Strona · s. 12strona oryginału ↗
…I TAKIE ROMANTYCZNE LEGENDY WOKÓŁ «ŻURBY»
Слово Просвіти, №16 за 2004 рік
Ciepłego słonecznego dnia w kwietniu 1974 roku ja, ówczesny uczeń Czornoostriwskiej wiejskiej szkoły zawodowej, spóźniłem się na lekcję wychowania fizycznego. Wydaje mi się, że z powodu jakichś spraw związanych z poborem do wojska. Kiedy przyszedłem na boisko do piłki nożnej, rozłożone w dolinie rzeczki Mszaniec, która nieopodal wpadała do Południowego Bugu, chłopcy już grali w piłkę. Też wybiegłem na boisko, ale… Okazuje się, że w drużynach jest akurat po równo graczy i gdziekolwiek bym teraz stanął, naruszyłbym równowagę, balans sił. Toteż nic innego nie pozostało, jak położyć się poza boiskiem na już dobrze wyrosłej trawie i obserwować przebieg gry. Przykrość mojego samotnego położenia jednak szybko zniknęła. Znalazłszy się poza grą, przypomniałem sobie, że leżę nie po prostu obok boiska, lecz na słynnym brzegu, gdzie tu i ówdzie wije się rzeczka…
Jak szkło, woda błyszczy;
Zieloną doliną
Dokądś ona płynie.
Nad brzegiem, w zaciszu, przywiązane łodzie; a trzy wierzby pochyliły się, jakby smutkiem obciążone. Wszystko tak, jak w słynnej piosence, tyle że wierzb nad wodą trochę więcej. Rzeczywiście, przebywam przecież w niezwykłym miejscu. O tym, że Leonid Hlibow, wybitny ukraiński bajkopisarz i liryk, przebywał w Czarnym Ostrowie, przeczytałem w powieści dokumentalnej Ołeksandra Deki „Żałobna pieśń”, a sam, znalazłszy się tu jako uczeń szkoły zawodowej, z opowiadań miejscowych mieszkańców, przeważnie wykładowców i mistrzów szkoły, dowiedziałem się, że właśnie w tym miasteczku Leonid Iwanowycz napisał swój znany wiersz „Żurba” („Stoi góra wysoka…”), który Mykoła Łysenko ujął w muzykę i który stał się pieśnią ludową. A oto za boiskiem do piłki nożnej, na którym biegają moi koledzy z roku — przyszli traktorzyści-maszyniści — i „stoi góra wysoka”. Prawda, obecnie jest już zaludniona. To Wilcza Góra, która weszła w granice Czarnego Ostrowa. A gaik pod nią to kolejny szczegół słynnego pejzażu. Ten obraz — górę, gaik, rzeczkę, wierzby, łodzie — obserwował Leonid Hlibow, najpewniej z innego wzniesienia — właśnie stamtąd, gdzie znajduje się nasza szkoła zawodowa. Obok niej zachował się budynek dawnej Szlacheckiej Szkoły, gdzie L. I. Hlibow w 1856 roku, będąc już autorem bajek i wierszy, rozpoczął swoją działalność pedagogiczną jako nauczyciel historii i geografii. …Wszystko to żywo mi się przypomniało, gdy przeczytałem publikację Mykoły Bukatego „Taka optymistyczna »Żurba«…” w nr 9 „Słowa Proświty” z 26 lutego — 3 marca bieżącego roku. W artykule tego autora opowiedziana jest zupełnie inna historia powstania słynnej pieśni. Prawda, wspomniany jest również Czarny Ostrów, miasteczko na Podolu, gdzie Leonid Hlibow pracował po ukończeniu Liceum Niżyńskiego. Zatem, choć w całości dość ładnie i przekonująco opowiedział o historii narodzin pieśni w Sedniowie na Czernihowszczyźnie, Mykoła Bukatyj nie wspomniał, że takie samo roszczenie czy legenda o miejscu narodzin „Żurby” ma Czarny Ostrów z Podola. Być może nie chciał wdawać się w szczegóły tej szerokiej i do końca niewyjaśnionej historii, a może też jej nie zna. Lecz, moim zdaniem, czytelnicy powinni znać legendy związane ze słynną pieśnią. Bo właśnie one, te legendy, nawet spory, czynią ten pieśniowy arcydzieło jeszcze sławniejszym, bliższym, droższym — i czernihowianom, i podolanom, i nie tylko im. A badaniem tych legend, historii, sporów szczegółowo zajmował się Ołeksandr Deko, którego powieść dokumentalna była wspomniana wyżej. Właśnie w tym samym 1974 roku, tylko później, gdy już służyłem w wojsku, odwiedził on i Sedniów, i Czarny Ostrów. Obecnie Ołeksandr Awramowycz mieszka w Monachium, kieruje Związkiem Pisarzy Ukraińskich Niemiec, wydaje czasopismo „Sobornist”, jednak jego esej „Gdzie stoi góra wysoka?” można przeczytać w jego czterotomowym zbiorze. W swoim badaniu Ołeksandr Deko, nota bene pochodzący z Czernihowszczyzny, opowiada legendy zarówno o Sedniowie, jak i o Czarnym Ostrowie, przytacza liczne publikacje, listy, relacje, które popierają tę czy inną wersję. Co więcej, opowiada również trzecią legendę — z Połtawszczyzny, ze wsi Kryworynka.
Tymczasem w pierwodruku, wydanym przez „Czernihowskie gubernialne wiadomości”, pod wierszem widnieje taki podpis: „L. Głebow. Październik, 1859, Czernihów”. Ostatecznego werdyktu Ołeksandr Deko nie wydaje, uważając, że prawo do miejsca narodzin tej pieśni mogą wykazywać zarówno Podole, jak i Siwerszczyzna czy Połtawszczyzna, co czyni ją jeszcze droższą każdemu Ukraińcowi. Zapewne z tym warto się zgodzić.
z
Wasyl HORBATIUK, m. Chmielnicki
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
