Strona · s. 13strona oryginału ↗
DRESZCZE WYSOKIEJ STRUNY
Слово Просвіти, №16 за 2004 рік
— „Wilk i Jagnię” uczyłeś się w szkole? — skinąłem głową. — To też Leonid Iwanowycz Hlibow napisał. A urodził się w naszych, połtawskich stronach, niedaleko stąd — wskazała ręką gdzieś w oddali. — Tam, za Zajiczyncami i Paniwaniwką, wieś Wesełyj Podił. Słyszałeś o takiej wsi? — skinąłem głową. — Jego ojciec był zarządcą majątków u Rodzianków. Ludzie powiadają, że młody Leonid Hlibow, wędrując po naszych stronach, przejeżdżał obok Serediwszczyny, zobaczył górę i gaj pod nią, i rzekę, i ten staw z wierzbami oraz łodziami na brzegu… I tak mu się wszystko to spodobało, że ułożył pieśń… (Wybiegając w przyszłość, powiem, że jakieś dwadzieścia z hakiem lat po tamtym spotkaniu z kobietą obok Serediwszczyny, przeczytam o tej legendzie w „Literaturnej Ukrajini”. Połtawski krajoznawca będzie pisał o Serediwszczynie i o tym, że pieśń Hlibowa „Żurba” napisana jest właśnie o naszych stronach). Kobieta pogłaskała mnie po głowie, zajrzała mi w oczy i nagle wykrzyknęła: — O, to ty, chłopczyku, głodny jesteś?! I okruszyny pewnie dzisiaj w ustach nie miałeś? — mówiąc to, kobieta, na moje bezgraniczne szczęście, rozwiązała węzełek, wyjęła stamtąd kawałek owczego sera oraz podpłomyk i dała mi. Dla mnie to była cała uczta! Kiedy zjadłem wszystko, podziękowałem i wstałem, żeby iść. — Dokąd to sam jeden idziesz? — zapytała kobieta. Odpowiedziałem, że do Biliaków, do szpitala… Ta piękna i niezwykła kobieta życzyła mi szczęśliwej drogi. I poszedłem. I jak długo szedłem, tak długo brzmiała w mojej duszy jej pieśń. I wydawało się, że pieśń śpiewa cały wielki biały świat, zwany Ukrainą. A samej kobiety nie ma i nie było, po prostu mi się przywidziała… Tego dnia bez przygód dotrę do Biliaków, przejdę badania lekarskie w tamtejszym szpitalu, ale obok Serediwszczyny, gdy będę wracał wieczorem z Biliaków, nie zobaczę już pięknej kobiety i nawet pomyślę, że wszystko to było złudzeniem. Widziadło jakieś niezwykłe, poruszająca mara. Ale nade mną, gdy będę szedł do domu przez tamte strony, będzie rozbrzmiewać — wydaje się, że nad całym światem będzie rozbrzmiewać — smutkiem smętnym, jak sama boleść-tęsknota ukraińska, napędzając żal na serce, pieśń o tym, że wiosna jeszcze wróci, a „młodość… nie wróci, nie wróci ona!..” Dzisiaj, ponad pół wieku po tamtym wydarzeniu, już dokładnie wiem, że tak jest. To znaczy, młodość nie wróci. Nigdy. Jak i samo życie. A o tamtej kobiecie do dziś nie mogę pojąć: była naprawdę czy jej nie było? Czy wszystko to mi się przywidziało? Ale kto wtedy śpiewał, kto pasał owce i kozę przy drodze, kto częstował mnie, głodnego, owczym serem i podpłomykiem, kto wycierał ciepłą i miękką dłonią rodzynki moich dziecięcych łez? Kto po raz pierwszy w moim życiu mówił mi niezapomniane słowa o Ukrainie, jedynej w świecie białym krainie mojej, które zapamiętałem od tamtej pory na zawsze? A pewnie jednak była, dobra i niezwykła kobieta, Ukrainka na ukraińskiej ziemi pod bezgranicznym ukraińskim niebem ze smutną, ale i jasną w zadumie, jak samo nasze życie, pieśnią na ustach. I niby nic takiego wtedy się nie stało, jednak od tamtej pory, po tamtym spotkaniu z kobietą przy drodze na chutor Serediwszczyna, w duszy mojej przejmująco i radośnie zarazem brzmi jej śpiewna tęsknota i brzmi, i ja z tych już dalekich dziecięcych lat swoich wiem, że jestem jednak na świecie białym ludzi planety o łagodnym imieniu Ziemia, i jestem Ukraińcem. Na swojej, na ukraińskiej ziemi. Jak dobrze, jak wesoło Na białym świecie żyć!.. Czemuż to moje serduszko I mdleje, i boli?.. Ale kto mi o tym powie? A czy warto… Walentyn Czemerys, m. Kijów Dziękujmy losowi, że mamy szczęście odpowiadać drżącym brzmieniem na dreszcz wysokiej nuty, że tajemnicze piękno pieśni odbija się w twojej duszy rodzimym brzmieniem. Podobny stan przeżyłem niedawno, słuchając śpiewu pięknej lwowskiej śpiewaczki Olhy-Halyny Hawrysz. Spotkaliśmy się w wydawnictwie „Liha-Pres”, gdzie wyszły trzy jej książki. Śpieszyła się, bo była spóźniona. Od razu przeprosiła: — Dopiero co ze spektaklu. Byłam królową!.. I z pewną dozą smutku: — Wcześniej grałam w tym spektaklu księżniczkę, teraz — królową!.. Cóż, księżniczką byłam ponad dwadzieścia lat temu, trzeba znać umiar… Mowa była o spektaklu „Czarowne krzesiwo” Lwowskiego Teatru Opery i Baletu imienia Sołomiji Kruszelnyćkiej, gdzie Olha-Halyna kontynuuje „wyśpiewywanie” stażu artystycznego, chociaż głównym miejscem jej pracy od kilku lat jest wykładowca wokalu Lwowskiego Instytutu Muzycznego imienia Mykoły Łysenki (dla wielu, tak jak dla mnie, — na wieki konserwatorium). Nie mogłem się doczekać, by przypomnieć, że śpiewała właśnie w moim spektaklu, który idzie na scenie już oto trzydzieści lat, bijąc chyba wszystkie rekordy, — bo wkrótce odbędzie się 250. spektakl. — Zdziwiła się, a potem przeprosiła: my, śpiewacy, pamiętamy twórców oper — kompozytorów, a oto autorów libretta, choćby mnie torturowano, nie mogłabym sobie przypomnieć — nawet tych, którzy byli jednak moimi, w których wykonywałam główne role… Jednak — mniejsza z tym. Umówiliśmy się na spotkanie za dziesięć dni — spektakl będzie szedł znowu podczas ferii szkolnych, to ciekawie zobaczyć dawną znajomą w nowej roli, bo jednak jeszcze nie widziałem. A póki co — rozdawała swoje książki, wszak wydawnictwo zadbało, żeby wszystkie trzy wyszły drukiem w przededniu Bożego Narodzenia, Nowego Roku. I oto mam te trzy tomiki, czytam je ponownie. Dwa nie zabrały zbyt wiele czasu, wszak to — zbiory repertuarowe. Obydwa mają nawet ten sam tytuł — „Rosynka batkowoho polia”. Jeden — z jej własnego repertuaru. Drugi — z jej repertuaru pedagogicznego, dobranego do nauki śpiewu na czysto ukraińskiej podstawie. Więc obydwa zbiory ułożone DZIECIOM W SPADKU CZOM, CZOM, CZOM, ZIEMIO MOJA Muzyka D. Siczyńskiego Czom, czom, czom, ziemio moja, Tak droga ty mi, Tak droga ty mi? Czom, czom, czom, ziemio moja, Czaruje tak mnie Piękno twoje? Czym, czym, czym wabi mnie Ptactwa twojego śpiew, Pachnący kwiat lasów? Czym, czym, czym wabi mnie Woda rzek twoich, Co tu płynie? Tym, tym, tym, dziecko, wiedz, Że tu ty po raz pierwszy świat Ujrzałaś w kwiecie lat. Tym, tym, tym, dziecko, wiedz, Że wody te i lasy — Twój rodzinny kraj. Tu, tu, tu dziadowie twoi Przelali krew swoją Za wiarę i wolność! Tu, tu, tu wszyscy twoi Najbliżsi serduszku I drodzy.
z ukraińskich pieśni ludowych i autorskich oraz romansów. Tego głębinowego, co najpełniej odzwierciedla odwieczną ukraińską moralność w jej rodzimych przejawach. Raduje duszę to, że w jej repertuarze jest także kilka pieśni do moich słów — wszak los połączył moją poetycką drogę z drogami kilku lwowskich kompozytorów, a nasze wspólne pieśni, przynajmniej część z nich, były wyróżniane na pewnych konkursach, zostawały laureatami lub nawet najlepszymi pieśniami roku. Znając dobrze Olgę-Halinę Hawrysz już prawie trzydzieści lat, z pewnością mogę stwierdzić: w swoim wysokim powołaniu, w całej swojej ofiarnej pracy niezmiennie posługuje się zasadą przybliżania swoich słuchaczy do odwiecznie wysokich zasad moralnych, pielęgnowanych przez wieki przez nasz naród. Dla potwierdzenia chcę przytoczyć słowa lwowskiej poetki i pedagoga Marii Czumarnyj z przedmowy do jednego z wymienionych zbiorów repertuarowych: „Tak brzmią pieśni Olgi-Haliny Hawrysz. Miękko, jak głos jej rodzinnego otoczenia, szeroko i swobodnie, jak śpiewa dla niej rodzinne pole. Szczerze, jak kwitnie na dłoni świata jej rodzinne miasteczko Szczerzec, co na Lwowszczyźnie. Ta unikalna śpiewaczka nawet na operowej scenie nie unifikowała swojego głosu do tej granicy, za którą już nie czujesz głosu ziemi…” Trzecia z książek autorki to „Symbolika ukraińskiej pieśni”. Jest to swoisty wykład zasad estetycznych śpiewaczki i pedagoga, monograficzne uogólnienie symbolicznych cech świata roślinnego i zwierzęcego, które stały się znakami w naszej wielowiekowej twórczości pieśniarskiej, ustaliły się jako symbole-oznaki charakterów, losów, uczuć. Począwszy od kołysankowych kotków i kogucików, po kalinę i wierzbę, tarninę i topolę, sokoła, orła, kukułkę, turkawkę, barwinek, rutę-miętę, malwę, różę — i tak aż do pozornie bezdusznych piasku i kamienia, opiewanych jeszcze w przedwiecznych kolędach i szczedriwkach jako materiał do tworzenia ziemskiego świata. Nie dziwi, że badania Olgi-Haliny Hawrysz bazują na ogromnym dorobku analitycznym wielkiego lwowskiego, niestety już nieżyjącego, badacza folklorystyki pieśniarskiej Hryhorija Nudhy, w szczególności na jego dwutomie „Ukraińska duma i pieśń w świecie”. Co tu mówić, obecnie żaden Zdjęcie Hanny Oborskiej WYSOKA NUTA folklorysta, żaden znawca pieśni nie może obejść się bez prac H. Nudhy. Swoją drogą, warto odnotować, że w zeszłym roku inne lwowskie wydawnictwo — „Społoch” — zapoczątkowało serię kieszonkowych wydań właśnie z ukraińskiej symboliki pieśniarskiej. Zaczęli od drzew — wierzby, wiśni, kaliny. Oczekuje się kontynuacji tej niezwykle interesującej pracy. Miło odnotować, że w swoim badaniu symboliki pieśniarskiej autorka szuka powiązań z historycznymi etapami rozwoju ukraińskiej historii, ukraińskiego losu. Zatem całkowicie zasadnie dowodzi, że strzeliecko-powstańcza obietnica podniesienia czerwonej kaliny, rozweselenia Ukrainy znajduje tutaj swoje właściwe miejsce. Tak jak obraz kukułki w płaczach niewolniczych, na zesłańczej katordze… Do swoistych symboli zaliczyła Olha-Halina także kolory — one naprawdę ustaliły się w swoich znaczeniach, by przekazywać ludzkie uczucia, zwłaszcza gdy dotyczy to kobiecego losu. Jak choćby: czerwony kolor — kolor krwi i ognia, siły życiowej; biały — symbol czystości i niewinności; czarny — kolor nocy i smutku, żałoby; połączenie czerwonego i błękitnego oznacza wierność i miłość. Kończy się badanie Olgi-Haliny Hawrysz niepokojem o współczesny i przyszły stan rodzinnej pieśni — wszak obce narodowi kierownictwo państwa orientuje się w swojej działalności kulturoznawczej na obce wzorce, na tę mętną falę zboczonych inwektyw, które obecnie zalały telewizyjny eter, estrady koncertowe, znajdują nie tylko władcze błogosławieństwo, ale i wsparcie finansowe. Zatem cytuje autorka słowa z wiersza wspominanego już z nabożnością Hryhorija Nudhy: Nie raduje mnie wiosna, A na duszy — śniegi. Przed narodem za pieśni — Długi, długi, długi… Przyłączam się do tego. A mimo to, jeśli chodzi o działalność śpiewaczą i pedagogiczną samej Olgi-Haliny Hawrysz, to brzmi ona naprawdę na wysokiej nucie, znajdując wdzięczny oddźwięk w ludzkich sercach. Mykoła PETRENKO, m. Lwów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
