią Marię Wujanko, żeby poszukała w swoim mieście. Przebywając 24 marca tego roku na wieczorze pamięci Wiaczesława Czornowiła, otrzymałem tę książkę. Przeczytałem. Zrobiło mi się strasznie. O głównym bohaterze powieści, Smohytelu, opinia uformowała się od razu. Ale przecież pobłogosławił tę książkę do wydania światu przewodniczący Iwano-Frankiwskiej organizacji pisarskiej, pan Jewhen Baran. Czyżby nie poczuł, że całe to błoto głównego bohatera, a co za tym idzie i autora powieści, – to całkowita antyukraińska prowokacja? Już okładka książki powinna była zastanowić i autora, i recenzentów. W górnej części niebiesko-żółta flaga, na fladze dużym drukiem napis – „MY”. Tutaj, według treści, „dysydent” Smohytel i autor powieści umieszczają siebie, W. Stusa, I. Switłycznego, A. Horską oraz jeszcze kilka godnych nazwisk. Poniżej niebiesko-żółtej flagi – flaga czerwona z sierpem i młotem, pięcioramienną gwiazdą i napisem – „ONI”. Oni, w rozumieniu autora i głównego bohatera – to zdrajcy: I. Dziuba, D. Pawłyczko, W. Czornowił, L. Łukjanenko, J. Swerstiuk, L. Taniuk, J. Badzio. Wspomniani są Sosiura, Tychyna, Rylski i inni. A teraz najciekawsze. Przytoczę kilka „filozoficznych” myśli „dysydenta” Smohytela, które retransmituje autor powieści. Str. 41: „Czy można było Czornowiłowi i Łukjanence razem z Krawczukiem i Fokinem, za plecami których stali agenci KGB, brać udział w tworzeniu Państwa Ukraińskiego?”. Str. 142: „Czornowił miał grzechy, nie zgadzał się na lustrację agentów KGB, bo potomkom będzie wstyd za rodziców. Kiedy go zabili, wszyscy zapomnieli o tym i zaczęli stawiać mu pomniki. Nie Wasylowi Symonence, Iwanowi Switłycznemu, Alli Horskiej, a splamionemu Czornowiłowi”. Str. 261: „W Kijowie na wystawie literatury technicznej USA Oksana SmiszKewycz zapytała: – Wadymie, jak myślisz, kto z nich się sprzeda? – Switłyczny – nigdy, Dracz – też, a Dziuba już się sprzedał. „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” on napisał z pozycji komunisty – odpowiedział Wadym”. – Kiedy Krawczuk przyszedł do sali Kijowskiego Instytutu Politechnicznego na zjazd Ruchu, to powiedział, że trójząb i żółto-niebieska flaga należą nie tylko do nacjonalistów, ale i do nich, mając na myśli siebie i tę część narodu, która sympatyzowała z komunistami i agentami KGB. – Czornowił, Dracz występowali nie w imieniu większości narodu. Ludowy Ruch – to projekt KGB. Wadym wyobraża to sobie tak: do SPU przyszedł major KGB i powiedział, że wy jesteście przestępcami wobec swojego narodu – stwórzcie Ruch i zmyjecie plamę. Str. 342: „Lewko Łukjanenko – żywy męczennik narodu? Skazany przez reżim na karę śmierci (a Iwan Kandyba z tego samego artykułu na 25 lat), ale nie tylko nie rozstrzelany przez reżim, a jakoś dziwnie, że przez ten sam reżim wysoko postawiony aż do Bohatera Ukrainy i ambasadora w Kanadzie...”. Str. 343: „Sławko Czornowił – nieustraszony przywódca narodu?”. Lwów. Zaczęło się ściemniać. Pijemy kawę i prowadzimy jakąś rozmowę. Nagle dzwonek, i w drzwiach pojawia się kobieta, którą Sławko przedstawia jako przewodniczącą ruchu wyzwoleńczego w Estonii. Dosłownie nie minęło i 10 minut, jako gość dość stanowczym głosem pyta: “Dlaczego Ukraińska Grupa Helsińska nie proklamuje niepodległości?”. Po krótkiej, ale niespodziewanej i napiętej pauzie dość żwawym głosem Czornowił odpowiedział: “Nie jesteśmy jeszcze gotowi na ten krok”. Spociło mi się czoło, chciałem wstać i oświadczyć, że to, co powiedział Czornowił, nie jest prawdą. Nie będę komentował i roztrząsał każdego wyciągniętego z książki cytatu, bo jestem przekonany, że wy, szanowni czytelnicy, sami, bez mojej pomocy, wszystko zrozumiecie. Pulsowało we mnie jedno pytanie. Po co autor powieści zaprasza do swojego “tworu” “dysydenta-szestdziesiatnyka”, skoro on nie stworzył niczego podobnego do “Biada z rozumu”, “Sprawiedliwości czy recydywy terroru”, “Ukraińskiego Wisnyka” W. Czornowiła, prokomunistycznego, w definicji Smohytela, “Internacjonalizmu czy rusyfikacji” I. Dziuby, “Zaćmy” M. Osadczego, publicystyki W. Moroza i wielu innych znanych na Ukrainie i w świecie osobistości? Jeśli autor chciał obiektywnej opowieści o okresie ukraińskiego szestdziesiatnyctwa, dzięki Bogu, wciąż żyje i jest aktywny Mychajło Kosiw – ziomek Dmytra Iwanciwa i, zdaje się, nawet sąsiad z Wilchiwki. Mychajło to członek Związku Pisarzy, prezes Lwowskiego Klubu Młodzieży Twórczej w latach 1962–1965, jeden z zespołu W. Czornowiła, który wydawał słynny “Ukraiński Wisnyk”, deputowany ludowy pięciu kadencji. Jego cząstka pracy jest także w Deklaracji o suwerenności państwowej, Akcie proklamacji niepodległości, Konstytucji Ukrainy. Z kohorty szestdziesiatnyków pozostało bardzo niewielu tych, którzy pozostawili po sobie dobry ślad i pamięć. Nie możemy zapominać, że właśnie zjawisko – Ruch szestdziesiatnyctwa, do którego byli zaangażowani nasi znani katorżnicy-więźniowie polityczni i część przejrzałych komunistów, doprowadziło do odnowienia ukraińskiej państwowości. Ale dla pełnego zrozumienia postaci “dysydenta” Smohytela nasuwa się jeszcze jeden epizod, opowiedziany przez niego samego. Jak to mówią, wisienka na torcie. Wadyma zmęczyło życie dysydenckie i szukał wariantu, by wyjechać, opuścić Ukrainę. Jak pisze autor Dmytro Iwanciw, Wadym dobrze wiedział, że funkcjonariusze KGB śledzą jego wizyty i listy do Rady Najwyższej USRR, KC KPZR. Im się to nie podobało i czekiści – myślał Wadym – łamią sobie głowę, jak go zneutralizować, a nawet pozbyć się go. I oto na początku grudnia 1977 roku ktoś zapukał do drzwi ich mieszkania. Drzwi otworzyła żona. W drzwiach stał wysoki, o przyjemnym wyglądzie młody człowiek. Przywitali się. Przedstawił się jako lekarz. Wyjaśnił, że sprawdza uczniów pod kątem szczepień przeciwko ospie. Syn Wołodja jeszcze nie wrócił ze szkoły. Zaproponowała, żeby poczekał. Poczęstowała herbatą, ciasteczkami. Petro, tak nazywał się lekarz, okazał się ciekawym rozmówcą, pochwalił się, że ma siostrę w Austrii. Wadym w takiej szczerości gościa podejrzewał interes pracownika KGB, by wejść w zaufanie. To żaden lekarz, a czekista, powiedział Wadym żonie. Po kilku dniach Petro przyszedł znowu. Zaproponował Wadymowi spotkanie w restauracji, która była obok. Przyjdź, odpoczniemy, porozmawiamy. Wadym, podejrzewając Petra o to, że jest czekistą, z jakiegoś powodu się zgodził. Tutaj muszę cytować książkę, str. 187: “Petro już czekał na Wadyma w restauracji. Stół nakryty dla czterech. Przyjdą dwie suki, pomyślał Wadym. Po około 15 minutach wchodzą dwie piękne dziewczyny: jedna prawdziwa Ukrainka, piękność z długim czarnym warkoczem, ciemnymi brwiami, druga – z krótkimi jasnymi włosami. Ta z warkoczem nazywała się Mariczka, blondynka – Nina... Zagrała muzyka. Mężczyźni wyszli zapalić. Petro zapytał, którą wybierasz – czarnowłosą czy blondynkę? – Czarnowłosą, odpowiedział. O drugiej w nocy rozeszli się. Wadym znalazł się w mieszkaniu Mariczki. W domu na bojownika o prawdę, zasady, czekała żona i synek”. Kategoryczność sądów, zasad, które demonstrował bohater powieści, nie zawsze były u niego pod ręką. Nie ma harmonii w jego zaklęciach o miłości do rozszarpanej Ukrainy i poszukiwaniach wariantów, by ją opuścić. Przypominam sobie, jak w 1988 roku “splamiony” W. Czornowił i M. Horyń, powróciwszy z Mordowii, wznowili wydawanie czasopisma “Ukraiński Wisnyk”. Władza urządziła niesamowite szczucie tych prawdziwych dysydentów w prasie, radiu, telewizji. Partkomy w kolektywach pracowniczych organizowały zebrania, wiece z żądaniami “wydalić” poza granice Związku tych “odszczepieńców”, którzy przeszkadzali normalnie żyć i pracować radzieckiemu narodowi. Czornowił i Horyń zwrócili się do przywódców państw zachodnich, aby w przypadku ich deportacji nie przyjmowali ich. Oni chcą pracować i budować swoje państwo. Nasz patriota i “dysydent”, kiedy Czornowił-Łukjanenko, Krawczuk i Fokin proklamowali niepodległość Ukrainy, czmychnął do Ameryki i 15 lat budował tam szczęśliwe życie. Zapoznawszy się ze swoistym życiorysem głównego bohatera, czuję pewną zazdrość wobec niego. Kiedy mnie w 1965 roku czekiści i rektorat wykluczyli z przedostatniego roku dziennikarstwa Uniwersytetu im. Franki, przez trzy lata nie mogłem zatrudnić się nawet do najcięższej i najczarniejszej pracy. Nawet do asenizatorów nie przyjęli. A Wadymowi, którego również skreślono z Kijowskiego Konserwatorium, rektor Andrij Sztoharenko i KGB poradzili pojechać na rok do pracy w szkole, przywieźć pozytywną charakterystykę, zdać ponownie oblany egzamin i wszystko będzie w porządku. Jednym słowem, szczególnych problemów z zatrudnieniem nie było. To komunikuje sam Wadym. Myślę, że tego, co powiedziano i przytoczono, wystarczy, aby autor powieści i główna postać pomyśleli, naradzili się, jak wygrzebać się z kłopotów, w które wpadli. Dzisiaj, w czasie strasznej wojny z moskiewską ordą, przeciwstawianie części naszej narodowej elity innej części – to kategorycznie niewłaściwe. Oni razem tworzyli dzisiejszą Ukrainę. Ja to wiem. Jestem żywym świadkiem. Byłem razem z nimi. Po drugie. Znajdźcie sposób, by sprostować napisane tam niebywalice i przeprosić krewnych i bliskich. To niehonorowe i niemoralne paplać nieodpowiedzialne rzeczy o tych, których już nie ma. Oni nie mogą wam odpowiedzieć. Wiem, że krewni oczernionych są gotowi pozwać do sądu, aby obronić honor i godność tych, którzy zasługują na szacunek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przedstawiła zgromadzonym drewniane składane ikony. Jedna z nich nosi nazwę „Wielkanocna Berehynia”. Składana ikona ma kształt jajka wielkanocnego. Wewnątrz znajduje się wizerunek modlącej się dziewczyny, która trzyma w rękach mapę Ukrainy i jest ubrana w hełm w kolorach czerwono-czarnych, ozdobiony różańcem, będącym symbolem duchowości. W dorobku twórczym artystki znajduje się unikalna kolorowanka „Gospodarstwo babci Hannusi”. Publikacja ta jest jej autorskim dziełem jako arteterapeutki Fundacji Charytatywnej „Ty-Anioł”. Odpowiada ona za prowadzenie zajęć artystycznych na oddziale dziecięcej onkohematologii Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Szpitala Dziecięcego. W kolorowance przedstawiła swoją wieś i dodała różnorodne zagadki autorstwa Natalii Mykuliak. Kolorowanka „Gospodarstwo babci Hannusi” przeznaczona jest dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym oraz stanowi doskonałe narzędzie do arteterapii i ogólnego rozwoju twórczego dzieci. „Ta wyjątkowa kolorowanka powstała dla wspaniałych, odważnych dzieci, które zmuszone są stawiać czoła wszystkim przeszkodom, jakie pojawiły się w ich życiu. To próba zorganizowania dzieciom małych, wyobrażonych wakacji u babci na wsi, gdzie będą mogły do woli przebywać blisko żywej przyrody, rozwiązywać autorskie zagadki i malować otaczający je świat na jasne barwy!” – opowiedziała autorka. Maria Wasyliwna wspomniała również o podręczniku metodycznym „Projektowanie komputerowe”, którego jest autorką. Wydarzenie przebiegło ciekawie i niezauważalnie. Szczere słowa podziękowania za twórczość i pracę wolontariacką wyraziła kierowniczka Iwano-Frankiwskiej Centralnej Biblioteki Miejskiego Systemu Bibliotecznego Olha Kyrsta. Miło, że na tym wydarzeniu obecna była również mama artystki. utwór o charakterze recytatorskim w wykonaniu N. Sokolenko zabrzmiał emocjonalnie i wyraziście. „Etiuda koncertowa” do muzyki węgierskiego kompozytora, pianisty i dyrygenta Ernsta von Dohnányiego w wykonaniu Wałerija Leszy przeniosła słuchaczy w atmosferę orkiestrowego brzmienia fortepianu. Muzyka na żywo zawsze pozostawia w sercach słuchaczy niezapomniane wrażenia, obdarza ludzi odnową i tworzy duchową harmonię. Dla uczestników koncertu, artystów na trzech stopniach przygotowania, jest to zdobywanie doświadczenia, praktyki koncertowej i kształtowanie odpowiedzialności. Dla doświadczonych wykładowców, którzy opiekują się kulturą narodową, jest to szerzenie dziedzictwa historyczno-kulturowego Ukrainy i zachowanie tradycji. Mamy powody do dumy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Barwny świat Mariczki Pazyniuk

Wołodymyr SZPILCZAK, projektant, członek Narodowego Związku Architektów Ukrainy, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Oddziału Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Iwano-Frankiwsk. W czytelni Centralnej Biblioteki Miejskiego Systemu Bibliotecznego w Iwano-Frankiwsku, podlegającej Departamentowi Kultury Rady Miejskiej, odbyło się otwarcie wystawy indywidualnej „Barwny świat Mariczki Pazyniuk” autorstwa artystki Marii Wasyliwny Pazyniuk, wykładowczyni projektowania w wydzielonej jednostce strukturalnej Iwano-Frankiwskiego Kolegium Zawodowego Przykarpackiego Uniwersytetu im. W. Stefanyka, a także Wyższej Zawodowej Szkoły Artystycznej nr 3. Artystkę malarstwa dekoracyjnego przyszli powitać miłośnicy twórczości, przyjaciele, jej uczniowie i studenci. Moderatorka wydarzenia – bibliotekarka czytelni Oksana Dubowśka opowiedziała, że Maria Pazyniuk pochodzi ze wsi Porohy w rejonie bohorodczańskim, a malować zaczęła od najmłodszych lat. W szkole zajmowała miejsca na podium w olimpiadach z zakresu sztuk pięknych szczebla rejonowego i obwodowego. Jest aktywną członkinią Proświty, bierze udział w wydarzeniach „Proświty”, jest laureatką obwodowej nagrody „Proświty” imienia Marijki Pidhirianky, stałym członkiem jury konkursów obwodowych, organizowanych przez Iwano-Frankiwskie Centrum Wychowania Estetycznego. Jest członkinią i arteterapeutką Fundacji Charytatywnej „Ty-Anioł” (na zasadach wolontariatu), gdzie zajmuje się arteterapią z dziećmi chorymi onkologicznie, artystką malarstwa dekoracyjnego (atestowaną jako twórca ludowy w Związku Twórców Ludowych Ukrainy), członkiem Związku Projektantów Ukrainy, magistrem na kierunku „projektowanie graficzne”, otrzymała stypendium Prezydenta Ukrainy. Artystkę powitały m.in. Maria Hucol – przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Oddziału Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz zarządu obwodowej fundacji „Miłosierdzie i zdrowie”, zastępczyni rektora Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego. Mistrzyni Natalia Synycia wyraziła szczery zachwyt twórczością artystki. Szczere słowa i ciepłe życzenia artystce złożyli wykładowcy Iwano-Frankiwskiego Kolegium Zawodowego Przykarpackiego Uniwersytetu: Natalia Bażyluk, Tetiana Francuzenko, Wasyl Chomyn i Oksana Sełepij, wykładowczyni Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu Julia Troń oraz wolontariuszka Iryna Tymczuk. Obecni na spotkaniu mieli okazję zobaczyć unikalną mapę-puzzle „Z Ukrainą w sercu”. Jest to praca wykonana farbami akrylowymi na desce. Składa się z dziewięciu części, które symbolizują dziewięć regionów, tworzących razem niepodzielne państwo. Artystka skłania do tego, by po raz kolejny poczuć dumę ze swojej Ojczyzny i uświadomić sobie prawdę, że Ukraina jest jedna – od malowniczych Karpat po stepy Słobożanszczyzny, od majestatycznego Kijowa po wybrzeże Morza Czarnego, podkreślając swoimi pracami unikalność i niepowtarzalność naszego państwa, bogactwo jego tradycji, zwyczajów, autentyczność oraz wielowymiarowość. Pani Maria zaprezentowała również... Maria Pazyniuk (z lewej) i moderatorka wydarzenia Oksana Dubowśka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Obchodzono Światowy Dzień Fortepianu

Tetiana DYMAŃ, kompozytorka. Światowy Dzień Fortepianu obchodzony jest od 2015 roku. Jeśli od początku roku policzyć 88 dni (właśnie taka jest liczba klawiszy w standardowym fortepianie), to w roku przestępnym dniem tym będzie 28 marca, a w zwykłym – 29. Takie proste, a zarazem oryginalne podejście do wyznaczenia święta zaproponował niemiecki kompozytor i muzyk z Berlina Nils Frahm (ur. 1982 r.). Obchody Światowego Dnia Fortepianu odbyły się w Literacko-Memoriałowym Muzeum-Mieszkaniu imienia Pawła Tyczyny z udziałem uczniów i studentów kijowskich placówek. P.o. dyrektorki Julia Onoprijenko uprzejmie przyjęła artystów w przytulnej sali, gdzie eksponowana była wystawa prac ukraińskich artystek. Koncert otworzyli młodzi muzycy Kijowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk nr 8, z klasy wykładowcy-metodyka Tetiany Dymań. W wykonaniu Marty Harmasz zabrzmiały ukraińskie pieśni ludowe „Oj łopnuw obrucz”; „Żenczyczok-brenczyczok” w opracowaniu Tetiany Dymań oraz „Hryciu, Hryciu do roboty” – wariacje w opracowaniu kompozytorki. Kateryna Portianko wykonała „Wals-żart” Jurija Szczurowskiego oraz wariacje na temat ukraińskiej pieśni ludowej „Oj dżyhune, dżyhune” w opracowaniu Tetiany Dymań. Prowadząca koncert zwróciła uwagę na rolę fortepianu nie tylko jako instrumentu solowego, ale także na jego znaczące możliwości akompaniatorskie, partnerską współpracę koncertmistrza i wykonawcy. Koncertmistrz (wł. concerto – zgoda) uzgadnia swoje działania z wokalistą lub instrumentalistami. Przez wiele lat działalność pianisty-koncertmistrza była niedoceniana lub drugoplanowa. Wraz z rozwojem kultury muzycznej nabrała ona odpowiedniego znaczenia: w 1994 roku Stanisław Witalijowycz Sawari, profesor Konserwatorium Donieckiego, został uhonorowany tytułem artysty ludowego Ukrainy jako pierwszy koncertmistrz. Tetiana Mołczanowa – pianistka, doktor nauk o sztuce, profesorka, kierowniczka katedry koncertmistrzostwa Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej imienia M. W. Łysenki jako pierwsza na Ukrainie opracowała podręcznik dla uczniów klasy koncertmistrzowskiej. Zorganizowała ona festiwal muzyczny „Sztuka pianisty-koncertmistrza”, który w 2020 roku stał się międzynarodowym. Słuchacze przychylnie przyjęli pieśń „Diwczynka-wkrajinka” do słów Wałentyny Kozak i muzyki Tetiany Dymań w wykonaniu Kateryny Portianko. Studenci kolegium Kijowskiej Miejskiej Akademii Muzyki imienia R. M. Gliera wzbogacili program koncertu o nowy wachlarz ciekawych aluzji. „Pieśń” Lewka Rewuckiego, wykonana przez Mariję Jeremejczuk, z klasy wykładowcy-metodyka Ołeny Bondarenko, zabrzmiała przejmująco i lirycznie. „Preludium i fuga” C-dur Myrosława Skoryka w pewnym wykonaniu Suzanny Hałihuzowej, z klasy wykładowcy-metodyka Tetiany Piwowarowej, przeniosła słuchaczy w inny świat emocji – burzliwych, głośnych, z szerokim zakresem dźwięków, chromatycznych twierdzeń i kontrastowych obrazów muzycznych. „Chorowód na Bolonii” z cyklu „Echo wieków” kompozytora Hennadija Saska, zilustrowany przez Dariję Iwanenko, z klasy wykładowcy-metodyka Tetiany Piwowarowej, skłonił słuchaczy do wspomnienia starodawnego, wiosennie dźwięcznego Kijowa. Oddając hołd wybitnemu poecie XIX wieku, autorowi własnego stylu „klarnetyzm” Pawłowi Tyczynie, w koncercie zabrzmiały wiersze „Ukrajino moja, moja łuba Wkrajino” oraz „Ne buwaw ty u naszych krajach” w wykonaniu Tetiany Dymań. Ludmyła Wereta – laureatka ogólnoukraińskich konkursów wokalnych, wykonała pieśń „Szumyt żyto, spiewa” do słów Pawła Tyczyny i muzyki Tetiany Dymań. Zwieńczeniem święta stał występy studentów Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy imienia P. I. Czajkowskiego, laureatów międzynarodowych konkursów, z klasy Mariji Puchłanko – profesorki, doktor filozofii, zasłużonej artystki Ukrainy, dyrektor artystycznej Międzynarodowego festiwalu „Dynastia”, założycielki i kierowniczki zespołu solistów „Solo Plus”, pianistki w trzecim pokoleniu. „Kołomyjka” Myrosława Skoryka w wykonaniu Nataliji Sokolenko – to świat kultury duchowej narodu ukraińskiego, jego tradycji, niezłomnego ducha huculskiego kraju. Iwan Franko pisał: „Kołomyjka – to niby rozsypany naszyjnik z pereł, które przetaczają się z miejsca na miejsce <…>. Tutaj są łzy i radości, troski i zabawy, poważne myśli i żarty naszego narodu, jego życie od kołyski aż po grób, jego tradycje i wierzenia, jego obywatelskie i etyczne ideały”. Utwór o charakterze improwizacyjnym tań-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Twórca piękna ukraińskiej pieśni

Maria DUDYDRA, wiodąca bibliotekarka oddziału krajoznawczego Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. Iwasiuka, m. Czerniowce Materiały zawarte w poradniku odzwierciedlają działalność pieśniarską, muzyczno-pedagogiczną i społeczną kompozytora, jego drogę życiową i twórczą, bibliografię oraz webliografię. Ramy chronologiczne obejmują lata 1993–2023. Publikacja, do której miałam zaszczyt się przyłączyć, zawiera 1082 wpisy bibliograficzne, pogrupowane w rozdziały, jednak nie rości sobie prawa do bycia wyczerpującą. Jako moderatorka spotkania i autorka indeksu poprowadziłam słuchaczy przez strony wydania, w którym starannie zebrano materiał o życiu i twórczości Iwana Derdy. Iwan Mychajłowycz to posiadacz niezwykłego tembru i najwyższej techniki wokalnej, wybitny interpretator muzyki operowej, kameralnej i duchowej, który dzięki naturalnemu artyzmowi i głosowi zdołał stworzyć niepowtarzalne wokalne kreacje sceniczne. Urodził się 28 maja 1963 roku we wsi Horosziwci w rejonie zastawniwskim obwodu czerniowieckiego. W rodzinie dzieciom od małego wpajano miłość do ojczystej ziemi. Dlatego w chłopcu wcześnie obudziła się zdolność odczuwania piękna przyrody, cudownego świata rodzinnego kraju. Jak wyznał w dorosłym wieku Iwan Mychajłowycz, jako dziecko lubił biegać po lesie i śpiewać tam na cały głos, i w ogóle całe jego życie jest związane z pieśnią. Chciałoby się przytoczyć słowa rodaka, zasłużonego dziennikarza Ukrainy, pisarza Wołodymyra Mychajłowskiego ze szkicu „Krutyznu dołajut widczajduchy” („Stromość pokonują śmiałkowie”) o Iwanie Derdzie: „…Powiem stanowczo: on żyje losem Ukrainy – i wczoraj, i dziś, i zawsze! Bo sercem rozumie: Ukraina nie ma drogi objazdowej do szczęścia, która ominęłaby świat duchowy. A śpiewak budzi ten świat pieśnią dzięki swojemu talentowi i patriotyzmowi. Bo żyje w wierze, że nie tylko ptaka unosi w niebo, ale i człowieka podnosi z kolan, który przedwcześnie został okuty w kajdany niepewności, połowiczności w sobie, chłodu serca do ziemi, po której chodzi... Czystość intonacji, wewnętrzne skupienie, wyraźne prowadzenie dźwięku są głównymi środkami wyrazu artystycznego jego śpiewu. Głos-baryton Iwana Derdy ogrzewa (i to jest najcenniejsze!) duchowy ukraiński świat…”. Początkowo były to szkoły średnia i muzyczna, a potem nauka w Czerniowieckim Kolegium Kultury, gdzie odebrał pierwsze lekcje śpiewu u wykładowcy Swiatosława Melnyczuka. Podczas służby wojskowej z wojskowym zespołem pieśni i tańca objechał z koncertami jako śpiewak Białoruś, Łotwę, Litwę, Estonię i inne kraje (1981–1982). W 1983 roku rozpoczął profesjonalną działalność artystyczną, ucząc się na oddziale przygotowawczym wydziału wokalnego Lwowskiego Państwowego Konserwatorium i jednocześnie pracując jako artysta mimansu Lwowskiego Teatru Opery i Baletu im. S. Kruszelnickiej (w tamtym czasie – Lwowski Teatr Opery i Baletu im. I. Franki). W 1985 roku podejmuje naukę w Lwowskim Państwowym Konserwatorium im. Mykoły Łysenki i kontynuuje pracę w Lwowskim Teatrze Opery i Baletu. W 1990 roku, po ukończeniu konserwatorium, wraca na Bukowinę i rozpoczyna pracę jako czołowy solista Państwowego Zasłużonego Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca pod kierownictwem laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, artysty ludowego Ukrainy Andrija Kusznirenki, dając życie sceniczne wielu utworom, do których maestro skomponował muzykę. Iwan Derda wielu nowym utworom nadał twórcze skrzydła. W szczególności został pierwszym wykonawcą kantaty „Mołus' za tebe, Ukraino” („Modlę się za ciebie, Ukraino”) (na solistę, chór i orkiestrę symfoniczną), która stała się swoistą wizytówką Bukowiny, oraz „Dumy pro Sahajdacznoho” („Dumy o Sahajdacznym”) (na solistę, chór i orkiestrę), poświęconej bitwie pod Chocimiem w 1621 roku, której premiera odbyła się podczas odsłonięcia pomnika hetmana Sahajdacznego na terenie Twierdzy Chocimskiej (oba utwory autorstwa kompozytora Andrija Mykołajowycza Kusznirenki, 1991). Iwan Mychajłowycz stworzył i brał udział w wielu programach koncertowych poświęconych przywracaniu z zapomnienia imion znanych artystów Ukrainy: Maksymiliana Maksakowa, Sołomii Kruszelnickiej, Lidii Łypkiwskiej, Oresta i Denysa Rusnaków oraz innych. W dorobku koncertowym śpiewaka znajduje się ponad 150 tematycznych programów koncertowych. Zrealizował prawie 2000 występów artystycznych, z czego dobra jedna trzecia – na zasadach charytatywnych. I w czasie, gdy podstępny rosyjski agresor napadł na Ukrainę, Iwan Derda nie przestaje wpłacać datków na Siły Zbrojne Ukrainy. Dzisiaj na sali znajduje się puszka „Na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy”, do której chętni mogą przekazać datki na zbiórkę na drona. Śpiewak jest mile widzianym gościem pracowników przedsiębiorstw przemysłowych, rolników, inteligencji, młodzieży studenckiej i uczniowskiej. Wytrwałość w pracy na rzecz osiągnięcia wysokiego kunsztu pomogła śpiewakowi zostać zwycięzcą wielu konkursów i festiwali. Za szczególne osiągnięcie artysty słusznie można uznać programy koncertowe poświęcone muzyce wokalnej do wierszy ukraińskich poetów-klasyków: T. Szewczenki, I. Franki, D. Pawłyczki, gdzie zaprezentowano utwory muzyczne do wierszy ukraińskich klasyków oraz samego Iwana Derdy. Wielkiej uwagi zasługują pieśni do wierszy bukowińskich poetów-klasyków ukraińskiej poezji Jurija Fedkowycza, Iwana Bażanśkiego, Kornyła Łastiwki, Dmytra Zahula, a także współczesnych mistrzów poetyckiego słowa – Borysa Bunczuka, Wasyla Waskana, Wasyla Dżurana, Witalija Kołodija, Bohdana Melnyczuka, Tamary Sewerniuk i innych. To ponad 200 pieśni, które przez trzy dekady rozbrzmiewają ze sceny w różnych zakątkach świata, rozsławiając Bukowinę i jej niepowtarzalnych poetów. Iwan Mychajłowycz dał przepustkę do życia wielu utworom jako redaktor, współautor i recenzent. Jest autorem edukacyjnych poradników repertuarowych, utwory z których cieszą się szeroką popularnością wśród wykładowców śpiewu i studentów. Dla dzieci i młodzieży Iwan Derda napisał zbiory wokalne „Kołyskowa dla materii” („Kołysanka dla matki”) do wierszy Iwana Bażanśkiego, „Dwanadciać misiaciw” („Dwanaście miesięcy”) do wierszy Wiktora Skawronyka, „Kotyku sireńkyj” („Kotku szary”) (ukraińskie dziecięce pieśni ludowe w opracowaniu M. Łysenki, K. Stecenki, D. Rewućkiego, M. Dremluhi). Dla studentów wydano autorskie zbiory wokalne, w szczególności: „Kredo”, które jest rekomendowane przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy jako podręcznik dla wyższych uczelni, cykle wokalne „Newmyruszcza moja Ukraina” („Nieśmiertelna moja Ukraina”) do wierszy W. Waskana oraz „Za znakom czasu” („Pod znakiem czasu”) do wierszy T. Sewerniuk; ostatni zbiór jest zwycięzcą konkursu obwodowego „Książka 2008 roku” w kategorii „Sztuka”. Opracowano poradniki repertuarowe: J. Stepowyj „Wokalni twory” („Utwory wokalne”) (do wierszy ukraińskich poetów), F. Schubert „Wilhowyj korol” („Król olch”) (ukraiński tekst D. Zahula). Wyrazistym wkładem do skarbca gatunku liryki kameralno-wokalnej stał się cykl wokalny do wierszy Tamary Sewerniuk „Za znakom czasu”. A cykl wokalny „Kriz' wiky” („Przez wieki”) do wierszy wybitnego ukraińskiego poety Dmytra Pawłyczki – to karta twórczości śpiewaka i kompozytora, pobłogosławiona przez samego poetę, który był obecny na premierze cyklu w sali Filharmonii Czerniowieckiej w 2012 roku. Według słów Dmytra Pawłyczki, znalazł on w osobie Iwana Derdy pokrewną duszę, mistrza gatunku pieśniarskiego, który subtelnie odczuwa syntezę poetyckiego słowa i muzyki. Z zachwytem słuchali obecni na sali żywego słowa Dmytra Pawłyczki, które prezentowano na ekranie. Od 2002 roku Iwan Derda wykłada na katedrze muzyki Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza. Na szczególną uwagę zasługuje jako pedagog i uczony-naukowiec. Zostaje kierownikiem sekcji przygotowania wokalnego katedry muzyki na CzNU im. J. Fedkowycza, od 2005 r. jest docentem katedry muzyki, wykłada dyscypliny wokalne i wykładowe, kieruje pracami magisterskimi i kursowymi, opracowuje edukacyjne poradniki dydaktyczne z kursów: „Przygotowanie wokalne”, „Podstawy kunsztu scenicznego”, „Podstawy kunsztu aktorskiego”, „Podstawy kultury scenicznej”. W 2008 roku nadano mu tytuł naukowy docenta, a od 2021 r. Iwanowi Derdzie nadano tytuł naukowy profesora katedry muzyki Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza. Iwan Mychajłowycz przez długi czas był zastępcą przewodniczącego Czerniowieckiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, a obecnie jest p.o. przewodniczącego tego towarzystwa. Jest stałym uczestnikiem wieczorów poświęconych wybitnym postaciom ukraińskiej kultury. Trafnie zauważył Wasyl Andrijowycz Szenderowski – autor przedmowy „Z pleiady sławnych bukowińskiego kraju (do 60-lecia urodzin Iwana Derdy)” – taką ludzką cnotę: „Iwan Derda jest dość ufnym człowiekiem, cieszy się z sukcesów naszych krajan, zawsze odpowiada na zaproszenia do udziału w wydarzeniach artystycznych, kulturalnych, prezentacjach książek przyjaciół, kolegów. Niejednokrotnie zgadzał się być na prezentacjach moich książek o uczonych, które organizowały biblioteki Czerniowiec”. Wielkie znaczenie przypisuje Iwan Mychajłowycz roli człowieka w tym życiu, rodzinie, miłości do małej Ojczyzny, do Ukrainy, przeznaczeniu swojej misji na ziemi, duchowemu rozumowi. O tym wszystkim mowa w jego wywiadach i rozmowach. A także o udziale w festiwalach i Dniach słowiańskiego piśmiennictwa i kultury. Wywiady przeprowadzali dziennikarze W. Dżuran, D. Andruchowycz, L. Pustelnyk, W. Burłaka oraz S. Hnatyszyna, Iwan i Jan Kozelscy, W. Kytajhorodśka, dziennikarz gazety taurydzkiej O. Paszczenko oraz dziennikarz gazety rumuńskiej M. Huckał. Kontakt z nim to radość międzyludzkiego zrozumienia, czerpanie twórczej inspiracji, poczucie rodzinności i ciepła. „Z rodziny bierze się życie człowieka” – mówi ukraińska mądrość ludowa. Szacunek do rodziców, miłość do dzieci – te rodzinne tradycje są przekazywane przez Ukraińców z pokolenia na pokolenie. Na sali obecna jest rodzina Iwana Mychajłowycza, która zawsze inspiruje do nowych twórczych osiągnięć, jest potężnym wsparciem, ideowym natchnieniem. Rodzina Derdów wychowała dwie córeczki i synka. A teraz cieszą się trzema wnuczkami-sokołami. Z ciepłem rodzinnego zrozumienia żona Lidia Dmytriwna opowiedziała o rodzinnej codzienności i świętach, o tym, jak wspiera męża we wszystkich jego przedsięwzięciach. Zaznaczyła, że Iwan Mychajłowycz jest kochającym, troskliwym mężem, ojcem i niezwykłym dziadkiem. W indeksie od 710 do 731 pozycji zebrano wiersze, prozę oraz pieśni-dedykacje takich autorów jak B. Melnyczuk, W. Waskan, Je. Antoniuk, W. Dżuran, K. Popowycz, D. Pawłyczko, W. Maceruk, M. Brozynśkyj, O. Kobylianśkyj i inni. Najwięcej dedykacji zebrano w międzynarodowej serii pocztówek: „Sokrowennyj hołos” („Ukryty głos”), międzynarodowa seria pocztówek z wierszami-dedykacjami dla prof. kat. muzyki wydz. pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej CzNU im. J. Fedkowycza, śpiewaka Iwana Derdy : / autor pomysłu, red. Wasyl Dżuran. Czerniowce : Rodowid, 2023. 24 s. Na okładce wydania przedstawiono portret artysty, który namalował zasłużony artysta Ukrainy Iwan Chołomeniuk w 1996 roku. W zbiorze oprócz dedykacji zamieszczono wywiad z Iwanem, a także jego wspomnienia, dedykacje dla swoich rodziców, żony i dzieci. W indeksie osobowym nalicza się ponad 450 nazwisk i imion. Wykorzystano około 60 źródeł czasopism. Na prezentację indeksu „Iwan Derda” przyszli przyjaciele, koledzy, naukowcy i literaturoznawcy, studenci oraz osoby nieobojętne na kulturę Ukrainy. Z ciepłymi słowami wdzięczności i szacunku witali Iwana Mychajłowycza doktor nauk pedagogicznych, dziekan wydziału pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej, profesor CzNU im. J. Fedkowycza Tetiana Fedirczyk; przewodniczący Czerniowieckiego obwodowego oddziału Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego, kierownik i wykładowca katedry muzyki CzNU imienia Jurija Fedkowycza, autor przedmowy „Rycerz ukraińskiej pieśni z Bukowiny” i niezastąpiony akompaniator Wadym Lisowyj; literaturoznawca, kulturoznawca, proświcianin, profesor, kierownik katedry literatury ukraińskiej CzNU im. J. Fedkowycza Wołodymyr Antofijczuk; kierowniczka działu archeologii, historii średniowiecza i nowej historii kraju Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Oksana Drahomyrećka; przewodniczący związków zawodowych instytucji państwowych obwodu czerniowieckiego Ołeksandr Ochrimowśkyj; zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, działaczka społeczno-kulturalna Tamara Minczenko; zasłużony pracownik kultury Ukrainy, zastępczyni dyrektora Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. Iwasiuka Marija Dowhań. Muzyczne powitanie przy akompaniamencie gitary popłynęło od śpiewaka, wykładowcy muzyki CzNU im. J. Fedkowycza Heorhija Postewki, a także studenci-wychowankowie Iwana Mychajłowycza wykonali z profesjonalnym kunsztem wielogłosowo pieśń „Leleczeńky” („Bociany”). W rozkwicie sił twórczych Iwan Derda powitał 60-letni jubileusz. Artysty nie zepsuły ani sława, ani ogólnonarodowa miłość, ani liczne nagrody. W każdych warunkach pozostaje zwykłym człowiekiem, świadomym Ukraińcem, popularyzatorem i wykonawcą ukraińskich pieśni, działaczem na niwie duchowego odrodzenia bukowińskiego kraju i całej Ukrainy. Iwanie Mychajłowyczu, bądźcie bogaci jak ziemia, a zdrowi jak woda! Do Zwycięstwa! Niedawno w Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. M. Iwasiuka odbyła się prezentacja indeksu biobibliograficznego „Iwan Derda”, poświęconego 60. rocznicy urodzin piosenkarza, kompozytora, artysty ludowego Ukrainy, profesora, wykładowcy katedry muzyki wydziału pedagogiki, psychologii i pracy socjalnej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, działacza społecznego Iwana Mychajłowycza Derdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Poezja kombatantów: nieutraconość pokoleń

Wojna w Ukrainie to osobny temat w literaturze narodowej, w wielu innych czołowych literaturach europejskich i amerykańskich; to propozycja przemyślenia na nowo tego, jaka powinna być sztuka w XXI wieku, aby zakończyć wszystkie konflikty i ocalić ludzkość. W latach 20. XX wieku właśnie temat wojny zepchnął na margines wiele innych, wydawałoby się, uniwersalnych, aktualnych tematów, właściwie przez swoje zaostrzone bytowanie we wszystkich sferach ludzkiej działalności, od 2014 roku, chociaż i wcześniej, od 2008 roku, nieco ignorowany, nabierał tempa. Iryna ZELENENKA. Żałosne postrzeganie i stuporowe zwlekanie u społeczeństwa powstało na podstawie implementacji w sztukę problematyki wojen i skutków dla ludzkości, doświadczenie i skutki konfliktów wojennych przełomu wieków zostały przekształcone pod znakiem zapytania – czy można uniknąć wojen? I dalej – czy wojna jest okrutną prawidłowością dla umownego podziału czy walki zła z dobrem? Czy można rozszczepić zagrożenie na etapie jego identyfikacji? Ukraińscy pisarze, bezpośrednio związani z działaniami bojowymi (wojownicy, weterani kilku fal wojny, medycy, dziennikarze wojenni itp.), wolontariusze, świadkowie walk i ataków na miasta, potomkowie wojowników (po II wojnie światowej w ZSRR nazywano ich podrankami, przez analogię do rannych żurawi) znaleźli się w centrum procesu literackiego (ze swoją prawdą o arenie wojny hybrydowej i pozycyjnej, o natarciu i odwrocie, o niewoli i rehabilitacji) i na jego peryferiach jednocześnie (w oddaleniu od tyłów). Dlatego, aby temat wojny w pewien sposób pomagał forsować pomoc dyplomatyczną, finansową i wojskową dla Ukrainy, należałoby rozwinąć strategie popularyzacji sztuki o wojnie i jej skutkach za granicą, intensyfikując programy przekładów. Stąd odnotowujemy pojawienie się niezbyt znanej ogółowi czytelników publicznej ironicznej wypowiedzi o tym, że współczesny Remarque, jak i współczesny Hemingway, przebywają w okopach na ukraińskim Donbasie z naszywkami Sił Zbrojnych Ukrainy, co powtarza w swoich wystąpieniach i przeglądach Stanisław Nowicki. Twórczość kombatantów, uczestników działań bojowych wpływa na rozszerzenie systemu gatunkowego współczesnej literatury (powstały dzienniki okopowe, notatki ze schronów). Szczególnie przybyło małej prozy (wielkiej i średniej prozy batalistycznej jest nieco mniej, jak i dramatu wojennego), esejów i poezji, bodaj najdynamiczniejszej formy literatury, która pojawia się w warunkach okopowo-schronowych i od razu trafia do sieci, mediów, do antologii. Jaśnieje tematyczne odnowienie współczesnej literatury ukraińskiej, wyłonione spod pióra modernistów starszego pokolenia, autorów-milenialsów (po postmodernistach). Jaką zatem wyłania się kohorta artystów-wojowników? Ich jawa jest zbyt globalna, by nie zostać odebraną jako całkiem osobna, uformowana, taka, która odsunęła tyłowego, pokojowego (czasami latentnie kanapowego) autora. W pisarstwie wielu tyłowych autorów pojawiły się słowa właściwe leksykonowi wojskowych („trzechsetny”, „dwusetny”, „tanczyki”, „wogi”), usłyszane z eterów, od wojskowych, w rękopisach wojowników czasami znajdujemy absolutny brak specjalistycznej leksyki i problematyki bojowej – i jest to odbierane jako protest przeciwko ciągłemu wyczerpującemu przebywaniu w walce, jako wypalenie emocjonalne albo jako produktywna zmiana rotacyjna, która doda treści powrotowi na front w imię kontynuacji efektywnej walki. Ale w rzeczywistości w Ukrainie nie ma peryferii pisarstwa, o czym świadczy twórczość tych, którzy pisali w niewoli, w okupacji czy w okopie – albo twórczość jest znacząca, podobnie jak postać, albo zjawisko nie zaistniało. Narzucona przez totalitarną krytykę zasada odległości od centrum jako peryferyjności musi odejść w niebyt. Autor-wojownik jest nieco zdystansowany od autora-cywila. Autor-cywil może mieć w swoim najbliższym kręgu wojowników, którzy dzielą się doświadczeniami i wspomnieniami, aby wyjaśnić przebieg wydarzeń. Postrzegane za pomocą mechanizmu wizyjno-empatycznego, pod wpływem egzystencji i obserwacji, wartościowe utwory udaje się napisać wolontariuszom i rannym, poszkodowanym przez wojnę. Fantazyjne postrzeganie wojny z odległej, niebiograficznej pozycji, w niewyrobionej formie z nieokiełznanymi, romantycznymi emocjami (aby było głośno i na czasie), jest liczniejsze; to oczywiście świadectwo nieobojętności, które nie będzie miało znacznej wagi artystycznej (jeśli nie będzie miało formalno-treściowej doskonałości). Czyli militarność, batalistyka, woluntarystyczność literatury w środku Europy w XXI wieku jest obiektywna. Podział literatury doby wojny na literaturę kombatantów i niekombatantów jest terminowy. Do 2022 roku batalie były zlokalizowane na wschodzie Ukrainy, hybrydowa forma wojny rozprzestrzeniła się na wszystkie tereny; odzwierciedlali to w swoim ukrainocentrycznym pisarstwie utalentowani autorzy z zaplecza. Od 24 lutego 2022 roku aktywnym czynnikiem odtwarzania działań bojowych stała się lwia część Ukrainy, część pozostała polem hybrydowym. Jednogłośna stała się opinia artystów, że wojna w Ukrainie to łamana, która mogłaby stać się fatalną prostą, gdyby nie Siły Zbrojne Ukrainy, Gwardia Narodowa Ukrainy, Siły Operacji Specjalnych. Dlatego za problematykę wojenną zabrali się także ci autorzy, którzy do 2022 roku nie dotykali jej, a także chwycili za broń. Stąd mamy zmiany w modelowaniu koncepcji autorskich, podobnych do analitycznych obrazków i digestów, płaczów matek, lamentów wdów i sierot, modlitw za Ukrainę i jej rycerstwo, przerażających armagedonicznych przekleństw pod adresem wroga, oratoriów i solowych śpiewów pod adresem ukraińskiego wojska, licznych dedykacji dla konkretnych bohaterów (poległych i żywych), portretów i szkiców, wzywających proroctw, liryzowanych programów rozwoju Ukrainy. I to obok tradycyjnych gatunków ballad, poematów, pieśni, przesłań, pamfletów, hymnów, od, legend, monodramów, akrostychów, zagadek, w których zakodowane są imiona czy to bohaterów, czy tyranów. Zrozumiały jest wewnętrzny podział literatury wojennej (według faz wojny, jej intensywności, stopnia odtworzenia w książkach), według tego, którzy z autorów stali się wiecznikami, zaginionymi, a którzy kontynuowali walkę. Najjaśniejszych przedstawicieli nieutraconych (niewypartych, nierozstrzelanych) pokoleń jest niemało i nie możemy pozwolić sobie na traumatyczne doświadczenie, w którym twórczość bohaterów-obrońców może stać się/nazywać się zapomnianą, niebyłą czy wypartą. Chodzi, jeśli pragmatycznie, o kilka pokoleń kombatantów. Książka Hliba Babicza „Wiersze i pieśni” (2021), która pojawiła się w przededniu pełnoskalowej, wypełniona jest frontowymi wizjami pierwszej fazy wojny, przeczuciami drugiej, nadziejami na zwycięstwo, co brzmi w poezji „Nie skłoniwszy w pokorze kolan...”, gdzie Ukraina objawiona jest w kamuflażu, prowadzona za rękę przez Boga. Doświadczenie rotacyjne nie pozbawiło autora życiodajnego optymizmu, jednak poeta pozostawił sobie prawo nazywania wojowników (ochotników) dziećmi Ukrainy: „Niezależnie od gęstości boju, / Nie martw się – wszystko będzie, jak trzeba. / Cokolwiek się stanie, wiesz, zawsze nad tobą / Twoje dzieci utrzymają niebo...”. Najsłynniejszym wierszem wojownika-artysty i naukowca Jurija Rufa (Dadaka) stał się publicystyczny manifest o godności (nazywał utwory „wierszowaną propagandą” i ostro wypowiadał się o symbolizacji pojednawczości, narzekając na zalew wizerunków poległego kozaka-nizowca, który nie wykonał swojej misji, oraz zapłakanej dziewczyny-pańszczyźnianej), z rytmami wypisanymi do muzykowania (niemało wierszy poety stało się rockowymi balladami): „Godność dla tych, którzy godni. / Wolność dla tych, którzy wolni. / Męstwo dla tych, którzy mężni. / Siła dla tych, którzy silni. // Co może wiedzieć o Godności ten, kto jej nie ma? / Co może wiedzieć o Wolności ten, kto jej nie zna? / Co może wiedzieć o Sile ten, kto boi się Siły? / Każdemu według potrzeb Los cnoty przydzieli. // Każdemu według zasługi, / Każdemu według potrzeby. / Kim tobie w świecie być – / Wybór w rękach u ciebie...”. Ihor Mysiak po doświadczeniach majdanowych i bojowych pozostał romantykiem i neoromantykiem w twórczości poetyckiej i prozatorskiej (wydana osobno tylko powieść „Zakład” (2022), inne utwory – w czasopismach); on jedynie subtelnie napomyka o tym, że tragizm wojny i przydział jest nieunikniony dla tych, którzy już bywali w nim. Wreszcie poszczególne wersy jego poezji odbierane są dzisiaj jako prorocze (a nie tylko samosugestywne): „Spójrz na mnie jeszcze jeden tylko raz, / Nagle jutro coś będzie tragicznie, / Dziko i niesłychanie, niezwykle, / Spójrz na mnie jeszcze jeden tylko raz. / Bo kiedy mnie zapomną ludzie, / Pamięć powyciera imiona, / Ty zaś u mnie będziesz tylko jedna, / Jak mnie wszyscy zapomną ludzie...”. Frontowa poezja Maksyma Krywcowa, zawarta w „Wierszach ze strzelnicy” (2024), poraża to swoją graniczną konkretnością, to nieoczekiwaną liryzacją (tutaj proroctwa – jedynie pochodne i wynikowe), w całości zmieszaną na maksymalnie możliwej męskiej szczerości, na perspektywach i rzutach, na pociągnięciach z różnych technik, na obojętnych konturach, na kontrastach, przez które prześlizguje się sprzeczna przyszłość, w której będzie kontynuowana walka, ale już bez autora: „Moja głowa toczy się od zasadzki do zasadzki / jak toczydło / czy piłka / moje ręce oderwane / wyrosną fiołkami na wiosnę / moje nogi / rozciągną psy i koty / moja krew / wyfarbuje świat na nowy czerwony / Pantone ludzka krew / moje kości / wciągną się w ziemię / utworzą szkielet”. W zbiorze wierszy Illi Czernilewskiego „Jestem ptakiem między sieciami” (2023) dużo jest wewnętrznej muzyki, z zewnątrz odczuwalna jest wabiąca harmonia rytmów, a także aktorskie emploi lirycznego podmiotu, który powoli bawi się znaczeniami, czując przemijalność życia, zamykając-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wsłuchując się w nie nie w widza, słuchacza czy czytelnika, lecz w echo, które się poszerza. Frontowych wierszy jest niewiele, ale wyjaśniają każdą emocję, wypisaną do ochotniczej inicjatywy, do 2022 roku, poparte niegdyś dysydenckimi i majdanowymi inicjatywami ojca, Stanisława Czernilewskiego, ostatecznie ujawnione w „Zawierusze” (zaśpiewanej do muzyki: „Tańczy w powietrzu, świszcze przy nogach...”): „I palec prawicy kółko obejmuje / tak mocno, jakby matka dziecko. / I słysząc salwy świńskich armat, / mówię sobie pewnie: / ja wrócę...”. Podobne podejście śledzimy w „Ciągnie się cicho pasmo świtu...”, w lirycznym ujęciu obserwacji strzeleckich przed wyjściem do boju: „Nadzieja w kwiatuszku na bezdrożu, / myśli, które włożyłem na zabezpieczenie. / Celownik, który łapczywie szuka kropki. / Znów zwyciężymy. Obiecuję...”. Być może najważniejszą postacią jest bez wątpienia Borys Humeniuk, któremu udało się, począwszy od „Blokpostu” (2016), zarejestrować bohaterski opór Ukraińców w obu fazach wojny, utrwalając najdrobniejsze wrażenia w publicystyce, prozie, wierszach od 2014 roku. Pastersko-przypowieściowa „Stara morwa” opowiada o tym, jak młodzi ochotnicy natknęli się na morwę, walcząc o Mariupol w 2014 roku (dla „starej morwy”, symbolizującej pamięć rodu i starszych w rodzie, najprawdopodobniej babci, są oni „chłopcami”): „Stara morwa pod Mariupolem / Przez swoje ponad stuletnie życie / Nie widziała jeszcze tylu chłopców / Którzy hałaśliwą watahą otoczyli ją ze wszystkich stron / Chciwie garściami obrywali jej dojrzałe jagody / Zginali ku ziemi gałęzie, kręcili starą w tańcu / A jakiś najmniejszy chłopak / wdrapał się aż na sam wierzchołek / RPG karabin maszynowy automaty SWD hełmy kamizelki kuloodporne / Leżały starannie złożone w trawie pod drzewem…”. Chwilową radość młodzików, którzy jeszcze nie nacieszyli się życiem, zastępuje reakcja doświadczonych, wrażenia ze słodkiej, soczystej znaleziska znikają w przyjęciu początku boju: „Chłopaki rechotali / wdrapywali się jeden drugiemu na barki / Wymazywali sokiem z przezrałych jagód / ręce i twarze / Czasem celowo / Żeby być podobnymi / do bohaterów hollywoodzkich filmów / RPG karabin maszynowy automaty SWD hełmy kamizelki kuloodporne / Leżały starannie złożone w trawie pod drzewem / Gdzieś za horyzontem zaczęły pracować cztery moździerze / Zabawnie tak „raz-dwa-trzy” „raz” / Jakby młodzieniec stukał umówionym sygnałem / w okno dziewczyny…”. Oleksa Byk, poeta i bard, jak przed wojną i Rewolucją Godności, w zwykłej manierze konstatacji, autoironii, we frontowych „Wierszach na ręce” (2016) zaprojektował, jak zuchwalcy wraz z upływem zanurzenia w chronologię wojny będą na nią reagować. W lirycznym portretowaniu wojowników „To ludzie, którzy zapomnieli znaczenia słowa strach...” (4.02.2015) wiele jest zagadkowego, przekazanego w zaimkach; konturowe przedstawienie charakteru wojny utrwalone jest w zwykłym heroizmie – bronić i mścić się za swoich: „To ludzie, którzy zapomnieli o znaczeniu słowa „strach”, / bo smak spalonej gumy przeniknął do ich domów. / Ci ludzie chodzą pod kulami z papierosem w zębach, / bo tak nadzwyczaj wygodnie przypalać koktajl. / Ci ludzie łykają kawę, zagryzając ołowiem, / i idą po polu minowym, jak Ten kiedyś po wodzie. / Ci ludzie noszą granat i nie biorą ich żywcem, / i mają, zaiste, gdzieś siwiznę w brodzie. / Oni, zaiste, odbierają napisane w psalmie / jako dowód, że Wszechmogący sadza ich na pancerzu. / Ci ludzie chowają przyjaciół – takich jak oni sami, / i proszą jeszcze o naboje, i proszą jeszcze o ogień”. Serhij Tatczyn, nie tracąc na froncie światopoglądu artysty, grafika i poety, tak jak przed pełnoskalową inwazją, kolażując i grając detalami, stara się potwierdzić wszechzwycięski heroizm Ukraińców. Wymownym przykładem jest wiersz „Nawet” (autor opatrzył paszportem utwór zamieszczony w sieci – 10.08.22, Selidowe), w którym poprzez obraz kota, który przybłąkał się do żołnierzy (wiernego, bunkrowego, etatowego, ukraińskiego), oddaje chwile krótkiego odpoczynku, bieg myśli żołnierza, które gromadzą doświadczenie działań bojowych i odwodu na tyły: „we plutonie zabezpieczenia i wsparcia ogniowego / ukrainizowany kocurek tyje i kwitnie. / a ja – nawet wiersza. nawet rymy... nawet rymeczki! / i – wierszyk, odpowiednio. / by opiewać śmiertelne i wsławiać mimiczne / w odwiecznej bitwie z puszkinistami i tołstojowskimi. / miaucz mnie, kocie-bracie, pozostać czułym, / a tym bardziej – że jest z kim! / więc wyginaj się i ocieraj, dopóki lato więdnie / przestojanym kwiatem w pojedynczym żołnierzu! / Donieck-Winnica – ani żywi, ani pijani / wyjść na końcowej! / iść sobie przez miasto, przeczuwać dotyki, / głupieć od bezbronności ludzkiej nawały. / wiedzieć, że się rozpłaczesz... – przywiozłem ci kota, / walczyliśmy razem”. Podobne nastroje można znaleźć w poezji Stanisława Nowyckiego, który nie obnosi się ze swoim doświadczeniem bojowym, lecz celowo ukrywa je łowiecko w kodach, umieszczonych w pierścieniach (właśnie z takiego utworu, podobnego do preludium przed zasiewem stepowego złotopola, autor-wojownik snuje i zakłada pajęczynowo-woalową ciągłość zbioru „Z modlitewnika jesieni” (2024), aż wydaje się, że życiowo przemyślany liryczny bohater wierszy tego zbioru, spragniony zdziwień miłością nieziemską i cielesną, zdolny pod presją fatalności wyciągnąć spod sutanny AGS): „Ciepło powietrza / letni manuskrypt / płoną wiatry / i step płonie od wiatru / a my z tobą / świadkowie samotności / a my z tobą / tylko my z tobą / nie więcej / i nie mniej na ziemi... // Wiatry płoną / już do góry trawa kostrzewa... / siwiejące włosy kosaćca... // Ziemia wiatrów / kostrzewy i kosaćca / ziemia niezabitej / przyczyny... // Płoną wiatry / czy step płonie / nie wiem...”. Szokować przebiegiem walk czy nie, zaostrzać gorzki ból w wirze strat czy przemilczać szczegóły, wyróżniać czy tłumić fatalny naturalizm zniszczenia i rozpadu wszystkiego, czego dotyka wojna – to dylemat wielu autorów-frontowców, którzy mimo to szukają chrześcijańskiej podstawy we wszystkim, co się dzieje. Wspomnijmy znaczących, mniej lub bardziej znanych ogółowi autorów, których doświadczenie udziału w wojnie zgromadzone jest w pisarstwie lirycznym i będzie zaklasyfikowane w dalszych badaniach: Serhija Pantiuka, Olega Borodaja, Andrija Kyrczenka, Dmytra Wierbycza, Władysława Sorda, Wołodymyra Tymczuka, Walerija Hłuszuka, Ołeksandra Hoszylika, Andrija Humeniuka, Wiktora Zalewskiego, Ołeksandra Łysaka, Walerii Karpylenko, Oleny Zadorożnej, Olega Korotasza, Nazara Rozłuckiego, Wasylija Mulika, Wołodymyra Patoli, Wołodymyra Skorostećkiego, Wadyma Kosariewa, Jurija Szczerbyka, Tarasa Matwijiwa, Ołeksandra Bereżnoho, Serhija Brajlana, Michajła Buzdyhana, Ołesia Sieniwa, Ołeksandra Stusienka, Romana Siemysała, Artema Polieżaki, Ihora Mitrowa, Serhija Rubnikowycza, Rustama Dmytruka, Michajła Ploskowitowa, Dmytra Łazutkina, Wołodymyra Byńo, Mykoły Antoszaka, Artura Drońa, Ihora Tiern'ochina, Ołeksandra Mamaja, Ihora Astapenka, Ołeksandra Położyńskiego, Andrija Chlywniuka, Mykoły Woronina, Yaryny Czornohuz, Jelizawiety Żarikowej, Oleny Herasymiuk, Dmytra Łuniaki, Ihora Janiszewskiego i inni. Zatem wiersze kombatantów kilku pokoleń w ramach wyraźnie określonych fal współczesnej wojny w Ukrainie otwarcie opisują zagrożenia i rejestrują aluzje dotyczące ciągłości konfliktu zbrojnego, lecz pozostają w dyskursie współczesności, nie wyparte (jak czasem próbują kwalifikować badacze tylni, wtłaczając rycerską twórczość w prokrustowe łoże konwencji), niezależnie od tego, czy pretendują do geniuszu, czy nie. Utwory o wojnie hybrydowej i bezpośredniej agresji zbrojnej (czyli o granicznym heroizmie Ukraińców i podłości wrogów, o kodeksie honoru i zdradzie, o miłości i nienawiści, o cierpieniu i zachwycie na tle zniszczeń, katastrof ekologicznych, śmiertelności i niebywałego rozwoju technokratycznego społeczeństwa światowego w XXI wieku) dają nam możliwość przeanalizowania wyzwań teraźniejszości i zastosowania działań prewencyjnych, przygotowania kolejnych pokoleń do kolejnych wyzwań i zagrożeń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Współczesne odczytanie Rudańskiego

Światosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiej Proświty, zasłużony dziennikarz Ukrainy Każdy naród, który uwolnił się spod kolonialnych okowów, zaczyna na nowo oceniać swoją historię, literaturę, kulturę i narodowych bohaterów. Wszystkich działaczy nauki, literatury i kultury, którzy w najtrudniejszych czasach wrogiej okupacji i kolonialnego ucisku imperium, przede wszystkim rosyjskiego, pracowali i działali dla dobra rodzinnego narodu. Dzwonili w dzwony przed prawie głuchymi duchowo Ukraińcami, zapalali świecę przed prawie niewidomymi, niepiśmiennymi, słabo wykształconymi rodakami. Po to, by obudzić ducha narodu, opowiedzieć o jego chwalebnej przeszłości, podnieść poziom świadomości narodowej i w końcu przygotować do zrozumienia odbudowy swojego wolnego Państwa Ukraińskiego, zagrabionego i zniewolonego przez moskiewskich okupantów. Jednym z takich dzwonników był nasz rodak, podolanin z niedalekiej od Winnicy wsi Chomutyńce, poeta i lekarz Stepan Rudański. W czasach sowieckich władza i przekupni ukraińscy piszący paszkwile, literaci oraz pracownicy oświaty i kultury zrobili wszystko, aby przedstawić życiorys i twórczość Stepana Rudańskiego jako coś w rodzaju błazna, autora sprośnych anegdot i krytykanta działaczy religijnych różnych ówczesnych wyznań: prawosławnego, rzymskokatolickiego i judaistycznego. Czyli nic poważnego, taki sobie poziom potoczny. A przecież wcale tak nie jest! Uważnie i bezstronnie zaczęto oceniać twórczość Stepana Rudańskiego, jego udręczony życiorys dopiero za niepodległego Państwa Ukraińskiego. I coraz bardziej i głębiej wyłaniał się obraz tego poety jako wiernego syna Ukrainy, wielkiego miłośnika ukraińskiego słowa, prawdziwej rodzimej historii, wybitnych postaci historycznych. Ucząc się w Kamieniecko-Podolskim Seminarium Duchownym, a potem w Petersburskiej Akademii Medyczno-Chirurgicznej, pracując następnie jako lekarz miejski w Jałcie (Krym), młody podolanin świadomie i wszędzie posługiwał się rodzimym językiem ukraińskim, pisał nim wiersze, tłumaczył dzieła dawnych greckich i rzymskich pisarzy na język ukraiński, aby przybliżyć je do zrozumienia zainteresowanym przedstawicielom ukraińskiej inteligencji. Nie zwracał uwagi nawet na wyrzuty rodzonego ojca, księdza, który w listach do syna żądał, aby pisał do niego w „общєпонятном язикє”. Wszędzie rozmawiał w języku ojczystym, nawet podczas spotkania z rosyjskim cesarzem Aleksandrem II, gdy ten wypoczywał z rodziną w Pałacu Liwadyjskim na Krymie. Zgódźcie się, ten fakt jest szczególnie wymowny, gdyż wielu u nas wciąż „udaje” Moskala, po lakiejsku usłużnie zagląda w usta napotkanemu rusko­mówiącemu zwolennikowi „russkiego mira”. Rudański zachwycał się poezją Tarasa Szewczenki, deklamował wiele utworów z „Kobzarza”, rozpowszechniał tę „biblię” dla Ukraińców i w rozmowie często potwierdzał wypowiadane słowa cytatami z tej księgi. Znany współczesny poeta Dmytro Pawłyczko tak wypowiedział się o S. Rudańskim: „Iwan Franko nazwał Rudańskiego najwybitniejszym poetyckim talentem XIX wieku w ukraińskim piśmiennictwie obok Szewczenki”. Otóż, czytając i przemyślając raz po raz twórczość naszego wybitnego rodaka, odkrywasz na nowo Stepana Rudańskiego. Przede wszystkim zakochanego w rodzinnym kraju, rodzinnym słowie młodzieńca, głębokiego znawcę ludowej twórczości, gorzkiej prawdziwej historii, która swego czasu doprowadziła do zniewolenia Ukrainy przez imperialną wrogą Moskwę. To, wyraźnie powiedział poeta, jest głównym nieszczęściem Ukrainy. Z bólem duszy i oburzeniem wypowiedział się on w znanym wierszu „Do Ukrainy”: Ukraino, Ukraino, moja rodzima matko, czy jeszcze długo będą nad tobą panować? Twoja sława – w grobie, a wolność – na Syberii, oto co tobie, matuszko, Moskale zrobili. Zawołaj, zawołaj, Ukraino, nieszczęsna wdowo. Może dzieci na twój głos znów się odezwą! Może znów rozwiążą się związane ręce. Może znów zabrzęczą kozackie szable. Wtedy nas już nie zapomną i moskiewskie wnuki, bo krew za krew katom naszym i męki za męki! Tego wiersza aktywnie przepisywali i rozpowszechniali studenci Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza, dlatego jego kierownictwo uważało, że autor S. Rudański także jest studentem tej uczelni. Przedstawiciele kolonialnej administracji uniwersytetu wprost szaleli z tego powodu. W innym wierszu – pieśni „Hej, bracia-kozacy” – poeta wprost wzywa do powstania i bicia wrogów: Niech znów zabrzęczy stalowa szabelka W żelaznych kozackich rękach. Niech znów leżą wrogie kości Mogiłami na naszych stepach! Czy nie o dzisiejszym czasie te wersy? O rosyjsko-ukraińskiej wojnie, która trwa już dziesięć lat na wschodnio-południowym froncie o długości 1300 km, gdzie bohaterskie ukraińskie wojsko odpiera szalone ataki moskiewskich najeźdźców i zadało okupantom ogromne straty w żywej sile i sprzęcie bojowym. „Mogiłami na naszych stepach” już legło ponad 450 tys. moskiewskich najeźdźców, do miliona zostało rannych, zniszczono prawie 50 tys. jednostek wrogiego sprzętu bojowego: czołgów, dział, WRM, samolotów, helikopterów, rakiet, dronów-bezzałogowców. Tak umiejętnie i skutecznie biją „moskiewskich wnuków” nasze ukraińskie wnuki. I jesteśmy pewni: „mogiłami na naszych stepach” legnie cała najeźdźcza moskiewska horda! Dlatego za szczerą synowską miłość do matki-Ukrainy, troskę o jej wolność i lepszy los czcimy mistrza słowa Stepana Rudańskiego. Jest on z samej swej istoty naszym współczesnym, naszym pobratymcem w walce o dusze Ukraińców, o niepodległą Ukrainę, o wieczne i wolne istnienie wolnolubnego narodu ukraińskiego i jego niepodległego Państwa! Cześć i szacunek budzicielom ukraińskiej ludności. Jednym z takich był (i jest obecnie) nasz sławny rodak o smutnym uśmiechu czarodziej, subtelny liryk i ukraiński patriota, utalentowany poeta Stepan Rudański. P. S. Za książkę „Ze sławnego rodu Rudańskich” o prawnuku bratanka S. Rudańskiego – wojskowym lekarzu Ołeksiju Wasylowiczu Borżkowskim z Żytomierza – oraz nowe badania życia i twórczości Stepana Rudańskiego autor książki Swiatosław Wasylczuk został uhonorowany tytułem laureata Ogólnoukraińskiej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Stepana Rudańskiego za 2023 rok.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Wizytówka niepowtarzalnego ludowego melosu. Nieco o ukraińskim kobzarstwie jako fenomenie kultury narodowej

Nawet pomimo gorącej fazy wojny rosyjsko-ukraińskiej, kiedy każdego dnia odzyskiwany jest każdy metr zajętego przez wroga terytorium na wschodzie i południu, a raszyści planowo ostrzeliwują miasta i wsie, życie kulturalne w kraju nie zamiera, demonstrując tym samym wytrwałość, niezłomność i dojrzałość ukraińskiego narodu. Na potwierdzenie tych słów, kilkaset kilometrów od linii frontu, w mieście Łucku, przebiła się życiodajnym pędem elegancka książka „Kobzarze”, która ujrzała światło dzienne w prywatnym przedsiębiorstwie poligraficznym „Wołyńska Drukarnia”. Taras HOŁOWKO. Unikalne pod względem treści wydanie popularnonaukowe pojawiło się dzięki staraniom znanego wśród miłośników muzycznych staroci artysty ludowego Ukrainy, bandurzysty i kobzarza Wołodymyra Esypka. Występując w roli redaktora-opracowującego, wypełnił on książkę gruntownymi artykułami, poświęcając je wyjątkowemu zjawisku kultury europejskiej – ukraińskiemu kobzarstwu. Z biegiem czasu przekształciło się ono w sztukę kobzarską, która rozpowszechniła się na świecie (przede wszystkim tam, gdzie w skupiskach mieszkali emigranci-Ukraińcy), odgrywając rolę swoistej wizytówki niepowtarzalnego ludowego melosu. Kobzar, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Esypok. Wydanie otwiera artykuł „Kobza i bandura”, napisany swego czasu przez kobzarza, kompozytora i pisarza Mykołę Łytwyna. W nim autor bada pochodzenie starodawnych instrumentów muzycznych, które przez wieki były wykorzystywane przez oryginalnych muzyków – kobzarzy do muzycznego akompaniamentu ludowych dum i pieśni. Najpopularniejsze z nich dotrwały do naszych czasów, w szczególności: „Ucieczka trzech braci z Azowa”, „Bracia samarscy”, „Marusia Bohusławka”, „Iwan Bohusławeć”, „Samijło Kiszka”, „Ołeksij Popowycz”, „Iwan Konowczenko”, „Pożegnanie kozaka”, „Sokoła”, „Siostra i brat”... Autor analizuje wiele rzadkich pierwowzorów, z których wyłania się potężny duchowy nurt, troskliwie pielęgnowany przez niejedno pokolenie ludowych śpiewaków – prawdziwych nosicieli kodu kulturowego ukraińskiego narodu. Mykoła Łytwyn odnalazł w archiwach rzadki artykuł Pawła Tyczyny, napisany w 1940 roku z okazji 50. rocznicy śmierci jednego z najjaśniejszych kobzarzy przedostatniego stulecia, Ostapa Weresaia. Cytowany przez Łytwyna akapit z napisanego przez poetę-klasyka tekstu o sławnym wykonawcy ludowych dum, pieśni historycznych, obyczajowych, żartobliwych i satyrycznych, odzwierciedla kształtowanie się tego gatunku sztuki muzycznej w warunkach faktycznego ucisku narodowego na przestrzeni czterech minionych stuleci: „Historia kobzarstwa na Ukrainie, jak każda historia, nie stanowi czegoś równego, gładkiego. Historia kobzarstwa przeżywała różne etapy rozwoju: narastanie, rozkwit i upadek. A odpowiednio do tego cały czas zmieniał się także sam obraz kobzarza – od aktywnego, bojowego do podupadłego z nędzy, zniszczonego niedolą i odwrotnie”. Zdaniem Łytwyna, właśnie na epokę Hetmanatu przypada największy rozkwit kobzarskiego rzemiosła, kiedy Ukraińcy poczuli wolność, a w pamięci ludowej na wieki zapisały się imiona tych, którzy dla niej oddali własne życie. W drugim artykule Mykoły Łytwyna „Jak cichy szelest kozackich chorągwi” temat narodzin sztuki kobzarskiej w średniowieczu uzupełnia ciekawa autorska opowieść o czasach Ruiny, kiedy ukraińska ludność popadła w moskiewskie jarzmo kolonialne, co od razu znalazło swoje odzwierciedlenie w pieśniowej twórczości ludowej. Autor przekonująco dowodzi, że na przykład takie pieśni jak „O prawdzie i nieprawdzie” czy „Oj, bieda, bieda czajce-niebożę” powstały jako reakcja na tragiczne okoliczności dla narodu ukraińskiego, zmuszonego przez krótkowzroczność swoich przywódców do znoszenia upokorzeń i samowoli rosyjskich ciemiężycieli. Łytwyn zachwyca się ówczesnymi kobzarzami, zwłaszcza tymi z nich, którzy w ciężkich czasach nie pogodzili się z kolonialnym niewolnictwem, zachowali ludzką godność i nie szli na kompromis z własnym sumieniem, odmawiając wysługiwania się moskiewskim najeźdźcom. Wśród nich wspomniany jest Ostap Weresaj, który w odróżnieniu od Ołeksija Rozuma (przyszły hrabia Rozumowski – faworyt cesarzowej Elżbiety) czy Hryhorija Lubystki, nie upokarzał się, lecz wykonywał przed państwem na bandurze nieprzyjemne dla ich uszu buntownicze pieśni. I zapewne istnieje Boża sprawiedliwość dla tych, którzy moralnie nie upadli, nie przeciwstawili się upodlonemu narodowi, lecz podzielili z nim gorzki los. „Do grobu Lubystki, tak rozpieszczanego przez carycę, lud już dawno zapomniał ścieżkę – nikt nie wie, gdzie, w jakiej ziemi spoczywa »dworski śpiewak muzyki tenora i rosyjski szlachcic G. M. L. jej cesarskiej mości«, na grobie zaś Ostapa Weresaia od wczesnej wiosny do późnej jesieni płoną żywe kwiaty ogólnonarodowej miłości” – podsumowuje Mykoła Łytwyn życiową misję słynnego niewidomego kobzarza, który na zawsze pozostanie dla Ukraińców prawdziwym autorytetem moralnym. Artykuł „Kobzarze-bandurzyści XIX – początku XX wieku”, przedstawiony w książce, należy do braci Miszałowów. Jeden z nich mieszka w Toronto (Kanada), drugi – w Sydney (Australia). Ta retrospektywna analiza historyczna daje pełne wyobrażenie o twórczości znanych ukraińskich kobzarzy z minionych stuleci, którzy za życia stale budzili zainteresowanie nie tylko lokalnej publiczności, ale także wielu pisarzy, kompozytorów, historyków sztuki i malarzy. Właśnie dzięki zapisom, publikacjom w ówczes- Portret kobziarza Mychajła Krawczenki, 1908 rok. O. Slastion dzięki gazetom i czasopismom, a także rysunkom, które zachowały się do naszych dni, szeroki ogół czytelników i widzów ma możliwość zanurzenia się w dawne czasy, kiedy rosyjskie samoderżawie otwarcie dokonywało ludobójstwa kulturowego wobec narodu ukraińskiego, zakazując lub prześladując kobziarzy jako wyrazicieli niepokorności ukraińskiego ducha. Autorzy ujawniają szereg mało znanych faktów o narodzinach kobziarstwa w różnych regionach Ukrainy, przede wszystkim na Połtawszczyźnie, Siewierszczyźnie i Słobożanszczyźnie, szeroko wykorzystując w swojej opowieści zapisy znanego etnografa, grafika i pedagoga Opanasa Slastiona, poczynione przez niego podczas ekspedycji etnograficznych po Ukrainie. Jeszcze studiując w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, w połowie lat 70. przedostatniego stulecia odwiedził powiaty piratyński i łochwicki guberni połtawskiej, gdzie narysował portrety kilku kobziarzy i zapisał od nich wiele dum ludowych. Te i inne portrety kobziarzy, mistrzowsko wykonane przez Opanasa Slastiona, zostały wykorzystane przez braci Miszałowych jako ilustracje do tekstu publikacji. Czytelnik ma możliwość zobaczyć portrety takich kobziarzy jak Semen Zozula, Petro Nechowajzub, Tryfon Mahadyn, Dmytro Skoryk, Ostap Kałnyj, Mykoła Dubyna, Samijło Jasznyj, Opanas Sawczenko, Iwan Żownianskyj, Mychajło Krawczenko, Fedir Kuszenryk, Petro Sirosztan, Stepan Pasiuha, Pawło Haszczenko... Wszystkie rysunki portretowe datowane są na lata 1876–1910. Na przykład kobziarza Samijła Jasznego, któremu wówczas stuknęło prawie dziewięćdziesiąt lat, Opanas Slastion spotkał na jarmarku w Myrhorodzie. W repertuarze pobielonego siwizną kobziarza były dwie dumy „Ucieczka trzech braci z miasta Azowa, z niewoli tureckiej”, „Biedna wdowa i trzej synowie”, a także pieśń historyczna „Dziewka-branka”. Slastion przedstawił Jasznego podczas gry na bandurze w obecności dziewczynki-przewodniczki, która przychyliła się do ręki bandurzysty. Innego kobziarza – Mychajła Krawczenkę z Połtawszczyzny – artysta-etnograf narysował z profilu, a ponadto napisał o nim obszerny artykuł „Kobziarz Mychajło Krawczenko i jego dumy”, opublikowany przez czasopismo „Kijewskaja starina” („Kijowska przeszłość”) w 1902 roku. Jednym z uczniów Mychajła Krawczenki był Fedir Kuszenryk, który samodzielnie nauczył się grać nie tylko na bandurze, ale także na skrzypcach i fisharmonii. Dożył on czasów, kiedy bolszewicy na Ukrainie siłą przejęli władzę i muzyk-wykonawca zmuszony był zmieniać swój repertuar zgodnie ze wskazówkami i naleganiami partii rządzącej. Jego lojalność została doceniona, gdyż pod koniec lat 30. Kuszenryka przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy. Jeszcze wcześniej Opanas Slastion, jak dowiaduje się czytelnik z opowieści braci Miszałowych, stworzył portret tego kobziarza, wykorzystując w kompozycji graficznej motywy jednej ze stworzonych przez niego pieśni. Ucisk kultury narodowej Ukraińców w imperium rosyjskim stopniowo transformował się w radziecki, począwszy od lat 20. ubiegłego stulecia, i często przybierał haniebne przejawy. W artykule „Marsz Zaporoski” dyrygenta, kierownika artystycznego Narodowej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy, ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wiktora Hucała opowiada się o jednym z takich przykrych epizodów, który wydarzył się w tak zwanych latach zastoju. W publikacji wspomniane są perypetie, które rozegrały się wokół „Marszu Zaporoskiego”, kiedy w 1969 roku na scenie Opery Narodowej został on po raz pierwszy wykonany przez wybitnego kobziarza, kompozytora Jewhena Adamcewycza. Ten utwór muzyczny zachwycił wszystkich obecnych na koncercie, wywołując burzę owacji. Według słów Wiktora Hucała, melodia skłoniła go do napisania nowego utworu, na podstawie tego marszu, do wykonania przez całą orkiestrę, wyposażoną w różne instrumenty muzyczne. Ale nie wszystko poszło zgodnie z planem. Prawdopodobnie ktoś w wysokich komitetach partyjnych wykazał się „polityczną czujnością”, dostrzegając w „Marszu Zaporoskim” motywy pieśni strzelców siczowych. Po krótkim wybrzmieniu w radiu w odnowionej wersji, marsz po cichu faktycznie zakazano, ponieważ rozmagnesowano taśmę, a Wiktorowi Hucałowi przyszło jeszcze zmieniać miejsce pracy. Podsumowując swoje smutne wspomnienia, związane z pracą nad nową interpretacją „Marszu Zaporoskiego”, sławny dyrygent na koniec zaznacza: „Wysoka artystyczność marszu dawała powód poszczególnym ludziom mówić o tym, że rzekomo marsz został napisany przez wielkiego Beethovena, na zamówienie hetmana Rozumowskiego. Oczywiście, miło było to słyszeć, ale myślę, że geniusz narodu jest zdolny stworzyć takie arcydzieła, które stają się pomnikami sztuki i zachwycają słuchaczy przez wiele stuleci”. Tak historycznie się złożyło, że nie we wszystkich regionach Ukrainy sztuka kobziarska rozwijała się równomiernie. Właśnie od tej konstatacji rozpoczyna artykuł „Tradycje sztuki kobziarskiej w dorobku wołyńskich bandurzystów” znawczyni sztuki Natalija Czernećka. Działalność pierwszych bandurzystów na Wołyniu przypada na koniec lat 20. i 30. XX wieku. W tym okresie rozbrzmiały utwory muzyczne, pełne duchowego uniesienia, w wykonaniu takich znanych bandurzystów-Wołyniaków jak Danyło Szczerbyna, Kost’ Misevycz, Dmytro Honta, Modest Łewyćkyj, Hanna Biłohub. Właśnie z ich imionami związane są narodziny sztuki bandurowej na ziemi wołyńskiej. Szczególny wkład w tę sprawę, jak uważa autorka, wniósł pisarz, działacz społeczny, lekarz i pedagog Modest Łewyćkyj, który na przełomie dwóch stuleci, zainteresowawszy się grą na bandurze, stworzył pierwsze w historii Łuckiego Gimnazjum Ukraińskiego kółko bandurzystów. Po klęsce rewolucji ukraińskiej i wymuszonej emigracji, Modest Łewyćkyj, pracując jako wykładowca języka ukraińskiego i lekarz w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach w Czechach, w latach 20. uczęszczał do szkoły gry na bandurze przy towarzystwie „Kobzar”, zorganizowanej przez znanego bandurzystę-wirtuoza Wasyla Jemcia. We wspomnieniach o M. Łewyćkym W. Jemec, w szczególności

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ma, wspominał: „…szczególnie miło było widzieć wśród moich uczniów tak zasłużonego ukraińskiego działacza jak dr Modest Ływycki, który, pomimo swojego wieku, jako jeden z pierwszych zgłosił się do nauki i pociągnął za sobą młodszych”. Ziarna zasiane przez poprzedników na muzycznym gruncie wydały obfite plony pod koniec lat 50., kiedy w obwodzie wołyńskim pojawiła się Łucka Szkoła Muzyczna, gdzie otwarto klasę bandury. Pod kierunkiem młodego wówczas wykładowcy Julija Bokowego, absolwenta Konserwatorium Kijowskiego, udało się w krótkim czasie zorganizować zespół bandurzystów, w którego repertuarze było kilkadziesiąt starodawnych dum i pieśni, oraz założyć warsztat naprawy instrumentów muzycznych. W ciągu czterech dziesięcioleci działalności pedagogicznej Bokowy przygotował prawie siedemdziesięciu profesjonalnych muzyków-bandurzystów, którzy do dziś pracują w różnych placówkach muzycznych kraju. Książka „Kobzarze” kończy się artykułem „Sztuka kobzarska” Wołodymyra Jesypka. Zapoznając się z jego biografią, czytelnik dowiaduje się, że urodził się on w 1950 roku w Połtawie, ukończył tam szkołę muzyczną oraz Kijowskie Państwowe Konserwatorium. Prawie ćwierć wieku pracował w Narodowej Orkiestrze Instrumentów Ludowych Ukrainy. W połowie lat 90. wraz z osobami o podobnych poglądach zorganizował Ogólnoukraiński Związek Kobzarzy, obecnie – Narodowy Związek Kobzarzy Ukrainy. W ciągu ostatnich lat łączy działalność wykonawczą z pedagogiczną w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Zdaniem fachowych muzykologów, w jego wykonaniu ludowa maniera jest organicznie związana z akademicką, repertuar składa się z ludowych dum, pieśni historycznych, lirycznych, żartobliwych, a także utworów współczesnych autorów. Nagrania audio Wołodymyra Jesypka są przechowywane w zbiorach Ukraińskiego Radia i Telewizji. W dorobku twórczym artysty znajdują się także kasety audio, film muzyczny, publikacja artykułów, kilka zbiorów repertuarowych bandurzysty. Jako epigraf do swojej publikacji Wołodymyr Jesypko wykorzystał wersy z poezji należącej do Iwana Kowalenki, poety-dysydenta: Czy żyłaby Ukraina bez kobzy-bandury? Czy świeciłaby kiedyś nam wolności zorza? Czy znieślibyśmy bez niej niewolę i tortury? Czy bez niej doczekalibyśmy się Kobzarza? W tych symbolicznych słowach skoncentrowana jest potężna duchowa siła narodu ukraińskiego, który wewnętrznie nie pogodził się z niewolą, narzuconą przez północnego sąsiada w wyniku krótkowzrocznej polityki przywódców. Kobzarze, niczym starogreccy rapsodowie, śpiewem i grą na bandurze inspirowali żołnierzy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, Strzelców Siczowych, hajdamaków przed walkami z czerwonymi i białymi ciemiężycielami, którzy łakomili się na ukraińską ziemię i pragnęli ponownie podbić miejscową ludność. Autor, ilustrując publikację, zamieścił dwie rzadkie fotografie. Na jednej przedstawiono Strzelców Siczowych na postoju, którzy zgromadzili się wokół kobzarza z bandurą, słuchając w jego wykonaniu pieśni heroicznych. Na dole fotografii podano datę: 1920 rok. Niestety, nieszczęśliwy rok w historii Ukrainy po zakończeniu istnienia Ukraińskiej Republiki Ludowej. Na drugiej – wyciąg z protokołu o skazaniu na śmierć przez osławioną „trójkę” kobzarza, artysty ludowego Ukrainy Iwana Kuczuhury-Kuczerenki. Wołodymyr Jesypko wspomina w publikacji, jak w pierwszych latach władzy bolszewickiej ukraińscy kobzarze, nosiciele autentycznej kultury, trafili pod maszynę czekistowskich represji ze strony reżimu, który uważał ich za żebraków, zdolnych wzburzyć masy ludowe i wywołać opór. Dwukrotnie w latach 20. ubiegłego wieku bolszewicy zamierzali fizycznie zniszczyć znienawidzony przez nich ruch kobzarski, ale ciągle nie było okazji. Aż nadarzyła się ona w 1934 roku, kiedy pod pozorem zjazdu kobzarzy w Charkowie do opery zwieziono z całej Ukrainy kwiat ludowej sztuki muzycznej, a po jego zakończeniu rzekomo do tysiąca artystów zostało przewiezionych do Kozaczej Łopani, gdzie już czekały na nich wykopane rowy i uzbrojeni kaci, którzy rozprawili się z uczestnikami tego zjazdu… W konsekwencji pojawiają się jedna po drugiej uchwały KC WKP(b) w drugiej połowie lat 20., w szczególności „O zakazie żebractwa”, „O obowiązkowej rejestracji instrumentów muzycznych w oddziałach milicji i NKWD”, „O zatwierdzeniu repertuaru w instytucjach Ludowego Komisariatu Oświaty”, „Regulamin o indywidualnej i zbiorowej działalności muzyczno-wykonawczej”, które miały na celu ustanowienie cenzury, wzięcie pod totalną kontrolę kobzarzy, ideowe ich „przekucie”, a innych – fizyczne zniszczenie za nacjonalistyczne przekonania. Nieprzypadkowo autor wspomina warcholstwo, które wybuchło po publikacji w 1944 roku głęboko patriotycznego wiersza „Kochajcie Ukrainę” Wołodymyra Sosiury i reakcję na niego ówczesnego zastępcy przewodniczącego Rady Ministrów ZSRR Łazara Kaganowicza, który sklecił z tej okazji artykuł w „Prawdzie” pod tytułem „Przeciwko ideologicznym wypaczeniom”. Rozważając ten rażący fakt konfrontacji między dwoma diametralnie przeciwstawnymi światopoglądami, która trwała niejedno stulecie, autor dochodzi do wniosku: „Ukraiński duch patriotyczny w narodzie zawsze istniał za wszystkich reżimów i za wszystkich czasów, i jeśli nie pozwalano za władzy radzieckiej kochać ojczyznę wprost, to wynalazł on sposób miłości do Ukrainy pośrednio – kochali pieśń, kochali muzykę, kochali język, kochali ukraińskich bohaterów, ale też nie wszystkich można było otwarcie kochać w tamtym czasie. Jedynie bezgraniczna miłość do ukraińskiej bandury pozostawała niezmienna”. Nie ma wątpliwości, że książka „Kobzarze”, wydana własnym sumptem Wołodymyra Jesypka, stanie się dobrą pomocą dla tych, którzy interesują się ukraińską sztuką kobzarską, tym fenomenem kultury narodowej, który wiekami dowodził swojej witalności i zdolności do utwierdzania się w każdych niesprzyjających okolicznościach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Medycy-proświtianie Jekaterynosławszczyzny

o. Jurij Mycyk, dr nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Niedawno ukazało się fundamentalne opracowanie regionalistyczne „Z miłością i poświęceniem. Szkice o lekarzach Przydnieprza XIX – pierwszej połowy XX wieku” (Dniepr, 2024, 550 s.). Jego autorami są czołowy regionalista Dniepru Mykoła Czaban, lekarze-regionaliści docent Zoja Szewcowa i profesor Wołodymyr Haponow. Książka jest w istocie historią medycyny i służby medycznej na Katerynosławszczyźnie. Czy trzeba dla kogokolwiek udowadniać znaczenie medycyny, która odgrywa niezwykle wielką rolę w zapewnianiu zdrowia narodu, a w obecnych czasach, gdy Ukraina prowadzi ciężką wojnę przeciwko imperialistycznym zakusom Moskwy, ratuje życie naszych rannych żołnierzy?.. Ważne jest, że autorzy nie ograniczają się wyłącznie do aspektów medycznych, lecz ujawniają temat poprzez biografie lekarzy-podwижników, którzy pracowali na niwie społecznej, jak na przykład ludowy lekarz Katerynosława Iwan Leszko-Popel (1860–1903), byli aktywnymi członkami „Proświty”. O treści książki dają wyobrażenie nazwy jej dziewięciu rozdziałów: Z przeszłości służby medycznej Przydnieprza; Lekarze ziemscy; Na pracy dydaktycznej i naukowej; Lekarze sanitarni; Kobiety-medyczki Siczesławszczyzny; Lekarze-przemysłowcy i ofiarodawcy; Lekarze nadworni; Katerynosławscy lekarze niemieckiego pochodzenia; Podwижnicy. W podrozdziałach ukazane są ciekawe wątki, jak na przykład: Katerynosławscy medycy – członkowie towarzystwa „Proświta”; Akademik Dmytro Jawornycki w kręgu lekarzy; Lekarka opiekuńcza Olha Kosacz-Krywynjuk – siostra Łesi Ukrainki; Sześć pokoleń rodu Krendowskich; Bracia Askoczenscy: Arystarch – lekarz, Wiktor – publicysta; Sukcesy braci Werbowych w medycynie, literaturze i malarstwie; U źródeł służby medycznej w Tarnowskim. Szczególnie interesujące jest czytanie szkiców o działaczach katerynosławskiej „Proświty” (ponad 30). Znajdujemy tu historie o Oksanie Bidnowej (Trubie), wspomnianej wyżej Olhie Kosacz-Krywynjuk, Natalii Mazepie-Syngalewycz, Natalii Szohołewej, Pantelejmonie Błonskim (członku Centralnej Rady), Juchymie Pawłowskim (korespondencie M. Hruszewskiego), lekarzu-pisarzu Kesarze Biliłowskim i innych. Autorzy nie ograniczają się do przedstawiania faktów dotyczących konkretnego medyka, lecz także szeroko naświetlają historię jego rodu, przy czym nie tylko dziadów i pradziadów, ale również potomków, wiele uwagi poświęcają ich działalności na polu literackim i szerzej artystycznym. Tak więc szczegółowo opowiada się nie tylko o lekarzu Antonie Smidowiczu, lecz także o jego krewnych. Jego kuzynem był znany pisarz Wikientij Wieresajew (Smidowicz), jego pradziad Michaił Smidowicz – uczestnik powstania polskiego 1830–1831 r. Kuzynami lekarki Nadiji Kyrpotenko byli bracia Kaszczenkowie – Mykoła (akademik, biolog i lekarz) i Adrian (pisarz). Ojcem lekarza Tarasa Biłozerskiego był członek Bractwa Cyryla i Metodego, przyjaciel Tarasa Szewczenki Wasyl Biłozerski. Nie pomija się też tragicznych kart w historii rodów lekarskich: bolszewickich represji, w wyniku których wielu lekarzy-prosvityan i działaczy społecznych zostało rozstrzelanych lub zginęło w stalinowskich obozach koncentracyjnych. W szczególności chodzi o rewolucjonistę H. Chrustalowa-Nosara, rozstrzelanego w 1919 r. (w to zabójstwo zamieszany był Trocki), powstańca Trifona Hładczenka (rozstrzelanego przez bolszewików w 1920 r.), ministra URL Mykoły Stasiuka (aresztowanego przez NKWD w 1943 r.), czterech lekarzy represjonowanych w sprawie SWU w 1930 r. i innych. Czytając tę książkę, każdy może znaleźć dla siebie coś interesującego: założenie instytutu medycznego w Dnieprze, szpitali w miastach i wsiach, działalność katerynosławian na emigracji, kozackie karty w historii ich rodów, związek z Ziemią Katerynosławską laureata Nagrody Nobla Ilii Miecznikowa. Osobiście zainteresowały mnie te strony książki, na których mowa jest o lekarzu-prosvityaninie Juchymie Pawłowskim (z jego wnukiem, docentem Borysem Pawłowskim, pracowałem w Zaporoskim Instytucie Pedagogicznym), o koleżance z pracy w Narodowym Uniwersytecie „Kijowsko-Mohylańska Akademia” profesorze Wołodymyrze Poltawcu. Książka wydana jest na dobrym papierze, zawiera wiele fotografii, zarówno starych, jak i współczesnych, ma obszerne aneksy, w tym fotokronikę z historii medycyny Naddnieprza, indeks nazwisk. Czyta się ją łatwo i jest ważna zarówno dla medyków, jak i dla szerokiego kręgu czytelników interesujących się historią regionu. Gratulujemy autorom i życzymy nowych sukcesów twórczych! Wasyl Niewołow, Wasyl Kuszerec, wychowawczych, edukacyjnych, oświatowych i społecznych organizacji oraz resortów, zabrzmiały fragmenty jego utworów. Wśród mówców byli obecny przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, ukraiński poeta i publicysta Mychajło Sydorżewski; literaturoznawca, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoła Żulynski; doktor nauk filologicznych, literaturoznawca i profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Mychajło Najenko; przewodniczący zarządu Towarzystwa „Wiedza”, członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Wasyl Kuszerec oraz inni. Ozdobą imprezy stała się część artystyczna uroczystości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Mistrz powieści historycznej

Heorhij ŁUKIANCZUK Z okazji 95. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza, wieloletniego przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Bohatera Ukrainy Jurija Muszkietyka, w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jarosława Mądrego zorganizowano wystawę książek, na której zaprezentowano dorobek twórczy pisarza, a także dokumenty zawierające informacje o jego życiu i twórczości. Natomiast w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy oraz w Towarzystwie „Znannia” odbyły się imprezy literacko-artystyczne z okazji 95. rocznicy urodzin Jurija Muszkietyka. Przed licznymi miłośnikami jego twórczości wystąpili znani pisarze, literaturoznawcy, kierownicy rządo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rioci, którzy dziś potężnie wspierają ukraińskich żołnierzy. Do świątecznego programu wszedł najlepszy materiał stworzony przez NAONI. Uczestnikami tego barwnego wydarzenia stali się wybitni działacze kultury, którzy wyszli na scenę, aby powitać jubilatów. To znamienne wydarzenie dostarczyło niesamowitych wrażeń i wspomnień, które pozostaną z widzami na długo. – Dla nas to bardzo ważny dzień – podkreślił Wiktor Hucal. – 12 kwietnia 1969 roku odbył się nasz pierwszy koncert. Rozumiemy, że teraz oficjalne gratulacje nie są na czasie. Ale to dobra okazja, by pokazać wszystko to, co osiągnęliśmy przez 55 lat. Swoją pracę kolektyw rozpoczął w czasach odrodzenia naszego ukraiństwa, naszej ukraińskiej duchowości. A kontynuował twórczość w dobie zdobywania naszej niepodległości. My i teraz znajdujemy się na czołowych pozycjach walki przeciwko rosyjskiej agresji, ruskiemu mirowi. I „Marsz Zaporoski”, który napisałem 55 lat temu, odegrał w tej walce ważną rolę. Dlatego zaczynamy koncert od naszego marszu. Przez lata istnienia orkiestra stworzyła mnóstwo programów, w których czołowe miejsce zajmują utwory ukraińskich kompozytorów klasycznych. A tego wieczoru zabrzmiała uwertura do opery Mykoły Łysenki „Zaporożcy”. Również znaczące miejsce w repertuarze zajmuje muzyka współczesnych artystów. Świadectwem tego jest jedna z melodii kompozytora Jurija Juziuka. Solista zespołu Ołeś Żurawczak, który jest dyrektorem-zarządcą NAONI, to wspaniały wykonawca na etnicznych instrumentach dętych. W tym po raz kolejny przekonali się wszyscy, którzy przybyli na jubileuszowy koncert. Według słów szefa kolektywu, orkiestra to wielka rodzina. Ale oprócz duchowych, tutaj tworzą się też prawdziwe rodziny. Jedna z takich par małżeńskich – Nadija Owczaryn (bandura) i Wołodymyr Owczaryn (swirył) – podarowała muzyczną kompozycję „Poranny deszcz”. Znany zespół „Druha rika” nawiązał z NAONI współpracę w nurcie rock-muzyki. Spodobało im się to. Od tamtej pory ten kolektyw podczas wykonywania swoich piosenek wykorzystuje nagrania muzyki NAONI i z niecierpliwością czeka na nowe wspólne koncerty. A lider „Druhoj riki” Wałerij Charchyszyn tego wieczoru zaśpiewał znane piosenki „Kto, jeśli nie my” oraz „Noc jaka, Panie”. Utwór Jurija Szewczenki „Humoreska” na swiryłach wykonali artysta ludowy Ukrainy Heorhij Ahratina oraz zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Owczaryn. Dalej zabrzmiał autobiograficzny utwór muzyczny Wiktora Hucala „Medżybizka polka”, poświęcony miejscom, w których się urodził. A z wielkiego ekranu można było zobaczyć jego małą ojczyznę. Ogólnie wideo było uzupełnieniem większości numerów. Pokazywano tu historię orkiestry, krajobrazy różnych regionów Ukrainy, fotografie naszych żołnierzy, obrazy wybitnych ukraińskich malarzy, a nawet fragmenty filmów animowanych. Następna na scenę wyszła ONUKA (Nata Żyżczenko) – piosenkarka, która nie boi się żadnych twórczych poszukiwań i eksperymentów. Z NAONI łączą ją liczne wspól-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Koncerty współbrzmiące z czasem

Na głównej scenie koncertowej kraju odbyły się niedawno dwa znaczące wydarzenia – jubileuszowe koncerty ludowej artystki Ukrainy Oksany Biłozir oraz Narodowej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy (NAONI). Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych Zespół pałacu zorganizował koncert legendarnej ukraińskiej piosenkarki z okazji 45-lecia jej działalności twórczej. I pomimo wszystkich trudności udało im się stworzyć prawdziwe święto. Rezultat przerósł wszelkie oczekiwania. Był to koncert przy pełnej sali! Na koncert zaproszono wojskowych i medyków, ludzi, którzy codziennie z poświęceniem bronią naszego kraju przed wrogiem i ratują miliony istnień. – Chcę podziękować każdemu z was za to, że nie opuściliście Ukrainy, że przeżywamy wspólną historię razem z ojczystą ziemią – takimi słowami Oksana Biłozir zwróciła się do widzów, otwierając koncert. – Wszyscy my jesteśmy ludźmi dobrej woli, dziękuję każdemu z was. Dzisiaj jest dla mnie wyjątkowy dzień. Wyjątkowe twórcze wyjście na scenę, na której wyrosłam. Pamiętam, jak stawiałam pierwsze kroki za tymi kulisami. Od tamtej pory minęło 45 lat. I przez cały ten czas byliście ze mną. Dziękuję wam! Obecnie Ukraińcy na całym świecie jednoczą się. Miałam okazję podróżować po kontynentach amerykańskim i europejskim. Nasi Ukraińcy wychodzą na wielkie place miast wielu krajów i wzywają do bycia razem z Ukrainą. Wszyscy czujemy przynależność do niesamowitej potęgi ukraińskiego narodu i naszej głębokiej ukraińskiej kultury. Kiedy weszłam do tej sali, powiedziałam: „Boże, jaki błogosławiony dzień nam dzisiaj dałeś. Jaka pogoda, słońce, jakie duchowe święto!”. W sali są wyjątkowi goście – to nasi wojownicy, którzy przechodzą rehabilitację, wrócili na rekonwalescencję. A na froncie dzisiaj trwa straszna walka. Oni chronią nas, oni dają nam możliwość potwierdzania życia. To jest to, co robimy dzisiaj z wami. Nikt nie złamie woli Ukraińców do wolności i niepodległości. I ta wewnętrzna siła naszych wspólnych działań, tej wspólnej modlitwy skierowanej do Pana, skierowanej do niebios, daje nam wiarę w siłę, nadzieję i miłość. Nie znamy jeszcze wszystkich naszych poległych żołnierzy, ale już piszemy księgę pamięci. Nie zapomnimy nikogo, każde jasne imię zapiszemy w księdze męstwa. Będziemy nazywać ich imionami ulice, skwery, szkoły. Każde święte imię zostanie wyryte w każdym ukraińskim sercu… Tego wieczoru zabrzmiały piękne piosenki, które napisali Ołeksandr Złotnyk, Wadym Kryszczenko, Oksana Biłozir, Bohdan Stelmach, Pawło Zibrow, Anatolij Howoradło, Andrij Demydenko, Anatolij Matwijczuk, Dmytro Cyperdiuk, Witalij Wołkomor, Ihor Łazarewski, Petro Zapoticzny, Wołodymyr Budejczuk, Kateryna Kostiuk, Mykoła Mozhowy, Switłana Pyka, Ołeh Makarewycz, Lilija Zołotonosza, Hennadij Tatarczenko, Ołeh Szak, Ołeksandr Wratariow oraz Ihor Biłozir. Koncert rozpoczął się piosenką „Krowynka”, którą zna prawie każdy Ukrainiec. Następną – „Klenowa bałada” – poświęcono pamięci tych, którzy na wieki pozostali młodzi. – Niech twoje piosenki lecą po białym świecie! Niech raduje się naród. Niech przez twoją twórczość cały świat dowie się o Ukrainie. Leć, wzruszaj i raduj się – takimi słowami do pani Oksany zwrócił się ludowy artysta Ukrainy Pawło Zibrow. A ona wykonała jego piosenkę „Ostannia nicz kochannia”, którą Zibrow 20 lat temu napisał dla siebie, ale potem postanowił podarować Biłozir. Również prezentem dla widzów było pierwsze ukraińskojęzyczne wykonanie piosenki „Żinka, szczo kochaju ja”, którą Zibrow 26 lat temu zadedykował swojej żonie. – Wielkie podziękowania za zaszczyt stania z wami na jednej scenie i śpiewania razem – podkreślił były student Oksany Biłozir, a obecnie ludowy artysta Ukrainy Wiktor Pawlik. Przypomniał, jak kiedyś zaproponował piosenkarce wspólne wykonanie ukraińskiej pieśni ludowej „Hyla, hyla, siri husy”. Ta piosenka zabrzmiała również podczas koncertu. Wiktor zaśpiewał także utwór, który zadedykował swojej żonie Katerynie. – Jestem przekonany, że są tu ludzie ze wszystkich zakątków naszego pięknego kraju – zaznaczył piosenkarz Wiktor Wynnyk. – Gdziekolwiek byśmy nie byli – tutaj czy na świecie, skądkolwiek byśmy nie pochodzili – ze wschodu czy z zachodu, północy czy południa – wszyscy jesteśmy Ukraińcami. Podarował również jedną ze swoich nowych piosenek. Po nim na scenę wyszedł Anatolij Howoradło. W jego wykonaniu zabrzmiała napisana 30 lat temu piosenka „Chto wynen wtim”, która, niestety, nie straciła swojej aktualności do dziś. Jego drugi utwór – „Ja wilnyj, jak witer nad morem”, był bardziej optymistyczny. Po tym Oksana Biłozir zaśpiewała piosenki napisane dla niej przez Anatolija Howoradłę. Dalej piosenkarka wspomniała tragiczną i jednocześnie radosną stronę swojego życia. Wtedy mało znana grupa „Watra” nakręciła film i w okrutnych czasach radzieckich na cały związek zabrzmiał w języku ukraińskim obraz o jasnym święcie Bożego Narodzenia. To było coś niesamowitego. To były piosenki Ihora Biłozira, które poleciały w świat. Na nich wyrosło niejedno pokolenie Ukraińców. I nawet ci Ukraińcy, którzy nigdy nie byli na Ukrainie, uczyli się z tych piosenek języka ukraińskiego, kultywowali te wartości, które współbrzmią z naszymi. Zabrzmiała jedna z najlepszych piosenek Ihora Biłozira, napisanych dla Oksany – „Kochanyj”. Po tym Oksana Biłozir opowiedziała o swojej działalności wolontariackiej. Od 2014 roku zajmuje się poszukiwaniem i ewidencją jeńców. Dzięki niej z niewoli wróciło 327 żołnierzy. Potem dużo jeździła z koncertami na linię frontu, na zawsze zapamiętała wyjazd do Piskiw, podczas którego poznała lekarza, który uratował życie trojga dzieci, które nadepnęły na minę. A dedykacją dla wszystkich medyków, którzy ratują życie ukraińskim wojownikom, stała się piosenka „Każut, ludy ne litajut”. Druga część koncertu rozpoczęła się piosenką „Dwi oreli”, następną była „Czerwone namysto”. W pewnym momencie pani Oksana jeszcze nie wiedziała, jaka będzie piosenka, ale od razu zgodziła się ją wykonać, gdy tylko usłyszała tytuł. Zabrzmiała też znana wszystkim ukraińska pieśń ludowa „Zełeneje żyto, zełene”. Koncert NAONI Piosenkę „Swiatkowa” piosenkarka obiecała sobie nie wykonywać, dopóki trwa wojna, ale kiedy dowiedziała się, że śpiewają ją żołnierze w okopach, postanowiła zrobić wyjątek podczas jubileuszowego koncertu. Przy aplauzie sali zabrzmiała „Horobyna”. A w „Ukrajinoczku” Andrij Demydenko i Hennadij Tatarczenko jeszcze w 1991 roku zawarli sakralny sens. Bo i dzisiaj Ukraina nie skapitulowała i ze łzy się odrodziła. Piosenkę „Mołytwa” poświęcono Panu Bogu. I finałową stała się piosenka „Ukraini sława!”, przy akordach której zaproszono na scenę kompozytorów, poetów, wszystkich uczestników koncertu. Wśród których oprócz wymienionych wyżej byli grupa „Switiaź”, Zasłużony Akademicki Zespół Sił Zbrojnych Ukrainy, zespół „Pułs”, zespół „Ukraina” oraz grupa „Meri”. *** A już kilka dni później na tej scenie odbył się koncert wspaniałego zespołu artystycznego – Narodowej Akademickiej Orkiestry Instrumentów Ludowych Ukrainy (NAONI). Przez dwie i pół godziny rozbrzmiewała muzyka, która rzeczywiście oczarowuje i dodaje skrzydeł. Orkiestra NAONI to unikalna formacja artystyczna Ukrainy, a nawet świata. Zespół tworzy bowiem niesamowite melodie za pomocą tak autentycznych instrumentów, jak bandura, cymbały, kobza, skrzypce, basetla, lira, tyłynka, połtawski róg, zozulky, swyryl, kozobas, surma, kozacka trąba, buhaj, flojara, duda, drymba, bęben i inne. I właśnie w tym roku wybitna orkiestra świętuje 55-lecie, a jej główny dyrygent, artysta ludowy Ukrainy Wiktor Omelianowycz Hucał, obchodzi jubileusz 80-lecia. Przez długi okres następowały zmiany pokoleń muzyków. Jednak niezmiennym pozostaje fakt, że NAONI to uznani mistrzowie w swoim fachu, prawdziwi pat-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...nich proiektów, a pid chasiuwileinoho kontsertu ONUKA pokazała, jak wona wpravno hraje na sopiltsi. Tsoho mystetstwa artystku navchyw didusio. W orkestri isnuiut takozh tworcho-pedahohichni dynastiï. Odna z nykh – trio tsymbalistiw: profesor Heorhij Ahratina, joho uchenj Wołodymyr Owcharyn ta predstawnyk trietoho pokolinnia Andrij Bojczuk. Pislia tioho na scenu zaprosyly molodoho, ale wzhe widomoho spiwaka, jakyj aktywno spiwpratsiuie z NAONI, Artema Pywowarowa. Win wywiw na scenu Munitsypalnu akademitchnu czoloviczu chorowu kapelu imeni Lewka Riewutskoho. Artem zizna*wsia, szo koly win szche buw chłopczykom, didus wpershe postawyw jomu “Zaporizkyj marsz”. Todi win nawit ne mih uiawyty, szo czerez 25 rokiw staniatymie na odnij sceni z cym ulawlenym kolektywom. Osoblywo pronyklywo prozwuchala joho pisnia “Zhowto-blakytne serce”. U kozhnomu kontserti orkestr wykonuie twir, jakyj prysiachuie Zbroinym Syłam Ukrainy, zawdiaky jakym mozhlyvi taki prekrasni weczory. Tse “Ukraina” Tarasa Petrynenka, jaka zwuchala z pobazhanniam, aby nasi woiny shwydshe powernulysia z peremohoiu dodomu i szczob ikh zawzhdy ominala worozha kula. Sered nashykh zakhysnykiw ie i uchasnyky NAONI. Odyn z nykh – zasluzhenyj artyst Ukrainy Taras Stoliar (pozywnyj “Bandura”). Dolia sklalasia tak, szo win zmih staty uchasnykom kontsertu. Wystup Tarasa wdiachna publika zustrila burchlywymy oplesками. Je w orkestru i spetsialni prohramy dlia ditei, jaki korystuiutsia wełykoju populiarnistiu. Tak zrostaie maybutnia awdytoriia kolektywu, nashi maybutni muzykanty. Pid chas takykh prohram dity maiut mozhlyvist wyjty na scenu ta prosiat pokazaty, jak zwuchat muzychni instrumenty i jak na nykh hraty. A na kontserti predstawyly kompozytsiiu z prohramy “Charivna palychka dyryhenta”. Trio soloistiw wirtuoziw-skrypaliw – W'iacheslaw Nikulin, Pawlo Bodnaruk i Maksym Fedyn – improwizuwały na hutsulski narodni melodiï. Ulublenets publiky Oleh Skrypka pobazhav kolektyvu ta joho kerivnykowi schastia, protsiwitannia, kokhannia i mnohaja lita, podaruwav odyn zi swoikh najwidomisznykh chitiw “Wesna, wesna” i zaprosyw na wlasnyj ювілейnyj kontsert, jakyj maie widbutysia 25 travnia. Pryvitaty z juwileiem orkestr ta joho kerivnyka do Kyjowa zawitav Kremenczutskyj hurt Probass s Hardi. Razom z NAONI wony zaraz hotuiut novu prohramu, a tsoho wechora pryvezly z soboiu pisniu “Dobroho wechora, my z Ukrainy”. I yakyj zhe kontsert bez “Hopaka”? Zvisno zh, wykonaly joho tsoho razu. – Sohodni my swidky ne prosto chudovoho kontsertu. My swidky toho, szo ukrainska kultura zhyve, – zaznachyw wykonuwach oboviazkiw ministra kultury ta informatsijnoi polityky Ukrainy Rostysław Karandieiew. – Natsionalnyj akademitchnyj orkestr narodnykh instrumentiw Ukrainy spowidaie najkrashchi ukrainski tradytsii, prosławlaie Ukrainu ne tilky tut, a j po wsomu switu. Stworyw bezlich proiektiw. Sohodni tsia robota zatrebuwana jak nikoly. Ja nyzko wkłonjuiusia i diakuju wam, Wiktorie Omelianowychu, i u washij osobi wsim koleham, druziam, wsim, khto zaraz stoit na tsij sceni. Za te, szo wy nebajduzhi, za te, szo wy pratsiuiete, ne pokladaiuchy ruk. Washa robota potribna nashym zakhysnykam, ikhnim rodynam, jaki ikh czekaiut z twerdym dukhom. Spozhyvaiut nashe spravzhnie ukrainske mystetstwo, saume take, jake daruie NAONI. Slawa Ukraini! Slawa ukrainskym mytsiam! Wid Natsionalnoho reiestru Ukrainy oholosyly pro nove dosiahnennia Ukrainy. W katehorii mystetstwo widznachyly Wiktora Hutsala, jakyj kerue Natsionalnym orkestrom narodnykh instrumentiw wzhe 49 rokiw. Tse rekord Ukrainy. A kerivnyk kontsertno-prodiuserskoi kompanii “Magicbox” Serhij Andriejew, jakyj spryiav u prowedenni juwileinoho kontsertu, pobazhav Wiktoru Omelianowychu szche bahato rokiw kerwaty tsym czudovym kolektywom. A sam NAONI nazwav czempionom sered orkestriw, adzhe win neodnorazowo wykhodyw peremozhtsem u shou “Bytwa orkestriw”. Na bis orkestr zahrав ulawlenu “Czerwoną kalynu”, jaku razom zaspiwaw uwesj zal.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Zachwycony słowem, plastyką, kolorem

Znam Bohdana Bilinczuka od czasów, gdy opublikował w młodzieżowej gazecie „Młoda Halicyna” swój szkic „Parkietowa deska”. Wokół tej gazety skupiało się wtedy wielu młodych literatów, działało obwodowe literackie zrzeszenie „Hrono”, którym kierowałam. Toczyły się wówczas ożywione rozmowy o wydarzeniach literackich i wartościach artystycznych. Wszystko to bardzo interesowało Bohdana. W 1994 roku wydaje swoją pierwszą książkę prozy „Kluczi”, potem „Czerewiczki”, a później powieści „Lwowski centaur” i „Centaur powraca”. Zachwycony słowem artystycznym, Bohdan pracuje jako chirurg. W 2018 roku zostaje członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Bohdan Bilinczuk ma wielostronne zainteresowania. Już od młodych lat lubił malować, jego dzieciństwo upłynęło w Karpatach, więc naturalne, że okiem i sercem wchłonął piękno, legendy i obyczaje tego malowniczego kraju. Jak sam artysta wspomina, zawsze lubił baśnie, pewnie chciał także w dalszym ciągu żyć w baśni, dlatego lubił fantazjować, wycinać z drewna, tworzyć baśniowe postacie – kostiumy, które przynosiły mu pierwsze nagrody w szkole. Jednak nauczyć się malarstwa w tamtym czasie nie było u kogo, a rodzice zachęcają go do innego zawodu. Bohdan kończy Iwano-Frankiwski Instytut Medyczny, wydział lekarski, i pracuje jako chirurg. Jednak marzenie o zostaniu artystą go nie opuszcza. Staje się ono jego powołaniem. – Bohdanie, opowiedz o pierwszych krokach do spełnienia swojego wielkiego marzenia. – Pociąg do sztuki odczuwałem zawsze. Kiedy pracowałem jako chirurg w Czelabińsku, dokąd pojechałem sam, bo tutaj nie znalazłem pracy w swojej specjalności, uczęszczałem do pracowni, gdzie uczyłem się rysunku. Wtedy po raz pierwszy wylepiłem z plasteliny kilka prac rzeźbiarskich. Był to przyjacielski szarż na moich kolegów. Starałem się w małej formie rzeźby oddać charakter człowieka, jego zachowanie, maniery, przedstawić to groteskowo, żeby było ciekawie i śmiesznie, bo to się zapamiętuje. Postacie moich bohaterów mają krótkie ręce i nogi, tak plastycznie odczuwam to, co lepię. Ten sposób wyrazu w małej formie rzeźby zachowałem do dziś. Kiedy przyjechałem do Lwowa, po raz pierwszy zaprezentowałem się w 1981 roku na wystawie w Lwowskiej Galerii Obrazów pracami „Operacja” i „Przyjacielski szarż na lekarzy”, które powstały jeszcze na Uralu w 1979 roku. – Bohdanie, czy nie było ci strasznie wchodzić w lwowskie środowisko artystyczne? – Oczywiście, nie było to takie proste. Stale szukałem siebie, myślałem o autoekspresji, doskonaleniu swojego stylu. Pomogli mi w tym doświadczeni artyści, z którymi się zapoznałem: Emanuił Myśko, Dmytro Krwawycz, Wasyl Odrechiwski. Oni, jak klasycy rzeźby, byli dla mnie życzliwi. Bywałem w ich pracowniach, widziałem, jak pracują, słuchałem ich rad. Emanuił Pietrowycz odwiedził nawet moją pracownię, obejrzał moje prace. Otrzymałem aprobatę i wsparcie, a także radę – nie zachwycać się uproszczeniem plastyki, lecz dążyć do rzeźby. – Na wystawach przyciągają uwagę twoje rzeźby kobiet, są takie puszyste, „rubensowskie”, ziemskie. Opowiedz o nich. – Te dzieła opowiadają o moim pełnym szacunku stosunku do kobiety jako do najpiękniejszego stworzenia Boga. Plastyka kobiecego ciała to szczyt doskonałości. Ona pobudza twórczość wielu artystów. Przedstawiam kobietę w różnych postaciach, sytuacjach: kobietę w domu, na łonie natury, w pracy, na odpoczynku… Moje prace mówią o kobietach to, o czym one czasami same nie wiedzą. – Lubisz lepić zwierzęta. Czym cię pociągają? – Zwierzęta są ciekawe i plastyczne, mają różną formę, swoiste zachowanie podobne do ludzkiego. Na przykład ptaki. Gniazdują, zakładają rodziny, walczą, kłócą się, pomagają sobie nawzajem. Moje kompozycje „Ptasi bazar”, „Wiosna”, „Dobry kot”, „Nahaba” i inne podobają się ludziom, bo rozpoznają w nich coś swojego z charakteru czy zachowania. O tych pracach często mówią, że są jak żywe, bo łączą uśmiech, żart, groteskę i szczerą emocję. – W małej formie rzeźby masz cykl prac politycznych… – Tak. Interesuje mnie wszystko, co dzieje się na świecie i w sztuce. Nie możemy stać z boku naszego czasu, bo on przechodzi przez nasze serce, a ono się niepokoi i boli. Weźmy choćby moją pracę na „Jesiennym Salonie-23” – „Barter na F-16”. Groteskowo proponuję tam wymienić rękę Putina na samolot F-16. Albo dzieło „Baden-Baden” – to o stosunkach politycznych w Europie między pierwszymi osobami państw. Artysta powinien być niepozostający obojętnym wobec tego, co dzieje się w jego kraju. Interesuje mnie tworzenie takich prac, bo odzwierciedlam w nich nastroje społeczne naszego niespokojnego czasu. – Opowiedz jeszcze o obrazach, bo na wystawach prezentowane są razem z rzeźbą małej formy. – Jestem samoukiem. Dużo się uczyłem, czytałem książki o sztuce, interesowałem się współczesną sztuką światową, regularnie odwiedzałem wystawy dzieł artystów. Dwadzieścia lat temu zacząłem malować obrazy. Początkowo pastelowymi ołówkami, potem przeszedłem na farby olejne. Mam bogatą wyobraźnię, wychowałem się we wsi Tatariw koło Worochty, a tam jest cudowna przyroda. Ona zapisała się w mojej pamięci, w sercu. Dlatego kolor prowadzi mnie tak, aby na płaszczyźnie panowała równowaga we wszystkim, aby podkreślać ideę dzieła. Interesuje mnie tworzenie oryginalnych prac, które byłyby niepowtarzalne i samobytne. Dążę do tego, by każdy nowy obraz niósł nowość zarówno w idei, jak i w środkach wyrazu, w kolorze i w technice wykonania. Przypominam sobie rok 2004, kiedy na wystawie „Wiosenny Salon” po raz pierwszy zaprezentowano moją malarską pracę „Karty”. Wtedy znani artyści Jewhen Manyszyn, Oleh Krochmaliuk, Taras Janko pozytywnie odnieśli się do tego dzieła. Maluję czystymi kolorami, które oddają mój zamysł, zwracam uwagę na środowisko malarskie, wprowadzam do obrazu motywy ludowe, a to – huculską ścieżkę, przedmioty codziennego użytku w pokoju. Wszystko to tworzy atmosferę życia, w której rozgrywa się wydarzenie. – Lubisz wystawiać swoje płótna na wielu wystawach. – Oczywiście. Dla artysty to możliwość pokazania siebie, przekonania się, że widz i twoi współbracia cię przyjmują i że idziesz naprzód. W 2008 roku zostałem członkiem Związku Artystów Ukrainy. To wydarzenie dało mi skrzydła. Mam ponad 200 prac pastelowych, 70 olejnych. Brałem udział w 103 różnych wystawach, z nich 13 indywidualnych. Lubię czuć, że jestem w twórczej formie, a fantazja to mój naturalny żywioł. – Jak uważasz, co dla artysty jest najważniejsze? – Myślę, że w sercu artysty musi być wrażliwość na świat. Oczywiście, podstawy akademickie są bardzo ważne, ale trzeba umieć się nimi posługiwać. Zawsze zajmować się samokształceniem. Nie tracić poczucia koloru, przestrzeni, tworzyć obraz artystyczny, który skłaniałby do refleksji o życiu, wzywał do czegoś wzniosłego, duchowego. W moim malarstwie dominują kolor, dopracowana przestrzeń kompozycyjna i temat. Temat zwykle jest iskierką humoru. Weźmy choćby mój obraz „Flamingi”, w którym zdołałem oddać elegancką plastyczność, różnorodność ptaków, które tańczą, dziobią, rozmawiają. To jakby tęcza kolorów życia, radość istnienia wszystkiego, co żywe, na ziemi. – Kto zazwyczaj pierwszy widzi twoją ukończoną pracę? Czy przyjmujesz rady lub krytykę? – Oczywiście, żona Oksana, z którą jesteśmy razem już 25 lat. Ma nieskazitelny gust, poczucie piękna. Jak prawdziwa przyjaciółka wspiera mnie i daje cenne rady. Ufam jej. Moja pasja artystyczna znajduje szczery oddźwięk w jej sercu. Rozmawiała Marija LUDKEWYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Aby przetrwać – trzeba żyć!

Halyna Daciuk, dziennikarka, Kijów. Na początku kwietnia w Narodowej Bibliotece Ukrainy imienia Jarosława Mądrego odbyła się prezentacja książki poetyckiej zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Zoi Kuczeriawej „Dar życia”. Było to prawdziwe muzyczno-poetyckie widowisko, którym zachwycili się nie tylko wielbiciele talentu poetki. Sama wiosna stała pod oknami eleganckiej sali czytelniczej, zaglądając w szyby zieloną mgiełką pierwszego nieśmiałego rozkwitu. A potem wleciała jak ptaszek i, póki trwało święto, wtórowała nam, machając skrzydełkami jak smyczkami czarodziejskich skrzypiec. Każda nowa książka dla poety to wydarzenie nie do pominięcia. W życiu Zoi Ołeksijiwny takich wydarzeń było już dwanaście, ta – trzynasta, jest szczególna. Bo żadna poprzednia książka nie powstawała w warunkach wojny. I czasami wydawało jej się, że grudka bólu, która osiadła w sercu, zatrzymała radość tworzenia, a nawet życia. Jednak w pewnym momencie w sercu poetki odrodził się dar odczuwania piękna. „Poczucie bycia cząstką Ukrainy, choćby kropla własnej pomocy – daje duchowe siły, by wytrwać. Umiejętność dostrzegania piękna, modlitwy, myślowego rozmawiania z niebem, kwiatami, trawami pomaga przetrwać osobiste smutki, chroni zdrowie psychiczne w ciężkich czasach wojny, skłania do pragnienia przetrwania, ochrony siebie przed zewnętrzną agresją, zachowania miłości” – zaznaczono w karcie katalogowej książki. Na tę miłość, jak na zew radości, przyszła pełna sala – pisarze, artyści, przyjaciele, koledzy, rodzina, rodacy, wydawcy, czytelnicy biblioteki. Każdy mógł wypowiedzieć słowa wdzięczności poetce, wyrazić zachwyt jej talentem, podzielić się osobistą historią życiową, która łączy go z autorką. Słowo o autorce wygłosiła pisarka, laureatka Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Lubow Hołota. Zaznaczyła, że czym innym są hasła, ognie Majdanów, ramię w ramię… A czymś zupełnie innym – wyrażenie uczuć w słowie. Zoi Ołeksijiwnie udaje się zdumiewająco przekazać poetyckim wersem najgłębszą emocję. Ma dar życia z naturą, odkrywania melodii życia. Jej nowa książka jest jak jesienna Rzeka, która przeżyła i powodzie, i suszę, wyklarowała się i jest przejrzysta do dna. Dlatego pije się z rozkoszą tę życiodajną siłę, ładuje się jej energią. Takie książki tworzą pozytywne przesunięcia w pamięci zbiorowej. Rytmy jej słowa płyną z duszy, a co z duszy – to jest ciepłe. „Każdy wiersz jest przeżyty sercem i świadomością: aby żyć, trzeba przetrwać, a aby przetrwać – trzeba żyć. Siła jest w nas samych! W każdym wieku każda chwila – to radość” – powiedziała Zoia Ołeksijiwna. Z radości utkane są setki jej wierszy, które stały się piosenkami. Przez 25 lat piosenkarskiej drogi poetka współpracowała z wieloma kompozytorami, ludowymi i zasłużonymi artystami Ukrainy: Ostapem Hawryszem, Femijem Mustafajewem, Ołehem Marcynkiwskim, Iryną Kyryliną, Ołeksandrem Burmickim, Ałłą Popową, Jewhenem Puchłankiem, wieloma zespołami, twórczymi duetami. Szczególne słowo wdzięczności i pamięci wybrzmiało o ludowym artyście Ukrainy, niezapomnianym Marianie Hadenku, z którym łączyła ją długa twórcza przyjaźń, wieczory-koncerty, udział w programach telewizyjnych „Rondo”, „Nadweczirja doli”. Wśród znaczących piosenek Zoi Kuczeriawej, stworzonych z kompozytorem, jest „Porozmawiajcie ze mną po ukraińsku”, która otwierała koncert świąteczny w Pałacu „Ukraina” na IV Światowym Kongresie Ukraińców. Na prezentacji wystąpiła ludowa artystka Ukrainy Switłana Myrwoda. Należy ona do tych wspaniałych wykonawczyń, które mają absolutny słuch zarówno na melodię, jak i na słowo pani Zoi! Powitali autorkę piosenkowymi prezentami ludowa artystka Ukrainy Oksana Nesterenko, zasłużony artysta Ukrainy Semen Torbenko, laureatka ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Switłana Kłoczkowa-Kowałenko. W ich wykonaniu zabrzmiały piosenki do słów poetki kompozytorów Ostapa Hawrysza, Mariana Hadenka, Oksany Marczun, Iwana Pustowoja, Jewhena Puchłanka, Anżeli Jaromluk. Szczere i pełne ducha słowo o swojej rodaczce powiedzieli goście z rodzinnych stron pani Zoi – Żytomierszczyzny, którzy przyjechali na święto książki z radością i prezentami. To, że zastępca przewodniczącego rady Żytomierskiego Ziemstwa w Kijowie Wasyl Skorżenko zna wiele piosenek do słów Zoi Ołeksijiwny, świadczy o tym, że szacunek do słowa poetki-rodaczki jest szczery i prawdziwy. Książka poetycka „Dar życia” ukazała się w wydawnictwie Wołodymyra Szołkoszytnego „Ukraiński priorytet”. I wykonana jest na najwyższym poziomie kultury wydawniczej. Elegancka, w wygodnym formacie, ze wspaniałym designem, o takiej mówi się – „przyjemnie wziąć do ręki”. Wykwintne ilustracje, nawiasem mówiąc, stworzyła sama autorka. Niby nic szczególnego – dzikie gruszki, dzika róża, dwa krzewy, żółte jabłuszko, mniszek, bocian, knieć błotna – ale jakże wiele jest tu prawdziwego piękna! Wczesne ptaki – szczęśliwy rok, mówi ludowe przysłowie. Wiosenną jaskółką wleciała w świat książka Zoi Kuczeriawej „Dar życia”. Wierzy się: zwiastunką naszego największego osobistego i wspólnego szczęścia – Zwycięstwa! Prezentację w Narodowej Bibliotece imienia Jarosława Mądrego wspaniale zorganizowała i moderowała główna bibliotekarka Tetiana Skyrda. Stworzono stoisko ze wszystkimi 13 książkami autorki. Wszystko – i scenariusz, i zaplecze techniczne – przemyślane w najdrobniejszych szczegółach. A co najważniejsze – panowała tu szczera, ciepła atmosfera. Na osobnym stole – książki wydane przez „Ukraiński priorytet”. Część środków ze sprzedaży wydawnictw trafiła na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy, w szeregach których przebywa dwóch synów dyrektora wydawnictwa, pisarza, publicysty, działacza społecznego, deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji Wołodymyra Szołkoszytnego – naszych żołnierzy, obrońców. Pan Wołodymyr życzył poetce nowych książek, obiecał swoje wsparcie i opowiedział o akcji charytatywnej pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy „Słowo-strzał” jako ważnym akcencie wojennej codzienności. …Przyszli z szacunkiem, wyszli – hojnie obdarowani wiosennym deszczem i poruszeniami odnowionego życia. Bo słowo pani Zoi leczy i ożywia. Potężny ładunek wiosennej radości poczuli wszyscy, którzy przyszli na spotkanie. Bo miłość jest silniejsza od smutku. I nawet wiosenny deszczyk z nieba to potwierdził. Na zdjęciach: prezentacja książki Zoi Kuczeriawej „Dar życia”; u góry – głos zabiera W. Szołkoszytny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Żywyłko Witalij Petrowycz — 1000 hrywien. 2. Kancer Mykoła Iwanowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w TOV „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn