Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №15 за 2026 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 15 (1343), 16—22 kwietnia 2026

17 kwietnia w osadzie Brusiłów w obwodzie żytomierskim odbyło się ważne i wzruszające wydarzenie – uroczyste otwarcie Alei Sławy obrońców Ukrainy pod symboliczną nazwą “Bohaterowie nie umierają”. Ten dzień stał się kolejnym świadectwem głębokiej wdzięczności społeczności wobec tych, którzy oddali swoje życie za wolność, niepodległość i przyszłość naszego państwa. Wydarzenie zgromadziło mieszkańców społeczności, rodziny poległych obrońców, przedstawicieli władz, duchowieństwa, wojskowych oraz nieobojętnych obywateli. Obecni dołączyli do Ogólnoukraińskiej minuty ciszy – momentu jedności i głębokiego smutku, kiedy cały kraj czci poległych bohaterów. W cerkwi Świętego Zmartwychwstania odbyło się nabożeństwo żałobne za poległych obrońców Ukrainy. Modlitwa stała się duchowym wsparciem dla krewnych i bliskich, a także dla całej społeczności, która dzieli ich ból. Uczestnicy wydarzenia złożyli kwiaty pod Stelą Bohaterów, znajdującą się przy budynku administracyjnym Brusiłowskiej rady osiedlowej. Ten symboliczny gest stał się wyrazem wdzięczności i szacunku dla tych, których imiona na zawsze zostały wyryte w historii Ukrainy. Rozbrzmiały słowa wdzięczności, smutku i dumy z tych, którzy stanęli w obronie Ukrainy w najtrudniejszych czasach. Aleja Sławy od teraz jest nie tylko memoriałem, ale także miejscem siły, pamięci i jedności dla całej społeczności. Otwarcie Alei Sławy w Brusiłowie to przypomnienie o wysokiej cenie wolności. To miejsce, gdzie każdy może się zatrzymać, zastanowić i uczcić tych, którzy oddali to, co najcenniejsze – swoje życie – w imię pokojowej przyszłości. Bohaterowie nie umierają. Oni żyją w naszej pamięci, w naszych sercach i w każdym kroku ku wolnej i niepodległej Ukrainie, – podano na stronie internetowej Brusiłowskiej społeczności. Od redakcji. Do tej społecznie ważnej sprawy Brusiłowskiej społeczności swój pokłon poległym obrońcom Ukrainy dołączają Główna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz redakcja tygodnika “Słowo Proświty”, ponieważ z osadą i jej mieszkańcami, z brusiłowskim przewodniczącym osiedla Wołodymyrem Habencem łączy nas dawna tradycja wspólnego czczenia pamięci sławnego rodaka z Brusiłowa, wybitnego męża stanu, oświeceniowca, Metropolity Iłariona – Iwana Ohijenki. Od wielu lat świętujemy w Brusiłowie laureatów Nagrody im. Ohijenki i mamy nadzieję na ciągłość tej tradycji. Bohaterowie narodu ukraińskiego naprawdę nie umierają!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Bohaterowie nie umierają

Wzruszającym elementem wydarzenia był marsz pamięci od cerkwi Świętego Zmartwychwstania do Alei Chwały. Ludzie szli razem, zjednoczeni wspólnym celem – uczcić bohaterów i zachować pamięć o ich czynie. Kulminacją wydarzenia były wiec-requiem oraz poświęcenie Alei Chwały. Właśnie tutaj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Apel organizacji społecznej „Ukraińska alternatywa” do wiceprezydenta USA J.D. Vance’a

Oświadczenia J.D. Vance’a o „dumie” z powodu wstrzymania finansowania Ukrainy są nie tylko politycznie bezwartościowe – są demonstracyjną pogardą dla prawa międzynarodowego, dla zobowiązań Stanów Zjednoczonych oraz dla samej idei odpowiedzialności państwa za własne słowo. Ukraina zrezygnowała z trzeciego co do wielkości arsenału nuklearnego na świecie – nie w wyniku słabości, lecz w wyniku świadomej decyzji politycznej, podjętej pod bezpośrednimi gwarancjami USA. To właśnie Stany Zjednoczone były kluczowym inicjatorem rozbrojenia nuklearnego Ukrainy, co zostało utrwalone w Memorandum Budapeszteńskim, zgodnie z którym USA, Wielka Brytania i Federacja Rosyjska przyjęły na siebie jasne zobowiązania gwarancyjne dotyczące integralności terytorialnej, suwerenności i bezpieczeństwa Ukrainy. Nie chodzi tu o deklaracje polityczne, lecz o obowiązek: niedopuszczenia do agresji, nieuznawania naruszenia granic i wspierania ochrony państwa, które zrezygnowało ze strategicznego odstraszania w zamian za te gwarancje. Zobowiązania te są wiążące niezależnie od zmiany administracji, osób czy koniunktury politycznej. Były prezydent USA Bill Clinton publicznie potwierdzał ważność tych gwarancji. Zatem Stany Zjednoczone nie mają prawa ani ich ignorować, ani traktować jako opcji politycznej. Na tym tle stanowisko J.D. Vance’a wygląda albo na niekompetencję prawną, albo na świadome niszczenie zasad, na których opiera się bezpieczeństwo międzynarodowe. Co więcej, w 2017 roku prezydent USA Donald Trump podpisał ustawę CAATSA, uchwaloną przez Kongres, która wprost utrwala kurs na wspieranie Ukrainy, przeciwdziałanie agresji Federacji Rosyjskiej oraz przywrócenie integralności terytorialnej Ukrainy w granicach uznanych międzynarodowo. Jest to norma amerykańskiego prawa, a nie przedmiot spekulacji politycznych. Cena, którą Ukraina już zapłaciła za zaufanie do tych gwarancji, jest kolosalna. Wartość utraconego potencjału nuklearnego Ukrainy wynosiła setki miliardów dolarów i obejmowała nośniki strategiczne, głowice bojowe, infrastrukturę oraz bazę naukowo-technologiczną. Jednak prawdziwa cena to życie obywateli Ukrainy, to zniszczone miasta, to straty gospodarcze mierzone w bilionach. Osobno podkreślamy: to właśnie J.D. Vance rozpoczął publiczne nękanie prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, pozwalając sobie na zuchwałe, bezpodstawne i upokarzające zarzuty w murach Białego Domu. Takie działania są nie tylko dyplomatycznie niedopuszczalne – są moralnie nikczemne, zważywszy na to, że Ukraina, ufając gwarancjom USA, dzisiaj krwawi w wojnie przeciwko agresorowi. Prezydent Ukrainy to głowa państwa, które pełni rolę tarczy dla całego bezpieczeństwa europejskiego. I wszelkie próby jego upokorzenia są w istocie upokorzeniem narodu ukraińskiego, który płaci najwyższą cenę za wolność. Ukraina nie prosi o jałmużnę. Ona żąda wypełnienia zobowiązań. I jeśli wiceprezydent USA J.D. Vance pozwala sobie publicznie szczycić się ich faktycznym niewypełnieniem – oznacza to nic innego, jak demonstrację cynizmu politycznego, który niszczy zaufanie do Stanów Zjednoczonych jako gwaranta porządku światowego. Państwo, które skłoniło do rozbrojenia, przyjęło na siebie zobowiązania. I te zobowiązania nie mają terminu przedawnienia. W przeciwnym razie świat otrzyma prosty i niebezpieczny sygnał: żadne gwarancje nie są już warte papieru, na którym zostały napisane. Organizacja Społeczna „Ukraińska alternatywa” Współprzewodniczący: Pawło Mowczan, Heorhij Filipczuk, Jewhen Szewczenko, Mykoła Hołomsza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Prawo nie może być wybiórcze: albo sprawiedliwość dla wszystkich, albo utrata zaufania

Oświadczenie organizacji społecznej „Ukraińska Alternatywa” W państwie, które walczy o swoje istnienie, nie ma prawa do błędów w kwestiach sprawiedliwości. Bo sprawiedliwość to nie abstrakcja. To fundament zaufania. A zaufanie to to, na czym w czasie wojny trzyma się kraj. Dlatego wszelkie decyzje władz, które wyglądają na wybiórcze lub niewczesne, uderzają nie w rankingi – uderzają w samo państwo. Kryminalizacja antysemityzmu jako odrębnego zjawiska w kraju, w którym nie jest on problemem, budzi zrozumiałe pytanie: dlaczego państwo reaguje surowo tam, gdzie nie ma negatywnego przejawu tego zjawiska, a znacznie słabiej tam, gdzie społeczeństwo od lat doświadcza upokorzenia i deprecjonowania własnej tożsamości? Gdzie jest symetria? Gdzie jest odpowiedzialność za: - ukrainofobię, - poniżanie języka państwowego, - systemowe wyśmiewanie ukraińskiej kultury, - narzucanie Ukraińcom kompleksu niższości we własnym państwie? Jeśli prawo działa wybiórczo – to już nie jest prawo. To narzędzie. Społeczeństwo ukraińskie ma jedną kluczową cechę: bardzo ostro odczuwa niesprawiedliwość. A dziś rośnie poczucie, że państwo nie zawsze przemawia do obywateli językiem równości. Problem nie polega na tym, że kogoś się broni. Bronić trzeba każdego obywatela. Problem leży gdzie indziej – kiedy brakuje jednakowego podejścia do wszystkich. Kiedy jedna forma nienawiści jest uznawana za zagrożenie na poziomie państwowym, a inne przez lata są ignorowane – to tworzy nie jedność, lecz napięcie. I tego napięcia nie da się zrzucić na emocje. Ma ono podstawy – wieloletnie doświadczenie, gdy ukraińskie trzeba było bronić, tłumaczyć, udowadniać prawo do istnienia nawet we własnym kraju. Państwo nie ma prawa stwarzać nawet cienia wątpliwości, że istnieją tematy „priorytetowe” czy grupy „lepiej chronione”. Bo w tym momencie niszczy się to, co najważniejsze – poczucie wspólnoty. Silne państwo to nie państwo głośnych deklaracji. To państwo uczciwych zasad: - jedno prawo dla wszystkich, - jedna odpowiedzialność dla wszystkich, - jeden szacunek dla każdego obywatela. Bez wyjątków. Bez podwójnych standardów. Bez wybiórczej wrażliwości. Dziś Ukraina płaci zbyt wysoką cenę za swoją niepodległość, by pozwalać sobie na wewnętrzną nieufność. I władze muszą to rozumieć. Bo zewnętrznego wroga pokonuje się na froncie. A wewnętrzne błędy niszczą państwo od środka. I jeśli państwo nie przywróci równowagi sprawiedliwości – na ten zapyt zareaguje właśnie społeczeństwo. Ostro. Wprost. I bez kompromisów. GO „Ukraińska Alternatywa” Współprzewodniczący: Pawło Mowczan, Heorhij Filiptczuk, Jewhen Szewczenko, Mykoła Hołomsza Szczególnym elementem wydarzenia stał się pokaz jego filmu dokumentalnego „Ruch ku Ukrainie”, który wywołał szczere emocje i zainteresowanie obecnych. Mykoła Tymczak podarował również gościom żywe wykonanie pieśni z akompaniamentem gitary do własnych wierszy. Ciepła, serdeczna atmosfera wieczoru wypełniona była poezją, muzyką i przyjacielską rozmową. Padały szczere słowa powitań od Walentyny Liulicz, Iwana Wietrowa, Andrija Pastuszenki, Walentyny Jaroszczuk, Jewhena Szmorhuna, Nazara Wołoszczuka. Jubilat został nagrodzony Honorowym Dyplomem z odznaką Rówieńskiej Rady Obwodowej. Według informacji Rówieńskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Z minionści – w teraźniejszość

Serhij PRYSUCHIN, członek Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, doktor filozofii. Zdjęcie autora Ostatnio Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało kolejny okrągły stół na temat „Ukraińska pamięć historyczna” z cyklu „Zagrożenia egzystencjalne i odpowiedzi na interesy narodowe Ukrainy” (Agencja Informacyjna „Nachołos”, Chreszczatyk, 10-B). Niestrudzonym moderatorem był przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. Wydarzenie rozpoczęto uroczystym wręczeniem honorowych odznaczeń prosiwitjanom. Order „Nestora Kronikarza” za osobiste zasługi w pielęgnowaniu ojczystego języka ukraińskiego, kultury i historii Ukrainy wręczono prosiwitjaninowi, medykowi, chirurgowi, działaczowi społecznemu, akademikowi Anatolijowi Radzichowskiemu oraz wybitnemu ukraińskiemu skrzypkowi, kompozytorowi, kulturoznawcy, kierownikowi Kijowskiego Miejskiego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta” Kyrylowi Stecenko. Złożono życzenia urodzinowe naszym współtowarzyszom broni Serhijowi Fajfurze i Kyrylowi Stecenko. Główny referat wygłosił znany badacz historycznej przeszłości Ukrainy Petro Juszczenko. Wśród tych, którzy wzięli udział w okrągłym stole i włączyli się do dyskusji, byli Heorhij Filipczuk, Mykoła Hołomsza, Ludmyła Smoliakowa, Jurij Nahułko, Halina Daciuk, Ihor Zots, Jurij Mosienkis, Wołodymyr Szowkoszytnyj, Petro Czerneha, Ołeksander Kowaliw, Ferhad Turanły, Switłana Feszczenko, Iwan Zaiec, Roman Kucharuk i inni zasłużeni goście. Pan Szowkoszytnyj, dyrektor wydawnictwa „Ukraiński Priorytet”, zaprezentował wznowienie dwóch niezwykle interesujących książek – „Kobzar Perejasławski: poezje, notatki archeologiczne, prace malarskie i graficzne” T. H. Szewczenki oraz „Ukraińszczyzna: lingwistyczno-genetyczna archeologia Ukrainy” Heorhija Czornego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Świat nie ma prawa milczeć: każdy cios to wyzwanie dla człowieczeństwa

Mykoła HOŁOMSZA Znów druzgocące uderzenia na miasta milionowe i na Ukrainę. Znów czarny dym nad miastami i wsiami. Znów masa zabitych ludzi w domach, w autobusie, na ulicach, przystankach autobusowych, w kioskach, do których strzela się jak na safari. Znów żałoba ściska serce kraju, który zapłacił już ponad wszystko za prawo do życia. Nasza ziemia jest ranna, nasz naród jest poraniony — ale nie złamany. I właśnie dlatego każdy nowy cios to nie tylko zbrodnia przeciwko Ukrainie. To wyzwanie dla całego świata. Po każdym ataku ta kwestia powinna wybrzmiewać na posiedzeniach Zgromadzenia Ogólnego i Rady Bezpieczeństwa ONZ, w murach Unii Europejskiej, w biurach Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża, w salach Kongresu USA. Świat musi być zmuszony widzieć każdą ofiarę, słyszeć każdy krzyk, odczuwać każdy ból. Oto jedna historia. Ojciec, cały we krwi, siedzi na schodach zniszczonego domu. W rękach ma telefon z rozbitym ekranem, na którym zastygło zdjęcie jego córki. Miała siedem lat. Lubiła rysować słońce i mówiła, że po wojnie zostanie lekarką, by ratować ludzi. Teraz jej nie ma. Są tylko gruzy, pył i pustka, która rozdziera duszę. On nie płacze — łzy się skończyły. Boi się, żeby nie oszaleć, nie chce mu się żyć, po prostu patrzy w nicość, jakby próbował znaleźć odpowiedź: dlaczego? Mykyta, wyczerpany i wycieńczony, wracał z niewoli i chciał usłyszeć swojego dwunastoletniego brata Maksyma, ale największa tragedia czekała na niego w przyszłości. Nie zdołał się dodzwonić – wszedł w media społecznościowe i zobaczył zdjęcia Maksyma i babci, które zabiła faszystowska rf. Jego jęk i płacz, jak grzmot, wstrząsnęły autobusem; rozpaczał z bólu, a razem z nim płakał cały autobus towarzyszy broni. To nie jest pojedynczy ból. To zjawisko masowe. To codzienna rzeczywistość Ukrainy. Państwo ma nie prawo, lecz obowiązek chronić życie każdego człowieka. To podstawa istnienia państwa. To jego sens. A kiedy ten obowiązek zostaje naruszony przez zewnętrzną agresję, prawo międzynarodowe również ma nie prawo, lecz obowiązek działać: powstrzymywać agresora, chronić ludność cywilną, karać winnych. Świat musi odpowiedzieć uczciwie: czy międzynarodowe konwencje to tylko papier? Czy zasady prawa to tylko słowa? Czy ludzkość zdegradowała się do tego stopnia, że może spokojnie patrzeć, jak w cierpieniach broczy krwią cały naród? Krew ma swoją cenę. A tą ceną jest odpowiedzialność. Dziś nie ma miejsca na „zaniepokojenie”. Każdy, kto milczy, jest współwinny. Każdy, kto się waha, daje czas złu. Każdy, kto handluje zasadami, podważa samą ideę sprawiedliwości. Zwracamy się do tych, którzy sprawują władzę: w Białym Domu, w europejskich stolicach, w instytucjach międzynarodowych. Europo, jesteś silniejsza, niż myślisz. Jesteś potężniejsza od agresora. Dlaczego więc wciąż nie działasz tak, jak wymagasz od innych? Gdzie jest twoja stanowczość? Gdzie jest twoja odpowiedzialność? Prawo międzynarodowe przewiduje zbiorową obronę. Istnieją uchwały Zgromadzenia Ogólnego ONZ i międzynarodowych sądów, istnieją zobowiązania wynikające z Memorandum Budapesztańskiego, które wprost wskazują: agresja została dokonana, wojska muszą zostać wycofane, okupacja – zakończona, a inni gwarantowali nam nienaruszalność granic. A mimo to zło wciąż działa. Ponownie zwracamy się do ONZ i Kongresu USA: nie pozwólcie tym, którzy szukają korzyści w kompromisach z agresorem, wywierać presji na Ukrainę. Żadnych ustępstw terytorialnych, żadnych negocjacji ze światowym zbrodniarzem, jedno żądanie – precz z okupowanych terytoriów. Żadnych „pokojów” za cenę sprawiedliwości. Bo to nie jest pokój – to odłożona wojna. Ponownie zwracamy się do świata: powstrzymajcie tę zarazę XXI wieku albo dajcie Ukrainie wszystko, co niezbędne do zwycięstwa. Bez ograniczeń. Bez strachu. Bez gier politycznych. Dajcie możliwość obrony zgodnie z prawem i realiami wojny. Bo Ukraina to nie tylko sprawa jej samej. To granica, za którą istnieje albo prawda, albo panuje siła. I jeśli dziś świat nie dokona wyboru, jutro dokonany zostanie on za niego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Uczczono artystę

W przytulnej salce Obwodowej Biblioteki w Równem odbyła się serdeczna i wyjątkowo wzruszająca jubileuszowa uroczystość, poświęcona 70-leciu Mykoły Tymczaka – aktywnego proświtianina, wszechstronnego artysty, poety i prozaika, malarza i rzeźbiarza, autora i wykonawcy pieśni, którego twórczość stała się ważną częścią życia duchowego Wołynia i całej Ukrainy. Wydarzenie zgromadziło miłośników twórczości, przyjaciół, kolegów oraz wszystkich, którzy cenią talent i życiową drogę jubilata. Podczas spotkania goście mieli możliwość bliżej poznać biografię Mykoły Tymczaka, jego dorobek twórczy oraz wkład w życie kulturalne Równiańszczyzny, a zwłaszcza Dubieńszczyzny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

reżimem, broniąc swojej ludzkiej godności. W materiale mowa o całkowicie zmyślonych oskarżeniach o organizację zbrojnego powstania przeciwko władzy radzieckiej, za co otrzymał 10 lat więzienia. W 1940 roku wyrok poddano rewizji, ale do oskarżeń dodano przynależność do działalności „Proświty” w Konotopie w latach 1918–1919 i Pawło Łohwyn pozostał w więzieniu, gdzie zmarł, odbywszy połowę wyroku. W tych samych złych czasach aresztowano również dwóch braci Łohwynów, jednego z nich – Iwana – rozstrzelano. „Moskiewska władza okupacyjna w tamtych latach radzieckiej »inkwizycji« niszczyła najlepszych. Właśnie świadomi narodowo, aktywni, utalentowani doznali okrutnych prześladowań. Właśnie tak działają i raszyści obecnie na okupowanych terytoriach. Pamiętajmy!”, – pisze autorka artykułu Zoja Szałiwska. Ostatnimi czasy większość mediów drukowanych zrezygnowała z publikacji listów czytelników, a tymczasem taka rubryka jest zawsze ciekawa, jeśli nie unika się ostrych tematów. Oto kilka przykładów z „Silśkych Wistej” (nr 3, 15.01.2026): „Szanowna Redakcjo! Nas, rolników Ukrainy i wsi Hruszkiwka, najbardziej niepokoi i po prostu zabija wojna, którą rozpętała Rosja. Ukraina krwawi od 2013 roku, kiedy na polecenie kremlowskiego karła rozpędzono studentów, a później rozstrzelano Niebiańską Sotnię... A ilu naszych obrońców i cywilnych mieszkańców zginęło z rąk Rosji od 2013 roku do dziś, drży rodzima ziemia! Tymczasem Rosja nie jest ukarana, bo wykupuje się od międzynarodowych trybunałów i sądów. Ale świat musi doprowadzić do kary dla tego kraju-złodzieja i terrorysty!”, – napisała S. Pysarenko w imieniu wspólnoty wsi Hruszkiwka w obwodzie czerkaskim. Na temat sprawiedliwości jest wpis Lidii Cajuk z Białej Cerkwi, która prosi o wyjaśnienie, „co to za pojęcie taka wola polityczna, skoro Konstytucji i praw Ukrainy nie wykonuje przede wszystkim władza, »bo, widzicie, nie ma ona na to »woli politycznej«!«”. „Dlaczego Zełenskiemu z jego »menedżerami«, prokuratorami, sędziami, deputowanymi można nie wykonywać praw, a dla obywateli, na których szyjach siedzą ci słudzy Kremla, – jest to obowiązkowe? Zatem równość wszystkich wobec prawa u nas jest tylko na papierze”, – zaznacza autorka „Silśkych Wistej”. W tym artykule wspomniano materiały wydrukowane pod koniec ubiegłego roku, które, w opinii autora, zachowują swoją aktualność również teraz – czyż nie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Gazety i gorące tematy

Ihor ZOC Przeglądając szpalty znanych gazet o ogólnoukraińskim zasięgu, zwróciłem uwagę, że tematycznie ich treść pod koniec 2025 roku pozostała taka sama, jak rok temu. Tak, wojna rosyjsko-ukraińska jest jednym z głównych tematów „Silśkych wistej” – materiały ukazują się pod rubrykami „Niewypowiedziana wojna”, „Kowale zwycięstwa”. Poprzez losy ukraińskich obrońców i obrończyń dziennikarze gazety starają się pokazać całe spektrum naszego oporu. Na przykład w szkicu Leonida Łohwynenki z Charkowa „Za plecami Ojczyzna” („Silśki wisti” nr 39, 02.10.2025) mowa o szlaku bojowym zastępcy dowódcy batalionu Lowa, który opowiada o poruszających epizodach wojny. Oto jeden z nich: „Do bojowników przychodził starzec. Ukraiński paszport, język ukraiński. Prosił o papierosy, żywność dla »leżącej babci«. A po jego wizytach rozpoczynały się uderzenia czołgowe na nasze pozycje. Po trzeciej wizycie okazało się: żadna »babcia« nie istniała. To był nawigator. Podłość szczególna: kryć się językiem, za który jeszcze wczoraj zabijano aktywistów »Proświty«. Język ukraiński jako znak oporu — i jako przykrywka zdrady”. Ekskluzywnym stał się także materiał pod tytułem „Generał Andrij Sokołow o wojnie, południu i cenie decyzji”, gdyż niewielu dowódców wyższego szczebla otwarcie mówi nie tylko o udanych działaniach na froncie. Oto fragment artykułu: „...Wszystko zaczęło się jeszcze w 2014 roku. Wtedy południe było umocnione. Zapory minowe, zaminowane mosty, chronione kanały. A potem obrona zaczęła topnieć. Biznes, pieniądze, strach przed decyzjami... A potem nadszedł luty. – Nie poddaliśmy się. Wycofywaliśmy się z walkami: Melitopol, Wasyliwka, Tokmak. Czepialiśmy się każdego miasta. Wsparcie – Gwardia Narodowa, 128. brygada przyszła za późno. – W Tokmaku Obrona Terytorialna była ludźmi bez broni, bez pancerza, bez dowódców. Ich życia płonęły jak sucha trawa. I wtedy pojawiło się pytanie: Mariupol czy Zaporoże? – Wybrałem Zaporoże. Bo jego upadek stałby się końcem kraju. Straciliśmy Mariupol, ale zachowaliśmy Ukrainę” („Silśki wisti” nr 51—52, 25.12.2025). Jednym z prawdziwych wybawców Ukrainy jest były Głównodowodzący Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny, którego nazwisko rzadko pojawia się w mediach, ale w „Ukrainie mołodej” (nr 46, 19.11.2025) ukazał się artykuł Kostiantyna Rodyka o książce Ludmyły Dołhonowśkiej „Żelazny generał. Lekcje człowieczeństwa”. „W ogóle w pierwszej części swojej trylogii wspomnieniowej Głównodowodzący unika szerokiej analizy działań bojowych; pisze, że ten temat jest zarezerwowany dla drugiej części wspomnień pod tytułem »Nasza wojna«” – pisze autor artykułu i dalej zaznacza, że pani Dołhonowśka „starannie rejestruje strategiczne przemyślenia Załużnego, którymi uważał za stosowne się dzielić”. Jak zauważa pan Rodyk, „w czasie gdy ukraiński Prezydent zawierał-składał” czysto deklaratywne memoranda o bezpieczeństwie, Głównodowodzący zaznaczał: „Istnieją tylko dwa skuteczne sposoby, by uchronić państwo przed nowymi zakusami: członkostwo w NATO lub przekształcenie Ukrainy w twierdzę według modelu izraelskiego”. Chociaż teoretycznie istnieje i trzeci wariant, prawdopodobnie najskuteczniejszy – dezintegracja Rosji, jednak, jak pisze Kostiantyn Rodyk, Załużny nie wspomina o nim, aby nie drażnić partnerów. Więc ten wariant do dziś nie jest omawiany na Zachodzie w płaszczyźnie praktycznej. „A może jego nagłośnienie miałoby jeszcze bardziej negatywne skutki wewnątrz kraju, kierowanego, delikatnie mówiąc, nie przez rusofobów” – zauważa autor artykułu w gazecie. Przykuł uwagę obserwatora także artykuł K. Rodyka w „Ukrainie mołodej” (nr 41, 15.10.2025) o książce Aloisa Prinza „Płomieniar. Życiorys Josepha Goebbelsa”, w której mowa nie tylko o jednym z ideologów faszyzmu, ale o wpływie propagandy na masy ludzi. „Właśnie propaganda utorowała drogę do terroru” – zaznacza autor. W „Płomieniarze” nigdzie nie wspomniano o Putinie. Choć w 2011 roku, kiedy książka Prinza ukazała się w Niemczech, już można było prowadzić uzasadnione analogie między kremlowskim „płomieniarzem” a Goebbelsem (monachijskie przemówienie Putina z 2007 roku, retoryka Moskwy wobec ataku na Gruzję w 2008 roku). Jeszcze jedną ciekawą analogię przeprowadza pan Rodyk, gdy wspomina środki, którymi rozpowszechniano propagandę ponad pół wieku temu i teraz. „I kiedy wspominamy, że Goebbels zadbał, aby w każdej rodzinie było radio – pomyślmy, po co nam tak uporczywie proponują maksymalną aktywację w »Dii«” – zauważa autor gazety. W wydaniu nr 46 „Ukraina mołoda” publikuje artykuł Wołodymyra Cybulki „Ze jako odbicie Pu”, w którym twierdzi, że prezydent Zełenski powtarza trajektorię kształtowania się putinizmu – „nie pod względem skali i nie pod względem krwi, a pod względem politycznej logiki podejmowania decyzji: władza przede wszystkim, państwo – potem”. Autor w szczególności zaznacza: „Sześć lat rządów Zełenskiego – to seria decyzji, w których wybierał nie państwo, a zachowanie własnej konstrukcji władzy”. Zdaniem Wołodymyra Cybulki, na Ukrainie doszło do monopolizacji władzy pod sosem „efektywności”, zdemontowano niezależne instytucje, wprowadzono kontrolę informacyjną i „ręczne” media, a służby specjalne upolityczniono. Autor dzieli się spostrzeżeniem: „Putin nigdy nie przyzna się do winy – to część jego politycznego DNA. Zełenski zaadaptował ten styl do ukraińskiego kontekstu. Na wszystkie porażki odpowiedź jest standardowa: »nie wiedziałem«, »zameldowano mi«, »to nie moja kompetencja«, »to prowokacja«. »Kiedy władza jest scentralizowana, a odpowiedzialność rozmyta – naród otrzymuje »personalistyczne państwo bez personalnej odpowiedzialności«. I to jest najniebezpieczniejsza rym z putinizmem” – podsumowuje autor. W artykule mowa także o Mindiczgejcie i uruchomieniu mechanizmu zmian, które, zdaniem Wołodymyra Cybulki, „nie są w płaszczyźnie personalnej, a w państwowej”. Nie przemilczała rażącej sytuacji z Mindiczem, współwłaścicielem studia „Kwartał 95” i najbliższym współpracownikiem Prezydenta W. Zełenskiego – także gazeta „Silśki wisti”. Tak, w nr 47 z 27 listopada ukazały się artykuły deputowanych ludowych Ukrainy: Sofii Fedyny „Kto odpowie za Mindiczgejt”, Niny Jużaniny „Nie zapomnieć o głównym”, Ołeksija Kuczerenki „Schematy ciągną się latami”, a także sędziego Sądu Konstytucyjnego w stanie spoczynku Wiktora Szyszkina „Pokonawszy wewnętrznego wroga, pokonamy i zewnętrznego”. W szczególności pan Szyszkin nazywa rzeczy po imieniu: „Nie będziemy chodzić w kółko: Mindicz dopuścił się zdrady stanu. Swoimi działaniami podważył zdolność obronną naszego kraju... W tej sytuacji bardzo niepokoi oto co. Mindicz, zrozumiałe, to łajdak. Ale wypadnięcie jednego łajdaka nie niszczy całego systemu”. Tutaj trzeba zauważyć, że doświadczony prawnik w swojej diagnozie tej rażącej sytuacji trafił w sedno: żaden z figurantów sprawy przyjaciół prezydenta nie został ukarany, kto został zatrzymany – wyszedł na wolność, a niektórzy dali drapaka w ciepłe kraje. I władza nie przeszkodziła! Jako dziennikarza, który przeżył niejedną falę tłumienia wolności słowa, nie bardzo zdziwił brak tego gorącego tematu w „Jedynych nowinach” w oligarchicznych kanałach telewizyjnych W. Pinczuka, I. Kołomojskiego – zapewne dlatego ich podwójne standardy są dość hojnie opłacane z budżetu państwa. Czyli naszym z wami kosztem, szanowni podatnicy. Szkoda, że tego tematu uniknęło wiele niezależnych mediów. W związku z tym chciałbym oddać sprawiedliwość tym, którzy nie przemilczeli. Są to wciąż „zbanowane” dla szerokiego oglądu kanały telewizyjne „Espreso”, „Pryamyj”, 5-ty. Jeszcze kanał telewizyjny Kijów, Radio Kijów 98 FM i niektóre inne. Wśród mediów drukowanych, oprócz już wspomnianych – lwowskie tygodniki „Wysokyj zamok” i „Ekspres”. W pierwszym z tych tygodników numer otwiera artykuł pod nagłówkiem „Ali-Babę trzeba zwalniać, rząd wysyłać do dymisji!” („Wysokyj zamok” nr 47, 20.11.2025), gdzie deputowany ludowy Wołodymyr Ariew zaznacza: „Zełenski z Jermakiem wiedzieli, co dzieje się w grupie przestępczej Mindicza”. Z kolei „Ekspres” (nr 47, 20.11.2025) zamieszcza artykuł „VIP-apartamenty dla ministrów Zełenskiego”, o tym, dlaczego i jak były członek rządu H. Hałuszczenko potajemnie mieszkał w luksusowej, zajętej posiadłości Zacharczenki, ministra-uciekiniera z czasów Janukowycza oraz artykuł z komentarzami ekspertów pod tytułem „Dożywocie dla łapowników i żadnej kaucji”. W ostatnim materiale specjaliści szukają odpowiedzi na wyniesione w podtytuł pytanie „Dlaczego Zełenski do tej pory nie zrównał korupcji ze zdradą stanu i czy mogłoby to powstrzymać nieuczciwych urzędników”, ale bezskutecznie. I dopóki władza centralna i organy ścigania milczą, niektórzy spostrzegawczy Ukraińcy dokonali nieoczekiwanego odkrycia. W informacji „Nawet Vanga nie przewidziała” „Silśki wisti” (nr 49, 11.12.2025) piszą, że w 16. odcinku drugiego sezonu znanego serialu „Sługa narodu” od studia „Kwartał 95”, który ujrzał światło dzienne w 2017 roku, zauważono podobieństwo do realnego wydarzenia – ucieczki biznesmena Tymura Mindicza. Tam skorumpowany „ekspremier” Czujko próbuje uciec z Ukrainy pod nazwiskiem „Mindicz”, i to jeden do jednego pokrywa się z zachowaniem prawdziwego Timura Mindicza. Opuścił on Ukrainę na godzinę przed przeszukaniem NABU, później zauważono go w Izraelu. Wydawnictwo przypomina, że pan Mindicz to biznesmen, współwłaściciel studia „Kwartał 95” i ma żydowskie korzenie. „Często scenarzyści wykorzystują w filmach imiona i nazwiska znajomych, dlatego żart w serialu okazał się proroczy. W odcinku „Sługi narodu” bohater, grany przez W. Zełenskiego, umawia się w sprawie zwolnienia Czujki z więzienia, po czym ten próbuje uciec do Izraela, podając się za Mindicza. I być może właśnie to podobieństwo między fabułą a prawdziwymi wydarzeniami przyciągnęło tyle uwagi” – pisze gazeta. Przeglądając szpalty gazet, odnotowuję stałą obecność materiałów o tematyce historycznej. Tak, w listopadzie 2025 roku, kiedy Ukraina czciła pamięć ofiar Hołodomorów, niektóre gazety nie ograniczyły się do publikacji o charakterze informacyjnym. A „Silśki wisti” tradycyjnie zmieniły kolor wydania nr 46 (20.11.2025) na żałobny czarny. Smutnej dacie poświęcone jest przesłanie Metropolity Epifaniusza, materiały „Hołodomor jako narzędzie zniewolenia”, „A kaci się nie zmieniają...”, „Światło świecy Ułasa”. Jednocześnie w wywiadzie Witalija Nazarenki z przedstawicielem UINP Serhijem Butką, ten ostatni przytacza dane o liczbie ofiar, które szereg autorytatywnych naukowców, w szczególności Olesia Stasiuk, Wołodymyr Serhijczuk, Wasyl Maroczko uważa za nieprawdziwe. „Ukrainie kategorycznie nie wolno teraz bawić się w miliony. Jest cyfra: zmarło prawie 4 miliony ludzi. I jej się trzymajmy” – twierdzi pan Butko. Z kolei „Hołos Ukrajiny” (nr 226, 21.11.2025) drukuje informację Służby Prasowej Aparatu Rady Najwyższej Ukrainy, gdzie zaznaczono: „Według różnych badań, w latach 1932-1933 zginęło od 4 do 7 milionów Ukraińców”. Moim zdaniem niespójne oświadczenia instytucji państwowych i ich przedstawicieli tylko szkodzą odtwarzaniu prawdy o wielkiej tragedii narodu ukraińskiego. Tematyce historycznej znaczną uwagę poświęca „Ukrajina mołoda”. „Musimy wspomnieć o milionach Ukraińców, zniszczonych przez moskiewski reżim totalitarny” – pisze gazeta w krótkim przedmowie do artykułu „Jeden z czternastu. Sprawa proświcianina Pawła Łohwyna” (15.10.2025). Mieszkaniec Konotopu, pracownik cukrowni Paweł Łohwyn był dwukrotnie skazany, ale nie zaprzestawał walki z totalitarnym re- Wielkanoc na wojnie. Zdjęcie Leonida Łohwynenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W swojej referacie „Huculskie tradycje i sztuka jako czynnik wszechstronnego rozwoju osobowości: przez pryzmat doświadczenia diaspory” prelegentka podkreśliła, że kultura ludowa jest potężnym zasobem wychowawczym. Dzięki pieśni, sztuce ludowej, tradycyjnym rzemiosłom, obrzędom i zwyczajom kształtuje się smak estetyczny, świadomość moralna, poczucie godności i odpowiedzialności za własną kulturę. W środowisku diaspory tradycje te często stają się duchowym pomostem między pokoleniami, pomagają zachowywać ukraińską tożsamość i przekazywać ją dzieciom, nawet daleko od rodzinnej ziemi. Wskazała także, że szczególne wrażenie wywarła na niej postać Petra Łosiuka – wybitnego pedagoga, prawdziwego krzewiciela kultury huculskiej, człowieka, który poświęcił całe życie służbie oświacie i rodzinnemu krajowi. Jego działalność edukacyjna jest przykładem tego, jak miłość do swojego narodu i kultury może stać się podstawą filozofii pedagogicznej i źródłem inspiracji dla nowych pokoleń. Serdecznie dziękuję rektorowi Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Walentynie Jakubiw oraz przewodniczącemu Rady Naukowej Ihorowi Cependzie za wysokie wyróżnienie – podziękowanie. To odznaczenie jest dla mnie nie tylko znakiem uznania, lecz także potwierdzeniem, że nasza wspólna praca na rzecz zachowania i popularyzacji ukraińskiej kultury jest ważna i potrzebna”. Natomiast Sołomija Uszniewycz, docent Katedry Edukacji Początkowej i Innowacji Edukacyjnych Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka, kandydatka nauk filologicznych, docent School of Ukrainian Studies w Yonkers NY (miasto Nowy Jork, USA), przedstawiła referat naukowy na temat: „Dyskurs etnopedagogiczny w ukraińskiej przestrzeni edukacyjnej za granicą: koncepcyjne podstawy Myrosława Stelmachowycza i Petra Łosiuka”, podczas którego ujawniła cechy działalności edukacyjnej i idei pedagogicznych dwóch współpracowników ukraińskiej pedagogiki ludowej oraz podkreśliła ich współczesne odczytanie w placówkach oświatowych ukraińskiej diaspory w USA. Podczas uroczystości wyróżniono dyplomami i podziękowaniami naukowców i nauczycieli, którzy kontynuują dzieło Petra Łosiuka i rozwijają tradycje huculskiej szkoły: Gieorgija Filipczuka, Swietłanę Romaniuk, Lesię Korolyk, Natalię Filipczuk, Wiktorię Łosiuk, Larysę Korż-Usenko, Wasyla Łosiuka. Medalem „Budowniczy Ukrainy” uhonorowano kierowniczkę twórczej naukowo-edukacyjnej pracowni „Górska szkoła Ukraińskich Karpat” Innę Czerwińską. Podczas wręczania honorowego odznaczenia „Budowniczy Ukrainy” Inna Czerwińska wyraziła słowa szczerej wdzięczności szanownej rodzinie proświatowej, wielce szanownemu kierownikowi Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członkowi Zarządu Centralnego – Pawłowi Mowczanowi, wielce szanownemu zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Gieorgijowi Filipczukowi. I zaznaczyła, że „szczególnie miło otrzymać nagrodę w te chwalebne szewczenkowskie dni, podczas konferencji – uroczystej akademii z okazji uczczenia 90. rocznicy urodzin Narodowego Nauczyciela Ukrainy, wieloletniego dyrektora Liceum w Jaworowie – Petra Łosiuka. Szczerze wierzę, że WSZYSTKO BĘDZIE Ukraina! A my, każdy na swoim stanowisku pracy – trzymamy nasz front edukacyjny. Dziękuję rodzinnemu Karpackiemu Uniwersytetowi Narodowemu im. Wasyla Stefanyka za możliwość rozwoju zawodowego”. Podczas konferencji zainicjowano humanitarną akcję naukowców „Podaruj Liceum im. Petra Łosiuka w Jaworowie książkę”. W akcji wzięli udział wszyscy uczestnicy forum naukowego, którzy uzupełnili szkolną bibliotekę cennymi wydawnictwami naukowymi. Na podstawie wyników forum naukowego przyjęto rezolucję, która stanie się drogowskazem dla popularyzacji autentycznego dziedzictwa pedagogicznego Petra Łosiuka oraz zachowania etnokulturowych dorobków Huculszczyzny. Serdecznie dziękujemy Wiktorii i Wasylowi Łosiukom – rodzinie Petra Łosiuka, kadrze pedagogicznej Liceum im. Petra Łosiuka w Jaworowie za wspaniałą organizację konferencji, ciepłą atmosferę, gościnność i pielęgnowanie pamięci o wybitnym pedagogu. Dzięki ich pracy i oddaniu takie wydarzenia nie tylko jednoczą ludzi, lecz także pomagają zachowywać i przekazywać przyszłym pokoleniom duchowe i kulturowe dziedzictwo naszego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Huculska szkoła jako fenomen etnopedagogiki. Uczczenie pamięci ludowego nauczyciela Ukrainy Petra Łosiuka

Inna CZERWIŃSKA, doktor nauk pedagogicznych, profesor Lesia KOROLYK/BOJKO, ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, zasłużona działaczka sztuki estradowej Ukrainy Ludowa pedagogika, ludowa kultura to nie tylko pamięć o przeszłości, lecz także żywa siła, która kształtuje współczesnego człowieka, jego światopogląd, moralne drogowskazy i duchowy rdzeń. W czasach globalizacji, gdy świat staje się coraz bardziej ujednolicony, szczególną wagę zyskuje ochrona narodowego dziedzictwa kulturowego, idei edukacyjnych pedagogów, którzy tworzyli ukraińską szkołę narodową, dbali o zachowanie jej tożsamości. To właśnie oni pomagają narodowi nie utracić swojego oblicza, a człowiekowi – poczuć przynależność do wielkiej historii, tradycji i wspólnoty. Jednym z najjaśniejszych regionów etnograficznych Ukrainy, bez przesady, jest Huculszczyzna — unikalny karpacki kraj, gdzie ludowa kultura i pedagogika etnograficzna zachowały się w swoim szczególnym pięknie i oryginalności. Warunki naturalne górskiego środowiska, stosunkowa odległość osiedli sprzyjały temu, że przez stulecia przekazywano tu z pokolenia na pokolenie tradycje wychowawcze, obyczaje, obrzędy, rzemiosła, muzykę i tańce. Kultura huculska stała się swoistym symbolem twórczej siły narodu ukraińskiego, jego miłości do wolności, piękna i harmonii z naturą. Właśnie refleksjom nad znaczeniem tej kultury poświęcona była I Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Szkoła huculska jako fenomen etnopedagogiki: pedagogiczne idee Piotra Łosiuka w wymiarach współczesnej edukacji”, poświęcona 90. rocznicy urodzin Narodowego Nauczyciela Ukrainy, członka-korespondenta NAPN Ukrainy, honorowego profesora Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka, pedagoga i badacza Huculszczyzny – Piotra Łosiuka, która odbyła się na bazie Jaworowskiego Liceum im. Piotra Łosiuka. Współorganizatorami konferencji były Narodowa Akademia Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka (twórcze laboratorium naukowo-dydaktyczne „Górska szkoła Ukraińskich Karpat”, Katedra Edukacji Początkowej i Innowacji Edukacyjnych Wydziału Pedagogicznego), Jaworowskie Liceum im. Piotra Łosiuka Rady Miejskiej Kosowa Obwód iwano-frankiwski. W konferencji wzięli udział przedstawiciele Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, naukowcy Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka, dwunastu zakładów szkolnictwa wyższego, pedagodzy regionu Ukraińskich Karpat, znani krajoznawcy, historycy sztuki, przedstawiciele władz, duchowieństwa, ludowi i zasłużeni artyści, absolwenci Liceum w Jaworowie, młodzież uczniowska oraz wszyscy, dla których bliska i interesująca jest postać Petra Łosiuka. Ponad 200 uczestników z różnych zakątków Ukrainy i zza granicy zebrało się, aby uczcić pamięć wybitnego pedagoga, przemyśleć jego spuściznę pedagogiczną i omówić aktualne kwestie rozwoju edukacji nie tylko Huculszczyzny, ale i całej Ukrainy. Podczas otwarcia konferencji rektorka Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Walentyna Jakubiw, doktor nauk ekonomicznych, profesor, zaznaczyła: „Konferencja zjednoczyła naukowców, pedagogów i badaczy, którzy pracują nad zachowaniem i rozwojem ukraińskich tradycji pedagogicznych. Szczególnie cenne jest przemyślenie fenomenu huculskiej szkoły – unikalnego przykładu połączenia narodowej kultury, wychowania i nowoczesnych podejść edukacyjnych. Postać Petra Łosiuka to symbol oddania ukraińskiej szkole, uczniom i rodzimej kulturze. Jego idee pedagogiczne do dziś pozostają aktualne, ponieważ uczą nas budować edukację, która łączy głęboki szacunek dla tradycji z otwartością na innowacje”. Przewodniczący Rady Naukowej uniwersytetu Ihor Cependa podkreślił, że „Petro Łosiuk należy do tych pedagogów, którzy nie tylko pracowali w szkole, ale kształtowali całą filozofię ukraińskiej edukacji, łącząc nowoczesną pedagogikę z głębokimi etnokulturowymi tradycjami Karpackiego kraju. Jego idee naukowe i praktyczne osiągnięcia stały się ważnym fundamentem rozwoju huculszczyznoznawstwa i ukraińskiej etnopedagogiki”. Na sesji plenarnej oraz podczas pracy sekcji konferencji wygłaszano referaty o postaci Petra Łosiuka jako założyciela huculskiej szkoły narodowej na Ukrainie, o jego „Huculskiej szkole” jako fenomenie autorskiej szkoły karpackiej, o pedagogice Petra Łosiuka, o międzynarodowym doświadczeniu wdrażania praktyk etnopedagogicznych Huculszczyzny w szkołach diaspory, o przygotowaniu przyszłych nauczycieli szkoły podstawowej do realizacji komponentu etnokulturowego w warunkach klasy wielokulturowej itp. Szczególnie cenne było wideo-przesłanie prezydenta NAPN Ukrainy akademika Wasyla Kremienia, który przez wiele lat współpracował z Petrem Łosiukiem przy kształtowaniu naukowych podstaw etnopedagogiki i rozwoju ukraińskiej szkoły narodowej, a także powitania i referaty akademika-sekretarza Nelli Nyczkało, akademików Heorhija Filipczuka, Larysy Berezowskiej, Olhy Suchomlinskiej, profesorów Myrosławy Wowk, Natalii Filipczuk, głównego specjalisty wydziału współpracy z organami samorządu lokalnego Dyrektoriatu Edukacji Szkolnej Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy Oleny Popowej. Moderatorami konferencji byli dyrektorka Liceum w Jaworowie im. Petra Łosiuka Wiktoria Łosiuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor Katedry Edukacji Wczesnoszkolnej i Innowacji Edukacyjnych, kierowniczka twórczego naukowo-dydaktycznego laboratorium „Szkoła Górska Ukraińskich Karpat” Karpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stefanyka Inna Czerwińska oraz dyrektor regionalnego centrum sztuki ludowej „Huculska hrada” Wasyl Łosiuk. W konferencji uczestniczyli również goście zza granicy, przedstawiciele ukraińskiej diaspory, w tym, w szczególności, Lesia Korolyk-Bojko, ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, Posłanka Pokoju, przewodnicząca Międzynarodowej Organizacji „Postęp Kobiet Niosących Pokój w Diasporze” oraz Kulturalno-oświatowego Stowarzyszenia „Mist- IL Ponte”, zasłużona działaczka sztuki estradowej Ukrainy (miasto Gubbio, Włochy). Podczas swojego wystąpienia prelegentka zaznaczyła, że „dla niej, jako Ukrainki z diaspory, udział w tej konferencji stał się szczególnie cennym i poruszającym doświadczeniem. W

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Nasz język sam świadczy o swojej starożytności

Ołeksandr Riznyczenko, m. Odessa. Jeszcze w łagrze nr 36 wypisałem książkę F. P. Filina „Pochodzenie języka rosyjskiego, ukraińskiego i białoruskiego” („Nauka”, L., 1972), bo ta kwestia bardzo interesowała nas wszystkich, więźniów-Ukraińców. I to, że Filin na pierwszym miejscu postawił rosyjski, nas oburzało. Bo miał on na myśli narzecze moskiewskie, które w rzeczywistości powstało dopiero w XIII–XIV wieku, kiedy Złota Orda przekształciła się w księstwo moskiewskie, kiedy Apraksinowie, Arakczejewowie, Buninowie, Godunowowie, Golicynowie, Dierżawinowie, Sałtykowowie, Szeremietiewowie, Karamzinowie, Turgieniewowie, Ordin-Naszczokinowie stawali się ruskimi. Z czasem – russkimi. Czyli należącymi do Rusi, podbitymi przez Ruś. A język rusko-ukraiński był nasz, pochodzenie jego ukrywa się gdzieś w tysiącleciach. Dlatego interesowało nas badanie kłamstw-wykrętów-podstępów, do których uciekali się nasi północni młodzi sąsiedzi, próbując stać się starszymi! Ale mniejsza z tym. Dlaczego wspomniałem o tej książce? A oto przez to zdanie, przez tę prawdziwą sentencję autora Filina (podajemy po ukraińsku): „Dane archeologiczne, antropologiczne i inne przy ubóstwie czy też całkowitym braku bezpośrednich świadectw historycznych dają tak rozmyte, wieloznaczne odpowiedzi, które w żaden sposób nie mogą być uważane za rozstrzygające. Rozstrzygające mogą stać się świadectwa językowe”. Ono mnie poraziło i przez wszystkie kolejne lata wymagało ode mnie szukania owych świadectw językowych. I w końcu udało mi się znaleźć takie świadectwa, właśnie językowe, które zdziwiły i wprawiły w zakłopotanie niektórych odesytów, przesiąkniętych russkim duszkiem. Te świadectwa były nieodparte, niepodważalne, bo dawał je sam żywy język nasz. Często wspominam początek drugiego tysiąclecia, styczeń 2000 roku. Wchodzę do redakcji gazety „Dumska płoszcza”, do Mykoły Suchoweckiego, który już dawno stał się moim przyjacielem – to przecież on redagował moją pierwszą książeczkę „Ozon” w wydawnictwie „Majak” w 1990 roku. To z nim we dwóch pracowaliśmy w wydziale oświaty w latach 1996–1998. To my z nim zostaliśmy postawieni przez Serhija Kozyckiego, który wtedy na rozkaz nowego mera Odessy Eduarda Hurwyca stanął na czele miejskiej oświaty, na tak zaszczytnym stanowisku – sprawdzać nauczanie i odrodzenie języka ukraińskiego w szkołach Odessy. A szkół wtedy było do setki. I my starannie to robiliśmy, bo młode państwo nasze wymagało – ukrainizujcie się! Opowiadam Mykole o swoim nowym odkryciu, które wzburzyło, wprawiło w zakłopotanie, radowało wtedy moją wyobraźnię: – Ty wiesz, Mykołciu, ja dokonałem odkrycia: nasz język jest bogatszy od moskiewskiego i od francuskiego, i od angielskiego! – Tak ty co, – wykrzykuje Mykoła, – bogatszy? To ciekawe! No wyłuszczaj. Wyciągam brudnopisy, ścielę je na stole i pokazuję-opowiadam. – Patrz: oto wołacz, u nas jest, a tam – nie ma. Oto rodzaj nijaki, u nas jest, a u Moskali wszystkie dziecięta zwierząt stały się rodzaju męskiego. Zamiast jahniaty, szczeniaty, kozeniaty, kurczaty u nich stały jahniatok, szczenok, kozliatok, cyplatok… No to ogólna tendencja – znikanie rodzaju nijakiego we wszystkich językach. A w naszej ten rodzaj żelazobetonowo się trzyma! Ba, nawet słowo „budźmo”, które nasi ruchowcy rozpowszechniają po Ukrainie, – Moskale zastąpili słowem „budziem”, czyli już nie trybem rozkazującym, a formą czasu przyszłego. Widzę, u Mykoły oczy się zapalają, bo przecież on nie tylko pisarz, a jeszcze i filolog, uczył się z moją siostrą Walą na jednym wydziale uniwersytetu. Po jakichś dziesięciu minutach zbiera moje arkusze i mówi: – Przyjacielu Ołeksie, ja pójdę do redaktora i pokażę mu oto to. A ty poczekaj… Póki on tam rozmawia, ja, przyjaciele, wyskoczę naprzód i powiem wam, że wołacz stał się u mnie drugą bogacizną. Budźmo! – pierwszą. Jahnia, jahniaty – 8-ą. A rodzaj nijaki – 21-ą bogacizną. Ja czekam. Mykoła w końcu wraca i mówi: – Wołodia powiedział, żebyś natychmiast zapisał, zrobił artykuł, i my będziemy drukować. Tutaj już ja wykrzykuję: – Tak ty co? – Tak, po jednej bogaciźnie z kontynuacją. Wyjaśniło się, że Wołodia Dołynśkyj jako prawdziwy mądry redaktor od razu chwycił tę ideę za grzywę! On błyskawicznie zrozumiał, jak i Mykoła, że ta idea może zrobić przewrót w naszym języku! I ja, uskrzydlony, poleciałem do biblioteki formować ideę w papierowy wygląd. Po kilku dniach w gazecie wychodzi mój artykuł „Dziedzictwo tysiącleci: czym język ukraiński jest bogatszy od innych?”. Dalej – druga, trzecia… W książce „Ołeksandr Riznykiw. Indeks biobibliograficzny”, wyd. 2-gie, Odessa, 2022. – 452 pozycje. Tutaj można zobaczyć, jak mój artykuł rozrastał się, jak dodawały się nowe i nowe bogacizny. Ich stało się już 9! No i miałem kłopot potem – wszyscy, którzy przeczytali moje znaleziska, to chwalili mnie, to wyrzucali, to po prostu dokuczali: „Kak eto bogacze? Szto ty niesiosz, piszesz? Da nasz jazyk samyj luczszyj!”. Ja tylko uśmiechałem się i kontynuowałem opracowywać złotą żyłę, na którą natrafiłem jeszcze w łagrze nr 36. Żanna Zołotarewśka, dyrektorka gimnazjum nr 4, która była moją koleżanką z roku na uniwersytecie, gorąco poparła mnie, pomogła nawet wydać książeczką. Właśnie tę książeczkę zobaczył mój gułagowski współwięzień Anatolij Zdorowyj, kiedy przyjechał (nawiasem mówiąc, to „przyjechał” stało się u mnie dziewiątą bogacizną) z Charkowa do kozackiej Odessy. On od razu zapłonął ideą wydać ją ponownie u siebie, w Charkowie, a jeszcze i napisać przedmowę. Wyszło tak, że on dodał swój wspaniały artykuł o języku, gdzie wspominał, jak ja zaczynałem pisać swojego Zwięzłego Słownika Rdzennego w obozie, jak mi pomagali dobierać słowa pojmani żołnierze UPA. I zaprosił mnie do Charkowa na prezentację charkowskiego wydania. Pojechałem i byłem zdziwiony, że słuchaczy zebrało się niemal sto. A to dlatego, że Anatol był nie tylko przewodniczącym obwodowego oddziału Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, ale w latach 1990–1994 – deputowanym Charkowskiej Rady Obwodowej. W latach 1992–1994 pracował jako pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej do spraw polityki ogólnopaństwowej i regionalnej oraz kwestii humanitarnych; w latach 1994–1995 kierował państwową instytucją finansową; w latach 1999–2000 był doradcą do spraw ekonomicznych. Występuję ze sceny, a na dole stoi stolik, na którym leży stosik moich książek. Słuchacze podchodzą, biorą książkę i kładą obok pieniądze. Nikt nie został bez książki, a tych pieniędzy wystarczyło mi na bilety w obie strony. Miło było słuchać pozytywnych opinii charkowian, a nawet pokazano wydarzenie w telewizji, przeprowadzono ze mną wywiad. Co więcej, w następnym roku tę samą książeczkę wydał przewodniczący charkowskiej „Proświty” prof. A. M. Kindratenko. A w latach 2007–2008 redaktorka kijowskiej telewizji Iryna Szatochina zaprosiła mnie na nagrania do Kijowa, ponieważ postanowiła pokazać wszystkie „bahatynki” w moim autorskim wykonaniu z odpowiednimi dodatkami. Musiałem więc przez kilka miesięcy okresowo jeździć na nagrania do Kijowa. I teraz czasami te nagrania pokazują na całą Ukrainę lub wybiórczo w różnych obwodach. O czym donoszą mi przyjaciele, dziękując. A już w 2011 roku w wydawnictwie „Nawczalna knyha – Bohdan” ujrzało światło dzienne kolejne, uzupełnione wydanie, w którym było 30 „bahatynek” („Ołeksandr Riznykiw. Indeks biobibliograficzny”, wyd. 2, Odessa, 2022). W tym samym 2011 roku z rąk Pawła Mowczana, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, otrzymałem nagrodę im. Borysa Hrinczenki. No i w 2017 roku wspaniały wydawca Wołodymyr Szołkoszytnyj wraz z ówczesnym redaktorem gazety „Literaturna Ukrajina” Stanisławem Bondarenką wydali książkę, w której było już 33 „bahatynki”, na których postanowiłem poprzestać, to znaczy nie wyszukiwać nowych. Ta książka jest świetnie złożona, łatwo odbierana przez czytelników, którzy często do mnie dzwonią i proszą o wysyłkę. Wołodymyr Szołkoszytnyj obiecuje powtórzyć wydanie. Tymczasem kontynuuję zbieranie mojego Słownika Rdzennego. Z nim też była ciekawa przygoda. W 2011 roku wysłałem do USA ponad 1300 zebranych wtedy „słowohron” swojemu nauczycielowi i koledze z roku na wydziale filologicznym Uniwersytetu w Odessie, Światosławowi Karawanśkiemu, w tamtym czasie już słynnemu językoznawcy. Przekazuje on je do Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki w Nowym Jorku. List do mnie z Nowego Jorku, od NTSz: próby czasu. I chociaż nie zawsze Wielkanoc Franki była radosna i beztroska, jak i dla wielu z nas dzisiaj, w czasie wojny, pełnym smutku i strat, to to jasne święto zawsze daje nam wiarę i nadzieję, symbolizuje zwycięstwo życia nad śmiercią. Więc ta książka, która opowiada o ciągłości tradycji, prawie do bycia sobą i świętowania Wielkanocy, stanie się jasnym promieniem dla każdego, kto ją otworzy; przypomni, że wraz z wiosną, Zmartwychwstaniem Chrystusowym ponosi klęskę nie tylko zima, ale i zło we wszystkich jego przejawach, o czym w jednym ze swoich utworów pisał Iwan Franko. Okładkę wydania, które ujrzało światło dzienne w wydawnictwie „Apriori”, zdobią pisanki Hali Kluczko – prawnuczki Iwana Franki, można je obejrzeć w ekspozycji Muzeum Pisanki. Oksana JASIŃSKA Rozumiemy cały ogrom Twojej nieprzerwanej pracy. Samo słowo „słowohrona” powinno stać się terminem, i to stworzonym bardzo trafnie. Mamy nadzieję nadal być dla Ciebie pomocni. Nasza korespondencja ostatecznie zakończyła się „Złotą płytą”! Wielce Szanowny Panie Riznykiw! Serdecznie dziękuję Panu za list. Spieszę poinformować, że Pana materiały będą bezpiecznie przechowywane w Bibliotece NTSz-A w Nowym Jorku. Otrzymany od Pana mailem (pocztą elektroniczną) plik z „nowym wariantem, właśnie zarchiwizowanym” przepisaliśmy na „złotą płytę” i umieściliśmy w zbiorach cyfrowych źródeł Biblioteki. Z poważaniem Pańko Serhij, biblioteka NTSz-A w Nowym Jorku. 12.08.2011 Ale od tego czasu, przyjaciele, minęło półtorej dekady. Na dzisiaj mam już 11800 „słowohron”. Dodaję nowe i nowe. Te rdzenie czy „słowohrona” skłoniły mnie do następnego kroku – postanowiłem spróbować zebrać rdzenie czy słowa bliskie znaczeniowo, które nazywane są polami semantycznymi lub gniazdami leksykalno-semantycznymi, w oddzielne „kuszczohrona”. Czy po prostu krzewy. Językoznawczyni Łesia Olifirenko, kandydat nauk filologicznych, pobłogosławiła mnie do tej pracy, pisząc: Drogi Panie Ołeksandrze! Można różnie nazywać – krzewy, pola semantyczne, gniazda leksykalno-semantyczne. Rzecz w tym, że Pana podejście jest indywidualne, a dokładniej indywidualno-autorskie, dlatego nie potrzebuje jakichś granic i ustalonych terminów. Nadał Pan temu pojęciu taką nazwę, więc to Pana autorski wybór. Sądzę, że ma Pan prawo do własnej interpretacji pojęcia. Sukcesów Panu w Pana twórczości! Zwycięstwa Ukrainie! Wydałem już dwie książki. To dwoina, przyjaciele! To 31. „bahatynka” z „kuszczohronami”! W pierwszej było pół setki, w drugiej 261 „kuszczohronów”. Za tę drugą książkę 27 października 2025 r. z rąk Askolda Łozyńśkiego, niedawnego prezesa Światowego Kongresu Ukraińców, otrzymałem dyplom od fundacji im. Wolanykiw-Szwabińskich (USA). To mnie bardzo ucieszyło i podtrzymało chęć do dalszej pracy. Przygotowuję trzecią książkę, gdzie zebrałem już 400 „kuszczohronów”. Taka jest moja historia z badaniem żywego języka ukraińskiego. Takie świadectwa o swojej starożytności i trwałości, jakiejś dziwnej, fantastycznie niepojętej żywotności nadał nam sam nasz język. O którym poeta Mojsej Fiszbejn powiedział kiedyś: „Język ukraiński – boży, bogiem dany, bogiem wybrany”. Właśnie dlatego zmartwychwstaje w tej, pierwotnej piękności. Zmartwychwstanie języka Byłaś Kopciuszkiem w Domu swoim, kiedy macocha zła opiekowała twój Dom. Ty usługiwać zmuszona przybłędą, co, obsiadłszy ciebie, dali wolę rękom, odrywali od ust ostatni kawałek, narzucali na usta „orenburską chustę”! Ale stał się cud – znikła macocha zła, obsypuje się popiół z ciebie, sadza. Ty, nieprzywykła do praw, gospodyni nowa obecnie w Domu swoim wchodzisz w prawa. Macoszaki syczą, płaczą przybłędy: kary czekają za szturchańce, plwociny, przekleństwa. Ty zaś, Księżniczko, zamierzasz wszystkim wybaczać, swoją rękę świętą podajesz do całowania. Zmartwychwstajesz w tej, pierwotnej piękności, i temu zmartwychwstaniu radują się wszyscy. Otula ciebie znów miłością nasz Dom. Ty stajesz się Królową w Domu swoim. 11.11.1999 r. Niestety, zła macocha jeszcze nie znikła, po trzydziestu latach próbuje znowu narzucić swoją pajęczynę. Ale już wyrosło nowe pokolenie Ukraińców-Rusów-Antów, które podnosi naszą kalinę i ostatecznie zwycięży!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Duch tradycji

W Muzeum Malarstwa Pisankowego niezwykle interesującym wykładem oraz prezentacją książki „Wielkanoc u Frankàw: duch i smak tradycji” znanej literaturoznawczyni, badaczki twórczości Iwana Franki, dyrektorki Instytutu Frankoznawstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, badaczki życiorysu i twórczości Iwana Franki Natalii Tychołoz w ciepłej i pełnej inspiracji atmosferze rozpoczęliśmy obchody 170. rocznicy urodzin Iwana Franki na Prykarpaciu. To okazałe i bogato ilustrowane wydanie odsłania głębię ludowych i rodzinnych tradycji, oddaje atmosferę świętowania Wielkanocy w rodzinie Frankàw przez pokolenia – mimo wyzwań losu i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ołeksandr „Obrij” Kuczerenko: „Inspiruję się lasostepami Charkowszczyzny”

Dzisiaj wielu ukraińskich poetów, prozaików i działaczy kultury z bronią w ręku broni Ukrainy w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy. Są oni głosem wojny rosyjsko-ukraińskiej. Język i poezja to również broń. Twórczość poetów-żołnierzy od 2014 roku stała się częścią oporu, nie pozwala nam zwątpić i inspiruje do walki. Ukraiński poeta i działacz społeczny, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, starszy żołnierz 66. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej im. Mścisława Chrobrego Ołeksandr Kuczerenko jest gościem „Słowa Proświty”. – Był Pan już znanym poetą, kiedy dołączył Pan do wojska. Czy wojna zmieniła Pana plany twórcze? – Pojęcie „znany” jest względne. Jak to mówią w narodzie: szeroko znany w wąskich kręgach (śmieje się). Oczywiście, nie byłem tak znany jak Żadan czy Izdryk, Andruchowycz, ale znano mnie już dobrze w środowiskach poetyckich Kijowa, gdzie spędziłem 4 lata (od 2017 do 2021), znano we Lwowie, gdzie zdążyłem pomieszkać prawie rok, zanim trafiłem do Sił Zbrojnych Ukrainy. Odwiedziłem też z prezentacjami swoich książek konkursy literackie praktycznie we wszystkich centrach obwodowych i dużych miastach Ukrainy, oprócz Doniecka i Ługańska. O mnie wiedzieli i w Kropywnyckim, i w Winnicy, i w Czerkasach, gdzie w 2015 roku otrzymałem Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką im. Wasyla Symonenki. W moich rodzinnych stronach, na Mikołajowszczyźnie, też dobrze znają mnie rodacy. Dodatkowe możliwości popularyzacji twórczości dał mi internet i media społecznościowe – YouTube, TikTok, Facebook, Instagram itd. Tam w czasie wojny również „występuję”, publikując swoje wiersze i deklamacje pod pseudonimem Sasza Obrij, zbierając na drony dla swojego pododdziału. Wojna i Sił Zbrojne Ukrainy, oczywiście, skorygowały moje życie. Podczas przechodzenia podstawowego szkolenia wojskowego i służby w swojej pierwszej jednostce na pewien czas nawet przestałem pisać z powodu obciążenia moralnego i fizycznego, nowych warunków życia, odmiennych od cywilnych. Ale potem, przyzwyczaiwszy się do tych warunków, zacząłem pisać z nową siłą. Udało mi się nawet wydać w Wydawnictwie Starego Lwa już podczas służby swój nowy tomik wierszy. – Gdzie Pan służy? Jakie wiersze piszą się w tym czasie? – W szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy jestem od października 2024 roku. Służbę pełnię w 66. Samodzielnej Brygadzie Zmechanizowanej im. Mścisława Chrobrego, w batalionie systemów bezzałogowych „Mara”. Najpierw byłem na Doniecczyźnie, potem nas przemieszczono na Charkowszczyznę, gdzie służę do dziś. Wiersze w tym czasie piszą się różne. Nie tylko czysto wojskowe. Ponieważ bardzo kocham przyrodę, to najpierw inspirowałem się stepami Doniecczyzny, teraz zaś inspiruję się lasostepami Charkowszczyzny. Również niezmiennie towarzyszy mi temat humoru w poezji, któremu nie zdradzam. Liryka pejzażowa i humor są dla mnie swoistym środkiem psychoterapeutycznym i wspieram nimi towarzyszy broni. Mam, oczywiście, wiersze o tematyce wojennej, ale w nich też przeważnie dominuje nadzieja na świetlaną przyszłość. Wierzę w siłę myśli i w istnienie sił wyższych. Staram się promieniować światłem i nadzieją. W duszy jestem bardziej rozjemcą niż zapalczywym wojakiem, dlatego i wiersze moje są takie same – ciepłe, jasne, z nutką filozofii. Na przykład ten wiersz napisałem na Doniecczyźnie, znalazłszy łuskę od pocisku, w której osy uwiły gniazdo: Utknął „po same pomidory” w grunt wrogi pocisk artyleryjski. Wykrzywiła łuska paszczę w górę, jakby gotowała się do przekleństw... I oniemiała tak dotąd. W jej duralowej norze uwiły gniazdo praktyczne osy, by od świtu do świtu nieść życie swoje osie, aby ogień jego nie zgasł! Przeciw niemu śmierć bezsilna, którą niósł w sobie ten fugas. Osa urodziła córkę i syna. A łuska co? Od tego jeszcze mocniej usta wykrzywiło w grymasie boleśnie-niemym. Bo w niej, niedawno śmiercionośnej, zrodzonej siać krew i zło, odkąd tu gnieżdżą się osy, życie nagle rozkwitło! A ten wiersz również narodził się na Doniecczyźnie, kiedy po raz pierwszy na żywo zobaczyłem rozbite domy i zbombardowane wioski: Wyleciały szyby. Upadł komin. Dach się przekrzywił. Umarła cisza. Dawno gospodarzy nie ma. Lecz kto teraz o tym napisze? Jak podświetlił nocną ciemność i utknął w domu ogon rakiety. Jak zajęczał, pękając, fundament w niebo, KAB-ami roztarte. Jak rozleciał się na pył adobe i dom – odlew z poza-czasu – został ziać sam szkieletem wiotkiego szkieletu... Śledzi w dzień i w nocy przechodniów nieustannie. Tłumi szlochy i płacze, co rozpłynęły się łzami po ścianach. Rozbity dom – pół biedy... Lecz gdzie teraz rozbite losy? Już i wsi nieme ślady wojna rozwiała po polu... I ile ich teraz, niemych, takich chatek na Ukrainie? I ile jeszcze żyć ludzkich noże wojny przekroiły? Poczerniała chatka w popiele i przekrzywiła się jeszcze mocniej... Lecz jest coś w niej, w tej ziemi, niezwyciężone, nieśmiertelne! Więc wiara żyć będzie w to, choć w tej wojnie nie widać brodu, że znów przez chatę przerośnie życie, rozłożyste i gęste, nowym pędem wolności! – W jakich festiwalach czy konkursach udało się wziąć udział w ostatnim czasie? – Zdobyłem super Grand Prix 25. jubileuszowego Międzynarodowego konkursu online „Ukraina jednoczy świat”, zostałem zwycięzcą 8. literackiego konkursu patriotycznego dla żołnierzy „Swoją Ukrainę kochajcie”, zostałem także zwycięzcą wyzwania poetyckiego w ramach Festiwalu Mykoły Winhranowskiego, zgłosiłem się na konkurs poezji wojennej pamięci Hliba Babycza oraz na II Ogólnoukraiński konkurs poetycki „Miłość i wojna”. – Proszę opowiedzieć o tomiku „ProsteP”. – Tomik rodził się stopniowo – jeszcze przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny. Do zbioru „ProsteP” weszły wiersze z różnych lat – od 2013 do 2024 roku. Poznałem główną redaktorkę Wydawnictwa Starego Lwa pod koniec 2023 roku i praktycznie równo po 2 latach, w listopadzie 2025 roku, moja książka ukazała się drukiem w WSL. Nazwa „ProsteP” to swoista gra słów. Tomik składa się z trzech rozdziałów: „Proste”, „Roste” (Rośnie) i „Step”. Pierwszy to wczesne wiersze, liryka pejzażowa, filozoficzna, patriotyczna. „Roste” to późniejsze teksty z różnych zakątków Ukrainy, gdzie żyłem i przebywałem. A „Step” to już kulminacja, najnowsze wiersze, napisane gdzieś od 2020 do 2024 roku, kiedy wróciłem z wędrówek po miastach i mieszkałem na Mikołajowszczyźnie. W szczególności prawie jedna trzecia tomiku jest o życiu na wsi na Mikołajowszczyźnie, gdzie mieszkałem dwa lata, od 2021 do 2023 roku. Choć wcześniej nigdy nie mieszkałem na wsi, to moje pierwsze takie doświadczenie. Te wiersze zrodzone są z wielkiego uczucia miłości do przyrody, do rodzinnej ziemi, do małej ojczyzny – Mikołajowszczyzny. Wszyscy jesteśmy dziećmi przyrody, ona daje siły i właśnie przez nią oraz przez kozacką przeszłość ojczyzny pragnę utrwalić w pamięci nowych pokoleń tę ukraińską, kozacką tożsamość regionu, którą starałem się przekazać w książce. Chciałem pokazać, że Mikołajowszczyzna to kraj z głęboką kozacką historią. Popularyzować go, zburzyć imperialne propagandowe stereotypy o zrusyfikowanym południu Ukrainy, tak zwanej „noworosji”. Dotrzeć do czytelnika, że to ukraińska ziemia. Swego czasu robił to Mykoła Winhranowski, ja zaś chciałem dodać coś od siebie. Być może ktoś przeczyta ten tomik i zechce dokopać się głębiej: a czym jest Hard, a jakaż ona jest – historia palanki buho-hardowskiej? Czyli tomik „ProsteP” to także próba dekomunizacji wyobrażenia o regionie. Dlaczego tak ważne jest pamiętanie kozackiej historii regionu? Bo to nasze korzenie (a bez korzeni, jak wiadomo, nie ma nasion), bo to nasi poprzednicy, którzy tak samo bronili Ukrainy przed obcymi, jak robią to obecnie wojownicy Sił Zbrojnych Ukrainy. Ukraińskie kozactwo to nasza tradycja wojskowa, to duch walki o wolę, duch wolności, który przejęły nowe, współczesne pokolenia Ukraińców. Nie przypadkiem podczas wykonywania hymnu śpiewamy: „...i pokażemy, że my, bracia, kozackiego rodu!”. Dlatego dopóki w nas żyć będzie pamięć i szacunek do naszych przodków, w tym do kozaków – dopóty będziemy mieli ciągłość pokoleń, więź z naszymi korzeniami, która dawać nam będzie siłę rodu i siłę naszej ziemi. I wtedy żaden wróg nas nie zwycięży! Jednocześnie tomik „ProsteP” to stan szczerości i miłości, w którym przebywałem, kiedy pisałem te wiersze. Poprzez poezję chciałem podzielić się tym, co czułem sam, a także dać czytelnikom klucze do głębszego zrozumienia naszej ziemi. – Nad czym pracujesz teraz i czy czujesz, że stałeś się prawdziwym poetą na froncie? – Nigdy nie stawiam przed sobą jasnego celu i jasnej koncepcji. Tematy wierszy podrzuca samo życie, czyli przeżywanie wydarzeń w momencie. A dopiero potem, później, ze wszystkiego napisanego przez lata wykrystalizowuje się pewna, bardziej konkretna koncepcja przyszłego tomiku. Uważam to za naturalną metodę tworzenia książki poetyckiej. Obecnie planuję wydać tomik „Pejzaże w kamuflażu”, wiersze z którego napisane są w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, a także wybór i niepublikowane utwory humorystyczne – tomik „Wybryki”. Nie czuję się czysto frontowym poetą, być może dlatego, że, jak już powiedziałem, w duszy jestem rozjemcą, wędrownym filozofem, jakim był Hryhorij Skoworoda, którego szanuję i którego idee oraz światopogląd są mi bardzo bliskie. W tej wojnie przede wszystkim pragnę zachować w sobie człowieczeństwo i wrażliwe serce, zdolność do współodczuwania. Nie dążę do stygmatyzacji swojej twórczości czysto w tematyce wojennej i nie szukam specjalnie możliwości trafienia w najgorętsze punkty frontu. Nie idealizuję i nie heroizuję wojny, bo wojna to zawsze antyestetyka, to straty, śmierć, krew i brud, smutek itd. A ja chcę swoimi wierszami potwierdzać piękno tego świata i życia, inspirować ludzi, by żyli dla Ukrainy, a nie umierali za nią: Nie kracz nade mną, czarny kruku, Dzisiaj, w tym zagajniku – nie jestem twój. Choć życie nie raz porządnie przyciśnie – nie pokryła mojej duszy i ciała pleśń. Nie kracz, czarny kruku! – Nie dla ciebie mnie w ten kraj los przywiódł, gdzie cieszą się smukłe dębowe łodygi skrawkiem marcowego ciepła. Gdzie słońcem jeszcze, mój kruku, nie oparzył się ani ja, ani ty, ani senny lasostep. Połyka wiosenne błoto piksel, jak z ziół gorzki napar – wytrwały asceta. Ty wyliczyłeś moje współrzędne, Lecz my z tobą tutaj – nie wrogowie! Leć tam, gdzie czynią hordy napór, i racz się tam śniadaniem drogim! Ja zaś... wdzięcznie napiszę w zagajniku wiersz o tym, jak nade mną kraczałeś ty. Mój kruku, dzioba czarnego nie zwieszaj! Od dzisiaj – jesteś mój wierny pobratymiec! Pisać dużo wojennych wierszy, podgrywając modzie, też nie pragnę. Piszę tylko to, co przeżyłem sam i czego pragnie moje serce. A ono pragnie jak najszybszego Zwycięstwa, pokoju i odbudowy godnego, szczęśliwego życia narodu ukraińskiego na Ukrainie! Zwycięstwo Przez rozbite losy i drogi, starte z oblicza Ziemi miasta widzę jasny obraz Zwycięstwa, widzę wszędzie uśmiechnięte usta. W najciemniejszym czasie żałoby i bólu, w czasie największych rozpaczy i strat wiedz, że nie jesteś sam, że Bóg z tobą, do więzienia rozpaczy nie wpadnij. Ciemność rakiet, wrogich min i czołgów marzenia wszystkie miażdżyć będzie, lecz wiedz: najciemniejszy czas – przed świtem. Jeszcze kwitnąć będzie ten cierpiący kraj! I kiedy wydawać się będzie: „Kropka!..”, w czasie największych klęsk i ruin obraz Zwycięstwa wyłoni się nagle – wieść jasna, radosna, nowa! Wierz: w chwili największego zwątpienia, pospiesznie zrywając mosty, wrogowie uciekać będą, jak zwierzęta, podwinąwszy ze wstydem ogony. Tylko nie przeklinaj za straty Boga, – dziękuj za przejrzenie i za ducha: on zrodził się dla Zwycięstwa, które tuż-tuż na naszych ugorach pędem przebije się przez biedę! Rozmawiał Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

aktywny organ karny przy NKWD ZSRR, a potem przy MGB ZSRR). „Minęło osiem lat. Żwirową ścieżką kasztanowej alei codziennie o tej samej porze popołudnia, nie śpiesząc się, przechodzi mężczyzna po trzydziestce. Wychodzi codziennie (do ostatniego swego ziemskiego tchnienia. – B. D.) i uważnie wpatruje się w przestrzeń alei. Tam niechybnie pojawi się postać dziewczyny o dziwnych błękitnych oczach w jasnozłocistej aurze gęstych warkoczy. On wie – ona lekkim krokiem, jak wiosenny powiew, będzie szła mu naprzeciw i nieodrywanie patrzeć będzie na niego dziwnymi oczami”. „Postać jej, jak żywą, będziesz widział nieustannie” (Owidiusz, „Lekarstwo na miłość”). Nie było dane Piotrowi okiem objąć żywej postaci swojej jedynej i wiecznej miłości. Nie wyszła Wasylinka (Sofia Buniak) na spotkanie. Widocznie nie było jej dane zachować jedyną i wieczną miłość, zagubiła się ona w lodowatych lasach Syberii. Życie. Aż łza przeniknęła. Moja ostatnia rozmowa z Lubomyrem Senykiem odbyła się miesiąc po jego 90. urodzinach. Sofia (Wasylinka) powiedziała mu, że nie chciała, aby Piotr zobaczył ją nie taką, jaką była przy pierwszych spotkaniach. Tutaj Sofia skłamała. Nie był dla Sofii Piotr jedyną i wieczną miłością. Na zesłaniu poznała moskwianina. Stawiam kropkę. Czytam książkę „Grecka epigramat” (w przekładach Andrija Sodomory): Nie jest miłością, gdy ktoś piękno czyjeś wzrokiem łakomym Wyłowi – i zapragnie mieć dla siebie ją. A gdy spojrzy ktoś na niepozorną – i mimo woli Sercem naraz zapłonie i niby postrada zmysły, – To jest miłość, to pożądanie. Zachwycić się może pięknem Każdy, kto o nim choćby sąd jakiś ma. Mark Argentariusz Duch przejmującego czekania unosi się nad kasztanową aleją po dziś dzień, i dusza Piotra woła „Milionami niewypowiedzianych myśli” (Iryna Fotujma, „Powódź objawień”): Za chwilę na wieki zdolni jesteśmy pokochać, A odkochać się i życia nie starczy. Mykoła Budlanski, „Miłość i wyraj” Zakończyć swoje rozmyślania chcę myślą Manfreda Lutza („Blef! Falsyfikacja świata”): „Otóż liczne iluzoryczne światy nikogo nie powinny odciągać od egzystencjalnego życia i w obliczu nieuchronnej śmierci, w niepowtarzalności każdej chwili i każdego człowieka nie powinny przeszkadzać kochać, wierzyć i zachwycać się pięknem, które jest przedsmakiem wieczności”. Czas, w którym żyjemy, to chwila naszego życia, jak i miłość, dlatego „pragnienie uczynienia przemijającego wiecznym – to właśnie jest miłość” (Ramón Gómez de la Serna). Są jednak łzy rzeczy: „Czasami chcę pobyć sam na sam z tym tajemniczym wergiliuszowskim wersem, który prześwitywał w monolicie eposu jak delikatna, że i zauważyć trudno, żyłka: Sunt lacrimae rerum et mentem mortalia tangunt. Są jednak łzy rzeczy i to, co śmiertelne – dotyka serca” (Andrij Sodomora, „Siwy wiatr”)... P. S. Lubomyr Tadejowycz Senyk (26.06.1930 – 17.04.2021). Urodził się we wsi Czernychiw, obecnie w rejonie zborowskim obwodu tarnopolskiego. Pochowany na Polu Honorowych Pochówków Cmentarza Łyczakowskiego razem z żoną Wołodymyrą Senyk – członkinią narodowego podziemia, Młodzieży OUN. Ukraiński literaturoznawca, krytyk literacki (łącznie książek naukowych i artystycznych – 33, a publikacji literacko-krytycznych i naukowych w periodykach, zbiorach, antologiach nie sposób zliczyć), działacz społeczny. Doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki, członek NSPU, członek NTSz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nasza aleja czeka na ciebie. Pięć lat bez Lubomyra Senyka

Bohdan DJACZYSZYN, Lwów. Dusza na wietrze, to żagiel biały, rozpostarty przeciw burzom, jak tarcza, trzepocze, bije, niby osierocony, lecz nie umiera pod ciężarem lat. Lubomyr Senyk, „Tajemnica”. Dedykacja dla Soni Buniak. Buniak Sofija Ołeksandriwna (30 września 1930, wieś Hrybowo w obwodzie tarnopolskim – 1 grudnia 2020, Moskwa), ukraińska poetka, dokumentalistka, więźniarka polityczna. W 1949 roku ukończyła szkołę średnią w Łanowcach w obwodzie tarnopolskim i wstąpiła na wydział historyczno-filologiczny Lwowskiego Instytutu Pedagogicznego. Pod koniec pierwszego roku została aresztowana przez organy KGB. Po trybunale odbywała karę w obwodzie nowosybirskim. Od 1954 roku mieszkała w Moskwie. Powracaj chociaż we śnie, powiem jak kiedyś, bo wiem: Ty jedna taka na ziemi i dotąd u Boga takich nie ma. Mykoła Budlanski, „Miłość i wyraj”. Skłaniam się ku myśli, że w tym życiu wiele rzeczy zależy od czasu i przypadku. Petro poszedł na spacer kasztanową aleją, zapatrzony w czary otaczającego świata, i kiedy podniósł głowę, zobaczył smukłą nieznajomą o złotych włosach i dziwnych jasnoniebieskich oczach (pomyślał, że „ona nie może przejść obok niego milcząc, on musi do niej zagadać”). Wszystko stało się w jednym nieodgadnionym momencie, a dialog był swobodny, naturalny – jakby znali się od dzieciństwa. Na alei byli tylko oni i była to chwila wieczności: „I kasztanowa aleja była ich”. Cały świat zaświecił w ich oczach. Przypomniało się: „Ty zawsze bałeś się nagłego dotyku rąk / I dotykałeś: oczami, oczami, oczami…” (Iryna Fotujma, „Powódź objawień”). Akademicki słownik języka ukraińskiego podaje taką definicję słowa kochanie: „1. Uczucie głębokiego serdecznego przywiązania do osoby innej płci; /…/ 2. Rzadko. To samo, co miłość”. A profesor antropologii ewolucyjnej Uniwersytetu Oksfordzkiego Robin Dunbar w swojej książce „Nauka miłości i zdrady” (Kijów: Tempora, 2014. – 346 s.) twierdzi, że „W rzeczywistości nie wiemy ani co to jest, ani dlaczego mamy skłonność do zakochiwania się”. Ludzkie życie jest niezgłębione, a poszukiwanie prawdy w ludzkich relacjach, rozumienie kochania, dowody kochania – według twierdzenia Manfreda Lutza („Blef! Falsyfikacja świata” – Kijów: Wydawnictwo Żupanskoho, 2016. – 160 s.) – są takie same, jak dowody istnienia Boga, bo one „...nie są dowodami przyrodniczo-naukowymi, a czymś znacznie większym”. „Nie można odgadnąć, jak funkcjonuje słowo. O tym można dowiedzieć się, jedynie zobaczywszy jego zastosowanie” (L. Wittgenstein, „Dociekania filozoficzne”). A Oksana Zabużko twierdzi: „Słowo – jest zasadniczo rozumne i ideowe, podczas gdy obraz i obraz (na ekranach urządzeń elektronicznych. – B. D.) są zasadniczo kontemplacyjne, wzrokowe” („Szewczenkowski mit Ukrainy. Próba analizy filozoficznej”). Jeśli słowo jest rozumne i ideowe, to posiada energię działania. Marcel Gabriel (1889–1973), francuski filozof, dramaturg i muzyk, twierdził: „Powiedzieć człowiekowi: „Kocham cię” – to to samo, co powiedzieć: „Będziesz żył wiecznie, nigdy nie umrzesz””. Słowo – to wieczność. Chciałbym, aby moje obfite cytowanie przekonało czytelnika, że niczego od siebie nie wymyślam, a po prostu w myślach rozmawiam z autorami przeczytanych książek, których myśli osiadły w mojej pamięci. Cytaty tutaj to nie tylko materiał ilustracyjny, a pełnowartościowi rozmówcy autora, którzy tworzą wielogłosowy polilog – duchowy chóralny śpiew wokół pojęcia kochania – to żywa intertekstualność, która tworzy emocjonalne tło tekstu, wzmacnia intelektualną gęstość i odkrywa objętość tematu w różnych kontekstach kulturowych. Tylko żywe, a nie martwe słowo kształtuje język, zdolność człowieka do myślenia, bo przyszłość należy do myślących ludzi. Ja zaś rozmyślam nad tekstem, aby zachęcić i czytelnika do przemyślanego czytania: „Więc, mój najdroższy synu, dzisiaj będę uczył cię, jak te zwyczaje masz ułożyć w swojej duszy. Ty czytaj moje wskazówki tak, aby je przeczytać. Bo czytać i nie przeczytać – to nie poczytać” („Dystychy Katona”). Lubomyr Senyk był wysokoduchowym człowiekiem. Tak opisać wydarzenia może ten, kto przeżył jedyne i wieczne kochanie, żyje takimi uczuciami na co dzień i myśli kategoriami dobra, miłości. Przeżywałem w myślach chwile swojego życia i dziękowałem autorowi za możliwość dotknięcia jeszcze raz wspomnień o jedynym i wiecznym kochaniu życia, które w moim sercu zasiał, w szczególności, Mały Książę; zatem, poprzez momenty osobistego – do pełni bytu czytelników. Niski ukłon tobie, mój drogi przyjacielu, którego serce zobaczyłem w słowie prawdy. Słodka łza stoczyła się po pamięci serca. Bóg i miłość-kochanie są wieczne, a wszystko inne – to dodatek do tych niezgłębionych prawd. Jak u Emily Dickinson: „Kochanie – to wszystko. I to wszystko, co o nim wiemy”, czy u Bohdana Czepurki: „Kiedy dotykam cię łzą / … / Złączymy się w jedno, jak przestrzeń i czas, / Jak pozaczasowość i pozaprzestrzenność… / I w szczęściu przemawiać będzie do nas – / Najwyższa prawda i najświętsze sumienie” („Kerwawycia”). Oni spotykali się na swojej alei: „Petrusiu, przyjdę jutro… A jutro – to ciągłość czasu, istnienia jego i jej”. Na trzecie spotkanie Wasylinka nie przyszła. W instytucie Petro dowiedział się, że „Wasylinę aresztowali” (łączniczka OUN). Petro coś kupił na bazarze i w chlebek włożył maleńką karteczkę: „Kocham, jestem z Tobą. Trzymaj się. Nasza aleja czeka na ciebie. Całuję”. Minęło kilka dni: „Rano przyszli, zabrali go”. Na karteczce tajemnica szyfrowanego tekstu: „Nasza aleja czeka na ciebie”. Aleja – miejsce podziemnych punktów kontaktowych. Petra bili i polewali wodą, znowu bili. Cóż on mógł powiedzieć, jeśli aleja była ich z Wasylinką i śledczy nie byli w stanie uwierzyć i zrozumieć tego. Wasyliny nie pytali o aleję – śledczy domagali się innych informacji, ale uświadomili sobie, że „pod przymusem ona nic nie powie”. Konfrontacja Wasyliny i Petra „nic nie dała: oboje uparcie, zawzięcie milczeli o „alei”, znając jej wagę większą niż cały oszalały świat, który stanął przeciwko nim”. Aleja była dla nich istotą, o której nie sposób opowiedzieć i zrozumieć innym, – to ich jedyne, święte, wieczne, niepowtarzalne. Nie było bezpośrednich dowodów i oboje sądziło OSO (Specjalna Narada – administracyjna). Lubomyr Senyk. Kasztanowa aleja. S. 95–108. W książce – „Tramontana”. Lwów: NWF „Ukraińskie technologie”, 2003. – 224 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Doskonała książka, dobra redakcja

Witalij MYRONENKO W sztukach plastycznych przyjęło się uważać, że na obrazie współpracują cztery składowe: forma, kolor, światło i cień. Przy tym rola każdej z nich jest jednakowo ważna. Dlaczego wspominam o malarstwie? Ponieważ zbiór Wadyma Żaluka (a jest to rzeczywiście zbiór, gdyż łączy utwory prozą i wierszem) w mojej wyobraźni jest właśnie cieniem – tym, który nadaje formie objętość, kolorom – kontrastowość, a światłu – wyrazistość. Krótka proza pana Wadyma rzuca cień na coś nieskończenie ważnego: wspomnienia dzieciństwa, wartość przypadkowego spotkania podczas deszczu, troskę ojca, kobiecy niepokój o męża, posttraumatyczny lęk – i wiele innego, czym żyje ludzka dusza. Cień w naszym świecie dokładnie powtarza kształt przedmiotu. Po nim można rozpoznać rzecz, nawet gdy samej jej nie widać. A ponadto cień bywa koronkowy. Tak też jest w utworach pana Żaluka: opisy poszczególnych miejsc są zwięzłe, a zarazem niemal fotograficznie dokładne. Pozostawało mi tylko dziwić się wyrazistości słownych portretów skweru Stusa, stacji „Uniwersytet”, ulic Czerniowiec. Czytając uważnie, nie sposób nie zauważyć, jak autor bawi się słowami, przelewa dźwięki, jak cienie chmur po ziemi, buduje aliteracje, za którymi chce się podążać bez końca, jak za teatrem cieni. Mimo różnorodności tematów i środków artystycznych zbiór ma niewielki „kieszonkowy” format. Sztywna okładka z zagiętymi brzegami pełni rolę wbudowanych zakładek – jest to wygodne, zwłaszcza gdy czytamy w metrze. Ten zbiór można by było „namalować” farbami – nadać mu kształty, zalać światłem, ale autor wybiera inne narzędzie – cień. I właśnie dzięki temu brzmi on żywo i niepowtarzalnie. Pozostaje tylko, by czytelnicy sami sięgnęli po tę książkę i potwierdzili lub obalili moją myśl o tysiącu odcieni cienia – tych, które często okazują się głębsze niż wiele innych, nawet znacznie obszerniejszych zbiorów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Dzięki Hryhorijowi Wasylowyczowi Kuliabie, towarzyszowi i człowiekowi o nadzwyczajnym talencie, Mariczka nagrała setki bukowińskich pieśni, które zabrzmiały w sposób szczególny, po mariczkowemu. To skarb Ukrainy. – Chciałabym podarować jeszcze więcej, bo ludzie potrzebują pieśni. Czuję, jak głęboko reagują na mój głos. Wyjdę na scenę, a wokół panuje taka cisza, że aż strach bierze. W tej ciszy mogłabym śpiewać wieczność. Posłuchaj, Iwa… Już bez niego Mariczka pojechała do Czerniowiec i poprosiła o możliwość wejścia do domu, w którym minęło jej dzieciństwo i młodość, skąd wychodziła za mąż za Iwana. Mieli tam pielęgnowany przez ojca bajkowy ogród, wiosną kwitła magnolia, aż dech zapierało, a cała weranda zastawiona była kwitnącymi donicami. Teraz wszystko się zmieniło, ale każdy kąt mieszkania przemawiał wspomnieniami. Gospodyni pokazywała pokoje i dziwiła się, skąd ta kobieta tak dobrze orientuje się w domu wystawionym na sprzedaż. Kiedy Mariczka weszła do swojego dawnego pokoju, gospodyni ostrożnie zapytała: „A wie pani, kto tu wcześniej mieszkał?”. „Kto?” – nie zrozumiała, o kogo chodzi, Mariczka. „Sama Mariczka Mykołajczuk!” – ogłosiła kobieta. I wtedy przyjaciele nie wytrzymali: „Proszę się przyjrzeć, czy to nie Mariczka przed panią stoi?”. To było niezapomniane spotkanie z ich z Iwanem młodością! Ceniła każdą chwilę z nim i każde wspomnienie. Jemu, genialnie mądremu i bosko pięknemu mężczyźnie, wyznawał miłość kobiecy świat, pisał listy, naprzykrzał się telefonami i łzami. Jak godnie i mądrze potrafiła żyć pośród wysokiej i uciążliwej sławy męża! „To, co lata, nie może należeć do kogoś jednego”… W ostatnich chwilach Iwan wyspowiada się przed nią: „Myciu, na twoim miejscu nie było innych. Czy naprawdę myślisz, że mógłbym pokochać kogoś poza tobą? Nie byłoby ciebie – nie byłoby nikogo…”. „Mariczka jest ponad ludźmi. To Anioł nad moją rodziną!” – powtarza aktor Iwan Hawryluk. A za nim powtarza wielu przyjaciół, dalekich i bliskich, których szczera dusza Mariczki gotowa była przygarnąć z bukowińską gościnnością i podzielić się światłem przy ognisku, którego strzegła bez Iwana. A teraz strzeże już z nim... Taką miłość mogli stworzyć tylko Iwa i Mycia. Iwan i Mariczka. I nikt poza nimi. (Na motywach szkicu H. Daciuk „Nie byłoby ciebie – nie byłoby nikogo” / „Światło powraca”. 2025. Wydawnictwo „Bukrek”. 340 s.).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Tak właśnie było, Iwa?..”

Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. A potem obok Mariczki na scenie stanęły Wałentyna Kowalśka i Nina Matwijenko – i uderzyły pieśniarskimi żywymi źródłami „Złote klucze”. Po godzinnym koncercie Mariczkę ściskano i winszowano jej. A ona dziękowała wszystkim i mówiła, że o takim szczęściu nawet nie marzyła! Zresztą i my nie marzyliśmy zobaczyć koncert Marii Mykołajczuk, który odbył się 25 lat temu, w 2001 roku, w Ukraińskim Domu, z okazji jej 60-lecia. I gdyby nie pasjonat kina, unikalny reżyser Wasyl Witer i jego zespół, którzy nagrali wtedy koncert, nikt by go nie zobaczył. (Zdjęcia „WIATEL”, reżyser Wasyl Witer, producentka Halyna Kryworczuk, operator Ihor Prymiśkyj, dźwiękowiec Ołeksandr Renkow). Błyskotliwe nagranie sprawiało wrażenie żywej sceny, żywych „Złotych kluczy”, Mariczki, Niny, Niły i wszystkich innych. Dlatego, oklaskawszy to, co zobaczyli, sala znów usiadła w oczekiwaniu… Bo wydawało się, że Mariczka musi do nas wyjść. Nie wyszła. Ale wszyscy, którzy byli na koncercie, wierzyli, że po tamtej stronie ekranu, za kulisami sceny, czuła to, co czuliśmy my – Wielkanoc pieśni Mariczki i naszą bezgraniczną do niej miłość. Wspomnieniami o świętej pamięci Marii Mykołajczuk podzielili się przewodniczący Narodowego Związku Kinematografów Ukrainy Serhij Bordenjuk, reżyser Wasyl Witer, producentka Halyna Kryworczuk, ludowa artystka Ukrainy Wałentyna Kowalśka, artysta Petro Honczar. Od dziś nagranie koncertu z 2001 roku będzie przechowywane w Centralnym Państwowym Archiwum Audiowizualnym i Elektronicznym, któremu za podpisem prezesa spółki „WIA-TEL” Wasyla Witera oraz dyrektorki studia Halyny Kryworczuk przekazano ten skarb dziedzictwa kulturowego. Dziękujemy za niezapomniany wieczór Mariczki wszystkim, którzy go zorganizowali. Najpierw – Narodowemu Związkowi Kinematografów Ukrainy i studiu „WIATEL”. *** 25 lat temu, kiedy nagrywano koncert z okazji 60. rocznicy urodzin Mariczki Mykołajczuk, wydrukowałam w „Mołodi Ukrajiny” wywiad z nią, 15 czerwca 2001 roku, w dniu 60-lecia Iwana Mykołajczuka. (Przecież oni z Iwanem są rówieśnikami). Publikacja jej się spodobała i jakoś przy spotkaniu, po wielu latach, Mariczka wyciągnęła z grubego zeszytu, w którym zapisywała pieśni, tę samą starannie złożoną gazetową szpaltę, czym wzruszyła mnie do łez. „Ja ją noszę. Tak prawdziwie poczuliście nas z Iwanem!”. Iwan Mykołajczuk odszedł w zaświaty w wieku Szewczenki – 47 lat. W dniu pożegnania z genialnym aktorem i reżyserem Iwan Dracz powtarzał: „Dusza nie daje sobie rady…”. Jakoś nagle osierocona została ziemia i każdy w tej chwili myślał, jak będzie żyła bez Iwana jego Mariczka. Jak utrzyma się w samotnym świecie. – Naprawdę nie wyobrażam sobie, jak można żyć bez Iwana, – on jest w każdym kącie naszego domu i mojej duszy. I jeszcze ani jednego dnia nie byłam sama, – wyznawała Mariczka wiele lat po smutnym sierpniu 1987 roku. Była pewna, że Iwan słucha naszych rozmów. Dlatego od czasu do czasu z uśmiechem szukała jego spojrzenia na fotografiach, jakby dopytując: „Tak właśnie było, Iwa?..” Mieszkanie Mykołajczuków na kijowskich Berezniakach przypominało bukowińską izbę – czyściutką, przyjazną, barwną. – Byłam, jestem i pozostanę Bukowinką, bo Bukowina – to moja istota, to ja sama, – mówiła pani Maria. Oczywiście, nie mogła nie urodzić się Bukowinką, bo inaczej nie stałaby się miłością Iwana. I, spotkawszy się z jej oczami, jego serce nie zawołałoby: „Ona!”. – My tylko spojrzeliśmy na siebie i wszystko zrozumieliśmy, – wspominała pani Mariczka ich pierwsze czerniowieckie spotkanie. Stali się wspaniałą parą – taką może połączyć tylko Pan Bóg. „I Bukowinę”, – wierzyli oboje. Mariczka całe życie dziękowała Panu Bogu: „To on zesłał mi Iwana”. „Mariczko, dziękuję ci, że stworzyłaś mnie takim, jakim się stałem”, – powtarzał Iwan w chwilach wyznań. Każde na swój sposób modliło się do bukowińskiej ziemi. Iwan – każdym kadrem i każdą swoją rolą. Mariczka – każdą zwrotką ludowych pieśni, których znała mnóstwo. „Chyba by wszystkie gwiazdy z nieba spadły, żeby moje śpiewanki przestały być śpiewane…”. „To bezmierna radość – kochać się w pieśni i latać w niebiosach”, – powie Mariczka. „A to, co lata, nie może należeć do kogoś jednego”, – podchwyci Iwanowy filozof Fabijan w „Babilonie XX”. Marzył o wykorzystaniu wielu jej pieśni w przyszłych filmach, ale nie zdążył. „Nie nakręcony kadr niezagranej roli…”, – smutno zarymuje Lina Kostenko te niedokonania. A Mariczka zaśpiewa: Lata moje młode, Lata młodziutkie. Ja myślałam – wy na wieki, A wy króciutkie. Za dziesiątki tysięcy kilometrów od Iwana zawsze była blisko niego i śpiewała tylko dla niego: „Leć, leć, kukułeczko…”. – I dzisiaj sam z siebie przychodzi do mnie szczególny repertuar, bez moich wysiłków. Oczywiście, to Iwan pieśni mi przysyła, – wierzyła Mariczka. Czasami serce podpowiadało Mariczce, że właśnie w tym pociągu i właśnie do tego miasta przybędzie Iwan. Szła na peron i rzeczywiście spotykała go. Co to były za spotkania! „Nie byłoby ciebie – nie byłoby nikogo…” I nie byłoby cudownego wesela Iwana i Mariczki, które zaczęło się od niespodziewanego telefonu i trwało, dopóki żyli. – Razem z chórem zbieraliśmy się na występy do Jugosławii, gdy nagle z Czerniowiec dzwoni Iwan: „Przyjeżdżaj szybciej, będziemy się żenić!”. Od razu zdecydowała: jadę! Uprzedziła kierownika chóru Hryhorija Huryjowycza, że wychodzi za mąż i na występy nie zdąży. Pobiegła na dworzec, kupiła bilet do wagonu ogólnego, usadowiła się na trzeciej półce i popędziła na własne wesele. Iwan spotkał ją w Czerniowcach i we dwoje poszli do rodziców Mariczki. Jeszcze od progu Mariczka oszołomiła bliskich wiadomością, że jutro wychodzi za mąż. – Iwan trochę poprawił mój pośpiech i, jak należy, poprosił rodziców o moją rękę. Ojciec poprowadził ich po sklepach. W sobotę, przy powszechnym deficycie i półpustych półkach, udało im się jednak znaleźć dla Iwana garnitur, a dla niej – jasną, „najlepszą na świecie sukienkę”. Rodzina, która marzyła o hucznym bukowińskim weselu, martwiła się, że nie przygotowała wcześniej prezentów, a Iwan z Mariczką dziwili się: „Po co się zamartwiać, skoro Bóg podarował ich sobie nawzajem i nie widać końca ich szczęściu?”. Przy weselnych stołach zebrali się najbliżsi ludzie i najmilsze pieśni. I przez całe życie, jak tylko przyjeżdżali z Iwanem do Czartoryi, goście zbierali się znowu i znowu. Mariczkę z Iwanem ubierano w stroje weselne i powtarzał się obrzęd ślubny. I za każdym razem utkane czerwonymi różami dywany w chacie Iwana rozkwitały świętem zaślubin. Rzadko bywali razem, a jeszcze rzadziej zostawali sami. Na ulicy Żylańskiej, w dwudziestometrowym pokoju, który Iwan podzielił na dwie połowy, przeżyli dziewięć lat. „To były szczęśliwe lata naszych uczuć, chociaż daleko nie najlepsze dla Ukrainy i dla twórczości Iwana”. Stale w tym pokoju mieszkali bezdomni przyjaciele. Codziennie przychodzili tu artyści, aktorzy, reżyserzy, pisarze – elita ukraińskiej inteligencji. – My ciągnęliśmy do nich, a oni – do Iwana – wspominała Mariczka. – Iwan był mądrym człowiekiem i ludziom było z nim ciekawie. Żyło mu się niełatwo, męczył się tymi ciężkimi, przygnębiającymi latami podejrzeń i oskarżeń. I mówił o wszystkim otwarcie, bo nigdy niczego nie ukrywał. Podczas naszych pierwszych spotkań w Czerniowcach wydawało mi się, że Iwan jest już stary. Nie zewnętrznie, bo zewnętrznie był młody i przystojny. Jednak w myślach i wizjach był tak ciekawy, jakby przeżył na świecie tysiąc lat i wszystko wchłonął. „W nim żyło wołanie gór – mówili o Iwanie przyjaciele. – To wołanie nie dawało spokoju jego marzeniom i jego miłości”. Jednak niektóre jego marzenia się spełniały. Iwan ciągle mówił Mariczce o wielkim pragnieniu zagrania Szewczenki. I pewnego razu przyśnił jej się sen… – Jakbyśmy mieli z Iwanem jasną chatę z dziwnymi drewnianymi wzorami. Myję podłogę i już przed samym progiem – ostatni szlif – wypłukałam szmatę, gdy tu ktoś zapukał do drzwi. Otwieram, a na progu Szewczenko. Zrobiło mi się głupio przez swoją szmatę i mokre ręce. Wołam do sąsiedniego pokoju: „Iwa, wiesz, kto do nas przyszedł?”. A on: „Ktokolwiek by przyszedł, zapraszaj do chaty”. „Tarasie Hryhorowyczu, proszę przejść do Iwana” – mówię… I on przechodzi. Rano Mariczka opowiedziała Iwanowi sen, na co on tylko się uśmiechnął, a wieczorem wrócił z wytwórni filmowej szczęśliwy: „Wiesz, sen się sprawdził, zaproponowali mi rolę Tarasa Szewczenki!”. Kiedyś Mariczka podarowała mu dwie książki – „Kobziarza” Szewczenki i utwory Kociubynskiego. Iwan mówił: „Widzisz, Mariczko, jakie dwie prace mi podarowałaś!” – mając na myśli role w filmach „Sen” i „Cienie zapomnianych przodków”. W ich życiu zdarzały się chwile oświetlone Znakomitością. Raz we dwoje z Iwanem zaśpiewali „Żegnam się, Aniele, z tobą…”. Z czasem Mariczka zaczęła śpiewać sama, jednak wydawało jej się, że pieśń nie może być tak krótka. I zaczęła szukać słów, wypytywać, kto jest autorem. Nikt nie wiedział. W Kanadzie, spotkawszy się ze swoją rodaczką z rodzinnej Wytyliwki, Mariczka znowu zapytała o „Anioła…”, jednak zamiast poetyckich strof po prostu opowiedziano jej treść. – A wtedy pieśń sama przyszła do mnie i dopisałam zwrotki – opowiadała Mariczka. – Dziewczynom się spodobało. Jednak, jak tylko nagrałam pieśń w radiu, Hryhorij Wasylowycz Kuliaba przyniósł autorski tekst. Okazało się, że słowa należą do Lewka Łepkiego, który był objęty zakazem, dlatego nikt go nie znał. Co więcej, pieśń jest rzeczywiście króciutka. Ale co zrobić z moimi wersami? Postanowiono zapisać tak: „Lewko Łepki w wariancie ludowym”. Tak jest podpisane w archiwach Ukraińskiego Radia. Śpiewałam na wieczorze braci Bohdana i Lewka Łepkich i ludzie przyjęli ją, wstrzymując oddech. Z czasem pieśń podchwycili inni wykonawcy, zabrzmiała szeroko. Kocham tę pieśń taką, jaka się ułożyła. Przerosła jakimiś gałązkami do Iwana... Pewnego kijowskiego wieczoru z ich mieszkania wyleciały „Złote klucze”. – Przy stole zebrali się przyjaciele, ktoś poprosił, żeby zaśpiewać. I ja, Nina Matwijenko, Wala Kowalska, my do tego czasu razem ust nie otwierałyśmy, nagle zaczęłyśmy „Oj popid haj zełenenkyj…”. Skończyłyśmy i wszyscy ucichli… Nie oczekiwałyśmy takiego rezultatu. Na naszych twarzach zdziwienie, a u Iwana z oczu popłynęły łzy. „Dziewczyny, nie macie prawa nie śpiewać! Teraz wy jesteście moje. Ja was nie wypuszczę!” – wzruszony wykrzyknął Iwan. Ile mógł, zawsze pomagał nam, zbierał na próby, proponował pieśni, dzielił się swoją wizją. Jego słowo było ważne dla nas wszystkich. On i mi radził: „Na scenie nic nie rób, nie wygłupiaj się, ty tylko włóż w pieśń duszę, a ona sama za siebie powie”. Będą śpiewać w „Złotych kluczach” wiele lat – trzy różne brzegi Ukrainy, trzy różne charaktery i boskie głosy w potężnym zjednoczeniu dźwięku! „My do nikogo nie należymy, oprócz pieśni!”. Przez długi czas Mariczka pracowała nad nagraniami archiwalnymi w Ukraińskim Radiu w zrzeszeniu twórczym „Muzyka”. Dzięki kierownictwu artystycznemu Maria Mykołajczuk 8 kwietnia 2026 r. w Sali Niebieskiej Domu Kina NSKU Mariczka śpiewała dla każdego, kto przyszedł uczcić jej 85-lecie – Marii Mykołajczuk (08.04.1941 – 01.02.2023), ludowej artystki Ukrainy, solistki Narodowego Chóru im. H. Werowki, uczestniczki trio „Złote klucze”, żony Iwana Mykołajczuka. Po każdej pieśni sala biła brawo i wykrzykiwała „Brawo!”. Wtedy znowu zamierała i w absolutnej ciszy słuchała mruczących alikwotów aksamitnego kontraltu Mariczki. Dziesiątki znanych i ulubionych pieśni, jeszcze i jeszcze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Literacka wiosna Ołeksandra Bałabki

Myrosława KORNIEJEWA, kandydatka nauk biologicznych, członkini międzynarodowego zrzeszenia społecznego „Wołyńskie bractwo”. Zdjęcia ze źródeł otwartych. 16 kwietnia w stołecznej Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki odbyło się spotkanie literackie z wybitnym pisarzem, poetą, autorem piosenek (członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Stowarzyszenia Sztuki Estradowej Ukrainy), zasłużonym działaczem sztuki estradowej Ukrainy, publicystą, laureatem wielu ogólnoukraińskich nagród i konkursów, członkiem poetycko-piosenkarskiego zrzeszenia „Switłyna”, działaczem społecznym Ołeksandrem Wasylowyczem Bałabką. Wydarzenie literackie „Od Gogola do Kruszelnickiej” było poświęcone 20-leciu wydania jego pierwszej książki „Signore Niccolò i signore Michele. Rzym Gogola i Capri Kociubynskiego”. W 2022 roku w Narodowym Muzeum Literatury świętowano jego „Dziesięcioksiąg”, kiedy ukazała się powieść „Kimono dla Butterfly. Z życia Sołomii Kruszelnickiej”, która od razu stała się znaczącym zjawiskiem na terenie współczesnej literatury. Ołeksandr Wasylowycz podzielił się wtedy planami twórczymi dotyczącymi jej kontynuacji. A w ubiegłym roku, zgodnie z obietnicą pisarza, w czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek”, przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Książki, ukazała się nowa książka, poświęcona pamięci światowej i ukraińskiej śpiewaczki operowej Sołomii Kruszelnickiej, jedenasta na koncie autora. Według słów Ołeksandra Bałabki, nową powieść można czytać zarówno jako kontynuację poprzedniej – „Kimono dla Butterfly”, jak i jako osobny utwór. Na spotkanie przyszło wielu wielbicieli twórczości pisarza (w czytelni biblioteki był komplet widzów), wśród których byli pisarze, koledzy z branży twórczej, znane osoby z instytucji państwowych, przyjaciele, zwykli Ukraińcy, którzy znają i kochają jego twórczość. I to wydarzenie jest szczególnie znaczące dzisiaj, kiedy raszyści ostrzeliwują już piątą ukraińską wiosnę; kiedy wszyscy cierpimy z powodu strat i koszmarów wojny (a ostatnim przykładem tych ciężkich wojennych dni była noc 16 kwietnia z ostrzałami balistycznymi i szahidami). Ale w tym samym czasie nasz naród pielęgnuje swoją niezłomność, hartuje ukraińską tożsamość, czerpiąc życiową inspirację w sztuce, w żywym pisarskim Słowie, powraca do studiowania historii i kultury. Słusznie mówi się, że historia to wykaz „suchych” dat, jeśli nie ma w niej duszy. Twórczym stylem pisarza Bałabki jest to, że opisuje on nie tylko epokę, ale przywraca nam żywych ludzi, w których charakterach i talentach odbijają się całe odcinki czasu historycznego. Bohaterowie jego utworów to nie pomniki, a realne postacie, które tworzą historię, z ich niesamowitą siłą ducha, namiętnościami i wątpliwościami. Przy tym przychodzą na myśl słowa Ralpha Waldo Emersona, który mówił: „Prawdziwy talent pisarza polega na tym, by nadać każdemu faktowi jego prawdziwe znaczenie, uczynić przeszłość współczesną, a dalekie – bliskim”. Właśnie to wirtuozersko robi Ołeksandr Wasylowycz, przeszywając „nicią historii” naszą teraźniejszość, zwracając nam odrodzone imiona sławnych Oleksandr Bałabko Ukraińców, przypominając, że jesteśmy narodem, którego korzenie są splecione z geniuszami światowego formatu. W kontekście dzisiejszego wieczoru jego utwory pozwalają nam poczuć Gogola nie jako „obcego”, lecz „swojego”, a Sołomiję Kruszelnycką – jako żywą dumę Ukrainy. Na początku wieczoru wszyscy obecni minutą ciszy uczcili pamięć rodaków – sławnych wojowników-obrońców i zwykłych ludzi, którzy zginęli w tej okrutnej wojnie, rozpętanej przez kraj-agresora. ...Wieczór otworzyła dyrektorka Biblioteki imienia Łesi Ukrainki Olha Romaniuk. Słusznie zauważyła, że Słowo w obecnych realiach to broń kulturowa, a sama biblioteka, z którą od dawna współpracuje Bałabko, to skrzyżowanie losów, miejsce spotkań ludzi i idei; że pisarz Bałabko przywraca postacie historyczne z „emigracji”, pomagając tym samym lepiej poznać nas samych; że pisarz wysyła swoje książki zarówno za granicę, jak i do bibliotek na terenach przyfrontowych, czyli z honorem trzyma swój artystyczny i pisarski front. Do głosu zaproszono Ołeksandra Bałabkę. Powiedział, że jest niezwykle rad, iż zebrało się wielu ludzi, znajomych i nieznajomych, którym nie jest obojętna współczesna historia, współczesna literatura. Ołeksandr Wasylowycz powiedział, że z wzruszeniem wspomina minione lata, a zwłaszcza rok 2006 – kiedy wyszła ta jego pierwsza książka, dedykowana matce Marii Stepaniwnie, która jeszcze zdążyła ją przeczytać. Po podróżach do Europy Bałabko odnajduje „ścieżki” wybitnych Ukraińców w Paryżu, Rzymie, Wenecji, na wyspie Capri, pisze eseje, szkice o nich. Były one drukowane w kijowskich gazetach, przede wszystkim w „Stolyci” i „Weczirnim Kyjevi”, którego redaktorem naczelnym pracował w latach 2001-2006. Na ekranie – zdjęcia z pierwszych prezentacji książek, fotografie, na których – znani ludzie świata literackiego tamtego czasu. Świadkiem początków działalności literackiej był poeta Władlen Kowtun, który powiedział, że dziwi się niezwykłej pracowitości Bałabki, któremu, pokonując barierę językową, udało się zebrać mnóstwo autentycznych dokumentów, materiałów, świadectw do napisania swoich utworów. A także powiedział, że za czasów Bałabki „Weczirnij Kyjiw” był bardzo dobrą gazetą, że udało mu się zebrać wokół siebie pryncypialnych, utalentowanych, wybitnych ludzi, którzy wydawali tę szeroko znaną gazetę. W. Kowtun pogratulował Bałabce sukcesu prozy. A później Ołeksandr Wasylowycz zaczął pisać także piosenki, znajdował wspaniałych kompozytorów, wykonawców. Kowtun słusznie zaznaczył, że poetycko-piosenkarski dar Ołeksandra jasno rozbłysnął w stowarzyszeniu twórczym „Switłyna” (kierowniczka Łarysa Petrowa). Podkreślił również, że Bałabko jest wielki we wszystkim, w tym także w sprawach ogrodniczo-kwiatowych, a plonami hojnie dzieli się ze swoimi przyjaciółmi… Pierwszymi czytelnikami byli przyjaciele, koledzy-redaktorzy, którzy weryfikowali każdy utwór. Dlatego kolejne słowo należało do poetki, dziennikarki i artystki Wałentyny Dawydenko. Przeczytała fragment eseju „Rzymskie szczęście Mykoły Gogola”. Przypomniała również, że kiedy czytała jego publikacje w „Weczirnim Kyjevi”, zaprosiła pisarza na audycję radiową swojego programu „Swit rozmaityj”, zrozumiawszy, że Bałabko to dojrzały pisarz z żywym, nieprzeciętnym talentem. Jeden z pierwszych tekstów piosenek Bałabki był poświęcony Gogolowi. To piosenka „Ukraińska noc”, którą wykonała zasłużona artystka Ukrainy Karina Karasiowa do muzyki jej męża Ołeksandra Szwydkoho. Na wieczorze zabrzmiała ona z nagrania (muzyczną część całego wydarzenia zapewnił znany muzyk, producent, kompozytor i piosenkarz Anatolij Babycz). Ołeksandr Bałabko, przejęty ideą pisania o Ukraińcach za granicą, dawno chciał odwiedzić wyspę Capri, aby poczuć to, co czuł Mychajło Kociubynśkyj. I udało mu się to! W autorskim czytaniu zabrzmiał fragment eseju „Wyspa Capri: odkrycie Kociubynśkoho”, a po nim – piosenka „Wyspa Capri” (z nagrania) w wykonaniu Kariny Karasiowej („Capri, Capri. – z nieba ani kropli, usta tutaj słodkie i słone....”). To, jak wyznał sam autor, to miejsce, do którego jeszcze chciałby wrócić. W 2006 r. we wrześniu została wydana za środki Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej także książka „Malwy w wiecznym mieście”, która znalazła oddźwięk wśród wielu czytelników. Według słów bibliotekarzy, wplatała się ona m.in. w temat „Ścieżkami bohaterów francuskich powieści”, gdzie oczywiście obecna była także Ukraina. W swoim słowie dziennikarka Olha Dubowyk wspomniała czasy, kiedy te pierwsze eseje o Francji i Włoszech Bałabko drukował w tygodniku „Stolycia”, który był naznaczony ukraińskością, i to w czasie, gdy język ukraiński przez wielu urzędników państwowych nie był w poważaniu. Na wieczorze wspominano brać dziennikarską, która przyczyniła się do utrwalenia języka ukraińskiego w społeczeństwie. W 2010 r. odbył się pierwszy wieczór autorski Bałabki w Domu Nauczyciela. Wspominając pamięć Wiktora Baranowa, demonstrowano z jego udziałem kadry z wieczoru o twórczości Bałabki z tamtego okresu, kiedy wbrew niszczeniu języka ukraińskiego w tamtym czasie pojawił się taki talent w osobie Bałabki z potężną energią człowieka – prawdziwego Ukraińca-patrioty. Ówczesny kanał telewizyjny „UTR” nakręcił na tym wieczorze film-koncert w dwóch częściach „Ołeksandr Bałabko – dziennikarz i pisarz”. Zabrzmiała w nim jedna z pierwszych piosenek Ołeksandra Wasylowycza „Młody tulipan” do muzyki niezapomnianego Leonida Neczyporuka. Dzisiaj na wieczorze autorskim wykonała ją ludowa artystka Ukrainy Switłana Myrwoda, zauważając, że ta piosenka ma 20 lat i tyle samo trwa jej przyjaźń z Ołeksandrem Wasylowyczem. Następnie udzielono głosu Maksymowi Rylśkiemu, wnukowi znanego poety. Przeczytał jego wiersz, który ma prawie 100 lat, o Ukraińcach, którzy wyjechali za granicę, i w którym po latach przewidziano teraźniejszość. A pan Maksym opowiedział jeszcze o jabłonce ze swojego ogrodu, antonówce, którą nazwał „Ołeksandr Bałabko”: dobrze zniosła tegoroczną surową zimę. Słowo oddano poetce, prozaiczce, redaktorce naczelnej czasopisma „Kyjiw” Teodozji Zariwnij. Zaznaczyła wagę słowa Bałabki, wspomniała także o wkładzie pisarza w działalność Małej Akademii Nauk, sekcji „Twórczość literacka”, gdzie wyszukiwano i pielęgnowano młode talenty. A czytając jako redaktorka teksty o Sołomiji Kruszelnyckiej, powiedziała, że bardzo trudno jest pisać powieści historyczne, memoriałowe i że była pod wrażeniem, jak dokładnie pisarz (nawet w szczegółach) przedstawił epokę, w której żyli jego bohaterowie literaccy – realne postacie. Prowadzący wieczór, młody poeta, pracownik biblioteki Łesi Ukrainki Witalij Biłozir powiedział, że powieść „Kimono dla Butterfly” była nominowana do Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, a książka „Role i manekiny” jest poświęcona ukraińskiemu śpiewakowi Wasylowi Slipakowi, który, gdy zaczęła się wojna, wrócił na Ukrainę, walczył, a 29 czerwca 2016 roku zginął od kuli snajpera, ratując życiem własnym towarzyszy broni. Switłana Myrwoda opowiedziała o rock-operze „O niesamowitych przygodach kozaka Wasyla Slipaka”, przy tworzeniu której wykorzystano nowoczesne technologie z elementami „fantasy”, i wykonała arię matki ukochanej Olgi z tej opery. Podziękowała za to, że dedykacja książki O. Bałabki jest dla tak wybitnego człowieka. A dalej – inscenizowany fragment z powieści o Kruszelnyckiej, w którym wzięli udział Switłana Myrwoda (Sołomija Kruszelnycka), Ołeksandr Bałabko oraz prowadzący wieczór Witalij Biłozir (andaluzyjski śpiewak). Switłana przy gitarze wykonała piosenkę Sydora Worobkewycza z repertuaru Sołomiji „Zagraj mi cyganie stary”, a głosem Sołomiji Kruszelnyckiej – arią Małgorzaty z opery „Mefistofeles” A. Boito – obecni delektowali się z nagrania. Pisarz Anatolij Kaczan powiedział, że dzieła historyczno-memoriałowe potężnej skali zostały zapoczątkowane przez Mychajła Słaboszpyćkoho i ta sztafeta została kontynuowana przez literatów, którzy wyszli z dziennikarstwa, takich jak Ołeksandr Bałabko. W książce „Role i manekiny” pisarz Bałabko udanie połączył dwie wybitne ukraińskie postacie – Sołomiję Kruszelnycką i Serża Lifara. Fragment został teatralnie zwizualizowany z udziałem Witalija Biłozira (Serż Lifar), Ołeksandra Bałabki (od autora i maestro Cecchettiego) oraz poetki z Perejasławia Wiktorii Szeweł (Sołomija Kruszelnycka). Wieczór dobiegł końca, więc Ołeksandr Wasylowycz zaproponował przeniesienie się do kasztanowego Kijowa, który wkrótce takim się stanie, piosenką do swoich słów kompozytora Leonida Neczyporuka „Wspomnienie o walcu” w wykonaniu Switłany Myrwody. Jak zwykle – wspólne zdjęcia na pamiątkę, autografy pisarza na jego książkach, które można było nabyć, poczęstunek od „winowajcy” tego wspaniałego wydarzenia, prezenty, kwiaty, słowa gratulacji. Ten wieczór autorski na długo pozostanie w pamięci wdzięcznych wielbicieli wieloaspektowej twórczości pisarza. Uświadamiamy to sobie czy nie, ale jesteśmy świadkami tego, że właśnie takimi osobowościami jak Ołeksandr Bałabko pisze się najnowsza historia literacko-artystyczna Ukrainy, która wzbogaca się odrodzonymi imionami naszych genialnych rodaków. Od lewej do prawej: W. Kowtun, W. Sze wel, O. Bałabko, S. Myr woda, O. Romaniuk, W. Dawydenko, W. Biłozir

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Założyciel muzeum „Tarasowa świetlica”

21 marca minęło 190 lat od dnia urodzin Wasyla Stepanowicza Hnyłosyrowa. Zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej oraz z inicjatywy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej rocznica urodzin tego działacza społecznego, oświeceniowca, założyciela pierwszego na świecie ludowego muzeum Tarasa Szewczenki, pedagoga i pisarza jest w tym roku obchodzona na szczeblu państwowym. Wasyl Hnyłosyrow Wasyl Hnyłosyrow urodził się w 1836 roku na chutorze Hawriwka (Hawryszkowe) w powiecie kobielackim na Połtawszczyźnie (obecnie wieś Hawryszkiwka w hromadzie łyczkiwskiej, w rejonie samarowskim obwodu dniepropetrowskiego). W 1850 roku ukończył połtawską szkołę powiatową. Nawiasem mówiąc, budynek tej placówki oświatowej zachował się. Obecnie jest to historyczny obiekt przy ulicy Spaskiej – zabytek architektury, jeden z budynków połtawskiego obwodowego przedsiębiorstwa komunalnego „Połtawawodokanał”. Uczył się także w połtawskim gimnazjum, gdzie był uczniem znanego pedagoga-historyka Ołeksandra Stronina. Do literatury młodego Wasyla „rozkochał” poeta i bajkopisarz Łewko Borowykowski – również wybitny rodowity mieszkaniec Połtawszczyzny. Na Uniwersytet Charkowski Hnyłosyrow wstąpił w 1857 roku. Początkowo na wydział medyczny, a w 1861 roku przeniósł się na wydział historyczno-filologiczny. Na przełomie lat 50. i 60. XIX wieku na Ukrainie zawrzało życie społeczno-kulturalne, które otrzymało nazwę „ruchu hromadowskiego”. Był to czas, który zaznaczył się aktywizacją ukraińskich dążeń patriotycznie nastawionych intelektualistów-hromadowców, którzy zarówno słowem, jak i czynem stawiali opór rusyfikacyjnej polityce władz Imperium Rosyjskiego. Hromadowcy skupiali się w półlegalnych stowarzyszeniach – hromadach, które zajmowały się badaniami etnograficznymi, wydawaniem książek oraz organizacją Gazeta „Silśki wisti” (nr 16, 16.04.2026) zauważa, że w ciągu czterech lat wielkiej wojny rodzina deputowanego ze „Sługi Narodu” Jurija Koriawczenkowa – „Juzika” z „Kwartału 95” – zdążyła dorobić się nieruchomości w Hiszpanii. Przy czym „Juzik” zadeklarował mieszkanie dopiero po tym, jak napisali o tym dziennikarze. „Ekonomiczna Prawda” postanowiła wyjaśnić, czy ten deputowany jest odosobniony w swoim wyborze. Wynik: 83 urzędników zadeklarowało 108 obiektów zagranicznych nieruchomości, nabytych po lutym 2022 roku. Są to mieszkania, domy, działki w 20 krajach. Sytuacja demograficzna na Ukrainie wykazuje stabilną tendencję do zmniejszania się liczby odbiorców świadczeń socjalnych. W ciągu ostatnich czterech lat liczba emerytów spadła o prawie 7%. Według oficjalnych danych Funduszu Emerytalnego Ukrainy, na kwiecień 2026 roku w kraju zarejestrowano 10,051 mln emerytów, co jest liczbą o 742 tysiące mniejszą w porównaniu z analogicznym okresem 2022 roku, pisze medium OBOZ.ua. Generał-major w stanie spoczynku Serhij Krywonos na antenie kanału telewizyjnego „Kyjiw24” skomentował reformę szkół. Wasyl również zanurzył się w wir życia hromadowskiego i stał się jednym z fundatorów Hromady Charkowskiej. W Charkowie Hnyłosyrow zaprzyjaźnił się z językoznawcą, filozofem i działaczem społecznym Ołeksandrem Potebnią. Był on jednym z „motorów” Hromady Charkowskiej, wspierał ukraińskich pisarzy, przetłumaczył „Odyseję” Homera na język ukraiński. Od 1860 roku hromadowiec Wasyl Hnyłosyrow pracował społecznie jako zarządca, nauczyciel i wychowawca w szkole niedzielnej, wchodził w skład rady pedagogicznej, która koordynowała działalność wszystkich szkół niedzielnych. Zajmował się zbieraniem datków na wydawanie ukraińskich podręczników. Przejmował się brakiem ukraińskojęzycznych książek, przede wszystkim podręczników. Dlatego w imieniu Hromady Charkowskiej zwrócił się z listem-prośbą do Tarasa Szewczenki. Ten odpowiedział, przesyłając około 3000 egzemplarzy swojego „Elementarza”. Szewczenkowski „Elementarz” rozpowszechnił wśród szkół niedzielnych. Boleśnie przyjął śmierć Tarasa Szewczenki. Zorganizował społeczną zbiórkę na rzecz rodziny zmarłego poety oraz wieczór muzyczno-literacki. Rozpowszechnianie ukraińskich książek to kolejny wymiar działalności oświeceniowca. Sprzedawał je, badając popyt, w wioskach i miasteczkach Charkowszczyzny i Połtawszczyzny, a utarg przesyłał Mykole Kostomarowowi na wydanie nowej literatury popularnonaukowej – poinformował badacz Pawło Usenko na stronie Encyklopedii Historii Ukrainy. W Instytucie Rękopisów Biblioteki Narodowej im. Wernadskiego znajduje się dokument (zezwolenie na handel książkami, wydane przez komitet handlu i podpisane przez mera miasta), który poświadcza działalność oświatową Hnyłosyrowa w zakresie rozpowszechniania książek w powiatach achtyrskim, bohoduchowskim, lebedyńskim, sumskim, sudżańskim i hajworońskim. W 1865 roku otrzymał unikalny prezent od Ołeksandra Potebni – jedyny jego rękopis ukraińskojęzycznego „Elementarza”. To właśnie Hnyłosyrow w 1898 roku przyczynił się do tego, aby redakcja „Kyjiwśkiej starowyny” wydrukowała „Elementarz” autorstwa Potebni jako dodatek do tego hromadowskiego czasopisma. Badacze twierdzą, że bohater tej opowieści wniósł istotny wkład także w sferę etnograficzną kultury ukraińskiej. Organizował wraz z myślącymi podobnie hromadowcami ekspedycje etnograficzne. Wiele takich przeprowadził na Charkowszczyźnie. W szczególności zbadano, że w 1861 roku podróż etnograficzną odbył wraz z pisarzem Pantełejmonem Kuliszem. Pierwszym miejscem pracy była szkoła powiatowa w Achtyrce, gdzie uczył przez dwa lata. W 1864 roku Wasyl Stepanowycz powrócił do Charkowa, gdzie wykładał w szkole i gimnazjum aż do 1869 roku. W 1870 roku zatrudnił się jako nauczyciel w dwuklasowej szkole miejskiej w Zwienigorodce. Od 1873 roku aż do przejścia na emeryturę w 1895 roku kierował dwuklasową szkołą w Kaniowie. Wychowankami pedagoga w Kaniowie zostali dwaj ukraińscy poeci: Jakym Samotnij (Jermołajew) oraz Hryhorij Warawwa (Steblyk). Oto jak wspomina go Jakym Samotnij: „Wasyl Stepanowycz był dla swoich uczniów jak ojciec. Z każdym rozmawiał jak z własnym dzieckiem, w ojczystym języku ukraińskim, który był dla niego świętością. Władał językiem ukraińskim tak, jak rzadko kto włada. U niego odkrywał on całą swoją czarującą siłę, cały skarb swojej śpiewności i piękna. Dzięki temu większość jego uczniów jeszcze w szkole zaczynała interesować się losem ojczystego kraju i jego językiem...”. Wielu uczniów stało się jego naśladowcami, takimi samymi krzewicielami idei oświecenia. Dziedzictwo literackie Wasyla Hnyłosyrowa to publikacje na łamach czasopism „Osnowa”, „Kyjiwśka starowyna”, na łamach gazety „Zoria”, poematy „Zakochana” (1893), baśń „Cariwna-rusałka” (1895), zbiór opowiadań (1897) oraz dziennik, który obejmuje ćwierć XIX wieku (1850-1880). Okres życia i działalności oświeceniowca w Kaniowie literaturoznawcy nazywają szewczenkowskim: jednym z głównych obowiązków, jakie na siebie przyjął, z nakazu serca i z polecenia Hromady Kijowskiej, była ochrona i opieka nad grobem Narodowego Proroka Tarasa Szewczenki. W marcu 1861 roku przyjaciel Hnyłosyrowa, student-Grek Feoktyst Chartachaj, który był uczestnikiem pogrzebu Kobziarza na cmentarzu smoleńskim w Petersburgu, przesłał Wasylowi Stepanowyczowi listek z wieńca laurowego, którym przyozdobiono zmarłego, oraz dwie nitki z chwosta od trumny – srebrną i zwykłą. Do końca swoich dni przechowywał je w dzienniku. Obecnie te relikwie są eksponatami Szewczenkowskiego Rezerwatu Narodowego w Kaniowie. A także dokumenty z jego archiwum, w których w najdrobniejszych szczegółach prześledzono historię Góry Tarasowej: ustawienie pomnika-krzyża, dzierżawę i wykup ziemi pod mogiłą, budowę Tarasowej Świetlicy, która zapoczątkowała pierwsze na świecie ludowe muzeum poety. I wszystko to przechodziło przez duszę skromnego kaniowskiego nauczyciela. Wasyl Hnyłosyrow swoją pełną poświęcenia pracą wniósł znaczący wkład w sprawę zachowania i uporządkowania mogiły Tarasa Szewczenki w Kaniowie oraz założył w 1884 roku „Tarasową Świetlicę” – pierwsze muzeum Kobziarza. Także w latach 80. stworzył rękopiśmienną książkę „Do historii mogiły T. H. Szewczenki”. Jej skrócony wariant przygotował dla czasopisma „Kijowska starożytność”, ale cenzura Imperium Rosyjskiego zabroniła druku książki. Dopiero dwa lata po jego śmierci w tym czasopiśmie pojawiła się niewielka notatka o historii mogiły Tarasa Szewczenki. Dożywał swoich dni w Kaniowie. Odszedł z życia 16 listopada 1900 roku. Pochowany na cmentarzu w Kaniowie, ale mogiła, niestety, nie zachowała się. Opracował Ołeh PUSTOWHAR, przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim dla Ameryki i dla świata” – wyjaśnił Bezsmertnyj. Zgodnie z wynikami badania socjologicznego Centrum Razumkowa, przeprowadzonego 2–8 kwietnia 2026 roku na zlecenie Kijowskiego Forum Bezpieczeństwa, poziom poparcia dla prezydenta USA Donalda Trumpa wśród Ukraińców znacząco spadł. Bilans stosunku do niego spadł do minus 65,8% w porównaniu z minus 34,6% we wrześniu 2025 roku. Pozytywnie do prezydenta USA odnosi się 13,6% ankietowanych (11% – przeważnie pozytywnie, 2,6% – całkowicie pozytywnie), podczas gdy negatywnie – 79,4% (31,9% – przeważnie negatywnie, 47,5% – całkowicie negatywnie). Jednocześnie stosunek do USA jako państwa pozostaje pozytywny: bilans wynosi plus 33,4%. Przeważnie pozytywnie do kraju odnosi się 47,1% respondentów, całkowicie pozytywnie – 16,8%. Wobec specjalnego wysłannika prezydenta USA Witkoffa odnotowano negatywny bilans na poziomie minus 12,9%. Najwyższy poziom sympatii wśród zagranicznych liderów Ukraińcy okazali prezydentowi Francji Emmanuelowi Macronowi – plus 51,8%, informuje wydanie „WSWITI”. Przygotował Ihor ZOC. Miejsce pochówku Tarasa Szewczenki na Górze Mnisiiej. Zdjęcie z końca XIX w.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

mobilizacji oraz krytykę pod adresem Syrskiego za pułki szturmowe. Krywonos zaznaczył, że nie trzeba we wszystkim obwiniać wojskowych. „Mamy jeszcze polityczne kierownictwo kraju, które całkowicie uchyla się od realizacji planu mobilizacyjnego, a we wszystkim ciągle winni są wojskowi, podczas gdy politycy są puszystymi i zielonymi” – zaznaczył Krywonos. Wytknął również prezydentowi niedostateczne doświadczenie wojskowe: „Problem w tym, że człowiek, który kieruje naszym krajem, absolutnie nie zna się na kwestiach wojskowych. Nieczęsto słuchał wojskowych. W 2023 roku na pewno już nie słuchał. Myślał, że już wszystko wie i potrafi. W otoczeniu prezydenta nie było ani jednego wojskowego z autorytetem w armii. Kto kształtował punkt widzenia prezydenta Zełenskiego? Rozpatrujmy problemy kompleksowo, a nie zwalajmy wszystkiego na Syrskiego i nie „odzieleniajmy” naszego prezydenta” – oświadczył Krywonos na antenie „Kyjiw24”. Politolog Wiktor Ukołow w swoim wpisie na Facebooku przypomniał, że minęło siedem lat, odkąd odbyła się debata na stadionie, podczas której Zełenski tak „dowcipnie” potrollował Poroszenkę, stawiając mu bez szansy na odpowiedź 12 oskarżeń-pytań. Pan Ukołow powołuje się na kanał w Telegramie „Pucz”, który, aby nie zapominać o tradycji, postawił 12 pytań Zełenskiemu. Ciekawe, jak by na nie odpowiedział (cytuję pierwotne źródło): 1. Jak pan teraz śpi w nocy, bo nam nie wychodzi? 2. Dlaczego nikt nie siedzi za Czongar i Mariupol? 3. Dlaczego nawet po 4 latach wciąż nie wiemy, jak wróg dotarł do Kijowa? 4. Czy zdoła pan przeżyć za pensję wojskowego, kupując wyposażenie i paliwo? 5. Ile ziemi jeszcze stracimy, żeby pan przywrócił Załużnego i jego generałów? 6. Dlaczego w 5. roku wojny wciąż boi się pan Poroszenki bardziej niż Putina? 7. Dlaczego Ukraińcy mają wyższe podatki, a rodzina prezydenta trzyma pieniądze w rajach podatkowych? 8. Ile pieniędzy jeszcze pan potrzebuje od deweloperów, żeby dokończyć „Dynastię”? 9. Ile naszych pieniędzy dla pana wyniesiono z „Enerhoatomu” i innych biur zaplecza? 10. Dlaczego nie ukarano dziesiątek chciwych deputowanych-„sług” za ich korupcję i łapówki? 11. Dlaczego chciał pan zlikwidować niezależność SAP i NABU? 12. Czy stał się pan tym prezydentem, którym obiecywał pan być w 2019 roku? „Dodałbym 13. pytanie: po co wypuszczono do Rosji Medwedczuka, Derkacza i Kuzmina?” – zaznaczył pan Ukołow. Po wyborach pośrednich w listopadzie Donald Trump może stracić wpływy polityczne zarówno w USA, jak i na arenie międzynarodowej. Taką opinię na antenie kanału telewizyjnego Espresso wyraził dyplomata Roman Bezsmertny w wywiadzie z prowadzącym program „Studia Zachid” Antonem Borkowskim. „Rezolucja o impeachment Trumpa, którą złożył 6 kwietnia 2026 roku John Larson, to pod względem treści i jakości zupełnie inny dokument niż wszystko, co było do tej pory. Takiego poziomu argumentacji, jaka tam jest w sprawie 13 przestępstw Trumpa przeciwko Konstytucji, bardzo trudno będzie odeprzeć. I jak tylko koniunktura się zachwieje (a zachwieje się poważnie po listopadowych wyborach) – jestem przekonany o tym, że perspektyw u Trumpa absolutnie żadnych nie będzie. Skończy się jako polityk i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

najbogatszej na świecie Królewskiej kolekcji miniatur. W interesie nie tylko kolekcjonerów, ale i państwa leży popularyzacja oraz wykorzystanie (historyczne, kulturoznawcze, wychowawcze itd.) zbiorów obozowych, skautowych, miniatur Podziemnej Poczty. Nadszedł czas, aby uznać ten skarb za pełnowartościowy materiał filatelistyczny (a nie dowolny), zatwierdzając odpowiednie zmiany w regulaminach wystaw krajowych. Istnieje również taki problem. Skutkiem długotrwałej rusyfikacji jest to, że wbrew bezsprzecznemu „Ukraina to złoto” i aktywności filatelistycznej, wśród ukraińskich eksponatów, wyróżnionych najwyższej klasy międzynarodowymi nagrodami, do tej pory brakuje kolekcji o treści narodowej. Do stworzenia obiektu wystawowego, który mógłby otrzymać za granicą złoty, wielki złoty medal oraz Grand Prix, potrzebne są, oprócz sprzyjającej atmosfery społecznej, dziesięciolecia celowego gromadzenia materiału, wysiłki twórcze, znaczne środki. Wojna wzburzyła rozprzestrzenianie się i wzrost patriotyzmu w kraju, co jest rejestrowane również przez filatelistykę. W rezultacie na XXI Krajowym Wernisażu w 2025 r. w Odessie, wśród 60 eksponatów dominowała tematyka narodowa. Właściciele ponad 20 kolekcji z różnych regionów Ukrainy zostali nagrodzeni „wielkimi złotymi” i „złotymi” medalami. W przyszłości laureatami najwyższych międzynarodowych nagród mogą zostać: W. Bachtij, M. Wagera, A. Hrodecki, I. Drohowoz, W. Iszczenko, I. Karpenko, W. Kacman, A. Kuzniecowa, J. Lubinin, M. Moskaliuk, I. Pawluk, O. Powstiuk, I. Semenow, O. Sokolan, I. Tymoszyk, H. Filonowa, D. Frenkel, W. Szevel. I to nie jest pełna lista kolekcjonerów Ukrainy, którzy z różnych przyczyn nie brali udziału w odeskiej wystawie. Stworzone zaś w czasach ZSRR światowej sławy eksponaty są prywatnym dobrem narodowym. Moim zdaniem, „Ukrposzcie” wraz z AsFU celowo byłoby w perspektywicznych planach emisji znaczków, kopert, kartek, przeprowadzania specjalnych kasowników wprowadzić dział poświęcony orędownikom narodowej filatelistyki, w przedziale historycznym orientacyjnie od połtawianina Pawła Hańka (1870 – 1932 r.(?)), pierwszego znanego filatelisty i inicjatora wydania regionalnie własnych znaczków ziemskich, – do Wołodymyra Bechtira (17. 09. 1946 – 18. 01. 2009 r.), którego wkład w odnowienie i ustanowienie współczesnego znaczka jest bezsporny. Poradzenie sobie działaczom społecznym ze „swoimi” problemami byłoby bardziej efektywne przy zrozumieniu i wsparciu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, tak jak to było wcześniej. Współczesna zaś próba tylko spotkania się z szefem czy specjalistami tej budżetowej placówki (przez recepcję, zgłoszenie elektroniczne i papierowe) okazała się bezskuteczna.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Niepalność znaczka pocztowego

Walerij CZEREDNYCZENKO. Rozwiązanie problemu udało się dzięki idei elitarnego nauczyciela-reformatora Rowlanda Hilla, by znaczyć listy z przedpłatą według jednolitej taryfy. Do wcielenia jej w życie potrzeba było prawie pięciu lat zbiorowej, pod jego kierownictwem, wytężonej pracy twórczej. Tak pojawiły się nie tylko rozpowszechnione dzieła grafiki przemysłowej w postaci miniaturowych naklejek (które później zaczęto nazywać znaczkami pocztowymi), ale także jeszcze jeden atrybut państwowości i segment kultury najnowszej światowej cywilizacji. Pierwszy znaczek, nazwany ze względu na swój kolor i nominał 1 pensa „Penny Black” – „Czarny Pens”, został wprowadzony do obiegu 6 maja 1840 r. w Londynie. Rodzima filatelistyka bierze swój początek od momentu zastosowania znaczków na ziemiach ukraińskich: w Cesarstwie Austriackim – 1850 r. i Rosyjskim – 1858 r. Pomimo stuleci przymusowej asymilacji Ukraińców, wrodzony pociąg do znaczków pocztowych jako nośników państwowości zachował się i nigdy nie wygasł. Przeglądając albumy/klasery z wystawionymi w porządku chronologicznym znaczkami narodowymi, ciekawie jest obserwować, jak najwyższe punkty wyimaginowanej krzywej linii filatelistycznego narodowego uniesienia zadziwiająco poświadczają i godnie ilustrują brzemienne w skutki zjawiska historyczne: państwowość początku XX w., zmartwychwstanie Niepodległości oraz bojowe męstwo współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej. Państwowość początku XX wieku. Znany niemiecki ekspert-filatelista lat 20. ubiegłego wieku Heinrich Köhler, mając na myśli znaczki okresu Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL) (około dwóch tuzinów autorskich miniatur i ponad 2,5 tysiąca carskich znaczków z nadrukami tryzubów), ogłosił: „Ukraina to złoto”. Po klęsce zmagań o niepodległość z tego przywłaszczonego spadku skorzystali bolszewicy. Z inicjatywy Lenina stworzono organy państwowe do handlu zagranicznego ukraińskimi znaczkami, wezwaniami (koperty, kartki z nadrukowanymi znakami opłaty itp.). Ale sprzedaż tysięcy różnych miniatur była niemożliwa bez specjalnych rejestrów, przywłaszczono również rękopiśmienny Katalog znaczków, opracowany przez W. Sapoznykowa i B. Babyckiego (kierowników towarzystwa filatelistycznego „Ukraina” z zarządem w stołecznym Charkowie i jego oddziałami w Żytomierzu, Dnieprze, Zaporożu, Kijowie, Mikołajowie, Słowiańsku). Później ta praca, skrócona i „zredagowana”, została opublikowana pod tytułem „Katalog pocztowych marok i celnych wieszczej. Pod riedakcyjej F. G. Czuczina, Moskwa, 1928”. W odstępie między dwoma szczytami popularności, w czasie URL/ZURL i pierwszych latach odnowienia Niepodległości, narodowa filatelistyczna niepalność zachowała się w postaci „żarzących się węglików” – czteroznaczkowej emisji Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (USRR) oraz zakarpackiej miniatury. Seria z 1922 r. składająca się z czterech znaczków „Poczta USRR. Pomoc głodującym”, została wydrukowana dzięki wysiłkom charkowian w Berlinie i w 1923 r. krótkotrwale i w ograniczonym zakresie była używana przez pocztę na Ukrainie. Północni sąsiedzi wpisali te znaki, z wizerunkami T. Szewczenki i trzech narodowych alegorii, do swoich katalogów. Ale w zagranicznych firmowych informatorach-foliantach – włącznie z poważną pracą w diasporze Iwana Bułata z 2003 r. – oraz na Ukrainie są one ukraińskie i mogą być „ilustracją” do telegramu (zwiastuna systemowego ludobójstwa) Dzierżyńskiego, wysłanego do Lenina z Charkowa 26 czerwca 1920 r.: „Miejscowi komuniści to niedonoski, a miejscowa inteligencja jest całkowicie petlurowska”. Drugą niezgasłą iskrą jest znaczek Zakarpacia, poświęcony proklamowaniu w Chuście 15 marca 1939 r. Ukrainy Karpackiej. Jak wiadomo, przez dziesięciolecia i zmiany pokoleń krwawa władza radziecka osiągnęła znaczne „sukcesy” w ewolucji świadomości narodowej. W tym celu wykorzystano również filatelistykę, która po II wojnie światowej przeżyła światowy szczyt popularności, włącznie z ZSRR. W tym czasie na Ukrainie pojawił się ponad milion, głównie propagandowych, radzieckich znaczków. Cudem niezakazane znaczki UNR-ZUNR, ale bez prawa pisania o nich i wystawiania, kolekcjonowały jednostki. Wtedy nikt nie wiedział, że te zbiory to niepalny skarb, który w swoim czasie zapłonie, transformując się w świadomość narodową, aktywną walkę o ogłoszenie Niepodległości oraz udział w budowaniu państwa. Po upadku „żelaznej kurtyny” przyspieszonemu odrodzeniu narodowemu, włącznie z filatelistyką, sprzyjała diaspora. Stało się wiadome, że za granicą Ukraińcy przez dziesięciolecia stworzyli bezcenny dorobek kulturowy – tysiące „znaczków pocztowych”, encyklopedycznej, przeważnie nieznanej, zakazanej w „wolnej” Ukrainie treści, jak na przykład miniatury poświęcone 100-leciu założenia „Proświty” (1968) oraz Naukowemu Towarzystwu im. Tarasa Szewczenki – 80-leciu (1953) i 100-leciu (1973). Rozpoczął się ten żmudny, natchniony kronikarski zapis w 1946 r. we włoskim obozie specjalnego przeznaczenia w Rimini, stworzonym dla tymczasowego przetrzymywania ukraińskich bojowników o niepodległość. W obozie, oprócz cerkwi i klubu, działała także poczta i wydano około 30 znaczków. Po zamknięciu obozu i rozproszeniu jego mieszkańców po całym świecie znany działacz diaspory Lubomyr Rychtycki w okresie od 1949 r. (Ratyzbona, Niemcy) do 1983 r. (Chicago, USA) wydał ponad 4 tys. znaczków i bloków podziemnej poczty Ukrainy. Ogłoszenie Niepodległości, a co za tym idzie, odrodzenie narodowej filatelistyki, zbiegło się w czasie z stopniowym wygasaniem kolekcjonowania znaczków na świecie. Ale rozpad ZSRR i Jugosławii oraz pojawienie się nowych krajów i znaczków sprzyjały globalnemu wzrostowi dziedziny kolekcjonerstwa. Ukraińscy radzieccy filateliści już w 1989 r. poczuli perspektywę uwolnienia się od peryferyjnego poczucia niższości i okazję do zajęcia godnego miejsca wśród krajów świata. Pierwszymi krokami na drodze do stworzenia znaczków narodowych/filatelistyki stało się przemianowanie 4 stycznia 1990 r. radzieckiego Ukraińskiego republikańskiego oddziału Wszechzwiązkowego towarzystwa filatelistów w Związek filatelistów Ukraińskiej SRR. 16 lipca tego roku została przyjęta Deklaracja o suwerenności państwowej, a 21 sierpnia zarząd ZF, kierowany przez Wołodymyra Bechtiara, podjął decyzję o przygotowaniu wolnego od Moskwy projektu Statutu ZF. 5 września 1991 r., po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, „Związek filatelistów Ukraińskiej SRR” został przemianowany na „Związek filatelistów Ukrainy”, później – w Stowarzyszenie filatelistów Ukrainy (AsFU). Przez długotrwałą denacjonalizację i wpływ na społeczeństwo ideologii piątej kolumny pojawienie się i kształtowanie ukraińskiego znaczka było, w porównaniu, na przykład, z republikami bałtyckimi, niełatwe. Jednocześnie tworzenie każdego nowego znaczka spotykało się z wielkimi kolejkami z noclegami delegowanych przedstawicieli społecznych w sali telegraficznej stołecznego Urzędu Pocztowego. Złożoność uwolnienia się od asymilacji przejawiła się w nawiązaniu własnej produkcji znaczków. Dopiero w 1994 r. 5 pierwszych znaków z 22 zostało wydrukowanych na Ukrainie, a ostateczne uwolnienie się od moskiewskich usług nastąpiło od 1997 r. Stopniowo z każdym rokiem i dziesięcioleciem ukraińska państwowość krzepła, zwierciadlanie odbijając się w filatelistyce, która nieodwracalnie stawała się częścią europejskiej i światowej wspólnoty. Zostawiwszy trudności i przeszkody za sobą, na koniec 2014 r. liczba współczesnych znaczków sięgnęła ponad 1400 numerów katalogowych. Najważniejszymi wydarzeniami, które jakościowo odbiły się na osiągnięciach znaczka narodowego/filatelistyki, były: pozytywne – utworzenie w 1999 r. dyrekcji „Wydawnictwo Marka Ukrainy” i negatywne – jej brutalna likwidacja w 2009 r. Wojna O tym, że wśród ukraińskiego ludu istnieje szczególny, pełen szacunku stosunek do jej wysokości znaczka, świadczą dwa wydarzenia czasu wojennego: powstanie „Poczty Majdanu” oraz na oczach całego świata narodowy przejaw patriotyzmu i niepokorności, uwarunkowany znakami pocztowymi. „Poczta Majdanu” powstała w lutym 2014 r., w związku z koniecznością dostarczania listów wsparcia uczestnikom działań wojennych w Donbasie, w formie zgromadzeń wolontariuszy przed głównym wejściem do stołecznego Urzędu Pocztowego. Aktywiści, dalecy od filatelistyki, rozpoczęli wytwarzanie bezpłatnych znaczków. Wśród pierwszych takich znaków jest, na przykład, miniatura z wizerunkiem pamięci Serhija Nigojana, który podbił serca Ukraińców przejmującym recytowaniem wierszy Kobziarza na płonącym Majdanie i stał się jednym z pierwszych bohaterów Niebiańskiej Sotni. W ciągu dwóch lat stworzono ponad 150 miniatur artystycznych. Podobnie jak znaczki diaspory, są one cennym narodowym dziedzictwem kulturowo-historycznym. Wprowadzenie do obiegu każdego znaku opłaty pocztowej to wydarzenie dla filatelistów, ponieważ tylko w tym dniu można przygotować cenne, prawdziwe „świadectwo urodzenia znaczka”, tak zwany FDC – kopertę pierwszego dnia. 12 kwietnia 2022 r. weszły do obiegu, z inicjatywy dyrektor Departamentu „Ukrposzty” Natalii Muchinej i członka rady redakcyjno-artystycznej Wadyma Iszczenki, miniatury „Rosyjski okręcie wojenny, idź…”. Znaczek, bez wątpienia, ciekawy, ale nie na tyle, by wywołać do niego szczególne zainteresowanie. Nikt w tamtym dniu nie mógł wiedzieć, że nazwa miniatury to zaklęcie, które w następne dwa dni się spełni, a główny krążownik wrogiej floty „Moskwa” zostanie zatopiony. I jak tylko to się stało, znaczki i FDC stały się znane na cały świat, cena na nie na aukcjach świata podskoczyła do fantastycznego poziomu; liczba filatelistów na Ukrainie błyskawicznie zwiększyła się setki razy; popularność i zysk poczty bajecznie wzrosły. Kolejki po miniaturowe papierki w dniach wojny zademonstrowały całemu światu nie tylko potrzebę zachowania znaczka, ale także patriotyzm i odwagę Ukraińców. Przez dwa lata ogień niepalności stopniowo przygasł, ale nie zgasł. W tym czasie nastąpiło odmłodzenie i uzupełnienie społeczności filatelistycznej wolontariuszami i wojskowymi. Być albo nie być Zafascynowani kolekcjonowaniem filateliści z przejęciem uświadamiają sobie, że przedmiot ich uwagi – historycznie małoletni znaczek pocztowy, w wyniku gruntownych zmian w odwiecznym korespondowaniu, staje się dla poczty zbędny. I dlatego, nie zważając na państwową wagę miniaturowych papierków, ich wydawanie na Ukrainie, jak i w innych krajach świata, z woli administracji resortowych może być w każdej chwili przerwane. Przedłużyć istnienie znaczka może nadanie mu statusu niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Ukraina, wykazując ambicję i pewne wysiłki, może stać się światowym liderem w realizacji takiego projektu, zważając na jej współczesny prestiż międzynarodowy i niepozbawione podstaw nadzieje na wsparcie Światowego Stowarzyszenia Rozwoju Filatelistyki Światowego Związku Pocztowego oraz Wielkiej Brytanii – ojczyzny znaczków i posiadaczki Jak wiadomo, znaczek pocztowy narodził się w czasie gwałtownego rozwoju produkcyjno-finansowego Wielkiej Brytanii z potrzeby zreformowania poczty, aby przyspieszyć dostawę i uprościć rozliczenia w gwałtownie rosnących wolumenach korespondencji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Raul Czilaczawa: ponad 55 lat jednoczenia Ukrainy, Gruzji, a także Łotwy

Wkład Raula Czilaczawy w literaturę ukraińską jest nie do przecenienia. Podobnie jak jego wkład w wieczność przyjacielskich więzi, w braterstwo narodów, ludzi myślących podobnie, miłujących wolność, czarujących, duchowo bogatych – gruzińskiego, ukraińskiego oraz łotewskiego. Łarysa MOROZ, doktor nauk filologicznych, profesor, główna pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Wielu naszych pisarzy nie ma już wśród żywych – spośród tych, którzy w 1967 roku radośnie powitali postawnego, przystojnego, czarnowłosego młodzieńca z uważnym spojrzeniem i czystą duszą, który „teleportował się” z Uniwersytetu w Tbilisi prosto do Kijowskiego. W mrocznych ideologicznych czasach radziecczyzny jednym z jasnych promieni była „wymiana studentów” w celu wzajemnego poznawania języków, popularyzacji kultur i dalszego wzmacniania pokazowej przyjaźni narodów. Tak to ogłaszano, a w rzeczywistości teraz wiadomo, z jakim zamiarem władza wszczęła „ukrainizację” w latach 20. ubiegłego wieku. A ponieważ wynik był nieoczekiwany – przeciwny, to zniszczyła prawie wszystkich entuzjastów ukraińskości w latach 30. Lecz nie na darmo nasz naród ułożył przysłowie: „Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”. Czarującą dobroczynnością obrócił się ówczesny gruzińsko-ukraiński desant – do Kijowa przybyli Switłana Żołob, Ludmyła Hrycyk i, oczywiście, Raul Czilaczawa, jeszcze wcześniej – Ołeksandr Muszkudiani, do Gruzji zaś pojechał entuzjastyczny Hryćko Chałymonenko. Życzliwość, talent i szalona pracowitość (nie mówiąc już o ludzkim uroku) Raula Czilaczawy od razu przyciągnęły uwagę. Ukraińscy poeci – od początkujących po mistrzów – zabrali się do szlifowania przekładów jego wierszy, w których odkryli znaczny talent poetycki i nieprzeciętną filozoficzność. A on niezwykle szybko opanował język ukraiński (jego pierwsze przekłady – z Wasyla Symonenki), i to na takim poziomie, że zaczął w nim pisać własne wiersze, w swoim kunszcie poetyckim czasem nawet przewyższając przyjaciół-Ukraińców. Zamieszkawszy w Kijowie, R. Czilaczawa owocnie pracował nad badaniem ukraińsko-gruzińskich więzi literackich oraz przekładami: z ukraińskiego na gruziński i odwrotnie, a także znajdował drogi do ich wydania. Na dzień dzisiejszy wydał łącznie ponad 150 książek na Ukrainie, w Gruzji i na Łotwie. Niemało wśród nich jest dwujęzycznych, na Łotwie – trójjęzycznych. Oto taką Imperium Słowa zbudował Czilaczawa w ciągu ponad 50 lat pracy. Trudno opisać ją w artykule gazetowym czy wymienić te książki, a nawet nazwiska tłumaczonych autorów (nie tylko poezji). Wspomnę choćby antologię w języku gruzińskim: „Młoda ukraińska poezja” z przedmową D. Pawłyczki (1972), dwujęzyczny zbiór utworów 50 ukraińskich poetów (2001). Przetłumaczył prawie całego T. Szewczenkę. Za szczególną uważa wielkoformatową, liczącą 700 stron antologię „Stu ukraińskich poetów” (od H. Skoworody i I. Kotlarewskiego do Ju. Andruchowycza), która ukazała się w 2014 roku – jakby w pamięci o stu ukraińskich artystach i działaczach kultury, zamordowanych w Sandarmochu, Bykowni. Z uśmiechem wspomina wydaną w języku ukraińskim antologię gruzińskiej poezji ludowej, klasycznej i współczesnej „Złota winnica”. Nam – Ukraińcom – podarował także utwory A. Ceretelego (z własną przedmową), prozę K. Gamsachurdii, poezję Z. Gamsachurdii, G. Tabidzego. Pracując przez pięć lat jako Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy na Łotwie, R. Czilaczawa również tam rozwinął działalność translatorską. Już w ramach trzech języków: ukraińskiego, gruzińskiego i łotewskiego – wydał 13 książek. Ukraińską ambasadę przekształcił w swoisty Ukraiński Dom, gdzie stale organizował wieczory literackie i kulturoznawcze, spotkania. Epokowym wydarzeniem stało się wydanie książki, znamiennej dla obu naszych narodów: arcydzieła literatury gruzińskiej „Witeź w tygrysiej skórze” Szoty Rustawelego w ukraińskim przekładzie sławnego Mykoły Bażana. Przygotował do druku i opracował szczegółowe przypisy Raul Czilaczawa. Napisał on również obszerną posłowie-badanie zarówno wybitnego, na poziomie światowych literatur, poematu, jak i przeanalizował twórczy wyczyn M. Bażana, honorując tym samym i swojego mądrego nauczyciela, i rodzimą literaturę. *** O psach, ludziach i NIE-ludziach w nowej książce Raula Chilaczawy „Listy Czapy do psów i ludzi całego świata” – Tarnopol: Wydawnictwo Bohdan, 2024. To książka o wojnie – Ukraińskiej Wojnie Ojczyźnianej. Trudno nawet policzyć, która to od 1169 roku – pierwszego zburzenia naszego Kijowa przez tych, którzy od tamtego czasu, raz nazywając nas bratnim narodem, a raz w ogóle żadnym narodem, a jedynie częścią populacji ich południowych guberni, nieustannie próbują nas zniszczyć. I krzyczą na cały świat, że to żadna wojna, a „specjalna operacja wojskowa” – swo (pojęcie „swołoczy” jest najwyraźniej genetycznie powiązane z tym wszystkim). A pojęcie „NIE-ludzie” – z tymi, jak sami siebie nazywają, „wyzwolicielami”. Są pewni, że niosą nam wolność – tak, od życia, od naszej przyszłości, od nas samych. Mądry piesek Czapa, opowiadając o tym, co dzieje się przez cały 2022 rok, czasem pyta: „Jeśli nawet ja, pies, wszystko rozumiem, dlaczego nie rozumiecie wy, ludzie?”. Trzecie słowo w moim tytule dotyczy tych, którzy nie tylko w swoich pustych łbach śmią myśleć, ale mają też czelność wypowiadać swoje zamiary – „walczyć do ostatniego Ukraińca”. To przecież bezpośrednie hitlerowskie hasło! A oni jeszcze krzyczą, że Ukraińcy to faszyści! Pierwsze słowo tytułu jest zrozumiałe już z nazwy książki, ponieważ opowieść – w formie listów – prowadzona jest tutaj w imieniu pieska Czapy. Ten piesek jest zadziwiająco mądry, spostrzegawczy, obdarzony ostrą przenikliwością w istotę tego, co widzi, a do tego wspaniałym poczuciem humoru. Gatunek epistolarny nie jest nowy w literaturze – jeszcze od czasów, które przyjęło się nazywać antykiem. Pierwsze, czyli najbardziej znane imiona autorów takich listów, które przychodzą na myśl, a które zawierają pouczającą czy też satyryczną treść, listów będących środkiem publicznej polemiki: Cyceron, Seneka, Augustyn, M. Luter, J. Swift, B. Pascal, J.-J. Rousseau, J. W. Goethe, P. Czaadajew (nawiasem mówiąc, etniczny Gruzin – za swoje dzieła okrutnie ukarany przez carat), M. Gogol, A. de Saint-Exupéry. Różne stopnie beletrystyki, różne idee. Jednak wydaje się, że nikt jeszcze nie oddał głosu zwierzęciu. Ale to nie peszy pieska Czapy – zwyczajnego, jak sam informuje, pieska, który mieszka w pisarskiej rodzinie od małego, już siedem lat i „wszystko to podyktował swojemu panu i przyjacielowi Raulowi”. A Raul Chilaczawa, poza tym, że jest pisarzem i tłumaczem, dyplomatą i doktorem nauk, akademikiem dwóch Akademii Nauk i kawalerem orderów trzech krajów (Ukrainy, Łotwy i Gruzji), uhonorowanym wieloma nagrodami literackimi – jest jeszcze niezłym pomysłowym twórcą. Więc zebrane przez długi czas swoje „Notatki pesymisty” połączy nieoczekiwanym słówkiem „Marginalia”. To zwięzłe wątki – nie zawsze własne, jednak oryginalnie skomentowane, zawsze dowcipnie. Tylko jeden przykład: „Dziecko – istota bez prawa głosu, dzieciństwo – świat zakazanych działań”. „Nie wolno”, „nie dotykaj”, „źle!” – jakby przez całe życie słyszało się te ostrzeżenia i wydaje się, że nic się nie zmieniło, bo i w dorosłym świecie zakazanych reguł i praw jest o wiele więcej niż takich, które dają przyzwolenie”. A to zaproponuje coś już zupełnie nieoczekiwanego: „Elegancje”. Nie mogę podać przykładu, bo jeszcze ich nie widziałam. W końcu mógłby zostać aktorem, który podkłada głos zwierzętom w filmie animowanym, czyli przemówić głosem psa, który z kolei przejął zalety swojego twórcy – mądrość i desperację, analityczność i dowcip. Tutaj nigdzie nie jest napisane, że ta książka jest dla dzieci, przecież to „Książka o wojnie”. Ale nasze dzieci teraz zbyt szybko dorastają i jestem pewna, że każde dziecko w wieku 7-8 lat, które kocha psy (a czy są na świecie inne dzieci?), szybko zrozumie i pokocha tego miłego pieska, który tak przystępnie opowiada o najstraszniejszym – jak ludzkość „nie stała się bardziej humanitarna i szlachetna”: „Nie chcę przypisywać sobie wielkiego rozumu, ale <…> podzielę się przynajmniej znaną statystyką: w 14500 wojnach <…> zginęło 3 miliardy 540 milionów osób”. I – jeszcze bardziej zdumiewające i przerażające: „Po tym, jak pierwotny człowiek wyszedł z jaskini i stał się „homo sapiens”, pełny pokój na Ziemi panował tylko przez trzy lata”. Ogólnie rzecz biorąc, widzimy tutaj szeroką informację o historii Ukrainy i o historii jej, jak słusznie powiedziano, „prawdziwego i niezłomnego przyjaciela” – Gruzji, główną emocję narratora: „Dlaczegoś (? – L. M.) wydaje mi się, że na świecie jest mało krajów, które tak kibicują Ukrainie”. Jednocześnie o „nienasyconej” FR, „która dawno stała się wielkim kłopotem dla wszystkich państw”, wypowiedzi są dość kategoryczne: „Czy potrzebują dalszego rozszerzania jej ogromne terytoria, których nawet nie jest w stanie należycie kontrolować?”. I stanowcza kontynuacja: „Wiem, że moje pytanie jest retoryczne, bo tak zwana Rosja jest sumą podbitych, zagarniętych, ujarzmionych ziem i nie istnieje bez nich. Jest małą Moskowią, która nie ma zasobów naturalnych <…> to klasyczne imperium, które okrada wszystkich, do których może sięgnąć, i tylko w ten sposób kontynuuje swoje krwawe istnienie”. Niewiarygodne: jak w tak skromnej pod względem objętości książce (ledwie ponad 7 arkuszy wydawniczych), a do tego w imieniu skromnego dobrego pieska, podano tak gigantyczną informację – nie tylko o tej, ostatniej (daj Boże) wojnie, ale i o licznych faktach z jej prehistorii. W szczególności o największej obecnie naszej krwawej ranie – Donbasie, choć cząstkę przytoczę: „Terytorium, gdzie mieszkali zdenacjonalizowani Ukraińcy, potomkowie niegdyś deportowanych przez carski rząd przestępców i uciekinierów przed sprawiedliwością, zagonieni do pracy etniczni zlumpenizowani Rosjanie, stało się zacofanym, niezwykle konserwatywnym enklawą nieistniejącego państwa…”. W tym niezwykle zwięzłym przekazie ogromnej informacji nieuniknione okazały się pewne nieścisłości, które chce się nieco poprawić. 1. Gdyby tak można było wspomnieć także o deportowanych w 1945 roku i w kolejnych latach mieszkańcach Galicji (to właśnie oni, a konkretnie ich potomkowie, obecnie pięknie wspierają działania Sił Zbrojnych Ukrainy); 2. „Etniczni Rosjanie” (a w innym miejscu dodano do tego „podobnie jak etniczni Ukraińcy”) – to nonsens, gdyż nie istnieje rosyjski etnos, są dziesiątki, setki etnosów zniewolonych przez wiecznie agresywną Moskwę (o czym już wspomniano w tej książce). 3. Donbas stał się zacofany jedynie duchowo, intelektualnie zrusyfikowany, i to nie w całości – wszak na następnej stronie mowa o tym, że „na jego terenach urodziło się wielu znanych ukraińskich działaczy” – i krótko o tych najjaśniejszych: W. Sosiurze, I. Dziubie, W. Stusie. Wprawdzie ten zarzut jest niestosowny, gdyż dla wszystkich doprecyzowań książka musiałaby mieć znacznie większą objętość. Podziękujmy więc za to, co powstało – póki co jedynie w odniesieniu do wydarzeń 2022 roku. Na końcu Raul Czilaczawa zwraca się listownie do swojego pieska, krótko komentując ten „konflikt cywilizacyjny” i podsumowuje: „Według mojego głębokiego przekonania, w świecie dobra jest jednak o wiele więcej niż zła, a piękno przeważa nad brzydotą. Inaczej nie dożylibyśmy do tego czasu”. Są tu także wiersze R. Czilaczawy (wspominam też, jak pisał w zbiorze „Światło samotnej gwiazdy” z 2012 roku: „Jestem tłumaczem ran” oraz „Uśmiechają się z książek, z dawnych czasów / W krzyżach, gwiazdach i swastykach bohaterowie” oraz „Kto połączył słowa »państwo i prawo«?”). Nie mogę nie zacytować choć części listu „Do ukraińskich poetów”: …Z wami jestem, bracia, i lepiej niż inni Rozumiem wasz ból i smutek Wasz list przyjmuję sercem: Rana na nim krwawa i żal. W Gruzji dziś imię „Ukraina” – Symbol wielkości, odwagi i walki, Symbol braterstwa, wzajemnego szacunku, Męstwa, hartu ducha i pancerza. Wierzcie: jestem dumny, gdy słyszę wasz Hymn, Sztandar niebiesko-żółty – jest mi bliski, Siwe czoło nisko chylę, Oddając cześć poległym w wojnie. Pokoju wam!.. Mowy dźwięcznej słowiczej Zabić nie zdoła wroni krzyk… Niech strzeże was Święta Zofia I jaśnieje nad wami Oranta na wieki! Wśród innych zamieszczonych tu strof wierszowanych, które doprawdy poruszają, jest taka: Kiedy znów nad tobą zajaśnieje Czyste niebo, bez dymu i trwogi, Pokłonię się, jak twój syn tobie, ojczyzno, I powitam Dzień Zwycięstwa! *** R. Czilaczawa pracuje bez przerwy, zdaje się – bez odpoczynku. Wydał dwujęzyczne zbiory utworów P. Tyczyny i G. Tabidze. Myśli, jak uczcić tegoroczne jubileusze Łesi Ukrainki i Iwana Franki. Obecnie w Tbilisi, w uzupełnieniu do zbioru „Stu gruzińskich poetów o wojnie” (pamiętamy przecież, od kiedy trwa w Gruzji wojna przeciwko naszemu wspólnemu wrogowi i, niestety, częściowa okupacja Sakartwelo), Czilaczawa wraz z przyjaciółmi i dwudziestoma ukraińskimi tłumaczami przygotowuje dwujęzyczną książkę na 400 stron „Ukraina moja” – (namysł nad dzisiejszą tragedią Ukrainy-Wielkiej Męczennicy, która i dla niego stała się bliska). A jakie wiersze pisze – one i nas dotyczą! Nie mogę nie zacytować, chociaż tłumaczenie na Facebooku jest najwyraźniej niedoskonałe: Przekażę ten wiersz jako alarm ………………………………. A wokół póki co starych posągów nie zburzyli. Chaos udusił obietnice i krzyki narodu. Tak, my istniejemy, mamy duszę Podnosimy się i płoniemy. Czasami wydaje nam się, że coś robimy. Ale te lata są okrutne, okrutne lata… …………………………………………… Drzewo sławy wycięto do ostatniego owocu… I w nowych poezjach R. Czilaczawa pozostaje sobą: w niepokojach i smutkach, w rozmyślaniach i mądrości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Rozmowa z Tarasem Szewczenką o Nocy św. Bartłomieja, narodzie ukraińskim, komunizmie i stagnacji

Włodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki „Tarasowa i Warfołomijewa noc jedna drugiej wart” – Pozwólcie, głęboko myślący panie Tarasie, że poruszę dwie wasze niezwykle ciekawe i mało znane wzmianki o Nocy św. Bartłomieja¹. Pierwsza – w waszym własnym „przypisie” do poematu „Hajdamacy”, gdzie czytamy: „Tarasowa² i Warfołomijewa noc jedna drugiej wart na wstyd rzymskiej tiary”³. W tym nieśmiertelnym poemacie wspominane są, zgodnie z dokładnym sformułowaniem „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, „wielkie krwawe rzezie, które miały podłoże religijne, nad rzekami Roś i Ałta podczas wojen kozackich, porównywane z Nocą św. Bartłomieja…”. – Huczała Ukraina, Długo huczała, Długo, długo krew stepami Płynęła czerwieniejąc. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Księżycu mój jasny! Z wysokiego nieba Schowaj się za górę, bo światu nie trzeba; Strasznie ci będzie, choć ty widziałeś Roś⁴, I Ałtę, i Sekwanę, i tam się rozlało, Nie wiadomo za co, krwi szerokie morze. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Piekielne święto Po całej Ukrainie tej nocy zawyje; Poleje się dużo, dużo-dużo Szlacheckiej krwi. Kozak ożyje; Ożyją hetmani w złotym żupanie…– Pantelejmon Kulisz wyrzucał wam, panie Tarasie, że w poemacie „Hajdamacy” opiewano „tryumf rzeźników” i „krwawą rzeź”, lecz wasza niezależna od nikogo mądrość ludowa nie wzięła pod uwagę rad Kuliszowych dotyczących niszczących skróceń-okrojeń w poemacie. W rzeczywistości głęboko ukazano w nim tragizm powstania hajdamackiego. Przytoczę lapidarnie-wyczerpujący wniosek wybitnego szewczenkoznawcy Mykoły Żulińskiego: „Hajdamacka „czerwona uczta” po całej Ukrainie – dla Szewczenki nie tylko sprawiedliwa zemsta za ucisk, znieważenie, lecz także wielka i głęboka rana w duszy i świadomości narodu ukraińskiego”. – Pod tym względem moi zmarli rodacy nie ustępowali bynajmniej żadnemu narodowi europejskiemu, a w 1768 roku⁵ przewyższyli Noc św. Bartłomieja, a nawet pierwszą rewolucję francuską⁶. Jedno, w czym różnili się od Europejczyków, to to, że wszystkie te krwawe tragedie były sprawą całego narodu i nigdy nie były odgrywane z woli jednego jakiegoś łajdaka, na wzór Katarzyny Medycejskiej⁷… – Oto druga wzmianka o Nocy św. Bartłomieja. Lecz, nie zagłębiając się w konkretne wydarzenia i biografię Medycejskiej, zauważę, Tarasie Hryhorowiczu, waszą mało zauważoną, zasadniczo ważną i strategicznie niewyczerpaną myśl o „sprawie całego narodu”, filozoficznie potężnie położoną u podstaw waszego życia i waszej twórczości. A jeszcze wy, niezwykły panie Tarasie, zdaje się, mimochodem, ale bardzo trafnie i przekonująco zaznaczyliście, że bez historycznie świętych testamentów starożytności nie sposób zachować, jak to wasze słowa mówią, „fizjonomię narodową…”. Już w poemacie „Noc Tarasa” (1838) młody Kobzarz wskazał na wydarzenia niezapomniane dla narodu… – Gra Kobzarz, śpiewa, wypowiada słowami: Jak Moskale, orda, Lachowie Walczyli z Kozakami… – Odwiecznych wrogów Ukrainy – Moskali – wy, ludowy Poeto, na zawsze postawiliście na pierwszym miejscu… – Moskale to obcy ludzie… Moskale i świat Boży w pęta zakuli… – W „Tarasowej nocy” dzielny Kozak, który, wspominając w narodowym przygnębieniu Hetmanszczyznę, zapłacze, mimo to twardo wie: „Tej chwały kozackiej nigdy nie zapomnimy!..”. Według zasadniczej cechy charakteru – to nie galaretowata kisiel, lecz nieugięta stal… – Myślę, że naród bez własnej cechy, która należy tylko do niego i tylko jego charakteryzuje, po prostu przypomina kisiel, i to jeszcze kiepski kisiel… – Dziękujemy ci, Kobzarzu, że w narodzie ukraińskim wyhodowałeś niezniszczalną cechę zamiłowania do wolności i zwycięskiej wytrwałości! “Idea komunizmu nie jest aż tak pustą ideą” – Czytając ponownie wasz, prawdziwy Kobzarzu, Dziennik, zwróciłem uwagę na zapis z 29 sierpnia 1857 roku, który zrobiliście, płynąc Wołgą parowcem z zesłania (z Astrachania do Niżnego Nowogrodu), o Stiepanie Razinie8… – Według narratora Razin nie był zbójem, a jedynie na Wołdze trzymał brandwachtę i pobierał cło od statków, rozdając je ubogim ludziom. Wychodzi komunista. – W zeszłym roku w jednym z artykułów zauważyłem, że dokładnie sześć dziesięcioleci przed zwycięstwem komunistów-bolszewików Taras Hryhorowycz ironicznie wypowiedział się o istocie komunistycznych stereotypów. W słowniku waszego znajomego Władimira Dala były one zwięźle ujęte tak: “Komunizm – polityczna nauka o równości stanów, wspólnocie majątków i o prawie każdego do cudzej własności”. Dopiero z czasem dostrzegłem dla siebie jeszcze ironiczny passus z, mówiąc waszymi słowami, widokiem widzianym i słyszanym słyszaną powieścią Kobzarza Darmohraja “Spacer z przyjemnością i nie bez morału”… – Dawni szlachetni właściciele dusz poddańczych tylko haremy zakładali z własnych dziewek, a teraz zaczęli się żenić. Wychodzi więc, że idea komunizmu nie jest aż tak pustą ideą, nie głosem wołającego na pustyni, lecz że można ją całkiem dobrze zastosować także do prawdziwego, prozaicznego życia… – Oto raz! Oto dwa! W obu przypadkach – jaskrawo szydercze użycia słów, o których, nawiasem mówiąc, sztuczna inteligencja zapewnia, że Szewczenko pisał swoje utwory, kiedy termin “komunista” jak się okazuje, “jeszcze nie był używany w Cesarstwie Rosyjskim”, a “słowo “komunizm” pojawiło się znacznie później niż okres twórczości Tarasa Szewczenki”. Jednak inteligencja szybko się uczy… Jak wiadomo, w październiku 1961 roku na XXII Zjeździe KPZR ogłoszono, że “obecne pokolenie radzieckich ludzi będzie żyło w komunizmie”. Chociaż Nikita Chruszczow dziarsko zapewniał, że “wzięliśmy dobre tempo biegu – szeroki rozmach budownictwa komunistycznego” – nie dobiegliśmy, nie udało się… To pokolenie, któremu próbowano wcisnąć najbardziej nieosiągalne, odchodzi, pozostawiając potomnym historyczne ostrzeżenie przed utopijnymi fantazjami i przykład, jak naprawdę trzeba godnie żyć… Właśnie wtedy, gdy komunizm miał ostatecznie zapanować w ZSRR – w drugiej połowie lat 80. – na górze uznano “zastojowe zjawiska” w społeczeństwie radzieckim, a potem powstało przegadane kliszé “okres stagnacji”... „Prawdziwy zastój” – Zresztą i o tym, wielki Tarasie Hryhorowyczu, z góry wspomniałeś. Wystarczy przeczytać zapis w dzienniku z 17 czerwca 1857 roku. Użyłeś tam słowa „zastój”, opisując swój „dręczący stan”, spowodowany realną nadzieją na rychłe wyzwolenie… – Żadnej chęci do pracy. Siedzę albo leżę w milczeniu całymi godzinami… i choćby na śmiech coś się w wyobraźni poruszyło. Nic zupełnie. Prawdziwy zastój. – W już wspomnianym słowniku Władimira Dala: „Zastój – każde długotrwałe lub szkodliwe zatrzymanie w jakimś ruchu”. A także w „Słowniku języka ukraińskiego” – to „brak ruchu, rozwoju, zatrzymanie, opóźnienie w czymkolwiek”. Ty zaś, mądry panie Tarasie, dodałeś do tego jeszcze zaobserwowaną uważnie u innych „hałaśliwą działalność, a lepiej powiedzieć, hałaśliwe nicnierobienie”, którego nie mogli znosić… Tym samym, o ponad sto lat wcześniej, jakby przewidziałeś cały okres w historii Państwa Radzieckiego… „Swoją Ukrainę miejcie w sercu…” – Teraz chcę przypomnieć, że już na świcie swojej twórczości, wielki Poeto, rozpocząłeś poemat „Hajdamacy” niezapomnianymi rozważaniami historiozoficznymi o wiecznym i nieustannym upływie czasu… – Wszystko idzie, wszystko przemija – i końca nie ma, Dokąd się podziało? Skąd się wzięło? Taras Szewczenko. Autoportret. 1857 r. I głupiec, i mądry niczego nie wie. Żyje… umiera… Jedno zakwitło, A drugie zwiędło, na wieki zwiędło… I liście pożółkłe wiatry rozniosły. A słoneczko wstanie, jak wstawało pierwej, I gwiazdy czerwone, jak pierwej płynęły… – Jednak półtora tuzina wersów dalej młody ukraiński Kobzarz odsłania wieczność nieba w kontekście… niezniszczalności ludzkiej duszy: „Jak niebo błękitne – nie ma mu krańca, tak i początku, i końca duszy nie ma”. Pamiętając o tym głęboko, mądrze przyjmujesz przenikające, bezlitosne wersy wiersza, napisanego w maju 1847 roku w kazamatach III Oddziału i później trafnie nazwanego „Kosiarz”… – Nie błagaj, nie proś, Nie kleci kosy9. Czy to przedmieście, czy miasto, Jak brzytwą, stary goli. Wszystko, co dasz. Chłopa, i karczmarza, I sierotę-kobzarza. Przyśpiewuje stary, kosi, Kładzie pokosy jak góry, Nie omija i cara. – Co za ciekawostka. Będąc w gościnie u Michaiła Szczepkina w Moskwie, w drodze z zesłania, Pan, drogi Poeto, 18 marca 1858 roku ukończył przepisywanie swoich utworów z „Małej książeczki” do „Większej książeczki”… – Skończył Pan przepisywanie, czyli przesiewanie swojej poezji z roku 1847… – A oto tutaj – uwaga! Przepisując „Kosarza”, autor zmienił jego miejsce w nieśmiertelnym cyklu „W kazamacie”, umieszczając przed nim wiersz „Czy jeszcze się zejdziemy?..”: teraz przed nim stał wiersz „W niewoli ciężko, choć i na wolności…”, który kończył się… – Serce mrozi się, gdy pomyślę, Że nie na Ukrainie pochowają, Że nie na Ukrainie będę żyć, I kochać ludzi i Boga. – Po zakończeniu moskiewskiego „przesiewania” wiersz „Kosarz” znalazł się w cyklu „W kazamacie” jako przedostatni, a dwunastowierszowy cykl wieńczyły płomienne wersy… – Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czas okrutny, W ostatnią ciężką chwilę Za nią Boga błagajcie. – To nie był przypadek. Właśnie w imperialnej Moskwie Taras Szewczenko położył szczególny sens na skrzyżalskich wersach, które na zawsze stały się Testamentem dla wszystkich Ukraińców… 1 W nocy z 23 na 24 sierpnia 1572 roku, w przeddzień dnia św. Bartłomieja, w Paryżu katolicy dokonali masowego mordu na protestantach, nazywanych hugenotami, co wywołało nową wojnę religijną we Francji. 2 W innym własnoręcznym „przypisie” do poematu „Hajdamacy” Taras Szewczenko zauważył: „Taras Trasyło wyciął lachów nad Altą; i ta noc, w którą to się wydarzyło, nazywa się Tarasową, albo krwawą (Bantysz-Kamieński)”. Chodzi o rozgromienie przez powstańców kozackich na czele z Tarasem Fedorowiczem 25 maja 1630 roku pod Perejasławiem wojska polskiego koronnego hetmana S. Koniecpolskiego. 3 Tym samym Taras Szewczenko potępił papieża rzymskiego Grzegorza XIII Nawarskiego, który zatwierdził krwawą rzeź, nakazawszy wybić na jej cześć medal i zamówiwszy u artysty i architekta Giorgia Vasariego cykl fresków, by wsławić katolików. 4 Chodzi o rozgromienie wojsk polskich przez Bohdana Chmielnickiego pod Korsuniem (nad Rosią) 14–16 maja 1648 roku. 5 Chodzi o ludowe powstanie wyzwoleńcze na Prawobrzeżnej Ukrainie, znane pod nazwą Koliszczyzna. 6 Znany szewczenkolog Ołeksandr Boroń podkreśla, że „hiperbolicznie przeceniwszy znaczenie powstania 1768 roku na Ukrainie w odniesieniu do Rewolucji Francuskiej, pisarz nadał mu ogólnoeuropejską skalę”. 7 Katarzyna Medycejska – królowa Francji w latach 1547–1559, przez pewien czas rządziła krajem jako regentka. Pod koniec XVIII i w pierwszej połowie XIX wieku istniała wersja, także w literaturze pięknej (A. Dumas, „Królowa Margot”), że to właśnie ona sprowokowała noc św. Bartłomieja. 8 Razin Stiepan Tymofiejewicz (ok. 1630–1671) – przywódca chłopskiego powstania (1670–1671) w Rosji. 9 W poemacie „Niewolnik”, napisanym 12 lat później, Szewczenko potwierdzi: „Nad głową już niesie swoją nieokutą kosę kosarz niepewny…”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wie, co robi. Zawsze odpowiada na każde pytanie. Znacznie gorzej, gdy reżyser przychodzi na próby i mówi: „Zaczynajcie”. A co zaczynać – nie wiemy, bo nie wiemy, czego chce ten reżyser. Tutaj tego nie było. Taras Stepanowycz zawsze miał w głowie obraz, który namalował, gdy wymyślił spektakl. Opowiadał nam ten zamysł, a my go korygowaliśmy swoimi propozycjami. Bywały u nas i spory. Ale były one drobne, żadne kategoryczne rzeczy na próbach się nie zdarzały. Aktor Roman Rawycki to zdumiewający partner. Też współpracujemy w wielu spektaklach. W szczególności w „Metodzie Grönholma”, który idzie już ponad dziesięć lat, a jeszcze we wspomnianym „Anarchiście”. Jest bardzo uważny, z nim zawsze można się dogadać, jak poprawić spektakl. To prawdziwe partnerstwo. Współczuje partnerowi, działa tak, jakby to było w prawdziwym życiu. A to bardzo dużo kosztuje. Uważam Romana za jednego z najlepszych partnerów w Młodym Teatrze. Z tym człowiekiem zawsze łatwo się pracuje, bo nigdy nie ciągnie kołdry na siebie, cechuje go partnerska i ludzka delikatność. Jeśli mówić o sobie, to należę do aktorek, które starają się odejść jak najdalej od siebie i od swojego poprzedniego wizerunku. Nie interesuje mnie bycie podobną do siebie poprzedniej. Dla mnie każda nowa rola to zupełnie inny człowiek, inny charakter. Szukam w sobie nowych cech, nowych sposobów zbliżenia się do tej roli, do tej postaci. I wydaje mi się, że właśnie w tym spektaklu udało mi się być niepodobną do siebie i niepodobną do tej, którą byłam w poprzednich rolach. Na jednym ze spektakli była moja przyjaciółka, była aktorka, która teraz jest na emeryturze. Po zakończeniu weszła do mnie do garderoby i powiedziała: „Zobaczyłam w spektaklu człowieka z tamtego stulecia”. Dla mnie to bardzo ważne. Trzeba było zachować tamten czas, tę inteligencję, która była obecna u Sary Bernhardt. A wspólne u nas jest oddanie teatrowi. Kiedy Sara miała dziewięć lat, była w operze. I o mało nie straciła przytomności od otrzymanych emocji. Właśnie wtedy postanowiła, że będzie artystką. Zrobiła wszystko, co możliwe, aby być związaną z teatrem. Tak i u mnie – jeszcze ze szkolnej ławy zaczęła się miłość do teatru. Jak i Bernhardt, umiem grać męskie role. Na przykład w poprzedniej premierze – „Anarchiście”. A zaczynała się moja aktorska kariera też od męskiej roli, grałam Wołkę w „Hottabyczu”. Czyli mam wszechstronny i szeroki zakres. A tym nie każda artystka może się pochwalić. Właśnie w tym jesteśmy podobne do Sary Bernhardt, przynajmniej tak mi się wydaje. Praca nad postacią dopiero się zaczęła i będzie trwała tyle, ile będę grała tę rolę. Przecież każdy spektakl nie jest podobny do poprzedniego, każda sala jest inna. A od energetyki sali, od jej oddechu też zależy. Reżyser zrobił spektakl konkretnie i wyraźnie. Można powiedzieć, że jest rozpisany na nuty, według których mamy grać. Ale kiedy grasz nawet jakby z nut, to jeśli zrobisz dłuższą pauzę, to zmienił się akcent. Myślę, że z tą rolą będę dorastać. Z każdym spektaklem będę się rozwijać i inspirować widza. (Uśmiecha się)”. Roman Rawycki, wykonawca roli Pitou: „Z Tarasem Kryworuczenkiem już niejednokrotnie pracowaliśmy, zrobiliśmy razem wiele spektakli. Jednym z nich jest „Metoda Grönholma”, o której już wspominała Ołena Hyżna. A swego czasu były „Ożenek”, „Człowiek i wieczność” oraz inne. Los nas zderza dość często. Jest wspaniałym reżyserem, wspaniałym człowiekiem. Ma fantazję, która bije źródłem. Zawsze ma swoją wizję. Powiem, że nawet się spieraliśmy. Ale takie spory to zwykły proces podczas prób. Sam proces prób przebiegał dość żwawo i ciekawie. Nas jest tylko dwoje aktorów i reżyser, i nikt więcej nie był potrzebny. Zbieraliśmy się we trójkę i próbowaliśmy. Moja postać Pitou to inteligentny człowiek, który jednocześnie wciąż jest pod pantoflem swojej matki. Bardzo zafascynował się Sarą Bernhardt, ale zakochany w niej nie jako w kobiecie, a jako w postaci. Dla niego była jak ikona. Myślę, że zatrudnił się u niej do pracy właśnie po to, aby o Sarze dowiedział się cały świat. Razem pisali wspomnienia. Ale gdy tylko Pitou zaczął z nią pracować, od razu zrozumiał, że ta kobieta ma niełatwy charakter, że jest bardzo emocjonalna. Już na początku sztuki trochę się spierają. On ją kocha, ale ciężko mu z nią. Tak jak pewnie ciężko pracować z jakimkolwiek geniuszem. Jestem pewien, że każdy aktor dodaje do roli coś od siebie, nawet jeśli gra złego człowieka. Jestem aktorem charakterystycznym i bardziej lubię charakterystyczne, komediowe role. A tutaj starałem się pokazać, jaki mój bohater jest wrażliwy. Jak kocha Sarę Bernhardt, jak się na nią obraża, jak z nią konfliktuje. Dążyłem do tego, żeby Pitou był różny. Tak jak Ołena Hyżna, pracuję w teatrze dawno, jeszcze od lat 90. ubiegłego stulecia. Nas z Ołeną wiele łączy, graliśmy razem w wielu spektaklach. Jest oszałamiającą partnerką, subtelnie czuje, improwizuje na scenie. Pracować z nią na scenie to czysta przyjemność. Uważam, że mówić o wynikach pracy jeszcze za wcześnie. Czekam, aż odbędzie się jeszcze kilka spektakli. Ale reakcją sali na pierwszych pokazach jestem zadowolony. Czuliśmy tę salę. I wydaje się, że ona też czuła nas”. Tradycja przygotowania „szpaczków” ma nie tylko kulinarne, ale i społeczne znaczenie: łączy rodziny, zachowuje pamięć historyczną i jest przekazywana z pokolenia na pokolenie. Teraz lokalne społeczności muszą wziąć pod uwagę zalecenia i propozycje dotyczące ochrony elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego, które opracowała Rada Ekspertów ds. Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy. Narodowy wykaz elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy istnieje od 2012 roku. Na dzień dzisiejszy wpisano do niego ponad 120 tradycji. Ze strony internetowej Ministerstwa Kultury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Być żywą

Eduard Owczarenko Zdjęcia Eduarda Meżula To historia ostatniego lata życia legendarnej francuskiej aktorki Sary Bernhardt. Akcja rozgrywa się na wybrzeżu Morza Śródziemnego, gdzie chora, lecz pełna wewnętrznej siły aktorka wraz ze swoim wieloletnim towarzyszem Pitou rekonstruuje historię własnej sławy, pełną ironii i gorzkiej samotności. Wspomnienia o własnych triumfach, błyskotliwych rolach i burzliwym życiu osobistym przeplatają się z teraźniejszością – cichą, kruchą egzystencją, wypełnioną wewnętrzną godnością. Przed nami wyłania się obraz kobiety, która przeżyła życie w pełni i nawet w obliczu choroby nie rezygnuje ze swojej głównej roli – bycia żywą. „Żyć, nie oczekując śmierci” – to historia o sztuce i pamięci, o sławie i samotności, ale przede wszystkim o wyborze życia mimo wszystko. O zdolności zachowania godności, ironii i pragnienia życia nawet wtedy, gdy kurtyna już prawie opadła. O pracę nad spektaklem poprosiliśmy aktorów. Ołena Hyżna, zasłużona artystka Ukrainy, odtwórczyni roli Sary Bernhardt: „Myślę, że każdy słyszał o Sarze Bernhardt. Była jednym ze wzorców, na których orientowaliśmy się w latach studenckich. Od tego czasu minęło czterdzieści lat mojej pracy w Młodym Teatrze i znów powracam do tego sławnego nazwiska. Kiedy zaproponowano mi tę rolę, początkowo było zdziwienie i ostrożność. Gdy przeczytałam sztukę, zrozumiałam, że granie Sary Bernhardt to wielka odpowiedzialność. Przecież każdy na swój sposób wyobraża sobie, jaka była, jak grała. I rozumiałam, że stworzenie obrazu, który podobałby się wszystkim, jest niemożliwe. Ale chciałam zaryzykować. Sama sztuka dawała możliwość wszechstronnego pokazania charakteru Sary Bernhardt. Naprawdę była wielką mistrzynią, potrafiła grać wszystko. Oprócz kobiecych grała role męskie, na przykład Hamleta. Grała i w tragediach, i w komediach. W sztuce jest komediowy moment, gdzie gra klauna. A żeby pokazać aktorkę, która wszystko to potrafi, trzeba mieć pewne umiejętności i zdolności teatralne. Postanowiłam, że będę w stanie to zrobić, bo Ministerstwo Kultury Ukrainy włączyło „Tradycję przygotowania „szpaczków” na Horodyszczyźnie” do Krajowego wykazu elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy. „Szpaczki” to niewielkie (3-5 cm) smażone pierożki z nadzieniem ziemniaczanym, obsmażone z dwóch stron na patelni na oleju na złoty kolor, doprawione czosnkowo-olejową polewką. Podaje się je jako osobne danie lub dodatek do pierwszych dań. „Tradycja przygotowania „szpaczków” na Czerkaszyźnie – to także o doświadczeniu przetrwania i o więzi pokoleń. Musimy wspierać te praktyki i pomóc społecznościom je zachować. Przecież właśnie tak zakorzeniamy naszą kulturę” – powiedziała wicepremier ds. polityki humanitarnej Ukrainy – minister kultury mam duże doświadczenie. Przecież w teatrze zagrałam ponad 100 głównych ról. Dlatego mimo wszystko się odważyłam. W poprzednich inscenizacjach, które robiliśmy razem z reżyserem Tarasem Kryworuczenką („Anarchista”, „Tektonika uczuć”, „Jesienny blues”), jest wielu bohaterów. A w tej tylko dwie postaci. Zatem praca nad nową inscenizacją różniła się tym, że był to spokojny proces odosobnienia dla dwojga aktorów i reżysera. Można powiedzieć, że była to praca w frajdę. Pracowaliśmy z przyjemnością. Szliśmy sobie nawzajem na rękę. Dawno nie „kosztowałam” tak świetnej pracy twórczej. Znalazłam się w procesie, gdzie wszystko jest spokojne, miarowe. Oczywiście męczyliśmy się emocjonalnie, bo bywały wyczerpujące próby. Ktoś mógł powiedzieć: „Ja już nie mogę, nie pracuje mi mózg”. Wtedy przerywaliśmy próby nieco wcześniej niż planowano. A bywało, że je przedłużano. Sami kierowaliśmy czasem i procesem. Chyba to jeden z najwspanialszych procesów prób w moim życiu. Razem z reżyserem Tarasem Kryworuczenką zrobiliśmy wiele spektakli. On szczegółowo rozbiera dla aktora każdą rolę, dobrze Na kameralnej scenie Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru odbyła się premiera spektaklu „Żyć, nie oczekując śmierci” według sztuki Johna Murrella. Jej gatunek określono jako historię teatralną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Szpaczki” z Horodyszczyny

Ukrainy. Tetiana Bereżna. Ta tradycja kulinarna funkcjonuje w mieście Horodyszcze na Czerkaszczyźnie oraz w miejscowościach gminy horodyskiej: wsiach Walawa, Pietropawliwka, Dyrdyn, Chlystunówka, Ksaweriwe, Cwitkowe, Kalinówka, Orłowiec, Nabokowe, a także w sąsiednich gminach – wsi Starosillia w gminie mliiwskiej oraz osiedlu typu miejskiego Wilszana w gminie wilszańskiej. Podobne tradycje mogą być praktykowane w rejonach korsuńsko-szewczenkowskim, kaniowskim i czerkaskim. Historia tej potrawy sięga dawnych czasów. Wcześniej „szpaczki” miały znaczenie obrzędowe – przygotowywano je na święta religijne, zwłaszcza na Czterdziestu Świętych, Gromniczną i Wniebowstąpienie, a także podczas dni pamięci o zmarłych. Dziś te tradycje częściowo przetrwały, przede wszystkim w obrzędach pogrzebowo-pamiątkowych. W trudnych okresach historycznych, zwłaszcza podczas Hołodomoru i w latach powojennych, to właśnie dzięki prostocie składników i sposobu przygotowania „szpaczki” pomagały rodzinom przetrwać brak jedzenia. Używano ich jako zamiennika chleba lub jako samodzielnego dania. Obecnie „szpaczki” pozostają tradycyjnym domowym daniem, które przygotowuje się na święta, obiady pamiątkowe i w codziennym życiu. Każda rodzina ma własne przepisy, ale kształt i rozmiar pierogów pozostają niezmienne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zaczęli zgłaszać propozycje. Co nieco z tego, co proponowano, weszło do spektaklu, a co nieco – nie. Absurd to taki gatunek, w którym wszystko trzeba sprawdzać sceną. Przecież to, co w teorii brzmi sympatycznie, w praktyce czasami okazuje się nie do końca zrozumiałe. Uważam, że każdy widz interpretuje dla siebie to, co zobaczył, na swój sposób. Zależy to od tego, jak człowiek czuje, jak potrafi budować koncepcje. My określiliśmy, kto jest kim w naszej koncepcji. Stworzyliśmy swój świat, w którym nam, aktorom i reżyserowi, wszystko jest zrozumiałe. I kiedy zrozumieliśmy, kto jest kim w naszym świecie, tworzenie postaci stało się o wiele łatwiejsze. Pojawiło się pole do improwizacji, własnych aktorskich wymysłów. Oczywiście nie obyło się bez refleksji nad tym, co dzieje się teraz, nad własnym doświadczeniem życiowym. Budowa postaci w absurdzie różni się od tego, jak tworzysz ją w dramacie. Zazwyczaj bierzesz postać i budujesz ją – wymyślasz, co było z nią wcześniej, co będzie później. Tworzysz życie na scenie. A w tym spektaklu nie jestem pełną postacią, nie jestem człowiekiem na scenie. Tutaj jestem pewnymi przejawami, zdarzeniami, plamami społeczeństwa. Zatem jest to uogólniony obraz, który w rzeczywistości przeraża. W naszej interpretacji ta Uczennica jest częścią świadomości Nauczyciela, jego schizofrenią. Mamy niewielką trupę aktorską. Wszyscy jesteśmy przyjaciółmi, dlatego pracuje nam się zazwyczaj łatwo. Oczywiście zdarzają się u nas spory, czasami wybuchają konflikty, jesteśmy nauczeni mówić wszystko prosto w oczy. Zazwyczaj wszystkie te spory rozwiązujemy szybko, gdyż wsłuchujemy się w opinie innych. Szukamy wariantu, który zadowala wszystkich. Z Serhijem Radczenką we dwoje prowadzimy sceny w spektaklach „Zimna mięta” oraz „Maklena Grasa”, więc dobrze go znam. Ale w takim gatunku jeszcze się nie spotkaliśmy. Nowy spektakl to droga trwająca półtorej godziny, gdzie jesteśmy ciągle razem i zależymy od siebie nawzajem. To jak partia szachów. Wydaje mi się, że tak zżyliśmy się z Serhijem, że możemy teraz bez przygotowania zagrać cokolwiek. Jak w każdym spektaklu, szukaliśmy z Serhijem kluczy. Jest to szczególnie ważne w gatunku absurdu. Bo jeśli w tym gatunku umownie nie trafisz w nutę, to potem trudno będzie ją wyczuć. I tak uważna wobec partnera, jak w „Lekcji”, chyba jeszcze nie byłam. Jesteśmy całkowicie włączeni w siebie nawzajem. Ale to bawi. (Uśmiecha się). Jurij Kulinicz jako reżyser spotkał się ze mną nie po raz pierwszy. Wystawiałam z nim spektakl „Wątpliwość”, który gramy do dziś. Dlatego język Jurija jako reżysera rozumiem. Choć być może nie za pierwszym razem, zwłaszcza w absurdzie. Ale on jest też aktorem i może sam pokazać. Wtedy moja aktorska umiejętność chwyta istotę i mogę pracować dalej. A ze Sławą Krasowską było w ogóle łatwo. Od razu rozumiała, co trzeba robić, i szybko znaleźliśmy wspólny język. W spektaklu poruszam się inaczej niż w życiu. Jeśli uważnie przyjrzeć się mojemu istnieniu na scenie, można zauważyć, że od karykaturalnej uczennicy transformuję się w normalnego człowieka. I w plastyce ujawnia się to chyba najbardziej. Dlatego nad plastyką mojej postaci trzeba było popracować. Powiem szczerze: w spektaklu zawarto wiele idei. Myślę, że ciekawie będzie je porozwiązywać i poszukać kluczy do „drzwi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W sidłach gatunku absurdu

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru. Według fabuły skromna uczennica przychodzi do profesora na prywatną lekcję. Początkowo – arytmetyka i gramatyka, ale z czasem zwykła lekcja zaczyna zmieniać się w pojedynek: język staje się narzędziem władzy, wiedza – formą przemocy, nauczanie – mechanizmem podporządkowania, a to, co miało oświecać, zmienia się w mrok. Stajemy się świadkami nie tylko obrazów skomplikowanej czy kryzysowej świadomości – to jest właśnie świadomość, która niszczeje i rozpada się przed nami w czasie rzeczywistym. Czy ludzkość w absurdzie, w którym żyje, jest zdolna do wyciągnięcia wniosków z błędów? Czy to już koniec cywilizacji? Prowokacyjna komedia o tym, czy poszukiwanie sensu, bez żadnej gwarancji jego znalezienia, stanie się najważniejszym sensem teraźniejszości. – Jest kilka powodów, dla których wybraliśmy ten utwór do wystawienia – opowiedział Dmytro Weselskyj, dyrektor i kierownik artystyczny Małego Teatru Dramatycznego. – Jeden z nich jest prozaiczny i praktyczny. Tak się złożyło, że w większości naszych spektakli zaangażowanych jest wielu artystów, a to dość niepraktyczne. Ponieważ trudno jest budować repertuar, biorąc pod uwagę zajętość i przeciążenie całego zespołu. Dlatego w tym sezonie obraliśmy kurs na tworzenie spektakli, w których będzie minimum osób. A takich sztuk w rzeczywistości nie ma aż tak wiele. Jedną z nich jest „Lekcja”. Osobiście dla mnie Eugène Ionesco jest jednym z ulubionych dramaturgów. Ale dramaturgów do czytania. Zawsze lubię czytać te teksty, jednak ja osobiście jako reżyser nigdy nie podjąłbym się wystawienia żadnej z jego sztuk. Przynajmniej do dzisiaj. Nie jestem reżyserem teatru absurdu, nie rozumiem, jak do tego podchodzić, jak to wystawiać. I kiedy w dialogu z Jurijem Kulinyczem pojawił się ten tytuł i zobaczyłem, że on się go trzyma, to ucieszyłem się. Ponieważ w repertuarze teatru miał pojawić się ten spektakl w reżyserii kogoś, komu ufam. Jurij Kulinycz jest przede wszystkim aktorem Małego Teatru. Prawie od razu, gdy przyszedłem do tego teatru, przyjąłem go do zespołu. Od tamtej pory zrobiliśmy razem wiele spektakli. A poza tym jest zaangażowany w spektakle innych reżyserów, którzy wystawiali w naszym teatrze. I wykonał, moim zdaniem, wiele dobrych prac aktorskich. Oprócz tego Jurij ma wykształcenie reżyserskie. Widziałem spektakl, który stworzył jeszcze zanim zaczął pracować w Małym Teatrze. W pewnym momencie u mnie jako kierownika teatru i u niego jako reżysera pojawiło się pragnienie zrobienia spektaklu również w naszym teatrze. On Roman KUCHARUK Jurij Nahułko. Atomista. Malarz. Urodzony w Hilczy na Rówieńszczyźnie. Członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wierny Prawosławnemu Kościołowi Ukrainy. Parafianin Ciepłej Sofii. Czy to nie za dużo zbiegów okoliczności? A do tego jeszcze poezja Pawła Mowczana, którą mistrzowsko ilustrował. I rękopis trzeciego tomu Tetiany Szpyczuk „Śnieg pod skrzydłem”, który być może jeszcze zilustruje. Obraz podarowany przez autora wisiał u mnie w gabinecie na siódmym niebie „Proświty”. A potem powędrował do domu i zdobi moje biurko. Pewnego ranka pierwszy rzut oka na to dzieło „Świadek” i – dziękuję Ci, Panie – wreszcie zrozumiałem. Wystawiłem spektakl „Wątpliwość”, który od kilku lat jest w repertuarze. Jestem zadowolony z rezultatu, bardzo podoba mi się ten spektakl. Było tylko kwestią czasu, kiedy pojawi się nowa inscenizacja w jego reżyserii. Staram się ze wszystkimi reżyserami rozwiązywać kwestie w dialogu. Uważam, że pozytywny wynik może być tylko wtedy, gdy da się możliwość przejawienia się reżyserskiej wizji na tyle, na ile on tego chce i na ile jest to możliwe. Oczywiście istnieją obiektywne czynniki, które nie zawsze pozwalają to zrobić. Przecież reżyser może wymyślić obsadę aktorską lub dekoracje, na które nie możemy sobie pozwolić. Zazwyczaj znajdujemy wspólny mianownik. A w tym przypadku w ogóle nie mieliśmy żadnych rozbieżności. Jurij zaproponował tych aktorów, których bardzo dobrze zna. Pracował z nimi przy poprzedniej inscenizacji. Niejednokrotnie spotykał się z tymi aktorami także jako partner na scenie. Miał jasne zrozumienie, kto powinien grać te role. I ja się z tym w pełni zgodziłem. To filary naszej trupy, na których trzyma się repertuar. Mają główne role, wyraziste kreacje aktorskie. Moja pomoc była tylko jako menedżera. Bezpośrednio w proces twórczy nie ingerowałem. Dzieliłem się swoimi przemyśleniami z reżyserem dopiero na finałowym etapie. Kiedy były pierwsze próby, na których byłem obecny. Byłem pewien, że to ten przypadek, kiedy spektakl na premierze dopiero zaczyna swoją drogę i stopniowo będzie stawał się sobą. Dla reżysera i dla aktorów to pierwsze doświadczenie pracy z podobnym tekstem w gatunku teatru absurdu. A znaleźć niezbędne klucze pomoże im każde kolejne spotkanie z widzami. Spektakl już znajduje swojego widza. Nie jest dla wszystkich, to nie popkultura. Ale w formacie Małego Teatru możemy sobie pozwolić na robienie podobnych trudnych rzeczy. Po tym odbyła się u nas jeszcze jedna premiera – spektakl „Człowiek-poduszka”. To praca dyplomowa absolwenta Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego Pawła Charczenki, nasz pozaplanowy spektakl. Oglądałem go już na zaliczeniu kursowym i zaproponowałem Pawłowi, by spróbował doprowadzić go do pełnowartościowego spektaklu. Najbliższa zaplanowana premiera, nad którą pracuje nasz zespół, będzie nosić tytuł „Doktor Seraficus” według utworu W. Domontowycza w reżyserii Stanisława Weselśkiego. A ja jako reżyser planuję wypuścić nowy spektakl już w przyszłym sezonie. – Swego czasu uczyłem się reżyserii, potem wystawiłem dwa spektakle w Zaporożu – kontynuował Jurij Kulinycz, reżyser-inscenizator. – I mam już dwie inscenizacje w Małym Teatrze, gdzie pracuję jako aktor. Interesowało mnie spojrzenie na swój zawód z innej strony, a mianowicie – ze strony reżyserii. Pierwszym tutaj wystawiłem spektakl „Wątpliwość” według sztuki Johna Patricka Shanleya, który do dziś jest w repertuarze. Z dyrektorem-kierownikiem artystycznym naszego teatru Dmytrem Weselśkim omawiałem, jaka będzie moja kolejna inscenizacja i zaproponowałem jedną sztukę, ale tam miało być zaangażowanych wielu aktorów. A jak wspomniał Dmytro, chciał, abyśmy w tym sezonie wystawiali spektakle na dwie-trzy osoby. W końcu razem trafiliśmy na ten utwór. Sztuka Eugène’a Ionesco „Lekcja” podoba mi się od dawna, utwór jest ciekawy. Do tego aktualny. A praca nad takim materiałem to prawdziwe wyzwanie. Zatem wszystko się złożyło. Pracowaliśmy nad inscenizacją tej zimy, kiedy były problemy z ogrzewaniem i prądem. Można sobie tylko wyobrazić, jak niełatwo przyszedł nam ten spektakl. W spektaklu zaangażowani są moi koledzy. Serhij Radczenko w roli Nauczyciela, Chrystyna Dejłyk – Uczennicy oraz Ołeksandra Krasowśka – Służącej. Kocham ich jako ludzi, jako profesjonalistów. Uważam, że bardzo pasują do tych ról. Ponieważ teatr to twórczość zbiorowa, to aktorzy oczywiście wnosili propozycje do swoich postaci. Można powiedzieć, że te postacie tworzyliśmy razem. Scenografka – studentka Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Ala Cholbua. Podobało mi się, jak wizualnie wcieliła moje propozycje, moją wizję spektaklu. Ona też robiła kostiumy. Z pracy zespołu jestem zadowolony, a swoją pracę oceniać trudno. Uważam, że nasz spektakl ma wszystko, aby dalej się rozwijał. – Mieliśmy zbiorową pracę nad spektaklem – zakończyła rozmowę Chrystyna Dejłyk, odtwórczyni roli Uczennicy. – Do naszego zespołu przyszedł reżyser Jurij Kulinycz, którego znamy i kochamy jako swojego partnera. Jurij zaproponował koncepcję, jak widzi ten materiał, jak można go właśnie teraz wcielić. Jak może wybrzmieć w naszym współczesnym życiu. I jego koncepcja odbiła się w nas echem. Aby wesprzeć pomysł Jurija, my. W Małym Teatrze (m. Kijów) odbyła się premiera spektaklu „Lekcja” według sztuki o tym samym tytule Eugène’a Ionesco, która jest jednym z najsłynniejszych dramatów absurdu. Spektakl stał się prawdziwym wyzwaniem dla całego zespołu, który nad nim pracował.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Świadek: pisma Jurija Nahułka

…tanie nie jest zamiarem autora – jest mi on nieznany – lecz znaki, którymi wyhaftował swoje pisma, skierowane są ku jajogłowemu rozumieniu świata i ukraińskości. I co tam jest? 1. Świadek. Kruk – świadek i świeca – świadek. 2. Świeca jest. Jak pisał Iwan Małkowycz w swoim może najlepszym wierszu – mała świeczka Ї. Tu jest i, nad którą Moskale lubią stawiać kropki, lecz ta i, tak jak ї, do nich nie należy. 3. Wodne półkola jak rozkręcona i rozcięta swarga. A przecież są też rytualne koła w buddyjskich świątyniach – jedność ze światem obcej duchowości. 4. Kruk najadł się przez tysiąclecia i naszego, i obcego mięsa na licznych polach bitew. 5. Karmcie kruka radością światła – niech będzie świadkiem samorealizacji Narodu w słońcu porozumienia. 6. Kropka nad i – to słońce, które nigdy nie zachodzi, bo jest w sercu każdego Ukraińca i Ukrainki odwiecznie i na wieki wieków. 7. Kruk – znak jajogłowego, bystrego i uzbrojonego. Tak jak wielki ukraiński rycerz Piotr Konaszewicz-Sahajdaczny, który wpisał całe Wojsko Zaporoskie do Akademii Mohylańskiej, tym samym zrównawszy pióro z mieczem, a miecz z piórem, mówiąc wszystkim wrogom, najeźdźcom, niedorajdom: pióra ukraińskiego nie ruszaj, bo będziesz miał do czynienia z ukraińskim mieczem. Chwała malarzowi i jego wspaniałemu dziełu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Misterium: wiosna miłości i lato zdrady. Tarnopolski Akademicki Teatr Dramatyczny im. T. Szewczenki zaprosił widzów na nową sceniczną interpretację „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki

Mykoła Szot. Zdjęcia autora. Ile razy tak naprawdę na scenie Tarnopolskiego Teatru Dramatycznego w czasie jego istnienia brzmiała „Pieśń leśna” – trudno mi dokładnie powiedzieć. Ale i dziś spotkacie tu kilka Mawek, czyli aktorek, które w różnych czasach wcielały się w postać tej głównej bohaterki. Ołeh Mosijczuk po raz pierwszy zaprosił miłośników sztuki teatralnej na własną inscenizację dramatu-feerii Łesi jeszcze ćwierć wieku temu. Spektakl był w repertuarze teatru ponad dziesięć lat. Teraz Ołeh Petrowycz ponownie zwrócił się do, jak sam mówi, genialnego dzieła dramatycznego. Nie, nowa praca nie jest odbiciem dawnej inscenizacji. Twierdzi, że interesowało go nie powtarzanie tego, co było, a odnalezienie (nawet dla siebie) nowych barw, rzeczy, których nie odczytał w swoim materiale scenicznym 25 lat temu. Dlatego premierowa inscenizacja „Pieśni leśnej”, jak zaznacza sam reżyser, „jest w całości przesunięta ku dniu dzisiejszemu”. W inscenizacji pojawiło się sporo nowych scen. Weźmy choćby siły Propasnyci (aktorki Julia Nebesna i Natalia Ołeksiw). Jeśli w poprzednim spektaklu wspominano o niej jedynie w didaskaliach, to teraz wprowadzono ją w konflikt z głównymi postaciami dla dobra wydarzeń w finale. Nawet z tego faktu wynika, że Ołeh Mosijczuk mimo wszystko nie szedł na skróty tekstem Łesi, do ogólnej atmosfery dodał też coś od siebie, dobrze zdając sobie sprawę, że trzeba zachować wszystko to, w co „wkładała duszę dramatopisarka”. Wiadomo, że autorka obawiała się, by jej „Pieśń leśna” nie stała się zwykłą bajką. „Sądzę, że to utwór planetarnej skali pod względem emocji, problemów, które porusza Łesia. Musimy o tym mówić, przekazywać widzowi” – podkreśla reżyser. Dlatego jednocześnie „pragnął, aby spektakl był dostępny dla wszystkich – i małych, i dorosłych, choć końcowa część teatralnego działania wcale nie jest dziecięca”. Wiemy, że kanoniczna „Pieśń leśna” z gatunku to dramat-feeria. W Tarnopolskim Teatrze Dramatycznym postanowiono określić ją jako misterium miłości. Powiedziałbym, że to raczej misterium miłości, gdyż takie pojęcie wchłonęło w siebie nie tylko struny duszy zakochanych, ale i szczere szanowanie przyrody, ludowych zwyczajów, podań, w ogóle samego życia. Bez wątpienia inscenizacja jest wielkoskalowa, skomplikowana zarówno pod względem światła, jak i innych środków scenicznych. Plastycznym rozwiązaniem teatralnego widowiska zajęła się Natalia Ołeksiw. „Plastyka dodaje pewnej dynamiki spektaklowi nie dla obrazka, a w istocie” – wyjaśnia reżyser-inscenizator. Muzycznym wypełnieniem zajął się sam Ołeh Petrowycz. Do poprzedniej inscenizacji muzykę pisał kompozytor z Wołynia Petro Swyst. Teraz zwrócił uwagę na pieśniowe rekomendacje Łesi Ukrainki, które autorka podała na końcu swojego dramatu-feerii. „Podstawą melodii Łukasza na sopiłce pozostaje to, co proponowała Łesia” – zauważa reżyser. Z przeszłości Ołeh Mosijczuk pozostawił też scenograficzną ideę świętej pamięci zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Kazimierza Sikorskiego i zadedykował ją 90. rocznicy urodzin swojego „przyjaciela i nauczyciela”. Mówi, że atmosfera, która panowała wtedy przy pracy nad „Pieśnią leśną”, pozostawiła w jego duszy „przebogatą cząstkę uniwersalnego dobra”. Do Tarnopola reżyser przyjeżdżał w tamtym czasie jeszcze z Czerniowiec. I swoją inscenizację „odchorowywał” razem z Kazimierzem Sikorskim. Dlatego oprawa plastyczna obecnego spektaklu w zamyśle pana Kazimierza dla Ołeha Mosijczuka jest nie tylko hołdem pamięci, ciepłym wspomnieniem, dla niego „ten człowiek żyje”. Dla głównej bohaterki „Pieśni leśnej”, Mawki, też ważna jest ludzkość, dobroć, miłość. Wiemy z dramatycznego utworu Łesi, że Mawka przeszła nie tylko przez kwiaty miłości z Łukaszem i ciernie jego zdrady, znalazła miejsce w swoim sercu i na wielkie przebaczenie – przywróciła mu ludzką postać siłą swojego słowa. Ołeh Mosijczuk budował finałową część swojej nowej inscenizacji jako przebaczenie mądrej przyrody. Mawka poznała miłość poprzez muzykę, harmonię. Dlatego ostatnia mise-en-scène – dziecko Kyłyny trzyma w rękach sopiłkę. Reżyser odszedł od interpretacji autorki i w postać Chłopca (aktorka Tamara Czyż) z sopiłką wkłada nadzieję, że ten, dorósłszy, nie pójdzie ojcowską drogą zdrady. Bo zdrada, czy to w miłości, czy w jakiejkolwiek innej substancji – to zawsze wstrząs, straszna ruina zaufania, uczuć, wierności, relacji. Ma reżyser też nadzieję, że jego nowa praca sceniczna będzie zdobić repertuar Tarnopolskiego Teatru Dramatycznego przez wiele lat. Dlatego przygotował dwa składy aktorów, którzy przekazują widzowi wszystkie myśli i rozważania, sentencje i harmonię, marzenia i pragnienia bohaterów „Pieśni leśnej”. Jak dokładnie dobierał Ołeh Mosijczuk aktorów do tej czy innej roli? Mówi, że dla niego zawsze priorytetem jest aktor, który „ma potężną wewnętrzną plastykę”, bo właśnie takiemu podoła każda postać, każdy bohater. Łesia Ukrainka w swoim dramacie-feerii każdą czynność rozwija od pewnej pory roku. I początkiem jest przedwiośnie. Reżyser jest przekonany, że ta wczesna wiosna musi być w młodych duszach utalentowanych aktorów. Rolę Łukasza zaproponował Maksymowi Symeniukowi i Andrijowi Kowalskiemu, którzy są w zespole teatru dopiero od kilku lat. Tak, Maksym po raz pierwszy pracował nad stworzeniem głównej postaci w wielkim dziele teatralnym. „Rola godna, dobra, z którą chce się pracować, w której możesz się nacieszyć” – twierdzi. A aktorka Oksana Jacyszyn zawsze przed rolą nastraja się muzyką i modlitwą. Razem z młodą aktorką Kateryną Papuszą tworzy postać Mawki. Mówi, że tą pracą chce przekazać widzowi „wiarę, że jest miłość, i żeby nigdy nie zdradzać”. „Im przemawiać dusza moja będzie” – mówi Mawka, bohaterka słynnej „Pieśni leśnej” Łesi Ukrainki. W Tarnopolskim Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Tarasa Szewczenki ponownie zaproponowano nową sceniczną interpretację „Pieśni leśnej”. Po raz drugi ten utwór o miłości i zdradzie, bólu i przebaczeniu na deskach teatralnych w Tarnopolu wystawił artysta ludowy Ukrainy Ołeh Mosijczuk. Mawka (aktorka Oksana Jacyszyn), Łukasz (aktor Maksym Symeniuk).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn