Strona · s. 15strona oryginału ↗
Chotynenko, jak lepiej…
Слово Просвіти, №16 за 2004 рік
Wszystko w tym życiu jest przypadkowe. Po raz kolejny przekonałem się o tym, gdy okręt podwodny „Słowianka” z filmu Władimira Chotynenki „72 metry” został dopadnięty nie tylko przez niemiecką minę, ale także przez 50. rocznicę przekazania Krymu pod zarząd Ukraińskiej SRR. Na przecięciu tych dwóch tematów znowu narodziły się bolesne rozważania o tym, czym dla Rosji jest Ukraina (i wszystko, co ukraińskie). Najpierw o filmie. Mówiąc w dwóch słowach, mieści się on w ramach określeń „dobry film”, ale „nie arcydzieło”. Zdolny Chotynenko nieuchronnie podlega porównaniom ze swoimi młodszymi i, niestety, płodnymi współpracownikami. Oto wam narodowe osobliwości wojskowego komikowania „à la Rogożkin”, a oto szczery nacjonalizm patriotyczny w ironicznym opakowaniu „à la Bałabanow”. A retro-kadry błogosławionego sewastopolskiego walca wyraźnie zainspirowane są słonecznym znużeniem à la Imperator całej Kino-Rusi Michałkow. I wszystko byłoby dobrze, gdyby nie nieznośne chochły (słowo „Ukrainiec” w filmie oczywiście się nie pojawia). „A-a, czyli jesteś chochłem? Na pewno chochłem? Wiedziałem, że chochłem!” Tak wyraża się jeden z najważniejszych, a bez wątpienia najsympatyczniejszy bohater filmu, grany przez Marata Baszarowa. Oto kolejny pozdrowienie od bałabanowskiego „Brata-2”. Pamiętacie frazę bohatera Suchorukowa, która stała się przysłowiem: „Jeszcze mi za Sewastopol odpowiecie, gady!”? Odpowiedzieli. Co prawda w innym filmie, ale na całego. Skomplikowany, drażliwy temat podziału Floty Czarnomorskiej przedstawiony jest z słoniową delikatnością i wyrafinowaniem. Podświadomie sam zaczynasz nienawidzić wszystkich tych przekupnych nahałów z szeroko rozciągniętym, szorstkim „g”. I zachwycasz się radzieckimi (czytaj — rosyjskimi) marynarzami, którzy odmówili ukraińskiej (czytaj — wrogiej) przysięgi. Nie, nie wątpię, że byli i tacy chorągiewkowo-chamscy zastępcy politycznego, którzy błyskawicznie przemalowali się z komunistów na nacjonalistów. Sam ich widziałem. Ale przedstawianie wszystkich, którzy złożyli ukraińską przysięgę, jako tchórzliwych odszczepieńców, którzy sprzedali się za świnkę i ogródek, to co najmniej niesprawiedliwość. A w dużej mierze — podłość. Ponieważ prawda nigdy nie jest jednobarwna, zawsze leży gdzieś pośrodku. Bo w sporze dwóch bliskich sobie ludzi (i narodów) zawsze nie mają racji obaj. I obaj mają rację. Tylko każdy na swój sposób. A mądrość właśnie w tym polega, by słuchać (i słyszeć) nie tylko siebie, ale i innych. W przeciwnym razie wychodzi na to, że patriotyzm jednego narodu zyskuje potwierdzenie kosztem opluwania drugiego. Szczególna pikanteria sytuacji tkwi w nazwisku reżysera — Chotynenko. Nawiasem mówiąc, pod koniec filmu przypomniał on sobie jednak o politycznej poprawności: kiedy jedyna osoba, której przeznaczone jest na pewno ocalić się, okazuje się jednak chochłem, czyli — Ukraińcem, choć tylko w połowie (na więcej, jak widać, politycznej poprawności zabrakło). I po tym lekarz Czerneńko w wykonaniu Siergieja Makowieckiego zaczyna śpiewać piosenkę, którą śpiewała mu mama: „Jak służyłem u pana pierwsze lato, i lato…” O, głębie archetypowej podświadomości! Czy naprawdę jedyne pozytywne, co Ukraińcy mogą robić w rosyjskim kinie, to śpiewać?.. A film, powtórzę, mimo wszystko jest dobry. Ale nie arcydzieło. Gdyby tylko nie te chochły! Albo, parafrazując nadzwyczajnego i pełnomocnego ambasadora Rosji na Ukrainie: „Chotynenko, jak lepiej, a wyszło jak zawsze…”
z
Ołeh KUDRIN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
