POGLĄD Członkowie Proświty nigdy nie byli statystami w tym smutnym politycznym i moralno-społecznym krajobrazie, w którym ludności ukraińskiej wyznaczono miejsce postronnych obserwatorów nieodwracalnych procesów degradacji moralnej i etnicznego zamierania, duchowego upadku oraz przyzwyczajania się do tego, że powszechnie przyjęte Boże przykazania nie istnieją. Nie uznaliśmy prawa silniejszych do podporządkowywania słabszych, przeciwstawialiśmy się temu uniwersalnemu socjaldarwinizmowi, który powołany jest do formowania ekonomicznego i kulturowego systemu wybranych, przy którym naród nazywa się biomasą, odłącza od normalnej konsumpcji rynkowej, wypycha w strefę gospodarki naturalnej, w strefę żebractwa i kryminalnej subkultury, którą tak aktywnie nam narzucano w ciągu ostatnich lat poprzez wszystkie środki masowego przekazu, zamiast prawdziwego rozwoju narodowego. To dzięki także naszej pracy Ukraińcy milionkrotnie wykrzyknęli: “Nie!” temu systemowi, w którym narodowemu, ukraińskiemu nie wyznaczono żadnego miejsca, poza emblematyką; powiedzieliśmy “Nie!” kryminalitetowi, kłamstwu, pełzającej kontrrewolucji językowej; powiedzieliśmy “Nie!” moskiewskim popom, polittechnologom, doradcom i moskiewskim oszczercom; powiedzieliśmy “Nie!” kosmopolitycznej rozmytości społeczno-państwowej, moralnemu oziębieniu, narodowemu upodleniu… “Nie!” — kobzonom, śmierdzielom, długonosom, udawaczom-królikom, tarapunszczyźnie i tarabarszczyźnie. Powiedzieliśmy — “Dość!” umiejętnie zorganizowanej degradacji społeczno-ekonomicznej, przy której wyznacza się nam zawężoną i bezperspektywiczną, wykluczoną przestrzeń dla marginalnych typów w szarawarach i z osełedcami, którym nigdy nie uda się dorównać kulturze warstwy panującej… Na archetypowym, komórkowym poziomie w końcu poczuliśmy zagrożenie dla naszego narodowego bytu i wyszliśmy na place, skonsolidowawszy się wokół jedynej akceptowalnej postaci Wiktora Juszczenki. Zdołaliśmy przezwyciężyć podsycany z zewnątrz gułajpolski chaos, małorosyjską niższość i chachłackie płaszczenie się… Naród, tak jak w 1991 r., potwierdził, że jest konsekwentny i nieugięty w dążeniu do ostatecznej realizacji we wszystkich aspektach swojego bytu: płaszczyznach ekonomicznej, politycznej, społecznej, kulturowej. Właśnie w kulturze, w odróżnieniu od ekonomii z jej zimną statystyką, skoncentrowane są metakody narodu, jego energetyczne zasilanie, jego system wartości, który mobilizuje naród, zobowiązuje, skłania do moralnego wzniesienia, do przezwyciężenia świadomości potocznej. I niezmiennym, decydującym czynnikiem, który wpływa na poziom kulturowy narodu, jest język. Bez pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia narodu nie możemy mówić o jego kulturowej samowystarczalności. Właśnie z uświadomienia roli tego czynnika zaproponowałem przeprowadzenie przesłuchań parlamentarnych na temat stanu języka ukraińskiego w niepodległym państwie ukraińskim, które poprzedziły inne, nie mniej ważne przesłuchania parlamentarne, poświęcone kryzysowi kultury ukraińskiej. Nie wyobrażam sobie ani działalności oświatowej, ani dzisiejszej rozmowy w oderwaniu od problematyki językowej, która, moim zdaniem, wciąż pozostaje na marginesie priorytetów nowej władzy. Lekcje rewolucji ukraińskiej są pouczające także tym, że w pełni ukazały skutki sowietyzacji poprzedniego okresu, który dbał o pojawienie się nowego, uformowanego w ostatnim dziesięcioleciu, konsumpcyjnego typu człowieka. Człowieka czysto cielesnego, z wygaszoną duchowością. Społeczeństwo konsumpcyjne, które aktywnie formowało się na Ukrainie na przełomie tysiącleci, reaktywowało wśród młodzieży cechy człowieka cielesnego z zaakcentowanymi bicepsami, seksualną rozwiązłością, snajperską zręcznością i duchową pustką, dla którego za pomocą elektronicznych mediów desakralizuje się takie pojęcia, jak “ojczyzna”, “wiara”, “patriotyzm”, “rodzina”, “naród”. …Narodowe wykorzenienie, sowieckość poprzedniej władzy, a także, niestety, obecne oznaki narodowej obojętności wielu przedstawicieli obecnej, świadczą o tym, że problemy kulturowe i nadal będą na peryferiach zainteresowań społecznych. Zakończenie na s. 4—5 «Proświta» w przededniu VII zjazdu str. 8—9 Czasopismo “Seło”, rok 1918 str. 10 Serhij Bohdan napisał piosenkę dla ludzi o podobnych poglądach Dobrowolne datki na “Cerkiew Kobzarową”: MBF “Ukraińska Rodzina” str. 14 R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB “Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 Magia słowa Swiatosława Maksymczuka Str. 15 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 650 295 hrywien 93 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
starzeje się, wychodzi z użycia. Część przerobiono, część zniszczono, część pozostaje w magazynach. Wiele cennych rzeczy Rosja po prostu wywiozła, wiele zniszczyła. Tak, w Naddniestrzu pocięto wszystkie czołgi, transportery opancerzone, armaty, ciężkie karabiny maszynowe — cała ciężka broń została zniszczona. — Dlaczego nie oddacie Rosji reszty uzbrojenia, aby wycofała swój kontyngent? — Przez te lata uzbierała się niemała suma długów za gaz wobec Rosji. Zawsze uważaliśmy, że te długi zostaną pokryte właśnie wspomnianym mieniem wojskowym. Mieliśmy nadzieję, że to, co Rosja wywozi z Naddniestrza, zostanie zaliczone jako nasza spłata długów. Z drugiej strony istnieje opinia, że dopóki mamy tę broń, dopóty bardziej lub mniej się z nami liczą, jest zainteresowanie nami. W przeciwnym razie Mołdawia może znów narzucić konflikt zbrojny. A wojna to wojna. Podczas poprzedniego konfliktu straciliśmy około tysiąca osób, około 3 tysięcy rannych, setki ludzi zaginęły bez wieści. Chociaż Mołdawia ukrywa liczbę ofiar po swojej stronie, ostatnie publikacje świadczą, że zginęło u nich około trzech-czterech tysięcy osób. Dzisiaj wojna byłaby już na innym poziomie. Z drugiej strony Rosja jest geopolitycznie zainteresowana swoją obecnością w Naddniestrzu. Ważne, aby Ukraina i Rosja porozumiały się co do swojej wizji rozwiązania konfliktu. — Czy są oznaki, że wojna między Naddniestrzem a Mołdawią jest możliwa? — Tak. Już od kilku lat nie toczy się proces negocjacyjny. Jedynym organem, który pracuje, jest Zjednoczona Komisja Kontrolna w składzie przedstawicieli Naddniestrza, Rosji i Mołdawii (ja jestem współprzewodniczącym komisji), czyli proces pokojowy jeszcze jakoś się odbywa. W tej komisji pracuję od 1992 roku i wiem, że bez udziału Rosji i Ukrainy wojna może wybuchnąć. I tutaj nie wygra żadna ze stron. Ani Mołdawia, ani Naddniestrze nie mogą poważnie wojować. Dlatego mamy jedyną drogę — pokojową, czyli negocjacje i kompromis. Niestety, dzisiaj Mołdawia odmówiła negocjacji. Być może wola Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, który oświadczył, że Ukraina ma swój wariant rozwiązania konfliktu, pozytywnie wpłynie na sytuację. Dzisiaj w Naddniestrzu są setki tysięcy Ukraińców i 70 tysięcy obywateli Ukrainy. Władze Ukrainy muszą się z tym liczyć. Ukraina nie jest zainteresowana konfliktami na swoich granicach. Co więcej, zgodnie z Memorandum z 1997 r. jest krajem-gwarantem pokoju w regionie. Chociaż, w odróżnieniu od Rosji, nie ma tam kontyngentu pokojowego (zaledwie 10 obserwatorów wojskowych). to część planu działań dotyczących przeprowadzenia reform administracyjnej i administracyjno-terytorialnej, to realizacja rządowego programu „Naprzód do ludzi” w części dotyczącej tych reform”. Pan Bezsmertnyj uważa, że „projekt ustawy 3207-1 dotyczący zmian w Konstytucji nie daje możliwości w pełnym wymiarze zrealizować samorządu lokalnego na Ukrainie”. Dlatego „konieczne jest przejście do likwidacji rejonowych administracji państwowych i nadanie obwodowym administracjom państwowym funkcji prefektury”, a „nosicielami realnej władzy w terenie mają stać się komitety wykonawcze rad”. Z drugiej strony reforma administracyjna od pana Bezsmertnego wywołała niemały rezonans w społeczeństwie, gdyż proponuje się w istocie zmianę podziału administracyjnego Ukrainy, przesunięcie granic obwodów (niektóre obwody mogą w ogóle zniknąć lub pojawią się nowe), stworzenie miast-regionów (gdzie mieszkańców jest ponad milion) oraz przeniesienie centrów obwodowych i rejonowych. Stronę przygotował Ołeksandr SOŁONEC
Tłumaczenie maszynowe
STRATEGICZNE INTERESY — Czy jest Pan rdzennym mieszkańcem ziem naddniestrzańskich? — Nie, jednak mieszkając w Naddniestrzu ponad 40 lat, nie jestem już pewien, czy Chmielniczczyzna, gdzie się urodziłem (w Kamieńcu Podolskim), jest mi bliższa niż moja obecna Ojczyzna. — Ilu Ukraińców mieszka w Naddniestrzu? — Rzecz w tym, że radzieckie dane statystyczne nie odpowiadają rzeczywistości. Kiedy w Naddniestrzu stacjonowała radziecka 14. armia, czyli ogromny kontyngent wojskowych wraz z rodzinami, mieliśmy duży odsetek Rosjan. Dziś z tej armii pozostała dziesiąta, a może nawet mniejsza część. Utworzenie państwa naddniestrzańskiego wielu ludzi przywróciło do własnych korzeni, do uświadomienia sobie bycia Ukraińcem. Niedawno przeprowadziliśmy spis ludności, ale jego wyniki nie zostały jeszcze opracowane. Uważamy, że Ukraińcy w Naddniestrzu stanowią 35—40 %. — Czy jakieś państwo uznało do dzisiaj Republikę Naddniestrzańską? — W prawie międzynarodowym — żadne. Uważamy, że to tymczasowe. Kiedyś Związku Radzieckiego też długo nie uznawano, ale potem zmuszeni byli uznać, chociaż analogia nie jest tu do końca trafna. Bliższe porównanie to była Jugosławia, która rozpadła się na wiele tworów państwowych… Uznanie zależy od procesów geopolitycznych na świecie, a w szczególności w Europie. Niestety, dzisiaj mamy politykę podwójnych standardów. Kiedy komuś opłaca się nawet rozproszyć kraj i stworzyć nowe twory państwowe, to robią to, jak w Jugosławii. Moim zdaniem, rzecz nie w uznaniu Naddniestrza, a w tym, dlaczego w ogóle powstało? W 1924 roku sztucznie utworzono Naddniestrzańską Mołdawską Republikę Autonomiczną w składzie Ukrainy. Dlaczego sztucznie? Bo Mołdawian mieszkało wtedy w Naddniestrzu 8,5 %, Ukraińcy byli absolutną większością. Stalin na to poszedł, aby później przyłączyć do Związku Besarabię, co też uczynił w 1940 r. Po tym miliony Ukraińców znalazły się poza granicami Ojczyzny i nikt żadnych referendów nie przeprowadzał. Ja osobiście, jak większość mieszkańców Naddniestrza, uważam, że nasze miejsce jest tam, gdzie byliśmy — na Ukrainie. Jak dla mnie, Mołdawia stopniowo zmierza do Rumunii. Kwestia tylko czasu. Tak samo Naddniestrze powinno zmierzać do Ukrainy. — Czy dzisiaj Republika Naddniestrzańska jest państwem samowystarczalnym? — Gdyby nam nie przeszkadzano, byłaby samowystarczalna. Nie ma ani jednego roku, żeby nie było nowej blokady ze strony Mołdawii. Teraz blokada jest celna, czyli przeszkadzają nam eksportować towar poza granice kraju. Niestety, terytorium jest małe, nie ma ani kopalin, ani nośników energii. Aby przeżyć, musimy swoją produkcję sprzedać innym krajom, czyli handlować z całym światem — z Ukrainą, Rosją, tą samą Mołdawią, Francją, Stanami Zjednoczonymi, Polską. Abyśmy mogli to robić, trzeba zalegalizować nasz towar na rynku międzynarodowym. Ponieważ jesteśmy krajem nieuznanym, korzystaliśmy z mołdawskich rekwizytów. Dzisiaj Mołdawia zabrała nam pieczątki celne i w istocie zablokowała eksport naszego towaru. W ogóle blokad było mnóstwo: bankowa, informacyjna, finansowa — nie warto nawet wyliczać. Postawiono nas w takich warunkach, że doszło do mobilizacji społeczności. W czasach radzieckich mieściło się u nas wiele wysokotechnologicznych przedsiębiorstw przemysłowych o bardzo ważnym znaczeniu. Kiedy Związek się rozpadł, przestawiliśmy je na produkcję pokojową. I to dało nam możliwość przeżycia. — Co eksportuje Naddniestrze? — Na przykład metal: mamy kombinat metalurgiczny w Rybnicy, jeden z najpotężniejszych w Europie. Jest kombinat cementowo-azbestowy, jest wiele przedsiębiorstw produkujących wyroby elektrotechniczne, które kiedyś szły na potrzeby wojskowe. Są przedsiębiorstwa, które pracują czysto na eksport. Nasze towary trafiają do 78 krajów. — Dokąd trafia główna część produkcji? — Większa część szła do Rosji, ale w ostatnich latach wektory się zmieniają i obecnie do Rosji trafia nie więcej niż 25 % produkcji. Wzmacnia się kierunek ukraiński (około 30 % eksportowanej produkcji) i szczególnie — europejski. W ciągu ostatnich dwóch lat obrót towarowy Ukrainy i Naddniestrza wzrósł kilkakrotnie. Do nas ukraińskie towary trafiają w ogóle bez ceł — to nasza świadoma polityka. — Czy tym handlem zapewniacie sobie pełne utrzymanie? — Tak. Nam jako nieuznanemu krajowi nikt nie udziela żadnej pomocy ani kredytów, dlatego liczymy na własne siły. KOMUNIKAT W zeszłym tygodniu liderzy partii politycznych, które ogłosiły opozycję wobec obecnej władzy, podpisali komunikat o jedności sił opozycyjnych. Podpisali go m.in. liderzy PSPU Natalia Witrenko, Partii Regionów Wiktor Janukowycz, partii „Derżawa” Hennadij Wasyljew, partii „Nowa Demokracja” Jewhen Kuszniow. „Deklarujemy nasze zasadnicze porozumienie o utworzeniu szerokiej koalicji sił opozycyjnych i przystępujemy do realizacji tego celu” — zaznaczono tam. W dokumencie mowa jest również o represjach obecnej władzy, o tym, że polityka gospodarcza rządu sprzyja niszczeniu produkcji materialnej na Ukrainie, rynku wewnętrznego i dyskryminacji krajowego producenta, jak również o tym, że „pospieszne wciąganie Ukrainy do NATO i WTO, faktyczna rezygnacja z rozwoju JEOP — wszystko to jest sprzeczne z interesami narodowymi”. Charakterystyczne, że przedstawiciele opozycyjnej SDPU(o) nie podpisali komunikatu. NOWY GUBERNATOR Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podczas wizyty w obwodzie dniepropetrowskim przedstawił nowego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Jurija Jechanurowa. Prezydent Ukrainy miażdżąco skrytykował działalność urzędników. Według jego słów, obecnie w regionie jest około 60 tysięcy bezrobotnych, niskie świadczenia socjalne. „Swoim milczeniem i biernością zabraliście kilka miliardów dolarów zwykłym ludziom. Nie mogę zaakceptować takiej polityki. Nie chcę wchodzić w osobiste wyzwania, ale chcę wspomnieć o osobistym sumieniu każdego z was” — zwrócił się Juszczenko do obecnych na sali urzędników. Zaznaczył, że prawie w każdej sferze dochodziło do wielkich nadużyć i rozkradania, a w wielu sprawach prowadzone jest śledztwo. Przedstawiając Jurija Jechanurowa, Prezydent oświadczył, że „jest on sprawdzonym człowiekiem. W sytuacji, która zaistniała w Dniepropetrowsku, jest on dobrym kompromisem”. Juszczenko poruszył też obecny stan gospodarki Ukrainy i zaznaczył, że chociaż na cłach...
— Czy Rosja wam nie pomaga? — Nie. Otrzymujemy stamtąd gaz, ale musimy za niego płacić. Mamy długi za gaz, ale mają je także Ukraina i Mołdawia. Nikt nam niczego nie daje za darmo. Staramy się przyciągnąć inwestorów, aby rozwijać rolnictwo i inne branże, ale brak uznania stanowi przeszkodę. — Czy władze Naddniestrza w pełni kontrolują sytuację w kraju? — Absolutnie. U nas obowiązuje własna Konstytucja i prawa przyjęte przez naddniestrzańską Radę Najwyższą. Mamy własny system finansowy: własne pieniądze, banki (w tym Państwowy), armię, straż graniczną, milicję. — Czy dochodzi do konfliktów między różnymi grupami etnicznymi? — Największym osiągnięciem małego Naddniestrza jest to, że nie mamy żadnych konfliktów, chociaż wokół nas było ich niemało — zarówno w Mołdawii, jak i w Azji Środkowej czy na Kaukazie. Dzięki temu trzymaliśmy się i przetrwaliśmy. Wszystkie narodowości pracują na rzecz Republiki Naddniestrzańskiej, w tym także Mołdawianie. — W utworzeniu Republiki Naddniestrzańskiej była geopolitycznie zainteresowana Moskwa. Świadczą o tym działania rosyjskiej armii, która broniła samozwańczego państwa. — Nie znam prawnie potwierdzonych faktów, że za powstaniem naszej Republiki stała Moskwa. Osobiście byłem jednym z tych Ukraińców, którzy stali na czele ruchu na rzecz utworzenia Republiki Naddniestrzańskiej. Kierowałem Zjednoczoną Radą Kolektywów Pracowniczych w jednym z rejonów, organizowałem ludzi do walki o utworzenie takiego państwa. Zadaliśmy sobie pytanie: dlaczego na ukraińskiej ziemi mamy żyć w Mołdawii, mówić i czytać w języku rumuńskim? Być może było wsparcie urzędników Związku Radzieckiego, bo Naddniestrze tworzyło się jeszcze wtedy. Był jeszcze Gorbaczow, faktycznie istniał stary system radziecki, a my już zaczęliśmy walkę w odpowiedzi na wojowniczy prorumuński nacjonalizm w Mołdawii, która już w istocie została wchłonięta przez Rumunię. Ukraińcy, Rosjanie i Mołdawianie z Naddniestrza zjednoczyli się, aby bronić swoich praw, w tym prawa do niebycia zasymilowanymi przez Rumunów. — Mimo wszystko państwo tworzyło się poprzez działania wojenne, w tym także rosyjskiej armii. — Nasze państwo powstało nie w 1992 roku, kiedy była wojna, a jeszcze w 1989 roku. I początkowo rosyjska armia w nic się nie mieszała, bo nie mogła tego robić za władzy radzieckiej. Od wielu lat nie ma już 14. Armii… — Jacyś wojskowi jednak zostali. — Dzisiaj mamy u nas około 1500 rosyjskich żołnierzy, którzy pilnują ogromnych składów sprzętu wojskowego. Rosja uważa, że to jej arsenały i jej terytorium. Ta kwestia znajduje się w stanie „zawieszenia”. Nalegamy, aby ta amunicja i dobra materialne należały do nas, ponieważ znajdują się na naszym terytorium, i chcemy, aby Rosja oddała nam część majątku. — Jaka jest, Pana zdaniem, wartość tych dóbr materialnych? — Na początku tworzenia Republiki oceniano je na ponad 4 mld dolarów. Dzisiaj ta liczba jest dwukrotnie mniejsza, gdyż uzbrojenie kradnie mniej (trzykrotnie wzrosły wpływy z ceł), a wpływy do budżetu wzrosły o 61%, ale PKB spada, inflacja wynosi ponad 4%. „Kraj jest w paradoksie!” — zaznaczył Prezydent. KTO PROWOKUJE DYMISJĘ TYMOSZENKO? Premier Ukrainy Julia Tymoszenko, w związku z poleceniem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, dotyczącym dużego zakresu prac wiosenno-polowych, a także pilnego rozwiązania problemów na rynku produktów naftowych, przełożyła wizytę w Federacji Rosyjskiej, wcześniej zaplanowaną na 15–16 kwietnia 2005 r. Nieoficjalną przyczyną odwołania wizyty stało się oświadczenie Prokuratora Generalnego Rosji o tym, że Julia Tymoszenko nadal znajduje się na liście poszukiwanych przez Interpol, przez co wybuchł nawet ukryty skandal dyplomatyczny. Co ciekawe, po tym w rosyjskich i niektórych ukraińskich mediach pojawiła się informacja o konflikcie między Juszczenką a Tymoszenko, po którym rzekomo ma nastąpić dymisja tej ostatniej. Sama pani Julia skomentowała to tak: „Plotki o mojej możliwej dymisji ze stanowiska Szefa Rządu to tylko banalna prowokacja informacyjna… Na Ukrainie są politycy, którzy produkują mity w mediach, a potem sami je czytają dla własnej uciechy. Ale to raczej problem tych polityków i ich psychiatrów, a nie problemy moje czy Rządu. My z Prezydentem Ukrainy Wiktorem Juszczenką jesteśmy na zawsze jedną drużyną. I nasza jedność polityczna nie podlega żadnym prowokacjom”… Mimo wszystko Moskwę odwiedzi sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Petro Poroszenko, który omawia kwestię instytucjonalizacji komisji ukraińsko-rosyjskiej na najwyższym szczeblu. REFORMA ADMINISTRACYJNA 13 kwietnia wicepremier Roman Bezsmertny na posiedzeniu parlamentarnego Komitetu ds. budownictwa państwowego i samorządu terytorialnego przedstawił projekt ustawy „O ustroju terytorialnym”. Zaznaczył, że „projekt ustawy »O ustroju terytorialnym« Wołodymyr Łukycz BODNAR — deputowany Rady Najwyższej Naddniestrza wszystkich kadencji, przewodniczący Komitetu ds. bezpieczeństwa i obrony Rady Najwyższej Republiki Naddniestrzańskiej. Oprócz tego jest on także przewodniczącym komitetu organizacyjnego ds. utworzenia nowej organizacji społecznej w Naddniestrzu, wstępnie nazwanej „Kongres ukraińskiej inteligencji Naddniestrza »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”. Nasza rozmowa z panem Wołodymyrem dotyczy nieuznawanej przez nikogo Republiki Naddniestrzańskiej oraz udziału Ukrainy w rozwiązaniu konfliktu naddniestrzańskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
torzy aktywnie pracują, spokojnie żyją z prenumeraty, a finansowanie z budżetu lokalnego stanowi 5—10 %. Inna sprawa, że redaktorzy gazet państwowych z reguły przywykli służyć każdemu gubernatorowi — radę nadzorczą, 50 na 50 od społeczeństwa i władzy, drugie — publiczne podpisanie umowy redakcyjnej między kierownikami NTKU a zespołem dziennikarskim, trzecia pozycja dotyczy zmiany statusu spółki narodowej, która stanie się państwową — polityków, którzy „pracują” i z Prezydentem, i z gubernatorami, mówią o tym, że pozbawiamy obecną władzę narzędzia wpływu. Ale rząd ma jasne stanowisko — iść drogą nadawania publicznego. Doświadczenie pokazuje: lepiej różne punkty widzenia w gazetach językowych, których ogólny nakład jest bardzo mały. Trzeba to robić środkami normalnej konkurencji, jeśli chodzi o media drukowane. Poprzednie próby finansowego wspierania ukraińskiej gazety, a nie rosyjskiej, tylko tworzyły sytuację konfliktową. Jest inny problem — rosyjskie gazety, które wychodzą pod markami „w Ukrainie”. Tutaj trzeba myśleć o systemie jeśli nie przerejestrowania, to zrozumienia tego, jak powinny działać. Są wydania, gdzie połowa materiałów jest o Ukrainie, są takie, gdzie jest ich 10 %, a 90 % — o Rosji. To sprzeczne z ustawodawstwem. Rosyjskie wydania w Ukrainie — to jest to, co można regulować. W innych przypadkach — tylko środki konkurencji i profesjonalizmu. Łatwiej pracować z telewizją i radiem. Tam są bardzo jasne wymagania, kiedy wydaje się licencję, chodzi nawet nie o Ustawę o języku, a o ich zobowiązania. Już przeprowadziłem naradę z 21 stacjami radiowymi FM. Rozumieją, że nie wykonują obowiązującego ustawodawstwa. Zaproponowałem Radzie Narodowej zmianę formuły wydawania licencji — aby jasno sformułować nie tylko ilość własnego produktu na antenie. Tutaj są narzędzia aktywnej i dokładnej kontroli. Ludmyła PUSTELNYK, magazyn „Ukraina”
Tłumaczenie maszynowe
JĘZYK WŁADZY — Pańska deklaracja o prywatyzacji mediów przez wielu została odebrana jak wyrok: mówiono, że gazety zostaną zamknięte, a ich zespoły znajdą się na bruku. — Nie powiem nic nowego: będzie dwuletni program, w ciągu pierwszego roku — w trybie eksperymentalnym. Sądzę, że w najbliższym czasie media komunalne podpiszą umowy redakcyjne z założycielami. Zobaczymy, co jest potrzebne, aby mogły żyć bez założycieli. Trzeba będzie bezpłatnie przekazać im pomieszczenia redakcji, wszystko inne. Nie widzę tu problemu. W tegorocznym budżecie i tak przewidziano finansowanie mediów państwowych zarówno na szczeblu obwodowym, jak i rejonowym. Teraz chcemy je zminimalizować dzięki ograniczeniu wydatków na różne resortowe „listki”, ministerialne czasopisma itp. W przyszłym roku rozpocznie się etap, kiedy administracja obwodowa nie będzie założycielem wydawnictwa, będzie albo umowa o współpracy, relacjonowaniu działalności, albo inna forma. Gazety rejonowe są na tej liście ostatnie, tutaj zmiany nastąpią być może dopiero za dwa lata. Póki co analiza pokazuje, że nie ma tam ani poważnego rynku reklamowego, ani innych możliwości, by funkcjonować bez budżetu rejonowego. Choć w tych rejonach, gdzie główni redaktorzy... NOWA OPOZYCJA Oryginalnie i skandalicznie zaprezentowali nowe stowarzyszenie społeczne „Opozycyjna Ukraina” jego liderzy — zadziwiająco młode osoby Ołeksandr Mychajłuś (prezydent stowarzyszenia), Anatolij Hural (dyrektor departamentu prawnego) i Tetiana Tkaczuk (rzecznik prasowy). Nowa struktura opozycyjna (obecnie około 1300 członków) przeprowadziła już zjazd założycielski i składa dokumenty do rejestracji. Co prawda, charakter i nastroje oświadczeń jej kierowników praktycznie przekonały dziennikarzy, że wokół „Opozycyjnej Ukrainy” rozpalają się niemałe namiętności, a możliwość jej rejestracji jest dość wątpliwa. Już pierwsze wyjście nowo objawionego prezydenta „Opozycyjnej Ukrainy”, pana Mychajłusia, w publiczną przestrzeń informacyjną zaintrygowało: młody człowiek (w polityce od 2003 roku jako asystent-prawnik deputowanego ludowego Borysa Bespałego) pokazał zamkniętą czarną teczkę, w której, według jego słów, „znajdują się dokumenty z podpisem Juszczenki-premiera, Juszczenki-szefa Banku Narodowego Ukrainy, Juszczenki-Prezydenta o przelewaniu poza granice naszego państwa środków na ogromne sumy”. Jak twierdzi pan Mychajłuś, wszystkie te pieniądze trafiły do rajów podatkowych: „Przytoczę tylko jeden fakt: przelano 1,2 mld dolarów USA do jednego z litewskich banków, potem ta suma trafiła do raju podatkowego na Kubie i dalej los tych pieniędzy jest nieznany”. Opinię o tym, że organizacja wykonuje zamówienie opozycji typu Janukowycz-Medwedczuk w zakresie produkowania i rozpowszechniania kompromatów na obecną władzę przed wyborami parlamentarnymi w 2006 roku, O. Mychajłuś zdementował. „Nie mamy zamiaru wspierać żadnej siły politycznej w wyborach w 2006 roku, nie pracujemy na elektorat dla kogoś... Dzisiejsza opozycja — Partia Regionów, Witrenko i tym podobne — to nie opozycja, to mafijno-oligarchiczne klany”. Kiedy zaś mowa zeszła na Borysa Kołesnikowa, stał się aż nadto emocjonalny: „Pan Kołesnikow to szumowina. Proszę zacytować. Rekietierom i innym szczurom nie ma miejsca przy władzy. Będziemy tym kotem, który będzie zaganiał te szczury na swoje miejsce i zmuszał do przestrzegania prawa, a nie zajmowania się rekietem i wymuszeniami”. Co — czy „niebieskiemu”, czy „pomarańczowemu”. Niestety, na rynku mediów drukowanych nie są w stanie konkurować. — A telewizja państwowa? — Startujemy z Pierwszym Narodowym. Pierwsza decyzja — o celu działalności „Opozycyjnej Ukrainy”, O. Mychajłuś zaznaczył, że jest to ochrona praw mieszkańców Ukrainy. Unikalność organizacji, według jego słów, polega na tym, że żadna inna struktura polityczna nie posiada Departamentu Zabezpieczenia Prawnego i Pomocy Prawnej dla ludności, który de facto broniłby w sądach interesów ludzi. „I dopóki człowiek nie będzie chroniony, dopóki nie zostaną przejrzane wszystkie instancje sądownictwa, ukraińskie i europejskie, nie zostawimy go” — obiecał prezydent „Opozycyjnej Ukrainy”. Ponadto aktywiści będą prowadzić codzienny monitoring działalności rządu i przekazywać informacje opinii publicznej. Ponieważ po Pomarańczowej Rewolucji praktycznie nic się nie zmieniło, podkreślił, ujawniając stosy wniosków obywateli dotyczących naruszenia ich praw. Młody polityk bezlitośnie gromił także deputowanych ludowych, w szczególności Borysa Bespałego (który odmawia przyjmowania wniosków obywateli, „ponieważ nie mieszkają w jego okręgu wyborczym”), urzędników stołecznych administracji rejonowych, prokuraturę i Sekretariat Prezydenta. Mowa była także o przeszkadzaniu inwestorowi w budowie szpitala na lewym brzegu Kijowa, o molestowaniu seksualnym, gdy przestępcę kryje prokuratura, o nielegalnych działaniach wobec przedstawicieli średniego biznesu... „Niby walczyliśmy, i ja walczyłem, na Majdanie nocowałem, i Roman Bezsmertny zna mnie osobiście, jak i inne znane postacie polityczne. Jestem człowiekiem, który ucierpiał od kuczmyzmu: przesiedziałem 10 dni za kratami między 1 a 2 turą. Ale w jakim kraju obudziłem się po inauguracji naszego Prezydenta?” — pytał pan Mychajłuś. Okazało się, że chodzi o jego aresztowanie pod klubem „Helios” 19 listopada 2004 roku, kiedy przedstawiciele „Naszej Ukrainy”, w tym deputowani A. Szkil, S. Terechin, próbowali wejść do klubu, gdzie rzekomo fałszowano karty do głosowania i oświadczenia, i mieli niewielką potyczkę z funkcjonariuszami organów ścigania. Wszakże „kryminalna” przeszłość pana Mychajłusia na tym się nie kończy. Przyznał się, że „był skazany z artykułu 189 (cz. 3) Kodeksu Karnego Ukrainy — wymuszenie. „Ale, podkreślam, to było za kuczmyzmu i teraz będę domagał się, aby moja sprawa została przejrzana już przez nową, demokratyczną władzę. I jeśli demokratyczna władza sądownicza uzna mnie za winnego, jestem gotowy pójść znowu do miejsc pozbawienia wolności. Nie jestem winny. Wtedy broniłem swojego dziadka: chciałem dopiąć swego, żeby otrzymał grupę inwalidzką u pana Didenki, przewodniczącego komisji. I ten Didenko, wydając zaświadczenia prokuratorowi, sędziom o tym, że są poszkodowanymi od Czarnobyla, sfałszował sprawę przeciwko mnie”. I to jeszcze nie wszystko. Dzisiaj pan Mychajłuś występuje w jeszcze jednej sprawie. Niedawno on jako pełnomocnik przedsiębiorcy,
Pierwszemu Kanałowi Narodowemu, niż tępa propaganda obecnej władzy. Wybory parlamentarne nie zatrzymają procesu transformacji. — A co z ukrainizacją? Dla nikogo nie jest tajemnicą, że lwia część naszych drukowanych mediów jest rosyjskojęzyczna. — Nie ma dróg prawnych, aby zmusić do wydawania rosyjskojęzycznej gazety po ukraińsku. Ale to i tak nie pomoże w rozpowszechnianiu języka ukraińskiego. — Chodzi o to, że na rynek wchodzą nowi wydawcy, wiedząc o znanej tendencji. Dlaczego by ich nie zachęcić do wydawania mediów po ukraińsku? — Jak zachęcić? — Na razie nie wiem. — I ja nie wiem. Nie można czynić języka ukraińskiego popularnym za pomocą haseł deputowanych. Albo wspierać z budżetu państwa ukraińskojęzyczne, którego prawa broni, zawitał do pierwszego zastępcy przewodniczącego administracji państwowej rejonu darnyckiego i przedstawił swoje fakty. Ten powiedział: „Tak, przyjmę Pana, proszę poczekać”. „Czekałem półtorej godziny, potem powiedziano mi, że on nie będzie ze mną rozmawiał. Wszedłem do jego gabinetu i poprosiłem o wyjaśnienie, dlaczego nie chce ze mną rozmawiać. Powiedział: „Ja z bydłem nie rozmawiam”. Czyli mnie uważa za bydło, a ja jestem obywatelem Ukrainy. Powiedziałem mu, że bydło to nie ja, a on sam. Wezwał milicję, która sporządziła protokół, że już popełniłem wykroczenie administracyjne, gdy go obraziłem. A gdzież domniemanie niewinności, gdzie świadkowie, gdzie dochodzenie sądowe? Dlaczego nie zapoznano mnie z moimi prawami podczas zatrzymania?” — apelował do dziennikarzy lider „Opozycyjnej Ukrainy”. I na tym prześladowania młodego opozycjonisty się nie skończyły. Po tym, jak brał udział w akcjach protestu pod stołeczną administracją miejską, Ołeksandr zauważył, że jest śledzony. Zaraz po zwróceniu się do prokuratury rejonowej śledzenie ustało, chociaż jest przekonany, że jego telefon jest na podsłuchu. Odnośnie tego, jak zamierza postąpić z dokumentami o operacjach offshore władzy, O. Mychajłus zaznaczył: „Jeśli władza będzie czynić przeszkody w rejestracji naszej organizacji, te materiały i te, których nie ujawniałem, przekażę przedstawicielom mediów. Za swoje słowa odpowiadam i każdy może wytoczyć przeciwko mnie powództwo cywilne. Jestem gotowy przekazać te materiały sądowi i bardzo dobrze będzie, gdy to będzie figurować w sądzie, bo będą zmuszeni to zbadać”. O źródle informacji powiedział: „Od poszczególnych przedstawicieli rządu Ukrainy, którzy pracowali za Kuczmy i którzy zapytali, kto nas finansuje oraz jaki jest cel działalności. Nasza odpowiedź ich zadowoliła. Ci ludzie postawili warunek: jeśli ta informacja zostanie ujawniona, to z ich udziałem, a dzisiaj przebywają oni na terytorium Polski”. Ołeksandr SOŁONEC
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz państwowy Ołeksandr Zinczenko w Ukraińskiej Akademii Nauk Politycznych oświadczył o konieczności przeprowadzenia referendum w sprawie celowości reformy politycznej. Zdaniem sekretarza państwowego te zmiany są niedoskonałe, i podkreślił, że odtąd referenda będą uczciwe, w przeciwieństwie do referendum z 2000 roku.
Z kolei frakcja Socjalistycznej Partii Ukrainy oświadczyła, że SPU uważa oświadczenie premiera i sekretarza państwowego dotyczące przeprowadzenia referendum w sprawie reformy konstytucyjnej za „cios demokracji w plecy, szantaż opinii publicznej i powrót do systemu władzy autorytarnej”. Członek SPU Iwan Bokyj powiedział również, że takie oświadczenia są próbami „antydemokratycznego rewanżu”.
z
“SP”
Tłumaczenie maszynowe
Krymscy Tatarzy zajęli w zatoce Kapsel teren dziecięcego obozu nurkowania „Szelf”. Według uczestników akcji, w której bierze udział 8 miejscowych deputowanych, prywatny przedsiębiorca, dyrektor „Szelfu”, użytkuje ziemię nielegalnie i rozporządza nią bez dokumentów przekazania. Niemal całe terytorium okolic Sudaka przekształciło się w miasteczko namiotowe, gdzie obok Tatarów krymskich pod różnymi flagami obozują wspólnoty sudackich kozaków, Ormian, Greków i Niemców. Oni zadeklarowali zamiar zbudowania wsi etnicznych przy gospodarstwie „Wetieran”. Wszyscy obwiniają lokalne władze o zwlekanie z formalnościami przy przydziale ziemi. Miejski głowa Sudaka oświadczył: „Miasto wyczerpało swoje zasoby ziemi”. Władze miejskie złożyły dokumenty w ukraińskim parlamencie z prośbą o rozszerzenie granic miasta. Ale przecież wybrzeża „nie rozszerzysz”. Ar wybrzeża kosztuje tu obecnie od trzech tysięcy dolarów, a jedna trzecia wcześniej przydzielonych ziem została wystawiona na sprzedaż. Jeśli za tydzień-dwa „gorące głowy nie ostygną”, istnieje zagrożenie zerwania sezonu kurortowego. …Tymczasem demonstracje odbywają się w Symferopolu, Ałuszcie, Gurzufie, Kerczu i Jałcie.
z
Wiktor CHOMENKO
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tymi kwestiami można rozwiązać problem efektywności władzy. To my, proświcianie, żyjemy nadziejami na odrodzenie narodowe, na duchowy i towarzyszący mu wzrost gospodarczy. Jednak pewien segment nowej władzy jest superrealistyczny, nie wierzy ani w postęp, ani w świetlaną przyszłość Ukrainy. Podmieniają nasze odrodzenie nowym realizmem redystrybucji, a historyczną celowość — geopolityczną koniecznością… Nowa świadomość, ukształtowana przez masową quazikulturę, która jest aktywnie zaszczepiana młodemu pokoleniu przez elektroniczne media, Internet i bulwarowe masowe czytadła, pragnie wszystko ograniczyć do formy i koloru. Jednak dla nas najważniejsza jest treść. Treść nowej władzy, jej ideologia, jej duchowe priorytety. Świadome ukraiństwo rzeczywiście pokładało i pokłada wiele nadziei w przyjściu do władzy nowego ludu, czy jest zgodny z nią program rozwoju ukraińskiej kultury? Dlaczego administratorem obwodu zaporoskiego mianowano znanego ze swojego kosmopolityzmu i rusyfikatorskiej działalności człowieka, który ukraińskojęzyczną gazetę obwodową w swoim czasie przekształcił w rosyjski prowincjonalny „Mig”, który ignoruje ukraiński język państwowy? Kto mu pozwolił stworzyć taki szczególny, pozakonstytucyjny reżim językowy? Kto przekształca Zaporoszczyznę, tak jak Doniecczyznę, w rosyjskojęzyczną Wandeę na dawnych ziemiach kozackich? Przy takich kierownikach jak J. Artemenko, W. Czuprun, A. Awakow oczekiwanie utwierdzenia Ukrainy na Ukrainie, jej kulturowego, gospodarczego uniezależnienia jest prymitywnym projektem społecznym, którego domniemanie polega na tym, aby w istocie, niczego istotnie nie zmieniając, tworzyć iluzję zmian. I znowu (po raz kolejny)
Tłumaczenie maszynowe
PUNKT WIDZENIA. Zakończenie. Początek na s. 1
Oto dlaczego nasze nowe oczekiwania narodowej mobilizacji i odpowiedzialności obrócą się w kolejne rozczarowania i straty duchowe. Liberalna ideologia, która panowała w państwie i nadal panuje, dziesięć lat temu ogłosiła ustami Prezydenta („narodowa idea nie zadziałała”) faktycznie wojnę dziedzictwu kulturowemu Ukraińców, chrzcząc je mianem „chutoryjskich”, „prowincjonalnych”, „agresywnie tradycjonalistycznych”, sprowadzając w ten sposób całą ideologię do rynkowego maksymalizmu, a w rzeczywistości do otwartego łupienia narodu. Ponieważ zaś język i kultura były i pozostają czynnikami konsolidującymi, wypierano je surżykiem i erzac-produkcją masowego użytku. Kultura, podobnie jak język, to historyczny dorobek narodu, który łączy go bez przymusu; ta wspólna własność duchowa, ta skarbnica wspólnej pamięci rodowej, narodowej przynależności zaczęła być aktywnie niszczona — równolegle z procesem prywatyzacji. Bohaterowie kulturowi byli wypierani ze świadomości, społeczne narodowe wydarzenia tragiczne, jak na przykład Wielki Głód lat 1932—1933, były przemilczane, autorytety moralne narodu dyskredytowane… Wszyscy opanowywaliśmy taką dziedzinę wiedzy jak ekonomia polityczna, ale do tej pory nikt w państwie nie zajmuje się ekonomią kultury. Jeśli ekonomia polityczna akcentuje uwagę na prawie oszczędzania czasu, zgodnie z którym na jednostkę materialnego produktu wartościowego społeczeństwo musi zużywać coraz mniej czasu — kosztem doskonalenia technologii produkcji, to w ekonomii kultury prawo to będzie działać nie mniej efektywnie, gdy w sferze socjokulturowej organizacji ludzkich wspólnot na uzgodnienie interakcji i celów zużywa się minimum czasu, aby sprawa była realizowana z najmniejszym napięciem psychologicznym. Jaskrawym przykładem tego są monoetniczne Japonia i Chiny… Konglomeratowe twory międzynarodowe we wszystkich wiekach wymagały sztywnej kontroli i przemocy — nie tylko fizycznej, ale i psychologicznej… Dlatego kwestia państwowej ideologii konsolidującej jest niezwykle ważnym czynnikiem we współczesnym procesie budowania państwa. Albo będziemy opierać się na zbiorowej pamięci rodowej, na wartościach kulturowych narodu, na normach kulturowych społeczeństwa i, zgodnie ze wspólnymi celami, działać solidarnie, w sposób skonsolidowany, albo będziemy nadal chaotycznie się poruszać, dogadzając gustom poszczególnych grup polityczno-oligarchicznych, nieustannie rozwiązując problem wyboru między Wschodem a Zachodem, Północą a Południem… Aktywna obecność przeszłego doświadczenia kulturowego w codzienności czyni ludzką działalność produktywną i, jak twierdzą psychologowie, stosunkowo niezależną wobec zewnętrznych determinacji i aktualizowanej teraźniejszości. I wszystkie te czynniki są składowymi idei narodowej, którą swego czasu L. Kuczma zdecydowanie odrzucił, co właściwie doprowadziło do społecznej depresji, degradacji socjalnej i gwałtownego podziału Ukrainy. Dlaczego federacyjna Rosja aktualizuje rodzimą historię, budując jej schemat od czasów Światosława aż do Putina? Dlaczego wielojęzyczna Rosja przyjmuje konsolidującą ustawę o „Statusie języka rosyjskiego jako państwowego”? I dlaczego Ukraina ani na jotę nie posunęła się w tej dziedzinie, tracąc nawet to, co zostało nabyte za czasów radzieckich w sferze językowej?! Te pytania przekierowuję do kierownictwa państwa, do Prezydenta, do was, szanowni proświcianie. Bez rozwiązania tej najważniejszej kwestii nie możemy prowadzić rozmowy o perspektywie rozwoju ukraińskiej kultury i duchowości, popadając w narzekania na degradację, odduchowienie, westernizację, quasi-kulturę, surżykizację, apatię i depresję ludności. Człowiek oparty na tradycjach narodowych, na kulturze, na zasadach moralnych jest chroniony przed drażniącą teraźniejszością, jest zdolny budować hierarchię tego, co znaczące i drugorzędne, tego, „co można” i tego, co można pod „pewnymi warunkami”, a czego — kategorycznie nie można. Człowiek ogólnonarodowego kontekstu jest zdolny nawet absurdalną konieczność przekształcić w kulturowo przemyślaną możliwość… Dlatego współczesna ideologia liberalizmu, która panuje na Ukrainie, nie tylko ignoruje narodowy dorobek kulturowy, ona go zniekształca, wykrzywia do niepoznania. Przemalowuje każdego z nas na „człowieka typu rynkowego”, represjonuje wszystkie wysokie motywy kultury narodowej. I jeśli tego nie zrozumiemy i odpowiednio nie sformułujemy ideologii ochrony kulturowej, włącznie ze sferą informacyjną, to ekonomocentryczny liberalizm sprowadzi wszystkie wysokie motywacje ludzkiego zachowania wyłącznie do konsumpcjonizmu i duchowego zwyrodnienia… Oto dlaczego nasza rozmowa ma charakter decydujący dla przyszłych inicjatyw proświatowych, oto dlaczego nie jest nam obojętne, czy wielokanałowe będzie finansowanie kultury. Albo państwo konsekwentnie i ofensywnie wspiera rozwój języka i kultury ukraińskiej, albo stopniowo rozpuszczamy się w obcojęzycznych światach i quasi-kulturach, które dominują obecnie na Ukrainie… Przecież każde społeczeństwo podlega erozji i rozpadowi, jeśli brakuje duchowo-kulturowych „obręczy”, jeśli zbiorowa podświadomość jest wypierana przez wyrachowanie i racjonalność. Kultura i język inspirują, łączą, kultura i język chronią i uniezależniają… Właśnie dlatego kulturę, podobnie jak język, plądrują, niszczą nie tylko zdobywcy-koloniści, ale i ci, którzy manipulując terminami liberalizmu i demokracji, niszcząc je od wewnątrz, narzucają narodowi tak zwane wartości liberalne… Nasze zadania i nasza praca zależą od tych pierwszorzędnych działań, które musi podjąć rząd. Trudno być „propagandystą i agitatorem”, kiedy istnieją wątpliwości co do ich realizacji: nie raz żądaliśmy kwotowania książkowej produkcji obcojęzycznej na rynkach Ukrainy. Czy będzie ono? Czy zostaną wprowadzone dla stymulowania rodzimej kinematografii te mechanizmy, które podniosły w Rosji tę gałąź kultury? Czy kanał telewizyjny „Ukraina” stanie się ukraiński, czy ukraińska piosenka wypełni, jak to było jeszcze niedawno, przestrzeń narodową, czy nadal moskiewscy goście różnego poziomu i gatunku będą prowadzić antyukraińską w istocie pracę kulturalną na terenach Ukrainy? Nie raz i nie dwa mówiliśmy o tym w swoich apelach do władz. Mówimy i teraz, pytając: czyż musimy znowu wychodzić na majdany, aby przypomnieć nowej władzy o naszych prawach narodowych i potrzebach otrzymywania informacji w języku ojczystym?! Czyż mamy inną ziemię, inną historię, inną kulturową, informacyjną przestrzeń życiową, która tysiącleciami broniła się na różnych pograniczach?! Czyż nasze zasoby naturalne zachowały się po to, aby przyszli Pińczuk z Achmetowem i bogacili się, inwestując kosmopolityczną kulturę, a nie kulturę tego narodu i tej ziemi, gdzie się wzbogacili?! Wola polityczna narodu, nasza wola została objawiona na majdanach, zatem miała podstawy żądać od nowej władzy realizacji swoich nadziei i swoich wymagań. Mamy i nie wyrzekamy się prawa do ojczystego słowa, do swojej kultury! Za poprzednich dwóch Prezydentów proświcianie, ukraińska inteligencja uparcie pukali do drzwi władzy, pragnąc zwrócić uwagę obu włodarzy na palące problemy języka ukraińskiego, kultury, edukacji, duchowości… Wreszcie — na ukraińską perspektywę narodową w dobie globalizacji. Nasze żądania były milcząco ignorowane, odpowiadano nam wzmacnianiem procesu rusyfikacji, stosowano duchowe oziębienie narodu, rozkręcano proces jego deheroizacji. Destrukcja sieci kulturalno-oświatowych przybrała katastrofalne rozmiary. Dlatego tak zdecydowane były wystąpienia przeciwko reżimowi Kuczmy wszystkich, którzy wkładali w pojęcie „ukraiński” treść historyczną. O tym w swoich wystąpieniach na Majdanie mówił także Wiktor Juszczenko, przypominając narodowi o jego historycznej ciągłości: od Trypola do teraźniejszości… Dlatego też niezrozumiała jest dla nas dzisiejsza logika zachowania ani Prezydenta, ani jego czołowych przedstawicieli, którzy zdecydowanie przewrócili stronę oczekiwań i nadziei, motywując swoje wyobcowanie od ukraińskich priorytetów narodowych sylogizmem „taka nasza sytuacja”, co w każdej chwili grozi przekształceniem się w znane nam już powiedzenie „tak historycznie się złożyło”… Ten permanentny stan przeczekiwania długo trwać nie może. Albo niepodległość Ukrainy pozostanie czysto deklaratywna, albo będzie realna, gdzie kluczową kwestią pozostaje kwestia językowa. Bo Moroz z Poroszenką w imię krótkotrwałych interesów polityczno-koniunkturalnych zmienią nawet deklarowany 10. artykuł Konstytucji, w ten sposób legalizując dominujący status języka rosyjskiego na Ukrainie, jeśli nie zaczniemy nowej strony walki o naszą prawdziwą niepodległość. Manipulatorski design nowego opakowania narodowych iluzji grozi Ukrainie prawdziwym rozłamem według zasady językowej i religijnej. Przecież jedyny język państwowy, podobnie jak cerkiew, jest czynnikiem państwowo-konsolidującym — ale nie u nas, a w Rosji. Dlaczego więc na Ukrainie, w unitarnej Ukrainie, a nie federacyjnej, te czynniki nie są zaangażowane w konsolidację i uniezależnienie? Przecież ostatnie dane spisu powszechnego świadczą o konieczności takiej konsolidacji. Te nieznaczne i nieprzeważające procenty rosyjskojęzycznej ludności, która stosuje formułę: „Maksimum wymagań przy minimalnych możliwościach”, były podsycane i są podsycane przez Rosję, dla której idea supermocarstwa, jedynego i niepodzielnego, pozostaje także swoistym designem politycznym, służącym rozładowaniu sprzeczności społecznych we własnym społeczeństwie. Dlatego i na Ukrainie, zapewne, niektórym opłaca się przełączać motywacje społeczno-polityczne na językowo-kulturowe. Rosja musi pozbyć się iluzji o imperialnym odrodzeniu, a Ukraina, czyli nowa władza, — że język-
Prezydenta i jego, jak mieliśmy nadzieję, ludzi o podobnych poglądach. Jednak nie wszystkie pierwsze kroki nowej władzy, w szczególności mianowanie w wielu obwodach rosyjskojęzycznych szefów administracji państwowych, są uzasadnione. Wiadomo przecież, że Ukraińcy we wschodnich obwodach Ukrainy stanowią większość, a nadmierne rozpowszechnienie języka rosyjskiego nie odbywało się tam w sposób naturalny, lecz jest skutkiem celowej polityki imperialnej, polityki ludobójstwa i lingwocydu, szczególnej radzieckiej polityki demograficznej, kiedy to na miejsce wyniszczonych wsi sprowadzano tysiące Rosjan i Białorusinów z graniczących z Ukrainą rosyjskich obwodów. Co, właściwie, przyczyniło się do wzrostu rosyjskiej diaspory na Ukrainie od 1926 roku do końca XX wieku pięciokrotnie. Albo choćby wspomnieć piętnastoprocentowe dodatki dla nauczycieli języka rosyjskiego na Ukrainie za czasów susłowszczyzny… Wypieranie języka ukraińskiego, zwłaszcza w czasach reżimu komunistycznego, niemal ze wszystkich sfer życia społecznego doprowadziło do utraty języka ojczystego przez wielu Ukraińców. Panowanie języka rosyjskiego w oficjalnym użyciu, które trwa do dziś, nawet w wojsku, lekceważenie normy konstytucyjnej, która zobowiązuje wszystkich bez wyjątku do znajomości i stosowania państwowego języka ukraińskiego w sferach: w przestrzeni informacyjnej, w biznesie, w organach ścigania — stanowi niebezpieczeństwo dla samego państwa, skłania siły antyukraińskie do odśrodkowych, federalistycznych zgubnych tendencji… Zamykanie oczu na te tendencje oznacza skazywanie Ukrainy na nowe konflikty, na nowe niebezpieczeństwa. I przykro, że nosicielem takich tendencji staje się ten, kto jest powołany do ochrony Ukrainy przed takimi niebezpieczeństwami, mam na myśli przede wszystkim sekretarza RBNiO… Jeśli Pomarańczowa rewolucja zwyciężyła dzięki poparciu W. Juszczenki przez wszystkie siły narodowo-patriotyczne, to dlaczego do tej pory brakuje zakrojonej na szeroką skalę i adekwatnej do wyzwań współczesności koncepcji, a na proświtańskim wydarzeniu rozbrzmiewają zapewnienia: najpierw — kiełbasa, a potem — język… Najpierw — emerytury, a potem — kultura… A dlaczego — śmiemy zadać pytanie — nie jednocześnie, i jedno, i drugie? Jeśli nie mogliśmy usłyszeć odpowiedzi na to pytanie od poprzedniej władzy, która otwarcie prowadziła nas w wieczne objęcia starszego brata, to dlaczego milczy obecna: a na czym, właściwie, polegają różnice ideologiczne między poprzednikami a następcami? Może język i kultura podlegają dalszej selekcji, a ich adepci — usunięciu z pola politycznego jako zużyty materiał? Przecież na naszych oczach formuje się tak zwana nowa siła polityczna, dla której nasze problemy są wczorajszymi. Dlaczego także ci, dla których sprawa ukraińska, kultura ukraińska, cerkiew ukraińska, język ukraiński, historia ukraińska są trzeciorzędne, rzucili się do nowego bloku politycznego, w programie którego znów brakuje priorytetów narodowych? Znów chcą nami pomiatać, używając hasła „Kto nie z Juszczenką, ten przeciw niemu…” Zapamiętajmy, że kapitulacyjna uległość jedynie rozpala agresora, prowokując go do eskalacji roszczeń wobec zasobów, wobec przestrzeni życiowej, wobec kultury, wobec języka, wobec historii, wobec zwyczajów, wreszcie, wobec nas samych. Ponieważ otwarcie stosowana jest znana formuła liberalno-emancypacyjna: wszystko jest dozwolone w obecności tego, kto pozwala… Nasza narodowa tradycyjna lojalność i delikatność są traktowane przez nich jako słabość, tradycyjna heroika oporu tłumaczona jest jako historyczne zaściankowość, nasze prawa narodowe są oceniane — nie, właściwie, piętnowane niezmywalnym znamieniem: „nacjonalizm!”… Człowiek może dojść do tego, co ogólnoludzkie, jedynie zanurzywszy się w swoje duchowo-narodowe łono do tego poziomu, gdzie panuje duchowość, zrozumiała dla wszystkich narodów i wieków… Internacjonalistami się nie rodzimy — stajemy się nimi… Czy nie chowają-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pod maską internacjonalistów — szowiniści, którzy ukrywają za terminologią globalizmu swoją wyższość, swoją wybrność i nienawiść do tego, co narodowe, wieczne. Prośwityjczycy powinni rozpoznać te zagrożenia, które nie powstały wczoraj, lecz stanęły dziś twarzą w twarz. Przecież dotąd naszymi najbardziej zaciekłymi oponentami była piąta kolumna, która otwarcie ignorowała nasze prawa — zarówno państwowe, jak i kulturalne… W ciągu ostatnich czterech lat pojawiła się u nas jeszcze potężniejsza siła, która, kryjąc się za demagogiczno-liberalną frazeologią, obniża zarówno patriotyzm, jak i duchowe uniesienie, opierające się wyłącznie na ojczystym słowie, na ukraińskiej kulturze, na własnej historii… “Patriotyzm to przystań dla głupców” — oświadczył znany reżyser Lubimow… Jest on również autorem innej sentencji: “Moja Ojczyzna tam, gdzie jest mi dobrze…” “Nie można kochać ojczyzny i nie wierzyć w nią, gdyż ojczyzna to żywa duchowa siła, przebywanie w której daje trwałe poczucie jej dobroci, jej słuszności, jej energii, jej przyszłych przezwyciężeń… Wierzyć w ojczyznę może tylko ten, kto nią żyje, kto jest razem z nią, kto żyje dla niej, kto połączył z nią źródła swojej twórczej woli i swojego własnego samopoczucia” — odpowiedział inny Rosjanin, I. Iljin. (Put’ duchownogo obnowlenija. M. 2003, s. 236). I my, prośwityjczycy, nie myślimy o swoim istnieniu poza Ukrainą, chcemy czuć się gospodarzami na swojej ziemi, gdzie ojczyste słowo kształtowałoby niezależną myśl. I nigdy nie będziemy postronnymi obserwatorami tego, jak naród będzie przekształcany w zlumpenizowaną “biomasę”… “Proświta” zawsze przeciwstawiała się niszczeniu ojczystego języka, egzekucji narodowej samoidentyfikacji. I dziś, kiedy człowiekowi odbierają jego Boski pierwiastek — Logos, który w interpretacji Ewangelisty Jana jest samym Bogiem, powtarzamy: Bez języka nie ma narodu! Przecież w ojczystych słowach zachowują się wszystkie nasze pierwotne znaczenia. Poprzez język przyłączamy się do jedynego osiowego początku, do rodowych źródeł, do rodzinnych krajobrazów, do rodzinnych legend i podań. Zatem nasza praca jest w imię powrotu do swojego języka, do rehabilitacji rodzimych tradycji narodowych poprzez zagłębienie się w prawdziwą historię narodową i kulturę. Wszystkie obecne oskarżenia “Proświty” o zaściankowość, izolacjonizm, nacjonalizm nie mają żadnych podstaw. Przecież my jesteśmy na swojej ziemi — od epoki paleolitu do Trypola, od Trypola do dnia dzisiejszego… Od politeizmu do ukraińskiego prawosławia… Wielu przedstawicieli obecnego establishmentu jest dalekich od zrozumienia tego, na jakich historycznych terenach przebywają; oni, jak za czasów Juliana Apostaty, wyznają pogański postmodernizm, który osłabia zarówno świadomość religijną, jak i narodowe oddanie. Może nawet nie wiedząc, co czynią, wyznają hedonistyczną samowolę, która pobłaża niskim instynktom. Dystansowanie się elity politycznej od ukraińskiego masywu narodowego, które zostało zapoczątkowane w epoce Krawczuka-Kuczmy, ma inercyjną tendencję do samoistnego odcięcia się od najważniejszych czynników, które doprowadziły do powstania państwa ukraińskiego: mieć swoją prawdę w swoim domu, gdzie “prawda” utożsamiana jest ze “słowem”. Problemów językowo-kulturowych nie da się rozwiązać bez reformowania krajowej branży informacyjnej, o czym nie raz deklarowała “Proświta”. Od czego zaczyna nowa władza? Od przekształcenia NTK w telewizję publiczną, udając, że już zapomnieliśmy o tym, jak ukradziono nam UT-2 i UT-3, oddając je w ręce tych, którzy teraz konsekwentnie denacjonalizują ukraińskie społeczeństwo, gwałtownie je lumpenizując. Ukraińskojęzyczne radio i telewizja to raczej wyjątek niż reguła. Ukraina posiada wystarczającą bazę materialno-techniczną dla pozytywnych zmian w eterze telewizyjnym i radiowym. Dysponujemy unikalną siecią telekomunikacyjną: 11 tysięcy kilometrów wielokanałowych linii radioliniowych, potężne nadajniki, stacje odbiorcze, prowadzone jest aktywne opanowywanie technologii cyfrowych i satelitarnych. Dlaczego więc, przejechawszy Ukrainę wzdłuż i wszerz, nie usłyszymy ani jednego ukraińskiego słowa, ani jednej ukraińskiej piosenki w stacjach FM? W branży informacyjnej wszystko, tak jak za czasów L. Kuczmy, działa w trybie inercyjnym bez żadnych oznak pozytywnych zmian. Masowa retransmisja w naszym państwie przez kanały telewizyjne i radiowe programów rosyjskich mediów elektronicznych nie jest niczym innym jak informacyjną okupacją Ukrainy — z ciągłą propagandą obcych idei, obcych wartości kulturowych, obcego języka. “Inter”, TRK, “Ukraina”, “Kijowska Ruś”, “plusy” i inne, obwodowe i miasteczkowe firmy telewizyjne każdego dnia i każdej godziny prowadzą niszczycielską antyukraińską, antypaństwową pracę. Gdzie tu są interesy narodowe? Faktycznie budzimy się przy hymnie sąsiedniego państwa i przy nim kładziemy się spać. Dlatego konieczne jest, i musimy się tego domagać, aby narodowy eter telewizyjny został doprowadzony do zgodności z obowiązującym ustawodawstwem, gdyż artykuł 9 Ustawy Ukrainy “O telewizji i radiofonii” jasno określa: “Organizacje telewizyjne i radiowe nadają w języku państwowym”. Artykuł 12 tej Ustawy mówi, że priorytetowe prawo do ogólnokrajowych kanałów nadawczych, których środki techniczne zostały stworzone kosztem budżetu państwa lub przedsiębiorstw państwowych, mają narodowe (słyszycie?!) narodowe organizacje telewizyjne i radiowe. Dziesięć lat temu założony z udziałem moskiewskiego ORT kanał telewizyjny “Inter” (wśród założycieli tego kanału swego czasu było nawet Ministerstwo Obrony ZSRR), jak i w czasach L. Kuczmy, nadal zajmuje priorytetową pozycję w zakresie przyznawania mu państwowych zasobów technicznych do rozpowszechniania na Ukrainie swoich programów telewizyjnych. To samo dotyczy kanału telewizyjnego “1+1” i innych, przede wszystkim komercyjnych. Dlatego inwentaryzacja, rzetelna fachowa analiza stanu narodowej przestrzeni telewizyjnej stałaby się impulsem do jej jakościowej poprawy i zaangażowania w służbę Ukrainie. Uzdrowienie sytuacji w krajowej przestrzeni telewizyjno-radiowej jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Przecież od tego zależy, jaką Ukraina będzie jutro: częścią czyjejś przestrzeni czy nowoczesnym, wysokokulturowym i wysokoedukowanym państwem europejskim? Czy język ukraiński będzie chroniony, jak języki państwowe we Francji i Niemczech, gdzie składnikami społecznymi są wielkie, kilkumilionowe grupy etniczne Arabów i Turków, ale żadna z tych grup językowych nie rości sobie pretensji do statusu państwowego języka francuskiego czy niemieckiego. U nas natomiast możliwe są projekty dekretów prezydenckich o specjalnym statusie języka rosyjskiego, a w parlamencie za priorytetowe uważa się omawianie ośmiu projektów ustaw, które mają na celu, wbrew Konstytucji, uczynienie języka rosyjskiego drugim językiem państwowym. To jaskrawy dowód na to, że ukraińskie interesy narodowe dla nowej władzy jeszcze nie stały się priorytetowymi. Ale — z nami Bóg. Z nami nasza nieutracona wiara, nasza jedność, nasza nieustępliwość. I tego wielkiego narodowego ładunku wystarczy w perspektywie na to, aby zasilić naszą historię, naszą przyszłość nowymi impulsami, nową zdolnością ukazywania jakościowo nowej ukraińskiej przyszłości. Bo nas naprawdę jest wielu. I wierzymy — a wiary w Ukrainę nie traciliśmy nigdy — że wykonamy swój historyczny cel: niezależne państwo, język ukraiński, odrodzona kultura.
Pawło MOWCZAN
z
Tłumaczenie maszynowe
PROJEKT Podstawą prawną dla realizacji państwowej polityki językowej na Ukrainie jest Konstytucja Ukrainy, Ustawa Ukrainy „O językach w Ukraińskiej SRR”, orzeczenie Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 roku dotyczące stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, organy samorządu terytorialnego oraz wykorzystywania go w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy, a także inne akty prawne, w szczególności ustawy Ukrainy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie”, „O oświacie”, „O informacji”, „O telewizji i radiofonii”, „O działalności wydawniczej”, „O reklamie”, „O drukowanych środkach masowego przekazu (prasie) na Ukrainie” itd. W ostatnim czasie, mimo ustawowego zagwarantowania językowi ukraińskiemu statusu państwowego, zachodzi proces zawężania sfery jego stosowania, co wywołuje napięcia społeczne w społeczeństwie, rodzi nastroje separatystyczne, jest sprzeczne z interesami bezpieczeństwa narodowego Ukrainy i zagraża jej suwerenności oraz samostanowieniu państwowemu, ponieważ antyukraińskie siły próbują podzielić kraj według kryterium językowego: na ukraińskojęzyczny Zachód i Centrum oraz rzekomo rosyjskojęzyczne Południe i Wschód. Ten podział jest całkowicie bezpodstawny, ponieważ na wszystkich naszych etnicznych terenach przeważają Ukraińcy, tylko na Południu i Wschodzie doświadczyli oni totalnej rusyfikacji w Imperium Moskiewskim czasów carskich i bolszewickich. I ta rusyfikacja trwała w niepodległej Ukrainie aż do końca 2004 roku. Niewiele zmieniło się, niestety, także wraz z przyjściem nowej władzy, która powinna położyć kres grubemu lekceważeniu art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 roku. Świadome środowiska ukraińskie wiązały wielkie nadzieje ze zwycięstwem narodowego Prezydenta W. Juszczenki i jego (jak mieliśmy nadzieję) zwolenników, ich zrozumieniem tego, że sytuacja językowa w państwie świadczy o tym, iż sama deklaratywność statusu państwowego języka ukraińskiego dla pełnowartościowego i nieodwracalnego utwierdzenia go we wszystkich sferach życia społecznego jest niewystarczająca — niezbędne są mechanizmy realizacji wyżej wymienionych dokumentów prawnych dotyczących funkcjonowania języka ukraińskiego, a także uregulowanie kwestii związanych z udoskonaleniem odpowiedzialności prawnej za naruszenie ustaw, które regulują kwestie wykorzystania języka państwowego. Proświcianie pikietują radę miejską Oto dlaczego proświcianie są oburzeni niedawnymi oświadczeniami sekretarza RBNiO P. Poroszenki, który za jedno ze swoich głównych zadań uważa ochronę języka rosyjskiego, a także projektem Dekretu „O ochronie praw obywateli do korzystania z języka rosyjskiego i języków innych narodowości Ukrainy”, w którym w sposób rażący naruszane są prawa etnicznych Ukraińców. Według ostatniego spisu powszechnego stanowią oni prawie 78% ludności Ukrainy. W poszczególnych regionach Zachodu, Centrum i Północy Ukrainy — ponad 90%. W regionach Południowych i Wschodnich, poza Krymem, również przeważa ludność ukraińskojęzyczna. Nawiasem mówiąc, tam urzędnicy państwowi z reguły nie posługują się państwowym językiem ukraińskim, o czym świadczą pozwy sądowe obywateli. We wspomnianym projekcie Dekretu nie ma ani słowa o wypełnianiu językowych artykułów Ustawy Zasadniczej (art. 10, art. 11 i in.) dotyczących wzmocnienia i rozwoju języka państwowego. Faktycznie tworzone są warunki ku temu, aby język rosyjski stał się jeszcze jednym językiem państwowym na Ukrainie. Proświcianie uważają, że państwowa polityka językowa na Ukrainie powinna odpowiadać normom konstytucyjnym oraz strategii budowy państwa, uwzględniać konieczność wypracowania konsekwentnego i wyważonego podejścia w rozwiązywaniu problemów językowych, niedopuszczania przy tym do politycznych spekulacji i konfliktów międzyetnicznych, uświadamiając sobie, że stosowanie języków w państwie powinno stać się czynnikiem jednoczącym, a nie rozbiorczym, — delegaci VII zjazdu OTW „Proświta” zwracają się do Prezydenta Ukrainy z prośbą o utworzenie konsultacyjno-doradczej rady ds. polityki językowej, podległej Prezydentowi Ukrainy, włączając w jej skład wiodących specjalistów — przedstawicieli instytutów branżowych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Wspierać przyjęcie przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawy Ukrainy o rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie, która przewidywałaby realny mechanizm ochrony i utwierdzenia języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Prosimy Premier Julię Tymoszenko oraz Gabinet Ministrów Ukrainy o opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektu Konstytucji państwowej polityki językowej Ukrainy oraz projektu ogólnopaństwowego Programu rozwoju, funkcjonowania i badania języka ukraińskiego na lata 2006—2012, opracowanie i wniesienie pod obrady Rady Najwyższej Ukrainy projektów ustaw Ukrainy o zmianach
wprowadzenie zmian do odpowiednich ustaw Ukrainy w celu: — zapewnienia ukraińskojęzycznym produktom nie mniej niż 70 procent czasu transmisji oraz miejsca na łamach drukowanych środków masowego przekazu; — odmawiania organizacjom telewizyjnym, które naruszają ustawy regulujące kwestie używania języka państwowego, w uzyskaniu lub przedłużeniu licencji na prawo korzystania z kanałów nadawczych; — wprowadzenia ulgowego opodatkowania oraz innego wsparcia finansowego dla ukraińskojęzycznej produkcji, wydawnictw periodycznych, produkcji filmowej i audio; — przewidzenia odpowiedzialności za naruszenie ustaw regulujących kwestie stosowania języka państwowego na Ukrainie, w szczególności dla osób pełniących funkcje publiczne, które podczas wykonywania swoich obowiązków służbowych używają jako środka komunikacji innego, niepaństwowego języka; — przewidzenia w ustawodawstwie o mniejszościach narodowych zapisu o obowiązkowej znajomości języka państwowego przez obywateli, którzy należą do mniejszości narodowych i stale zamieszkują na Ukrainie; — utworzenia w strukturze Gabinetu Ministrów Ukrainy zarządu do spraw polityki językowej; — wprowadzenia etapowego mechanizmu atestacji urzędników państwowych oraz wykładowców placówek oświatowych państwowej i komunalnej formy własności ze znajomości języka ukraińskiego; — wspierania zwiększenia liczby i nakładów wydań dzieł literackich klasyki narodowej i światowej, literatury popularnonaukowej, technicznej, informacyjnej w języku ukraińskim dla różnych grup wiekowych ludności; — opracowania środków wspierających wydawanie krajowej produkcji filmowej, wideo, audio, powielanie najlepszych ukraińskich filmów, a także dubbingowanie i udźwiękawianie w języku ukraińskim dzieł światowej sztuki filmowej; — zapewnienia tworzenia ukraińskojęzycznych programów w sieci komputerowej Internet oraz na płytach laserowych; — wspierania tłumaczeń na język ukraiński licencjonowanej produkcji wideo; — zapewnienia wprowadzenia języka ukraińskiego do wszystkich sfer procesu edukacyjno-wychowawczego oraz działalności pozalekcyjnej placówek oświatowych państwowej i komunalnej formy własności. Zobowiązać organizacje radiowo-telewizyjne niezależnie od form własności oraz drukowane środki masowego przekazu na Ukrainie do: — przestrzegania w swojej działalności ustalonych kwot ukraińskojęzycznego nadawania, filmów narodowych oraz audycji lub programów produkcji krajowej zgodnie z ustawami; — wprowadzenia w radiu i telewizji cyklu stałych audycji o tradycjach, zwyczajach i życiu codziennym narodu ukraińskiego oraz propagowania języka ukraińskiego; — kontynuowania dyskusji w środkach masowego przekazu na temat aktualnych problemów współczesnego stanu funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie oraz zadań dotyczących podniesienia jego autorytetu i prestiżu. Proświcianie są pewni, że naród ukraiński, wyraźnie demonstrując swoją świadomość narodową w dniach Pomarańczowej Rewolucji, nigdy nie zgodzi się żyć bez ojczystego języka na własnej ziemi.
Tłumaczenie maszynowe
DOBRE SŁOWO Niektórzy deputowani dążą do jak najszybszego „przepchnięcia” w parlamencie wątpliwych ustaw o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego. Zacytujmy ich własne słowa z książki „Szewczenko w moim życiu”. Chce się wierzyć, że ich artykuły czy też szkice w tej książce są szczere i pisane, jak to mówią, od serca. Zatem cytuję: „(...) Uspokójmy się w demonstracyjnych troskach o język i róbmy: wydawnictwa książkowe, kinematografię, telewizję, radio. Nie dziwmy ludzi zaliczaniem Gogola do literatury zagranicznej, ale wprowadzajmy normalny język wszędzie, zaczynając od pierwszego gabinetu, gdzie go najbardziej brakuje. To byłoby po szewczenkowsku”. (...) Ołeksandr Moroz, deputowany ludowy Ukrainy, kwiecień 2003 r. No jak, panowie? Jak, proświcianie? Wyrażając się leksykonem nastolatków, fajnie, czyż nie? Te wersy, które zacytowałam, O. Moroz pisał dwa lata temu… A co dzisiaj? Jak to mówią, i Bogu podzięka, i diabłu świeczka?.. Język nie może być „domowy” albo taki, o którym wspomina się tylko na konkursach z języka ukraińskiego. I jak tu nie zgodzić się z pisarką N. Pokład, która twierdzi, że języka powinniśmy używać tak, jak powietrza — nie zauważając, że oddychamy. Bo to nonsens: państwo ukraińskie jest, a języka ukraińskiego nie ma! Zachód Ukrainy nie uratuje całej Ukrainy, bo i tutaj sytuacja nie jest idealna. Ale kiedy chcemy „iść do Europy”, to musimy szanować samych siebie. Oto słowa Wiktora Juszczenki z książki „Szewczenko w moim życiu”, opublikowane w jego opowiadaniu „Szewczenkowska wiosna” 2002 r. — w czasie, gdy Wiktor Andrijowycz był tylko deputowanym i kierował znaną frakcją. Cytuję: (...) „Racjonaliści uważają, że morze, które się rozstąpiło, i góry, którymi porusza wiara, są tylko poetyckimi obrazami. Oni nigdy nie pojmą, że wiara poety stworzyła niepodległość Ukrainy”. Cóż, wiara poruszy i górę. Ale czy poruszy tę górę ignorancji, która panuje wśród urzędników państwowych i wśród „mas pracujących” na wschodzie Ukrainy? Tutaj wiary za mało — niezbędne są konkretne działania! Działania, za którymi stanęłaby świadomość całego narodu. W przededniu Wielkanocy chce się wierzyć w lepsze. Wierzyć, że nadejdzie u możnowładców już nowo wybranej władzy Wielkanoc ducha. Tego Ducha, którym wypełniona jest dusza prawdziwego patrioty Ukrainy: kto i kimkolwiek by on nie był. W końcu, bez języka nie byłoby Ukrainy. Nadija Dyczka, m. Dolyna obwodu iwanofrankiwskiego. REPLIKA Czy to, że i obecnie ta tendencja się przedłuża? Już kilka lat stoi pusty i niszczeje, ogrodzony płotem, dom przy ulicy Małożytomirskiej, w którym żył wybitny ukraiński artysta, jeden z organizatorów Kijowskiego towarzystwa artystów, brat M. Muraszki Ołeksandr Muraszko. Na fasadzie budynku były dwie tablice pamiątkowe. Jedną — metalową — barbarzyńcy dawno już zdjęli na złom, drugą — granitową — niedawno wyłupali z fasady. Szyby wybite, sufit zniszczony. Anatolij HATNENKO NIE MOGĘ MILCZEĆ po tym, jak wy sztucznie zrobiliście, że nas stało się mniej niż was. A oprócz tego, cały czas próbujecie nas na kogoś i jeden na drugiego napuścić, urządzić konflikty Ukraińców z mniejszościami narodowymi. Z wami i Żydami żyliśmy w pokoju. Od wieków już żyjemy w pokoju z Mołdawianami, Bułgarami, Grekami, Gagauzami. Szanowni panowie Ukraińcy! Ja nie rozumiem, u nas niepodległe państwo czy nie? Jeśli niepodległe, to dlaczego u nas komenderuje obca rosyjska Cerkiew, a na dodatek nazywają nas z lekkiej ręki komunistów „naszystami”. A to, za co nas szanuje cały świat, nazywają „pomarańczową zarazą”. Ja wiem, wielu Rosjanom nie podoba się, że Ukraińcy wstają z kolan, że oni się podnoszą. Że u nas normalny rząd, który w tych ciężkich warunkach próbuje znaleźć wyjście po owych waszych „pomazańcach”, którzy dawali wolność obcej Cerkwi, bo sami byli obcy dla Ukrainy. Pawło ZBROŻKO, osiedle typu miejskiego Sawrań obwodu odeskiego. NARÓD I MY OSTRZE SŁOWO
Tłumaczenie maszynowe
Dziękuję za przedstawianie sytuacji w Ukrainie: prawdziwie, bezstronnie, odważnie; za bogatą informację kulturoznawczą i za oświecenie w pełnym znaczeniu tego słowa. Czytam waszą gazetę okazjonalnie, bo pracownika kultury nie stać (200 hrywien) na prenumeratę; a kiedy czytam, dusza się raduje, że w Ukrainie są jeszcze uczciwi ludzie, nieobojętni, duchowo bogaci, utalentowani. Podoba mi się wszystko, a szczególnie ten styl pisania, przy którym naprawdę nie czyta się, lecz płynie po wierszach… Jednym słowem — wysoce duchowo! Dziękuję za pobudzanie do myślenia, do refleksji, do samowychowania w zakresie duchowości, ukraińskiej mentalności, patriotyzmu. W ciągu ostatnich 6–7 miesięcy czytam waszą gazetę od słowa do słowa i czekam na nią jak na łyk czystej źródlanej wody na pustyni. Niech wam Bóg da z rosy i wody… Prowadźcie dalej w tym duchu.
Ludmiła KALINOWSKA, m. Białopillia, obwód sumski
z
Z UST DZIECKA
Tłumaczenie maszynowe
Szackie pojezierze na Polesiu (przysiółek Szamszur) i progi na rzece Południowy Bug. Zdjęcia Wołodymyra Prudkiego, miasto Zaporoże.
Tłumaczenie maszynowe
Cóż, choć zabij, nie widzę ani patriotyzmu, ani interesów społecznych! Jawne janczarstwo. Dlaczego O. Morozowi tak przeszkadza język ojczysty? Czyżby laury Kuczmy, który zapoczątkował tę haniebną aferę z dwujęzycznością, nie dawały mu spokoju, że tak zawzięcie bierze się za dokończenie niedokończonego przez tego kosmopolitę, który bezwstydnie hańbi publicznie Ukraińców, twierdząc: „Wszyscy my Ukraińcy jesteśmy przygłupawi…” Więc Moroz, widocznie, postanowił, że jednego ojczystego za mało, macie wam, niedołęgi, jeszcze i rosyjski, żeby na rosyjskich przekleństwach nabrać rozumu. Moroz powinien był twardo stanąć w obronie języka ojców. Wesprzeć Prezydenta i rząd. A gdzie tam! Tylko dwa! Nie wiem jak komu, ale jak dla mnie, ten wybryk — to pierwsza wielka akcja sabotażu przeciwko nowej władzy. Czyż ten projekt konsoliduje, jednoczy narody Ukrainy?! W żadnym wypadku! To — ustawa o rozłamie, to — projekt rozpadu państwa! Pytanie, czy wystarczy mądrości, rozwagi i patriotyzmu Radzie Najwyższej, aby zablokować ten absurd. Bo za nim będą socjaliści, komuniści, „esdeki”-wyzyskiwacze oraz regionaliści-separatyści, poruszy się piąta kolumna rosyjskich szowinistów na Ukrainie. Czas Prezydentowi i rządowi raz i na zawsze położyć kres spekulowaniu kartą rusofilów domowej roboty! Czy może być coś podobnego w Rosji?! Żeby etniczny Rosjanin natarczywie bronił nieojczystego dla niego języka ukraińskiego?! To — niemożliwe! Zostałby od razu wysłany do szpitala psychiatrycznego i ślad by po nim zaginął! WERSY Z LISTÓW * * * Ju. KYRYCZENKO, inwalida wojenny II gr., m. Ługańsk Maria JAKUBOWSKA, m. Lwów Moim głównym celem jest wychowywanie dzieci. I nie tylko swoich. Wszystkie moje wysiłki — to przede wszystkim udowodnić młodzieży, że ukraińskie słowo było, jest i będzie. Oni wiedzą, że ono było. Oni wiedzą, że, być może, ono jest. Ale oni nie wiedzą, czy będzie ono. Wiecie wy, i wiem ja! Słowu — być! Naszym zadaniem, jak ja je widzę, — to nie tylko wypowiadać piękne ukraińskie słowa, zebrane według tematu, ale przekazać przyszłemu pokoleniu znaczenie tych słów. Mogę nalegać na to, że najważniejsze nasze zadanie: przekonać młodzież, że ukraińskie słowo — to podpora życia i naszej przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
W gazecie nr 9 z 3—9 marca na dwunastej stronie przeczytałem list Wiery Annusowej z obwodu ługańskiego, w którym pisze ona: „…jeszcze na pół roku przed kampanią wyborczą tony ulotek »Juszczenko — nacjonalista i banderowiec« były rozrzucone po wsiach i miastach Ługańszczyzny”. Jacy ci dorośli — którzy wypuszczali te ulotki — są dziwni. A czy wiedzą oni, kto to jest banderowiec? Otóż ja napiszę. Stepan Bandera — mój ziomek. No pokażcie, który to ten dziwak, co »nazwał« banderowcami nas. Banderowiec — to Ukrainiec, Banderowiec — to patriota! I niech schowa się ten idiota, który nie kocha Ukrainy. 1 stycznia tego roku jeździłem z mamą do wsi Stary Uhrynów w rejonie kałuskim. Stamtąd pochodzi Stepan Bandera. 1 stycznia się urodził. Mamy teraz co roku tradycję: 01.01 odprawiać w Starym Uhrynowie panichidę, potem odbywają się wiece, koncerty. Jest tam muzeum, w którym jest wiele ciekawego. A nacjonalista — to ten, kto kocha swój naród, lud, język. Jestem dumny z tego, że w moim kraju urodził się Stepan Bandera, Ołeksa Hirnyk i wielu innych bohaterów Ukrainy. Tak więc, szanowni wschodni Ukraińcy, nie bójcie się banderowców i nacjonalistów. Oni są dobrymi ludźmi, którzy kochają swoje państwo. Bohdan BLENDIUK, uczeń klasy 4-A, Szkoły Średniej nr 1, m. Iwano-Frankiwsk
Tłumaczenie maszynowe
Dziś agresywna ingerencja w zabudowę miejską centrum Kijowa nie może nie wywoływać szczególnie gniewnych inwektyw. Burzy się to, czego nie zdążyli zrobić poprzednicy dzisiejszych budowniczych. Pokolenie urodzone na przełomie nowego stulecia już nie widzi budynku na ulicy Irynińskiej, w którym przebywał Taras Szewczenko podczas ostatnich odwiedzin Kijowa w 1839 roku. Tu spotykał się z wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury: M. Czalym, I. Hudowskim, I. Soszenką. Obecnie w tym miejscu znajduje się budynek SBU. Ćwierć wieku temu podczas przebudowy placu Rewolucji Październikowej (obecnie Majdan Niepodległości) zniknął kolejny domek związany z nazwiskiem Kobzarza.
Do rarytasów związanych z nazwiskami działaczy kultury ukraińskiej Kijów nomenklaturowo-komunistyczny okazywał szczególne „pietyzm”. Świadczy o tym fakt zniszczenia na ulicy Puszkińskiej posiadłości, w której przez ponad dwie dekady (1889—1910) mieszkał i tworzył klasyk literatury ukraińskiej Iwan Semenowycz Necuj-Lewycki. Te destrukcyjne działania minionej władzy można wyjaśnić jej dążeniem do wytępienia z duchowej aury Kijowa jego ukraińskiego ducha. Ale jak zrozumi
Tłumaczenie maszynowe
Znów ciągną naszą ojczyznę do jakiegoś wątpliwego związku. Przecież już byliśmy w tym domu wspólnym ponad 300 lat. Straciliśmy tam prawie cały kwiat naszego narodu i w XIX–XX wieku zgubiliśmy niemal 100 mln ludzi. A teraz, gdy na Ukrainie dopiero rysuje się niepodległość, znów ciągną nas do tego przeklętego przez Boga i ludzi związku. Gdyby tak robiły Liechtenstein czy Monako, można by to jeszcze jakoś zrozumieć, ale gdy robi to 1/6 świata, czyli Rosja, to już jakiś nonsens. Ludzie dobrzy, Rosjanie, radźcie sobie sami. Rozwiązujcie własne problemy. Czy naprawdę nie macie u siebie, do czego przyłożyć rąk? Wam jeszcze tylko drogi trzeba by budować przez 1000 lat. Ciągle dostarczaliśmy wam z Mohylanki członków rządu. Lecz niestety, w 1721 r. wasz car Piotr I ukradł nam nazwę państwa, a wraz z nią całą naszą spisaną historię. A nas nazywaliście to noworosami, to małorosami.
Wy zabraliście nam wszystko. A co nam daliście? Wielką Październikową Rewolucję, wojnę domową, kołchozy i wiele, wiele wojen, w których Ukraińcy walczyli po waszej stronie. Bo wy sami nie umiecie walczyć. Potraficie tylko wplątywać się w wojny, a potem walczycie jedynie liczebnością. I w rezultacie – niezliczone trupy, których wy, w większości, nawet nie liczycie. Dlatego nie na darmo wasz pisarz Wiktor Astafiew mówił: „Nie pokonaliśmy ich, Niemców, my ich utopiliśmy w naszej krwi. Oni po prostu zaplątali się w górach naszych trupów”. A cała seria wielkich głodów? A ilu naszych ludzi poległo w stalinowskich łagrach GUŁag? I najwyższe bluźnierstwo, że nazywacie nas jeszcze braćmi. Cóż to za braterstwo? Radziłbym wam w tej sprawie przeczytać Mychajła Brajczewskiego. Który w ogóle nie znalazł tam żadnej kolebki ani żadnej braterskiej krwi na północ od Ukrainy. Nie tylko braterskiej krwi, tam nie zobaczył nawet Słowian. Wy z nami cały czas tylko walczycie, zwłaszcza
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Dziewiętnaście lat od czarnobylskiej tragedii… Dziewiętnaście lat bólu, kłamstw, domysłów, korupcji... Od początku aż do dziś… Czego więc oczekiwać milionom Ukraińców od tej czarnej dziury? Niestety, prognozy, które otrzymujemy, nie są zbyt pocieszające. Jeszcze na początku roku podnoszono kwestię, że na stacji do tej pory nie wyładowano paliwa jądrowego z pierwszego do trzeciego bloku, a to oznacza potencjalne zagrożenie nową awarią na Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Według słów kierownictwa CzEJ: „Ponieważ na stacji znajduje się paliwo jądrowe, istnieje też zagrożenie jądrowe, a elektrownia powinna w pełni odpowiadać strukturze i zasadom bezpieczeństwa, które zapisane są w dokumentach normatywnych”. Ale niestety, tym dokumentom normatywnym elektrownia nie odpowiada. Unikalne praktyczne operacje związane z wycofaniem stacji z eksploatacji, demontażem wyposażenia, w większości mogą być wykonywane tylko przez jednostki z całego kolektywu elektrowni. Pozostają problemy z finansowaniem programów realizowanych na stacji. Już dawno upubliczniono informację, że program „Wsparcie w bezpiecznym stanie bloków energetycznych i obiektu „Ukrycie” Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej oraz wycofanie jej z eksploatacji” w styczniu-listopadzie 2004 roku został sfinansowany jedynie w 84,3%, dług państwa przekracza 35 mln hrywien. A w całości niedofinansowanie do początku grudnia ubiegłego roku wyniosło 41,9 mln hrywien. Zatem, zważywszy na to, w jakim stanie znajduje się obecnie gospodarka państwa po wszystkich burzliwych wydarzeniach, sytuacja jest dość niepocieszająca i nie napawa optymizmem. Na co mają liczyć obywatele, których pieniądze jako podatników gdzieś zniknęły lub zostały nieefektywnie wykorzystane? Na Boga? Czy na mądrość nowych działaczy państwowych? Którzy powinni zdawać sobie sprawę, że taka sytuacja nie gwarantuje bezpieczeństwa czarnobylskich obiektów. Niepokój budzi także sam obiekt „Ukrycie”. Prace awaryjne przy wzmocnieniu fundamentu, mocowań rury wentylacyjnej oraz belek na obiekcie trzeba było przeprowadzać jeszcze w latach 1998—1999. Już wtedy całkiem realnie stanęła kwestia możliwości powtórzenia się katastrofy, ale już w większych skalach. Bo w ogóle — jakie reakcje zachodzą teraz wewnątrz obiektu — nikt nie wie. Ani naukowcy, ani praktycy nie potrafią odpowiedzieć na to pytanie. A na dzień dzisiejszy stan obiektu „Ukrycie” nie poprawił się: istnieje zagrożenie zawalenia dachu oraz zachodniej i południowej ściany, przez nagromadzenie radioaktywnego pyłu i wypływ radioaktywnych wód stale zanieczyszczone jest środowisko naturalne. Wydaje się, że w Ukrainie znowu oczekują: kiedy zagrzmi… Niedawno w środkach masowego przekazu, po wystąpieniach Prezydenta Ukrainy dotyczących walki z korupcją, podawano dość szczegółowe analizy tego, co działo się wokół budowy składowisk odpadów jądrowych, przedsiębiorstw zajmujących się ich przetwarzaniem, przygotowań do remontu obiektu „Ukrycie”. Wymieniano firmy, które brały udział w przetargach i wygrywały je; ceny budowy konstrukcji i ceny kosztów prac, które przewyższały przetargowe o miliony dolarów. Nie będziemy powtarzać. Podsumowanie może być tutaj tylko jedno: strasznie! Pieniądze wydano, puszczono, zapewne, z nurtem tych radioaktywnych wód, które wypływają z obiektu… Sarkofag znajduje się w stanie awaryjnym, do remontu nie przystąpiono, dokumentom normatywnym elektrownia nie odpowiada… Przypomnijmy niektóre z przyczyn tej tragedii, która wydarzyła się już dziewiętnaście lat temu: blok energetyczny znajdował się w stanie przedremontowym, przy budowie dopuszczono się błędów i braków, system lokalizacji awarii nie odpowiadał normom jakości, w naukowej idei RBMK były nierozwiązane pytania, które trzeba było rozwiązywać podczas eksploatacji… Nikomu niczego nie przypomina? Czyżby tragedia niczego nas nie nauczyła? W przyszłym roku minie dwadzieścia lat od katastrofy czarnobylskiej, dwadzieścia lat pojawienia się „strefy wiecznej bolączki” na ciele wielostradalnej Ukrainy. Ale wychodzi na to, że rejestrować „okrągłą datę” może nie będzie już komu. Nie daj Boże! Katastrofa radiacyjna na CzEJ dała się we znaki całej planecie, dlatego też słowo „Czarnobyl” znane jest we wszystkich zakątkach świata. Ale czy ludzkość dostrzegła przez pryzmat tej planetarnej biedy jej przyczyny? Nadszedł czas przypomnieć, że wszystkie najbardziej bolesne problemy teraźniejszości — od gospodarczego upadku i wzrostu przestępczości aż po wojny oraz katastrofy ekologiczne i technologiczne — mają „długi ogon” w przeszłości. Warstwy ziemskie i nadziemne nasycone są zjawiskami zbrodni. Epidemie, kataklizmy i inne klęski — to skutki tych nawarstwień, bo co zasialiśmy, to zbieramy! Właśnie degradacja duchowa i przestępcza nieodpowiedzialność zaprowadziły ludzkość w to błędne koło wiecznej walki ze skutkami własnej niedoskonałości i nieprzyjęcia drogi duchowego odnowienia. Ale bez duchowego odrodzenia jesteśmy skazani na przekształcenie całej planety w „martwą strefę”, jednak ponad sześć miliardów ziemian nie będzie miało dokąd się przesiedlić… Uświadomiwszy sobie tę czarnobylską lekcję, dawni mieszkańcy Prypeci z kijowskiego klubu „Ziemniacy” postawili sobie za cel właśnie 26 kwietnia choćby na kilka minut zjednoczyć ludzkość w dążeniu do Zgody, Pokoju, Dobra i Miłości dla oczyszczenia i harmonizacji noosfery. Aby ten smutny dzień stał się jeszcze Dniem Nadziei — pierwszą kamieniem milowym w samoświadomości ziemian na drodze do ratowania planety i wszystkiego, co na niej istnieje. Tak od opublikowania „Apelu czarnobylców do mieszkańców Ziemi” wiosną 1998 r. zapoczątkowała się Międzynarodowa coroczna akcja „Ocalona planeta”, która już zjednoczyła nieobojętne serca w Ukrainie, Ameryce, Niemczech, Austrii, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Australii, Nowej Zelandii, Hiszpanii, Bułgarii, Rosji, Indiach, Japonii, Tajlandii... Nie przypadkiem akcję „Ocalona Planeta” jako jedną z form duchowego jednoczenia narodu i ludzkości, realnego wcielenia idei akademika W. Wiernadskiego i innych wybitnych uczonych, by połączyć naukę z masowym ruchem na rzecz lepszego losu Ziemi, w ciągu tych lat wsparły już UNESCO, Greenpeace, stowarzyszenie ekologiczne LEGAMBIENTE (Włochy), kobiece zrzeszenie ekologiczne „Mutter Gegen Atomkraft” (Niemcy), społeczeństwo ofiar tragedii Hiroszimy „Dżuno” (Japonia), Światowy Uniwersytet Duchowy Brahma Kumaris (Indie), Ukraińska Rada i Fundusz Kultury Ukrainy, Związek „Czarnobyl”, kobieca wspólnota Ruchu, niemała liczba deputowanych ludowych, uczonych, działaczy kultury, przedstawicieli duchowieństwa Ukrainy i innych krajów… Jednak czy stanie się wszystkim żywym na Ziemi. Przecież trzęsienia ziemi i powodzie, kataklizmy ekologiczne, wojny i choroby — to skutek naszego okrucieństwa i bezduszności. Czyż Ty, drogi przyjacielu, możesz nie zadbać w takim czasie o los naszego wspólnego domu, czyli o własną przyszłość i przyszłość swoich dzieci oraz wnuków?! Politycy nie są do tego zdolni przez nieudolne sprzeczności, które ich dzielą. Tylko wszyscy razem jesteśmy w stanie zrobić pierwszy krok do Ocalenia, kajając się za własne grzechy i obojętność wobec Świętych Przykazań. Przypomnij sobie, jak choć raz w życiu 26 kwietnia stanie się jeszcze Dniem Nadziei na ocalenie Ludzkości. Dla tego od Ciebie, drogi przyjacielu, potrzeba niewiele: 26 kwietnia każdego roku od 20.00 do 20.10 czasu kijowskiego zatrzymać się, jeśli jesteś w drodze, obudzić się, jeśli śpisz, odłożyć broń, jeśli walczysz, odrzucić na te kilka minut wszystkie swoje troski, najbardziej przykre urazy i biedy i, jeśli wierzysz w Łaskę Bożą, to zwróć się z najszczerszą modlitwą do Pana (w swoim języku, według swoich tradycji) o oczyszczenie i ocalenie własnej duszy oraz oczyszczenie i ocalenie. Radmiła KORŻ Zdjęcie W. ORŁOWA
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
czy będzie ona pełnowartościowa, czy przyniesie znaczący efekt praktyczny — zależy od każdego z nas. Bo tylko od serca do serca przekazywane jest szczere pragnienie widzenia Natury jako prawdziwej Świątyni. Zjednoczmy się więc, przyjaciele! APEL OFIAR KATASTROFY CZARNOBYLSKIEJ do każdego człowieka na planecie Drogi przyjacielu! Kimkolwiek byś był — bezdomnym żebrakiem czy możnowładcą, sprawiedliwym czy ostatnim grzesznikiem, wybitnym uczonym czy gospodynią domową — usłysz nasz głos z epicentrum tragedii czarnobylskiej — ostatniego ostrzeżenia dla Ludzkości. Przecież nie możecie nie widzieć, nie czuć, że my wszyscy, ludzie Ziemi, błędnymi czynami, wypaczonymi ideami, złymi myślami i nieludzkimi działaniami doprowadziliśmy planetę do ostatecznej granicy. I nikt nie uratuje nas od nieuchronnej zagłady, jeśli sami nie zechcemy pomóc sobie i wszystkiemu. Wam cudownie pomogła serdeczna modlitwa lub niewymownie silne pragnienie! Wyobraźcie więc sobie, jaka to będzie potęga, kiedy my wszyscy — kilka miliardów — w każdym zakątku planety, w jednej i tej samej chwili podniesiemy oczy do nieba i potwierdzimy Panu — Wyższemu Rozumowi Wszechświata — nasze wspólne dążenie do Dobra i Miłości. Ten potężny strumień energetyczny jeśli nawet nie oczyści noosfery Ziemi ze złości, agresji, rozpaczy i zwątpienia, to wstrzyma jej niszczenie, a pełen smutku dzień 26. Zdjęcie W. Orłowa planety i ludzkości; jeśli nie wierzycie, to poświęćcie te kilka minut dobrym, jasnym myślom, szczerze życzcie sobie kochać i pomagać bliźnim — choćby jednej żywej duszy. Pan nas usłyszy! Klub byłych mieszkańców Prypeci „Ziemniacy”, Fundusz Dziecięcy Międzynarodowej Organizacji „Sojusz Czarnobyl”, Narodowe Muzeum Czarnobyla
Tłumaczenie maszynowe
Sady dopiero zakwitały, A skowronek przyleciał na pola — Na Ukrainę chmury spadły Straszniejsze od tornada — czarny żal.
Nie było ran, nie było krwi, Ani grzmotu, ani granatów, A w dąbrowie zamilkły Na gałęziach gniazda ptaszątek.
Zasmuciły się trawy, kwiaty, Nie wiedząc, co je czeka, Odleciały w ciepły kraj dzieci, I ludzkość zrozumiała, że życie —
Jest wyższe od wszelkich postępów, Jest najwyższym celem na świecie, Byle nie znać takich stresów, Byle pokonać Czarny Żal!
Tłumaczenie maszynowe
PROJEKT OŚWIADCZENIA Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki deklaruje poparcie dla programu Wiktora Juszczenki, zadeklarowanego podczas kampanii wyborczej, ideałów wolności, demokracji, upatruje realizację idei narodowej we wzmocnieniu ukraińskiej sobornej państwowości, jedności społeczeństwa obywatelskiego, dobrobycie i pomyślności narodu, który dokonuje europejskiego wyboru. Przestrzeń państwowa, jakościowe zmiany polityczne umożliwiają postępowy rozwój Ukrainy w sferze gospodarki, duchowości, polityki społecznej i międzynarodowej. I jesteśmy świadomi tego, że potrzebna jest ogólnonarodowa, wytężona i pełna poświęcenia praca, wielka odpowiedzialność obywatelska, patriotyzm. Wielkie zaufanie i nadzieje narodu pokładane w Prezydencie i nowej władzy wymagają efektywnego działania wszystkich gałęzi władzy, instytucji obywatelskich. Należy wziąć pod uwagę, że potencjał sił oporu, które pragną rewanżu, jest znaczny. Dlatego dla „Proświty”, po pierwsze, główną zasadą pozostaje działalność społeczna, skierowana na konsolidację sił narodowo-demokratycznych i patriotycznych, współpraca z partiami politycznymi i organizacjami społecznymi, które, wspierając program działań Prezydenta, wyznają ideologię demokracji narodowej. Uważamy, że wzmocnienie ukraińskiej państwowości, rozwój demokracji, zapewnienie praw i wolności człowieka, międzynarodowego autorytetu Ukrainy są możliwe tylko na gruncie formowania profesjonalnej i patriotycznej władzy, organów samorządu lokalnego, wzmocnienia odpowiedzialności przed narodem. Uczciwość, przejrzystość, legitymizacja i demokratyczność władzy są możliwe tylko pod warunkiem minimalizacji wpływu oligarchów, partii finansowych na życie polityczne, gospodarcze, duchowe kraju. Oto dlaczego wybory 2006 staną się dla prośwician, jak i dla całego społeczeństwa, trudnym sprawdzianem obywatelskim. Dlatego „Proświta” za swoje priorytetowe zadanie uważa wsparcie zhumanizowanej polityki społecznej. Program przezwyciężenia ubóstwa, po raz pierwszy opracowany przez Ludowy Ruch Ukrainy, prezydencki program „Naprzód do ludzi” i nadal muszą pozostawać moralnym i obywatelskim obowiązkiem państwa i każdego z nas. Przecież dzisiaj ukraińscy mężczyźni żyją średnio o 12 lat krócej niż Europejczycy, a kobiety — o 8. Kryzys demograficzny, narastająca migracja jego najbardziej produktywnej i intelektualnej części; jedna z najniższych płac w Europie; brak ochrony człowieka w sferze ochrony zdrowia, edukacji, kultury, informacji, bezrobocie; kataklizmy ekologiczne — to niebezpieczne zagrożenia społeczne Ukrainy. Większość mediów kontynuuje szerzenie bezduchowości, przemocy, niemoralności, reklamując alkoholizację i otwartą antyukraińskość. „Proświta” i nadal całą swoją działalność kulturalno-oświatową i społeczną będzie budować na aktywnym wprowadzaniu w życie wartości narodowych i ogólnoludzkich. Będziemy chronić suwerenność narodową, polityczną, gospodarczą, humanitarną, informacyjną, duchową, językową, kościelną Ukrainy, realizując ukraińską ideę narodową. Dla przezwyciężenia głębokiego kryzysu systemowego we wszystkich sferach życia oraz formowania zorientowanego humanistycznie społeczeństwa, w którym decydujące będą wolność, sprawiedliwość społeczna, rozwój duchowy, wolna praca. Niezbędne jest zapewnienie intensyfikacji potencjału duchowo-intelektualnego społeczeństwa, priorytetowości rozwoju kultury, języka, nauki, edukacji. Rdzeniem rozwoju humanitarnego, duchową i moralno-etyczną kwintesencją samoświadomości narodowej Narodu Ukraińskiego powinna stać się jednolita ogólnoukraińska idea rozwoju państwa. Proświcianie są przekonani, że przezwyciężenie kryzysu duchowego w społeczeństwie powinno odbywać się drogą: — zapewnienia rozwoju kulturalnego i duchowego jednostki, wychowania w duchu patriotyzmu i szacunku do Konstytucji Ukrainy; — formowania u młodzieży demokratycznego światopoglądu, przestrzegania praw i wolności obywatelskich, szacunku do tradycji, kultury, wyznania oraz języka własnego narodu; samorealizacji jednostki; — stymulowania dążenia do zdrowego stylu życia; — rozwoju edukacji humanistycznej, która opiera się na wartościach kulturowo-historycznych narodu, jego tradycjach i duchowości; — utwierdzania idei narodowej, która sprzyja samoidentyfikacji narodowej, rozwojowi kultury, przyswajaniu wartości kultury światowej, osiągnięć ogólnoludzkich; — formowania u dzieci i młodzieży potrzeby i umiejętności życia w społeczeństwie obywatelskim, a także duchowości i doskonałości fizycznej, kultur moralnej, artystyczno-estetycznej, pracy, ekologicznej; — formowania narodowych postaw światopoglądowych, idei, poglądów i przekonań na podstawie wartości. PROJEKT OŚWIADCZENIA Dzisiaj, kiedy Ukraina stała się niepodległa, zachodzą jakościowe zmiany społeczno-polityczne, uświadamiamy sobie, jaką ogromną rolę odgrywa edukacja w utwierdzaniu idei narodowej, formowaniu światopoglądu, kompetencji społecznej i obywatelskiej człowieka, patriotycznego stosunku do ojczystej ziemi, narodu, państwa. Sferę edukacji, nauki, wykształcenia i wychowania narodu rozpatrujemy jako najważniejszy składnik bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Ogólnoukraińska organizacja „Proświta” im. T. Szewczenki jest zaniepokojona obecnym stanem edukacji narodowej. Czasami za deklarowanymi reformami i modernizacjami zatracają się jej podstawowe wartości. Uważamy, że najważniejszym warunkiem reformy edukacyjnej musi stać się jakościowo nowy stosunek wszystkich szczebli władzy do szkoły. W społeczeństwie obywatelskim głównym bogactwem narodowym jest człowiek, zrozumienie tego, że elita narodowa jest droższa od najbardziej wymienialnej waluty narodowej, że innowacyjny, a nie surowcowy, jak obecnie, model gospodarki uformuje się tylko na podstawie innowacji w dziedzinie naukowo-edukacyjnej. Przy tym wykształcenie i wychowanie człowieka powinny stać się głównymi kategoriami ekonomicznymi i moralnymi. Ukraińskie państwo i władza powinny opierać się na ukraińskim Nauczycielu. Póki co jednak nauczyciele i naukowcy znajdują się na jednym z najniższych poziomów uwagi państwa. Niemoralność władzy wykonawczej i ustawodawczej przejawiła się w ignorowaniu wykonania państwowego programu „Nauczyciel”, zbrodniczo-obojętnym przyglądaniu się odpływowi za granicę wykształconej i najbardziej produktywnej części narodu, „emigracji umysłów”. Katastrofalne, szczególnie na obszarach wiejskich, jest zmniejszenie liczby dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. W wielu obwodach wskaźnik ten obniżył się do 20—27 %, a na wsi, w większości, nie ma
Rok 2000. „Nasza Ukraina” rozpoczyna maraton wyborczy tej kultury krajowej i światowej; — kształtowanie zdolności do samodzielnego myślenia, wyboru społecznego oraz działalności skierowanej na rozkwit Ukrainy; — stworzenie systemu ustawicznej edukacji językowej, który zapewni obywatelom Ukrainy opanowanie języka państwowego oraz umożliwi opanowanie języka ojczystego (narodowego) i przynajmniej jednego języka obcego; — wspieranie rozwoju wysokiej kultury językowej obywateli, wychowanie szacunku do języka państwowego oraz języków mniejszości narodowych Ukrainy. Tolerancji w stosunku do użytkowników różnych języków i kultur; — realizacja polityki językowej za pomocą kompleksowego i konsekwentnego wdrażania działań oświatowych, naukowo-metodycznych i wyjaśniających; — wspieranie kształtowania nowego systemu wartości społeczeństwa — otwartego, wariantywnego, duchowo i kulturowo wypełnionego, tolerancyjnego, zdolnego zapewnić ukształtowanie obywatela i patrioty, skonsolidować społeczeństwo na zasadach priorytetu praw jednostki, zmniejszenia nierówności społecznych; — kształtowanie odpowiedzialności za własny dobrobyt i stan społeczeństwa. Tylko w ten sposób przezwyciężymy kryzys systemowy we wszystkich sferach, który stwarza poważne problemy dla dalszego rozwoju społeczeństwa na zasadach humanizmu, demokratyzmu, jedności wartości ogólnoludzkich i narodowych, kształtowania wysokoduchowego człowieka oraz konieczności konsolidacji, koordynacji wysiłków wszystkich organów władzy państwowej, organów samorządu terytorialnego.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nie pozostała żadna stacjonarna placówka. Wszystko to stawia pod znakiem zapytania sukces reformy edukacji oraz osiągnięcie standardów społecznych europejskiej edukacji. Mało pocieszające są również sprawy związane z rozwiązaniem tak społecznie istotnego zadania, jak kompetencje informacyjno-intelektualne, które obok społecznych, komunikacyjnych i twórczych uważane są za priorytetowe dla Rady Europy. Internet, literatura naukowo-metodyczna, ukraińska książka, czasopisma fachowe, prasa periodyczna dla nauczyciela czy wykładowcy wiejskich placówek oświatowych stają się niemal niedostępne. W ostatnich latach zamknięto ponad 5 tysięcy bibliotek, co przez działaczy Proświty oceniane jest jako ludobójstwo edukacyjno-kulturowe, a deficyt środków informacyjnych uważany jest za najbardziej bolesny problem edukacji, gdyż kompetencje ucznia i studenta zależą od kompetencji pedagoga. Nie możemy również przemilczeć faktu, że programy telewizyjne dla dzieci i młodzieży stanowią w przestrzeni informacyjnej zaledwie 1,5—3,5 %. Niepokoi sytuacja w systemie szkolnictwa wyższego: przeciążenie kadry naukowo-dydaktycznej, brak warunków do działalności naukowej, niezadowalająca baza naukowo-eksperymentalna, fakty korupcji, które przeniosły się także w sferę akredytacji i licencjonowania funkcjonowania uczelni wyższych, które nie zapewniają należytego przygotowania specjalistów, lekceważenie pracy wychowawczej, w szczególności w podnoszeniu autorytetu języka państwowego, ukraińskiej kultury i duchowości, są realiami dnia dzisiejszego. Przykro, że w państwie nie ma koncepcji efektywnego rozwoju nauki akademickiej. Według ocen międzynarodowych wśród 200 najlepszych uczelni wyższych świata nie ma ani jednej ukraińskiej. Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy nie wypracowało optymalnego mechanizmu rekrutacji, co często pozostawia zdolną młodzież poza nawiasem edukacji uniwersyteckiej. Uważamy, że władza powinna znacząco zwiększyć środki na zamówienie państwowe, ponieważ proporcja opłat za naukę w uczelniach wyższych: 50 na 50 — dla zubożałego narodu ukraińskiego jest niesprawiedliwa. Przeglądu wymaga polityka kadrowa. Koniunktura polityczna, kupno-sprzedaż stanowisk, filozofia „swoich ludzi” często niweczy potencjał twórczy uczonych, wykładowców i studentów. Nie tracić, a rozwijać to, co obywatelskie, patriotyczne, narodowe i intelektualne — to paradygmat i zadanie współczesnej ukraińskiej edukacji. Wymaga ona bardzo odpowiedzialnego podejścia społeczeństwa i władzy do wprowadzania w zmiany edukacji wartości ukrainoznawczych, doskonalenia sieci językowej placówek oświatowych, ponieważ upośledzenie języka ukraińskiego oraz dyskryminacja językowa Ukraińców w części obwodów wschodnich i Autonomicznej Republice Krymu osiągnęła poziom krytyczny. Taka niekonstytucyjna i nieprofesjonalna polityka władzy oraz odpowiednich ministerstw i urzędów wobec praw kulturalno-oświatowych Ukraińców jest charakterystyczna także w odniesieniu do naszych rodaków za granicą. Jednocześnie standardy europejskiej przestrzeni edukacyjnej, deklaracje bolońska i sorbońska przewidują współdziałanie oraz wzajemne wzmacnianie wartości narodowych i ogólnych. Narodowe systemy edukacji powinny wyróżniać się swoim potencjałem kulturowym i językowym, etnowartościami oraz tradycjami. Ponieważ wielokulturowość jest niemożliwa poza ukraińską kulturą narodową. Tego wymagają interesy narodowe, tego wymagamy my, działacze Proświty, od ukraińskiej władzy. PROJEKT
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zwraca się do dziennikarzy Ukrainy, pracowników mediów, radia i telewizji. Wspierajcie i wyjaśniajcie te konkretne działania nowej władzy, które przekonująco świadczą o realizacji programu kandydata na Prezydenta Wiktora Juszczenki, nie pozostawajcie bierni, obojętnymi obserwatorami egoistycznych, antyludowych, a niekiedy także antynarodowych działań wczorajszej skorumpowanej władzy, która przebiera się za demokratyczną, ludowładczą opozycję, stawiając szalony opór zmianom zachodzącym w ukraińskim społeczeństwie. Troszcząc się o los Ukrainy, skupcie swój twórczy wysiłek i możliwości na wspieraniu państwowej i społecznej ochrony narodowych interesów Ukrainy, utrwalaniu idei narodowej, państwowego języka ukraińskiego. Stańmy razem w przeciwstawieniu się agresywnemu naporowi szowinistycznych, kosmopolitycznych i janczarskich sił, wszelkich „federalistów”, którzy pracują na rozbicie Ukrainy, zwłaszcza na jej Południu i Wschodzie. Proświtianie są gotowi wspierać masową pracę demokratycznej prasy, jej starania, by stać się głosem patriotycznej opinii publicznej, udostępniając łamy gazet i antenę konstruktywnym propozycjom obywateli, dotyczącym demokratycznych przemian w naszym kraju. Podnoście skuteczność środków masowego przekazu, zapraszając do wypowiedzi znanych uczonych, pisarzy, działaczy kultury, mężów stanu, dyplomatów, których poglądy i działalność wspierają niezależne państwo ukraińskie, jego interesy narodowe, europejską drogę rozwoju Ukrainy. Wzywamy do ścisłego jednoczenia i konsolidacji wszystkich demokratycznych, patriotycznych sił dziennikarskich poprzez wzajemne wsparcie, organizowanie wspólnych przedsięwzięć propagandowych: konferencji naukowo-praktycznych, „okrągłych stołów”, dni mediów itp. Niech język naszych mediów naśladuje najlepsze wzory ukraińskiego języka literackiego, staje się prawdziwą bronią w obronie narodowego języka wielkiego narodu, narzędziem, za pomocą którego twórczy pracownicy gazet i czasopism, radia i telewizji stworzą prawdziwy obraz naszej teraźniejszości, przekażą wszystkią prawdę życia swoim czytelnikom, obywatelom Ukrainy. Bądźmy razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na autorytet w społeczeństwie. 2. Musimy podjąć zdecydowane kroki w celu przyjęcia takiej decyzji na szczeblu państwowym (w tym z zaangażowaniem Ministerstwa Oświaty), aby kierownicy organizacji, szkół i wyższych uczelni nie stawiali oporu tworzeniu komórek „Proświty” w placówkach oświatowych, administracyjnych i naukowych z branży edukacyjnej i naukowej. „Proświta”, nauka i oświata wykonują wspólną sprawę, zatem muszą być partnerami we wspólnym interesie narodowym. To zadanie o wadze państwowej i należy je rozwiązywać po państwowemu. W przeciwnym razie nadal będą oddzielone myśli o tym, co należy zrobić, aby szeroko zaangażować młodzież w „Proświtę”. Bez odnowienia, bez odmłodzenia naszych szeregów próżno liczyć na ożywienie całej pracy „Proświty”. Wałerij Druhalow (zastępca przewodniczącego Chersońskiego Zjednoczenia Obwodowego): — Dochodzi do absurdu: w szkole dzieci uczą się ukraińskiego, w domu rozmawiają z rodzicami po rosyjsku, a niektórzy piszą ukraińskie dyktanda rosyjskimi literami. Musimy zająć się rodzicami. „Proświta” powinna organizować konkursy rodzinne z języka i literatury ukraińskiej, quizy rodzinne z języka ukraińskiego oraz konkursy piosenki dla regionów rosyjskojęzycznych. Wasyl Pipasz-Kosiwski (Zjednoczenie Rachowskie): — Brak pomieszczeń, sprzeciw władz lokalnych i brak młodzieży — to główne problemy „Proświty”. Bez ich rozwiązania „Proświta” pozostanie ciałem obcym na Ukrainie. Przygotował Jewhen HOLYBARD z Wiodący intelekt Zakarpackiej „Proświty” Pan Taras zawsze w centrum uwagi rzeźbiarzy w jakimś antycznym stylu, a nasz ukraiński Światosław pojawia się w postaci rzymskiego legionisty. Wyrażaliśmy już swoje opinie na temat takiego „artystycznego” znęcania się nad historią. Ale odpowiedzi nie otrzymaliśmy. Przygotowała Radmiła KORŻ z SPRAWOZDANIA I WYBORY Zastępca przewodniczącego Donieckiej „Proświty” — Marija OLIJNYK tetu Wołodymyra Szewczenki. Głównym problemem, który omawiali delegaci, jest problem utrwalenia państwowego języka ukraińskiego. Wybrano delegatów na VII zjazd „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
REFLEKSJE Ołeksandr Ptaszczenko (do niedawna przewodniczący, a obecnie członek Rady Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia): — „Proświta” będzie mogła wypełniać swoją statutową działalność tylko w tym przypadku, jeśli w organizacji będzie szeroko reprezentowana inteligencja. W tym wykładowcy uczelni i szkół. Obecnie tego nie ma. Aby tak było, trzeba zmniejszyć upolitycznienie „Proświty”. Oczywiście, „Proświta” nie może stać z boku pracy politycznej. Ale nie powinna nadmiernie się w nią angażować. Obecnie praca „Proświty” jest nadmiernie upolityczniona, to odpycha inteligencję od właściwej działalności oświatowej. Drugi moment: trzeba wnieść do Statutu „Proświty” tę normę składek członkowskich, która jest zapisana w Regulaminie o obwodowym zjednoczeniu; czyli zamiast 5 hrywien na kwartał należy wnosić do 1,1 hrywny miesięcznie. Pawło Czuczka (profesor, honorowy przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”): — Przede wszystkim chcę szczerze życzyć uczestnikom VII zjazdu udanej pracy i aby ich decyzje były efektywne. Aby sprzyjały aktywizacji pracy praktycznej w ogniwach oświatowych. Proponuję wnieść pod obrady zjazdu „Proświty” niektóre zasadnicze problemy i postawić je jako zadania do obowiązkowego pilnego rozwiązania: 1. Doprowadzić przy udziale administracji odpowiedniego szczebla do stworzenia normalnych warunków pracy dla obwodowych, rejonowych zarządów i ogniw podstawowych „Proświty”. Próżno w obecnych warunkach liczyć na autorytet jakiejkolwiek organizacji, jeśli nie ma ona swojego pomieszczenia, biura. Na przykład u nas, na Zakarpaciu, obok takich organizacji jak „Russkij dom”, Węgierskie towarzystwo kulturalne czy „Matica słowacka” my jesteśmy niby żebrakami, bo oni mają pomieszczenia, a my nie. Chociaż oni są przedstawicielami mniejszości narodowych, a my jesteśmy narodem tytularnym. Oni mają sprzęt biurowy, biblioteki, sale na zebrania i koncerty, a my nie mamy nic. I to wtedy, gdy pracujemy na rzecz Państwa Ukraińskiego, na rzecz jego rozbudowy, na rzecz podniesienia ukraińskiej świadomości narodowej. Pracujemy jak w podziemiu. Bez stworzenia należytych warunków dla funkcjonowania ogniw, podstawowych rejonowych i obwodowych organizacji „Proświty” próżno liczyć na sukces, na zaufanie ze strony Ukraińców. TAK WŁAŚNIE MYŚLĘ — Pierwsze pytanie, które zaporoscy proświcianie będą wnosić na zjazd, to oczywiście bolesna kwestia finansowania organizacji, bo każdej organizacji, która prowadzi aktywną pracę, potrzebna jest choć jedna wolna osoba w ogniwie, czy to do pracy organizacyjnej, czy to do rozwiązywania kwestii księgowych. Oczywiście, zdecydowana większość prośwician pracuje na zasadach społecznych. Ale niestety, wśród dużej liczby humanistów, którzy stanowią rdzeń „Proświty”, prawie nie ma na przykład wolontariuszy-księgowych. Także bez wątpienia potrzebne są środki na wyjazdy po obwodzie, aby przedsięwzięcia prośwician można było zanieść do najmniejszej i najbardziej oddalonej wsi. Z tych problemów wynika też drugie pytanie: czy „Proświta” nie powinna już mieć własnych przedsiębiorstw, zysk z których zapewniałby potrzeby finansowe organizacji? Mogłyby to być na przykład firmy wydawnicze, poligraficzne. Nie byłoby źle, gdyby każda „Proświta” miała CZERNIOWCE Na konferencji sprawozdawczo-wyborczej Czerniowieckiego Zjednoczenia Obwodowego proświcianie podziękowali za wieloletnią pracę swojemu przewodniczącemu Wiktorowi Kosiaczence, na którego koncie proświcianina są wspaniałe inicjatywy, w szczególności wydawanie literackiego... kierować „Proświtę”, „Płast” oraz inne organizacje narodowo-patriotyczne od udziału w międzynarodowych forach na podstawie zbankrutowanych dogmatów starej sowieckiej ideologii. 3. Popieram propozycje moich kolegów dotyczące zmniejszenia wysokości składek członkowskich. Szczególnie dla emerytów. 4. Musimy wszyscy... dobra. Jeszcze się pogarsza. Bo na Chortycy już budowane są i zostały zbudowane różnorodne „miejsca uciech” dla ukraińskich nuworyszy. Jeśli tak będzie dalej, z Chortycy zostanie tylko nazwa. I o Chortycy, i o narzucaniu nam pomnika Światosława Walecznego. Ten pomnik został wykonany przez jednego z rosyjskich... Przewodniczącym „Proświty” ponownie wybrano Serhija Sawczenkę. CZERNICHÓW Delegaci Czernichowskiej konferencji sprawozdawczo-wyborczej skupili się na dwóch kluczowych problemach. Po pierwsze, problem utwierdzenia ukraińskiego języka państwowego oraz organizacyjnego wzmocnienia i rozszerzenia sieci zjednoczeń „Proświty”. Na nową kadencję pracy ponownie wybrano przewodniczącym obwodowej „Proświty” Wasyla Czepurnoho. Wybrano komisję kontrolno-rewizyjną oraz delegatów na VII zjazd „Proświty”. W pracy konferencji wziął udział i wręczył odznaczenia aktywistom „Proświty” członek Zarządu Centralnego „Proświty” Iwan Juszczuk. DONIECK Odbyła się konferencja sprawozdawczo-wyborcza Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. T. Szewczenki. Przewodniczącym ponownie wybrano akademika, rektora Donieckiego uniwersytetu... Z tym pytaniem zwróciliśmy się do czołowych działaczy ruchu prośwician. Poniżej podajemy ich odpowiedzi. Aktyw Czerniowieckiego Zjednoczenia łączy trzy pokolenia
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
własny kiosk z książkami, księgarnię, w której moglibyśmy rozpowszechniać ukraińską książkę. Uważamy, że w zarządzie „Proświty” powinni być ludzie, którzy odpowiadaliby bezpośrednio za kierunek ekonomiczny. Zasadnicze, że tak powiem, ideologiczne pytanie, które niepokoi wszystkich, to to, że „Proświta” właśnie teraz musi zająć radykalne stanowisko wobec upolitycznienia kwestii językowej. Kwestia językowa na dziś w regionach południowych jest szczególnie ważna. Dużo pracujemy w bibliotekach, szkołach i w niektórych przypadkach widzimy, że w dziecięce głowy nauczyciele niekiedy wkładają już takie pojęcia, jak „cytadela nacjonalizmu” i inne wypowiedzi prorosyjskich polityków. Dlatego zainicjujemy wydawanie literacko-artystycznego, pedagogiczno-oświatowego czasopisma „Ukraińska jaskółka”, organizację zbiórki dobrowolnych ofiar „Na Kobzarewą cerkiew”, upamiętnienie postaci historycznych Bukowiny. Przewodniczącym wybrano wykładowcę Czerniowieckiego Uniwersytetu im. J. Fedkowycza Hieorhija Kożelianka.
Zwrócenie się „Proświty” do korpusu deputowanych, do Prezydenta, Premiera, do ministrów O. Biłozira, M. Tomenki, aby na najwyższym szczeblu podjęto środki, które uniemożliwiałyby antyukraińskie wypowiedzi partaczy-polityków. Ukraiński język należy chronić. Pracujemy bardzo dużo. Organizujemy konferencje dotyczące stanu i perspektyw rozwoju języka ukraińskiego. W siedemdziesiątą rocznicę Hołodomoru na Ukrainie przeprowadziliśmy potężną manifestację, aby ludzie pamiętali o tej tragicznej stronicy historii narodu ukraińskiego. Szczególną uwagę poświęcamy problemowi, który zaczął się jeszcze na początku dziewięćdziesiątych — to historia z budową mostu przez Chortycę. Ale, niestety, ta sprawa wciąż nie zostaje rozstrzy-
W obradach konferencji wziął udział, wystąpił i wręczył odznaki „Proświty” przewodniczący Inspekcji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Ihor Hołobućkyj.
WOŁYŃ Na Wołyńskiej sprawozdawczo-wyborczej konferencji, która odbyła się w Łucku 16 kwietnia 2005 roku, wybrano nowe kierownictwo obwodowego zrzeszenia „Proświta” — pisarkę Nadiję Humeniuk. W obradach konferencji wziął udział członek Centralnej Rady, dyrektor Centrum Wydawniczego „Proświta” Wasyl Klicziak. Najlepszym proświtianom obwodu wręczono nagrody „Proświty”. Wybrano delegatów na VII Zjazd „Proświty”.
KRYM Odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Ogólnokrymskiego zrzeszenia „Proświta” im. T. Szewczenki. Na konferencji podsumowano pracę proświtian za poprzednie 4 lata. Określono zadania na przyszłość, wybrano delegatów na VII Zjazd „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
musieli się ukrywać. Bolszewicki najazd tym razem został odparty w znacznej mierze dzięki powstańczym działaniom chłopów. Ale po 20 czerwca materiały czasopisma dotyczące działalności „Proświty” są przeważnie przepełnione goryczą. „M. Dunajowce powiatu uszyckiego. Miejscowa „Proświta” znalazła się w ciężkim stanie. Przedstawienia teatralne… całkiem ustały…” „M. Jampol, na Podolu. Podczas natarcia bolszewików na m. Jampol kulą zabity został przewodniczący towarzystwa „Proświta” w Jampolu, znany działacz Sozont Antonowycz Bask. Zmarły, powróciwszy z Syberii, założył w Jampolu „Proświtę” i został wybrany jej pierwszym przewodniczącym. Wiele przyszło mu wycierpieć…; przyszło mu być aresztowanym za hetmana, uciekać przed bolszewikami i całymi miesiącami tułać się po wsiach. Kiedy do Jampola przyszło ukraińskie wojsko, to S. A. powrócił, ale drugiego dnia napadli na miasto bolszewicy. Wielu ukraińskich inteligentów zostało zabitych. Między zabitymi znaleziono w ogrodzie i ciało Sozonta Antonowycza…” Pojawia się i znana nazwa wsi Żeniszkowce. Niestety, również w czarnej żałobnej ramce. Autor notatek — S. Mazur. „Ws. Żeniszkowce, powiatu latyczowskiego. Wiosną, w miesiącu kwietniu br. tragiczną śmiercią zginął przewodniczący towarzystwa „Proświta” … Wołodymyr Fadijowycz Plinski… Po zniesieniu hetmanatu wstępuje do wojska, jako starszyna, zajmuje stanowisko pomocnika latyczowskiego komendanta powiatowego i dowodzi sotnią, sformowaną przez niego z żeniszkowieckich prośwician i kozaków naszej gminy. … kiedy bolszewicy zajęli nasz powiat, Wołodymyr Fadijowycz przyjeżdża do naszej wsi dowiedzieć się o sprawy i położenie „Proświty”. Banda bolszewików napadła na szkołę i chciała tam zabić W. F., ale udało mu się uciec. Poszedł on ostrzec przed niebezpieczeństwem swojego brata, również szczerego współpracownika „Proświty”. Ale tam czekała na niego już druga banda bolszewików… Wołodymyr Fadijowycz dotrzymał słowa swego — nigdy żywym nie oddać się w ręce bolszewików i, zobaczywszy siłę zbrodniarzy, sam strzałem z rewolweru skrócił sobie życie. Łotry obrabowali zmarłego do koszuli i zabrali trup jego, a brata aresztowali i rozstrzelali za to, że ten nie chciał mówić po moskiewsku… Naoczni świadkowie opowiadają, że męczenników wlekli za nogi do miejsca, gdzie ich zakopano. Po trzech i pół miesiącach przyszli bracia galicjanie, wykopali ciała zmarłych i z honorem przewieźli je do rodzinnej wsi. Oto tak umierają ci, którzy kochają swój rodzinny kraj, ci, których boli dusza za skrzywdzony ciemny naród”. „Ws. Żeniszkowce, pow. latyczowski. W sobotę 3 sierpnia br. przez artystyczne kółko towarzystwa „Proświta” wystawiono: „Bondariwna”, dramat w 5 aktach Karpenki-Karego. Przedstawienie udało się dobrze, dzięki siczownikom-galicjanom, którzy bardzo pomogli w urządzeniu tego przedstawienia…”. W następnych numerach „Sioła” pojawiają się doniesienia o działalności i zakładaniu towarzystw „Proświta” we wsi Kaminuwata powiatu bałckiego, wsi Kadyjowce powiatu kamienieckiego, wsi Szumowce powiatu latyczowskiego. Jednak oprawa czasopisma kończy się na numerze 23 z 12 grudnia 1919 roku. Tutaj jeszcze znajdujemy dopiski o „Proświtach” we wsi Wowkowince powiatu latyczowskiego, wsi Hlibiw powiatu uszyckiego, m. Snitkiw powiatu mohylowskiego, a także wiadomość: „We Władywostoku drugi rok istnieje ukraińska gimnazja. Władywostocka „Proświta” podejmuje kroki w celu drukowania ukraińskich książek”. Lecz według informacji w tym samym numerze czasopisma, „Rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej przekazał całą władzę w m. Kamieńcu ministrowi Iwanowi Ohijence. Prof. Ohijenko mianowany Głównym Pełnomocnikiem U.R.L. w m. Kamieńcu… Po wyjeździe Rządu U.R.L. do m. Kamieńca wkroczyły wojska polskie…” Wasyl HORBATJUK, członek NSPU oraz „Proświty”, m. Chmielnicki
Tłumaczenie maszynowe
„Wołodymyr Fadijowycz spełnił słowo swoje — nigdy żywym nie oddać się w ręce bolszewików i, zobaczywszy siłę przestępców, sam strzałem z rewolweru skrócił sobie życie. Łotry grabili nieboszczyka do koszuli i zabrali trup jego, a brata aresztowali i rozstrzelali za to, że ten nie chciał mówić po moskiewsku…” „Seło”, 1919 r. OBRAZKI Z HISTORII PROŚWITY Na łamach czasopisma — niemało materiałów o działalności „Proświty”. Tak, w numerze 28—29 z 28 sierpnia 1918 roku Wł. Pliński w notatce „Towarzystwo „Proświta” we wsi Żenyszkowce” informuje, że „Proświtę” w Żenyszkowcach (obecnie rejon winkowiecki obwodu chmielnickiego) założyło 27 kwietnia kółko młodzieży, przeważnie z chłopów. Na pierwszym walnym zebraniu było ich 26. „Ciężką drogę przyszło przejść młodemu Towarzystwu przez 2 miesiące swego istnienia. Wrogość nieświadomego chłopstwa, przeszkody ze strony ukrainożerców, nieznaczne środki materialne — wszystko to hamowało sprawę i działalność „Proświty”. Nieraz rada „Proświty” zwracała się o pomoc do różnych instytucji i osób prywatnych, ale za każdym razem w pomocy odmawiano. Z wielkimi trudnościami członkowie Towarzystwa złożyli swoje ostatnie pieniądze i założyli fundusz w wysokości 890 karbowańców. Część tych pieniędzy poszła na książki i gazety, a część — na urządzenie sceny, jedynego źródła dla zwiększenia środków. Biblioteka „Proświty” póki co niewielka (około 400 książek na sumę 489 karbowańców). Dla czytelni prenumerowane są takie gazety i czasopisma: „Nowa Rada”, „Widrodżennia”, „Kijewskaja Mysl”, „Nasze Seło”, „Narodnia Sprawa”, „Seło”, „Rilla”, „Komasznia”, „Szliach”, „Hedz” i „Repiachy”. Biblioteka-czytelnia otwarta codziennie…” Pomimo braku czasu z powodu prac polowych, jednak „zrobiono już wiele: założono kółka dramatyczne, śpiewacze i dziecięce, orkiestrę smyczkową; urządzono 6 przedstawień, 2 bezpłatne wieczory dziecięce, 1 zabawę ludową, 1 święto narodowe, 3 wykłady, 4 wieczorki taneczne… Planuje się otwarcie wieczorowych kursów dla dorosłych, poszerzenie biblioteki i czytelni…” W barwnej pod względem języka i stylu notatce autor opowiada o zmianach, które wniosła w życie wsi „Proświta”: „Nie usłyszysz teraz na wsi wulgarnych i mieszczańskich rosyjskich pieśni i innego brudu, który ponanosili ze sobą „żołnierzyki”, — śpiewają „Stojić hora wysokaja”, „Koło młyna koło brodu”, „Powij, witre, na Wkrainu”, „Jak umru, to pochowajte” itd. Rodzimego języka nawet podpaństwo przestali się wstydzić. Strój narodowy odrodził się i stał się jeszcze lepszy i wspanialszy. Oprócz tego częste zebrania i przedstawienia, wieczorki i zabawy taneczne, gdzie bywa niemało inteligencji z Żenyszkowiec i innych wsi, a nawet miast, zjednoczyły samotnie smucącą się, niezorganizowaną młodzież, przyuczyły ją do delikatności i zmniejszyły pijaństwo i awantury na wsi. Wielu starych chłopów zmieniło swój pogląd na przedstawienie…” Te publikacje dają nam możliwość niemal po stu latach widzieć szczypty życia i wypoczynku, nastroje i dążenia, drogi kulturalnego wzniesienia naszych ziomków. Co śpiewali oni? Jakie przedstawienia wystawiali? „Pomimo tego, że większość amatorów nie widziała nigdy wcześniej sceny, ale zagrała swoje role dobrze. Tak ob. Włas Wujłow cudownie wykonał rolę Martyna (Zemsta Martyna), Łukija Wujłowa — Ryndyczki (Po rewizji) i Wasyliny (Na pierwszych zalotach), Stepan Kucharz — Stróża (Po rewizji), Arsen Mańkowski — Haraska (Po rewizji), Epifan Wujłow — Panasa (Prawdziwa historia) i Iwan Suchyj — Temisza (Na pierwszych zalotach). Kółko śpiewacze pod kierownictwem ob. O. Kowalowa wykonało pięknie: „Zore moja weczirnia” (Trio), „Oj ty, diwcyno, zaruczenaja” (chór mieszany), „Rewe ta stohne Dnipro szyrokyj” (chór mieszany), „Tam za lisom” (chór męski) i „Szcze ne wmerła Ukraina” (chór mieszany). Obecnie Żenyszkowiecka „Proświta” ma 120 członków, przeważnie chłopów. „Inteligencja” patrzy na „Proświtę” z góry, jak na „chłopską” organizację… Niektórzy podburzają chłopów i używają różnych sposobów, żeby „Proświtę” zamknąć. …Nie będzie zbytecznym powiedzieć, że Żenyszkowiecka „Proświta” dobrym przykładem i staraniami rozbudziła chłopstwo i w innych wsiach i miastach i ludzie zaczynają gromadzić się w oświatowe Towarzystwa, a w niektórych wsiach „Proświty” już się założyły (Bożykowce, Winkowce, Daszkowce)…” W numerze czasopisma nr 32—33 korespondent pod pseudonimem „Swij” donosił ze wsi Nowe Porzecze powiatu kamienieckiego (obecnie rejon horodecki obwodu chmielnickiego): „W grudniu minionego roku w naszej wsi założyło się towarzystwo „Proświta”, praca którego na pierwszych etapach napotkała wielkie trudności i przeszkody ze strony „towarzyszy bolszewików”, … ale mimo to w grudniu pracą „Proświty” urządzono kilka czytanek. W styczniu tego roku kółko teatralne przy „Proświcie” wystawiło w miejscowej szkole sztukę „Zoria Nowoho żyttia”. W antraktach prowadzono śpiewy ukraińskich pieśni…” Rada „Proświty” wsi Rużyczna (obecnie przedmieście Chmielnickiego) w składzie przewodniczącego S. Huły, skarbnika St. Walczuka i pisarza M. Szweda skarżyła się na brak pomieszczenia dla pracy towarzystwa i prosiła o pomoc redakcję. Opowiadając o trudnym kształtowaniu się „Proświty” (założona w grudniu 1917 roku), zaznaczają: „W czasach bolszewizmu rozbiło się chłopstwo na dwa wrogie obozy: jeden z nich, wrogi dla Ukraińskości, czynił i czyni wiele nieprzyjemności. Ale, nie patrząc na wszystkie te przeszkody, „Proświta” nie chyli się przed nimi, a podąża swoją drogą — pracuje nad kulturalnym i duchowym odrodzeniem wsi. …i obecnie „Proświta” liczy 85 osób…” O działalności „Proświty” donoszono ze Żwańca powiatu kamienieckiego: „Kamieniecko-Podolskim sądem okręgowym zatwierdzono statut „Żwanieckiego kulturalno-oświatowego towarzystwa „Proświta” imienia I. M. Steszenki”. Proświta łączy działalność dwóch gmin — hawryłowieckiej i rychteckiej, w sumie około 30 wsi. Towarzystwo podejmuje zdecydowane kroki do otwarcia w Żwańcu mieszanego ukraińskiego gimnazjum im. I. M. Steszenki, a także domu ludowego im. pisarza Rudanśkiego”. W numerze 38—39 z 5 października
W 1918 roku Ark. Żywotko w artykule „Proświta i dzieci” zaznaczał: „Proświta”, która najbliżej stoi ludu, którą najbardziej boli życie kraju i ludzi, która idzie drogą rodzimej kultury, — powinna zwrócić uwagę na ten skarb drogi — na nasze dzieci”. W tym samym numerze o problemach towarzystw „Proświty” rozmyśla W. Zboroweć. Działalnością „Proświty” w guberni podolskiej opiekował się departament edukacji pozaszkolnej, któremu wówczas przewodniczyła Sofia Rusowa. „Ponieważ „Proświty” przeżywają bardzo trudne położenie z powodu nieporozumień ze starostami w ich działalności oraz z powodu niejasnych warunków prawnego istnienia”, departament ogłosił w czasopiśmie „Seło” zwołanie zjazdu „Proświty” na 21—22 października. W tym samym numerze wydania podano szereg materiałów o działalności „Proświty” w Kamieńcu Podolskim: o kursach ukrainoznawstwa i kancelaryjnych dla urzędników, otwarciu gimnazjum dla dorosłych, o prośbie Ministerstwa Edukacji Narodowej o pomoc w doborze specjalistów z ukrainoznawstwa do szkół średnich. Wybór kończy się takim komunikatem: „Niedawno Rada Towarzystwa otrzymała list od Państwowej Straży m. Kamieńca pisany moskiewskim językiem. List ten zwrócono straży nie czytając, po czym państwowa straż zaczęła pisać już po ukraińsku”. We wsi Borówka (prawdopodobnie obecnie obwód winnicki) w latach 1905—1909 pracę proświatową prowadził nauczyciel Iwan Mykołajczuk, jednak zmuszony był opuścić wieś z powodu ataków zwolenników „jedinoj niedielimoj”. „Ale ziarna, które siał, przyjęły się… uczniowie jego w roku 1917 założyli we wsi „Proświtę”, — pisał B. Bida. — …Ale tego lata przewodniczącego „Proświty” aresztowano: poszła po wsi plotka, że to go za to, że o wolności opowiadał…” W czasach hetmanatu Pawła Skoropadskiego, choć zasłynął on otwarciem Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego oraz innych placówek edukacyjnych, sprawa ukraińska doznawała ucisku. Oto notatka P. Kozernyckiego z czasopisma numer 46—47 z 22 listopada 1918 roku. „W. Łozny, pow. lityński. Dopóki nie wrócili z służby wojskowej nauczyciele, we wsi Sachniw i we wsi Łozniw nikt nie dbał o sprawę społeczną. Teraz, dzięki nauczycielom pp. Olijnykowi i Hałczewskiemu, założono towarzystwo „Proświta”, które ma póki co 20 członków. 20 września, pod kierownictwem nauczycieli została wystawiona sztuka Tobilewycza „Beztalanna”. Zysk z przedstawienia pójdzie na prenumeratę gazet, czasopism i na zakup książek. … Bardzo dużą pomoc w tej sprawie dał dyrektor łozniwskiego zakładu, który przychylnie odnosi się do naszej edukacji”. Widzimy, że proświatowcy stawiali przed sobą wysoką poprzeczkę — zabrali się za „Beztalanną”! Ale najważniejsze jest tu nazwisko „Hałczewski”. Tak, właśnie ten Jakiw Hałczewski, który wkrótce zostanie dowódcą pułku armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, a w latach 1922—1923 — słynnym atamanem powstańców „Orłem”, który siał grozę wśród bolszewików nie tylko na Podolu, ale i na Kijowszczyźnie. W desperackiej walce z bolszewizmem obok niego było niemało proświatowców z Sachniwa i Łozniwa. Prawie w każdym numerze „Seła” z lat 1918 i 1919 jest informacja o działalności towarzystwa. Mowa o Winnicy, Bracławiu, Niemirowie, Mohylowie Podolskim, Nowej Uszycy, Wowkowyncach, Jampolu, Ładyżynie, wsiach Hlibiw, Andrijiwka, Kytajhorod, Żwanczyk powiatu uszyckiego, Parajiwce, Mała Bahowycia, Kuhajiwce, Kupyn powiatu kamienieckiego, Rachny Lisowe powiatu jampolskiego, Bahryniwce, Salnycia powiatu lityńskiego, Słoboda-Jawtuszkowśka, Snitkiw powiatu mohylowskiego, Kyrsaniwka, Chołodkiwka powiatu bracławskiego, Karabeliwce, Wiknyna, Kybyłcz powiatu hajsyńskiego i in. Zdarzają się w czasopiśmie także komunikaty o działalności „Proświty” w innych guberniach. Na przykład: „W Sumach na Charkowszczyźnie „Proświta” otwiera pełnoprawne ukraińskie gimnazjum z nauczaniem w języku ukraińskim”. „W Noworosyjsku założyło się nowe ukraińskie towarzystwo wydawnicze, do którego będą przyciągnięte wszystkie ukraińskie organizacje i „Proświty” Czarnomorszczyzny”. „W Białej Cerkwi „Proświta” zakłada muzeum!.. „W miasteczku Maczechy powiatu połtawskiego „Proświta” założyła chłopski uniwersytet ludowy”. PO BOLSZEWICKIEJ NAWAŁNICY Od 30 marca 1919 roku czytelnicy nie mogli otrzymywać czasopisma regularnie. Następny numer wyszedł dopiero 20 czerwca. Tragicznymi wydarzeniami naznaczony jest ten czas: bolszewickie wojska zajęły wtedy całe terytorium Ukrainy aż po Zbrucz. Armia URL wycofała się do Galicji. Kamieniecki komitet rewolucyjny wstrzymał wydawanie ukraińskich czasopism i gazet. Pracownicy czasopisma „Seło” Czasopismo „Seło” — wydanie Podolskiej Gubernialnej Rady Narodowej czasów walki narodu ukraińskiego o swoją państwowość w latach 1917—1920. W państwowym archiwum obwodu chmielnickiego przechowywane są jego numery od maja 1918 roku do grudnia 1919 roku, — właśnie wtedy czasopismo wydawano w Kamieńcu Podolskim. Do tego czasu wychodziło w Winnicy, z powodu bliskości frontów Pierwszej wojny światowej do Kamieńca Podolskiego. Święta szewczenkowskie w „Proświcie” w Peresiepynej. 1912 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
głębokich pokładów, które żywiły pomarańczową rewolucję? A co jest potrzebne dla wydawnictw książkowych? Nie tylko pełnowartościowa literatura, ale odblokowana narodowa przestrzeń informacyjna, wyjście na światowe rynki książki, poczucie, że nasza książka jest ważna i potrzebna (mam tu na myśli także książkę z zakresu historii sztuki, naukową) jeszcze komuś, poza Ukraińcami… — Polityczne przewidywania: wybory 2006 roku. Udział w nich ukraińskiej inteligencji… — Istnieje przysłowie: “Nie tak ci wrogowie, jak dobrzy ludzie”. Niepokoi mnie zamieszanie “wiecznie wczorajszych”, krzątanina “opozycjonistów”, haniebne zachowanie “przewrotowców”. Ale — czy nie najbardziej niezgoda, ambicjonalność niektórych liderów, niezdolnych do zjednoczenia. Inteligencja jest nieco zagubiona. Nie pracuje Kongres Ukraińskiej Inteligencji, związki twórcze walczą o przetrwanie, w organizacjach patriotycznych — ludzie w podeszłym wieku. Do wyborów 2006 trzeba promować młodzież. “Niebożyciele” Rady Najwyższej powinni zejść z upatrzonego przez siebie Olimpu… Parlament powinien być obliczem narodu, a nie karykaturą na niego. Jeśli chodzi o udział inteligencji w wyborach parlamentarnych 2006 roku, to chciałbym być optymistą, — zjednoczy się ona wokół idei narodowej. — Nad czym Pan pracuje, jakie są Pana najbliższe plany twórcze? — Jest napisana książka “Anioł w śniegach”. Przygotowuję do druku pierwsze duże “Wybrane” w serii “Laureaci Szewczenkowscy”, uporządkowałem “Księgę o poecie” (Wołodymyra Łuczuka), ale praca nad rękopisem jeszcze trwa. Tłumaczę dramat poetycki Juliusza Słowackiego “Srebrny sen Salomei”, który wejdzie do tomu geniusza polskiej poezji, ułożonego tak, aby jak najpełniej była przedstawiona ukraińska tematyka. Książka wyjdzie w serii “Ad Fontes” (wydawnictwo “Swit”) z przedmową Dmytra Pawłyczki… Bardzo dużo bieżącej pracy. Planuję z czasem wydać antologię białoruskiej poezji we własnych przekładach. — Na trybunę VII zjazdu — Pana propozycje, uwagi, krytyka. — Uważam, że należy przejrzeć i udoskonalić Statut Towarzystwa, uczynić stałym członkostwo w “Proświcie”. Dalej: rozszerzyć przestrzeń “Proświty” w środowisku młodzieżowym. Wypracować “bliższą” i “dalszą” programy działalności. Zaangażować do członkostwa i pracy w “Proświcie” oddanych ludzi w zagranicznych środowiskach ukraińskich (przede wszystkim, wśród najnowszej emigracji zarobkowej). W dziedzinie ideologii — wymagać oficjalnej desowietyzacji kraju (odmowa od wątpliwych “świętowań”, sowieckich jubileuszy, usunięcie nazw w miejscowościach, które nie odpowiadają nowym realiom państwa, zakaz spekulowania na atrybutach nieistniejącego państwa ZSRR itp.). Warto postawić przed Rządem i Radą Najwyższą pytanie o restytucję mienia oświatowego (budynki, drukarnie, inne majątki, nabyte za środki ludowe i utrzymywane przez “Proświtę”). Proświta powinna otrzymać także wsparcie państwowe w zakresie organizacji własnych kanałów telewizyjnych i radiowych, wydawnictw, odnowionej sieci księgarskiej. Jeśli chodzi o krytykę — to i bez mnie znajdą się chętni do krytykowania. Życzę uczestnikom zjazdu zgody, rozwagi, mądrej dalekosiężności widzenia naszej perspektywy. I zdolności do nieodstępowania od zamierzonego, nie “chylenia w dół sztandaru”, jak mówił Bohdan Łepkyj. Na zakończenie chcę podziękować redakcji “Słowa Proświty” za udaną i konsekwentną pracę. Mam zaszczyt — wystąpić na łamach wielce szanownej ogólnoukraińskiej gazety właśnie przed zjazdem proświcieńskim. Pytał korespondent “SP”
Tłumaczenie maszynowe
— Wychował się Pan, wykształcił i pracuje w kraju, w którym tradycje proświeciańskie żyły zawsze. Z czasem aktywnie włączył się Pan w działalność „Proświty”. Wiele Pan zrobił jako pisarz, proświecianin. Słowem, widzi Pan tę pracę w czasie i przestrzeni. Chciałoby się usłyszeć Pana myśli i spostrzeżenia. — Towarzystwo „Proświta” (albo, jak je przez długi czas nazywano, „Proswita”), było głównym motorem życia narodowo-kulturalnego na ziemiach galicyjskich — od początku założenia w XIX w. i nawet po brutalnej likwidacji w latach 1939—1940. Rzeczywiście, tradycje proświeciańskie są tutaj głęboko zakorzenione i na tyle żywotne, że w czasach bezpaństwowości „Proświta” pełniła wiele funkcji: wychowawczą, ideologiczno-kulturalną, wydawniczą, organizacyjną… Była ona strażniczką świadomości narodowej i wraz z innymi stowarzyszeniami społecznymi „Sicz”, „Płast”, „Sokił”, „Łucz” oraz instytucją naukowo-wydawniczą „Towarzystwo Naukowe imienia Tarasa Szewczenki” zbudowała potężną „linię obrony” nie tylko przed zagrożeniem denarodowienia narodu, ale i przed niebezpieczeństwem demoralizacji, którą narzucali i wszczepiali obcy. „Proświta” miała niezaprzeczalny autorytet w społeczeństwie. Nawet w najbardziej oddalonych zakątkach kraju, z reguły, działał model współpracy: proświecianie, duchowieństwo, nauczycielstwo. Nierzadko sami duchowni pasterze byli duszą „Proświty” — wspomnijmy ojców Bohdana Łepkiego i ich działalność na ziemi brzeżańskiej lub pełne poświęcenia trudy księży z ziemi trembowelskiej: Iwana Wolańskiego, Platona Karpińskiego, Josypa Pobereżnego. Chciałbym również podkreślić, że w warunkach galicyjskich XX w. — i do końca lat 30. — Towarzystwo odgrywało także ważną rolę polityczną w kształtowaniu świadomości narodowo-patriotycznej kilku pokoleń, w tym także naszego, które odrodziło „Proświtę” u zarania najnowszej ukraińskiej państwowości. I mimo wszystko, wydaje się, że ani ja, ani wielu moich kolegów nie zdołaliśmy wykorzystać potencjału Towarzystwa w nowych warunkach. Przeszkodziły czynniki obiektywne — przede wszystkim burzliwa „partyzacja” życia społecznego. A do tego jeszcze daleko naprzód wykalkulowane działania poprzedniej władzy — odsunięcie proświecian na „marginalne” pozycje lub nawet otwarte oponowanie stanowiskom „Proświty”. Już nie mówię o wewnętrznych „bolączkach” — ambicjonalności „liderów powiatowych”, jaskrawej retoryce zamiast codziennej pracy z ludźmi i dla ludzi… — Czy nowe słowo „Proświty” jest możliwe? Jeśli na Ukrainie jest ukraińska władza, to czy potrzebne są organizacje społeczne, które, właściwie, kształtowały i broniły ideologii państwowej? — Najpierw — o doświadczeniach naszych historycznych pobratymców — Słowaków, Serbów, Chorwatów. „Matica slovenska” czy „Matica srbska” — to siostry naszej ukraińskiej „Proświty”. Prawda, ich działalność nie była brutalnie (i na długo) przerywana. I oto dzisiaj w Republice Słowackiej organizacja narodowo-oświatowa z powodzeniem pracuje, skupia Słowaków rozproszonych po świecie wokół programu wszechstronnego wspierania ojczyzny, popularyzacji słowackiej kultury na świecie. Centrum instytucji znajduje się w mieście Martin, gdzie zlokalizowany jest ogromny kompleks muzealno-wydawniczy, ale to nie oznacza, że „Matica” jest na marginesie życia politycznego i kulturalnego. Wręcz przeciwnie, generuje ona idee, koordynuje wysiłki społeczeństwa i władzy, kształtuje ideologię państwa. W Serbii „Matica” zrezygnowała z radykalizmu politycznego, przekształcając się w centrum naukowo-badawczo-wydawnicze. Nasza „Proświta”, moim zdaniem, na dzień dzisiejszy jeszcze nie przejęła głównych dźwigni wpływu ideologicznego, chociaż z powodzeniem próbuje orientować naród w skomplikowanej i zagmatwanej sytuacji „ideologicznej wszechjedności”, wytworzonej przez reżim Kuczmy. „Proświta” powinna wychowywać i naród, i władzę — i w tym tkwi ukraiński paradoks! My, proświecianie, musimy pilnie wypracowywać strategię ideologii państwowej, uzasadnić jej atrakcyjność, prestiżowość. „Proświta” nie może być partią polityczną, ale musi otrzymać prawo takiego głosu, aby słuchali go i Prezydent, i Gabinet Ministrów, i Rada Najwyższa, aby jednoczył on i konsolidował Ukraińców, którzy przebywają w każdym zakątku planety. Zatem nowa postać, nowy status, nowe słowo „Proświty” — wszystko to możliwości dzisiejszego dnia. Trzeba się otrząsnąć, faktycznie od nowa przebudować struktury — od najniższych do najwyższej. „Proświta” musi zrezygnować z roli pożywki dla miłośników wspomnień, retoryki, bezczynnego „patriotyzmu”. Musi się unowocześnić, odmłodzić, znaleźć nowe podejścia do każdego obywatela państwa. Będąc nauczycielką i doradczynią, musi pamiętać, że jej najcenniejszą cechą jest macierzyński stosunek zarówno do światowego ukraiństwa, jak i do mniejszości narodowych w naszym państwie, odbierając tym samym politycznym awanturnikom spoza granic Ukrainy „prawo” do ingerowania w nasze życie. Zatem „Proświta” jeszcze długo będzie potrzebna, co więcej — niezbędna… — Czy idea narodowa kiedykolwiek zadziała na Ukrainie? Jaka jest przyszłość „Proświty”? — Na ukraińską ideę narodową najpierw trzeba zapracować. Jest ona niczym ziarno, dla którego przed zasianiem przygotowuje się grunt, a po zasiewie pielęgnuje się je, dogląda, chroni przed szkodnikami. Nasza idea narodowa — „w swoim domu własna i prawda, i siła, i wolność” — zasiana przez Szewczenkę, była doglądana przez Frankę i Łesię Ukrainkę. Jej pierwsze wschody pojawiły się w 1918 roku wraz z ogłoszeniem IV Uniwersału Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wiadomo, jakimi sposobami zlikwidowano niepodległość państwową Ukrainy i jak niszczono ukraińskie organizacje patriotyczne, w pierwszej kolejności „Proświtę”. Dlatego dzisiaj sprawa ochrony ukraińskiej idei powinna być życiową potrzebą każdego obywatela — od Prezydenta do ucznia, który po raz pierwszy otwiera „Elementarz”. Idea narodowa „zadziałała”, ale po to, by ona „zaczęła pracować”, należy obudzić społeczeństwo, zaszczepić mu — tak różnemu — godność narodową i dumę narodową. A to jest misja „Proświty”. Uważam, że pracy wystarczy nie na jedno pokolenie. Co to za praca? Przede wszystkim — powrót do wartości chrześcijańskich, europejskich. Rezygnacja z „fałszywych klejnotów” reżimu totalitarnego. Podniesienie kultury — politycznej, duchowej, obyczajowej, językowej — oto przestrzeń działalności naszego towarzystwa. Powiecie Państwo: to ogólniki, od których „odbijają się” najszczersze intencje, zwłaszcza tam, gdzie środowisko kształtuje subkulturę „serdiuczek” i „złotych gęsi”. Dobrze, a gdzie nasze codzienne reagowanie, gdzie, wreszcie, zdolność bojkotowania, ignorowania, wyśmiewania, zastępowania pseudosztucznego chłamu wysokiej jakości dziełami? Dlaczego milczymy, słuchając stacji radiowej „Era”, która nauczyła się zręcznie manipulować językami — ukraińskim i rosyjskim w ramach wywiadów, reklam, komunikatów — tak, że dwa strumienie językowe mieszają się, utwierdzając w ten sposób „realną dwujęzyczność”? I pytanie do władzy: dlaczego do tej pory nie uporządkowano działalności firm telewizyjno-radiowych, które bezczelnie narzucają Ukraińcowi szkodliwy obcojęzyczny, obyczajowo obcy „produkt”? Wiem, że przewodniczący naszego towarzystwa Pawło Mowczan nie pozostawia bez uwagi żadnej bolesnej kwestii — od języka po cerkiew. Chciałbym, aby w tym bardziej wspierali go koledzy-posłowie, Ministerstwo Kultury, Ukraiński Fundusz Kultury, narodowe związki twórcze. Zatem przyszłość „Proświty” — w zgodnej, skoordynowanej, pełnej poświęcenia pracy wszystkich i każdego z nas… — Plejada, kohorta proświecian przeszłości — jest znana. Czy uformowana jest w naszych czasach kohorta ogólnoukraińska (w sensie — elitarna)?
— Tak, oczywiście, możemy się dziś cieszyć z tego, że znaczna część obywateli ma wysoką świadomość narodową. Dowiódł tego Majdan i wydarzenia wokół niego. Jednak nie widzę wielkiej i zgranej elitarnej kohorty w skali ogólnoukraińskiej. A jeśli ona istnieje, to jej działalność wciąż jeszcze nie nabrała potrzebnego tempa. Bardzo ważne jest, aby do elity proświtańskiej dołączały osoby z wysokich szczebli władzy. Takimi osobami widzę Wiktora Juszczenkę, Wołodymyra Łytwyna, Ołeksandra Zinczenkę, Borysa Tarasiuka… Przykro z powodu nieinteligencji zewnętrznie inteligentnego Moroza. Inni wysokiej rangi urzędnicy wciąż uczą się czuć Ukraińcami. A niektórzy — niestety, to po prostu „szczeniaki”, którzy nigdy i niczego się nie uczyli i nie nauczą… Nasze społeczeństwo jest wciąż chore. I aby wyleczyć je choćby z jednego kompleksu — niższości — potrzeba czasu, ale także woli politycznej państwa, jego kierownictwa. Trzeba przezwyciężyć kompleksy zależności, służalczości, małorosyjskości. Strach na poziomie genetycznym odejdzie, jeśli będziemy mieli język ukraiński w każdym środowisku, w przekazach telewizyjnych, na książkowych „straganach”, w reklamie. Ale język nie sztuczny, drewniany, okaleczony lub celowo zeszpecony, lecz język naturalny. Co dalej? Doskonalenie społeczeństwa jest możliwe poprzez rozsądne wychowanie młodzieży… A to jeszcze jedno pasmo problemów. Młodzież zorientowaną na ukraińskość, młodzież, która żyje i myśli Ukrainą, widzieliśmy na Majdanie Niepodległości, słyszeliśmy jej głos na całej Ukrainie. Ważne, aby się nie rozczarowała, nie zobojętniała. Aby do tego nie doszło, należy myśleć i działać! — Język — wieczny ból, kompleks niższości, strach genetyczny, problemy językowe na świecie — wszystko to znacie z własnego doświadczenia. Czy nie zamieniamy się w zaściankowych ludzi z marginalnymi problemami? — Chyba nie ma krajów, w których nie byłoby problemów językowych. Ale jeśli duża część populacji odczuwa dyskomfort, to jest to już polityka. W XIX wieku mapę Europy i świata przerysowywały nie tylko czynniki zewnętrzne, ale i wewnętrzne, co ostatecznie doprowadziło do rozpadu imperiów i powstania niepodległych państw. Obecnie w cywilizowanych krajach robi się wszystko, aby „zdjąć” problematykę językową… Ale my nie możemy zamykać oczu na dyskomfort językowy Ukraińców w Federacji Rosyjskiej, na Białorusi, w Republice Słowackiej. Niestety, nasze państwo do tej pory nie zdołało zareagować na to w żaden sposób: czy to poprzez przegląd i doskonalenie odpowiednich umów międzynarodowych, czy to poprzez udzielenie „adresowej” pomocy zagranicznym Ukraińcom w postaci książek, prasy, przynajmniej elementarnej uwagi. Przykładów tego, jak to się robi, jest niemało — Polska, Węgry, a nawet Rosja — począwszy od Prezydenta i specjalnej struktury „Roszarubieżcentra” — aż po „agentów wpływu” w każdym kraju „bliskiej i dalekiej zagranicy…” Uważam, że trzeba połączyć wysiłki „Proświty”, Kongresu Inteligencji Ukraińskiej, wszystkich stowarzyszeń patriotycznych i skoncentrować się na problemach języka państwowego jako priorytetowych dla nowej władzy w nowej sytuacji ukraińskiej. O radykalną poprawę warunków dla jego funkcjonowania i rozwoju trzeba nie tylko marzyć, ale domagać się tego „słowem i czynem”. Bronić jego prawa tak, jak niedawno broniono prawa do sprawiedliwości, wspierając „Naszą Ukrainę” i kandydata na Prezydenta Wiktora Juszczenkę. — Literatura, wydawnictwa książkowe, piśmiennictwo dziś i jutro. Przestrzeń informacyjna. Co widzi Pan pozytywnego? — Pozytywów jest niewiele. Póki co. Literatura i wydawnictwa książkowe to nasze dwa skrzydła: „piękne” i „pożyteczne”, mówiąc słowami Maksyma Rylskiego. Jedno nie może istnieć bez drugiego. Literaturze potrzebne są nowe impulsy, nowe horyzonty, nowe wezwania. Jakie one są? Skąd pochodzą? Być może z tych. Gość naszego wydania — aktywny proświtanin, znany ukraiński pisarz, dyplomata Roman Marianowycz ŁUBKIWSKYJ. „Proświta” powinna wychowywać i naród, i władzę — i w tym tkwi ukraiński paradoks!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Chociaż Boże Narodzenie już dawno minęło, warto o tym mówić, ponieważ we Lwowie odbyła się nie mniej zakrojona na szeroką skalę niż na Majdanie akcja jednoczenia narodu ukraińskiego. Otrzymała ona nazwę „Boże Narodzenie — razem!”. Pomysł zaproszenia na święta młodzieży ze wszystkich regionów Ukrainy należał do Jarosława Harasyma, dziekana wydziału filologicznego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Inicjatywę poparły wszystkie uczelnie wyższe miasta. I już 5 stycznia zaczęto przyjmować gości. Na akcję odpowiedziało bardzo wielu ludzi z obwodów charkowskiego, ługańskiego, donieckiego, sumskiego, chersońskiego oraz kijowskiego. Wraz z uczniami i studentami, których przyjechało do Lwowa około trzech tysięcy, było niemało dorosłych — kierowników i opiekunów. Ale niezależnie od wieku, rodzaju zajęć oraz miejsca, z którego przybyli goście, na każdego czekano z niecierpliwością, witano z radością i przyjmowano w rodzinach. Ponieważ jednym z najważniejszych zadań akcji było zapoznanie się z tradycyjnym ukraińskim obrzędem bożonarodzeniowym przez pryzmat życia rodzinnego. SPOTKANIA PROŚWITOWSKIE
Czy bylibyście w stanie przyjąć do swojej rodziny nieznajomą osobę? Osobę o ukształtowanym światopoglądzie, której nawyki, upodobania być może różnią się od waszych? I świętować z nią wydarzenie, które zazwyczaj obchodzi się w wąskim gronie rodzinnym? Właśnie to zrobili tysiące lwowian. Wśród darczyńców byli nie tylko pracownicy uniwersytetów. Ludzie zabierali do swoich rodzin tylu przyjezdnych, na ilu pozwalały warunki. Do zakwaterowania, zdawałoby się, niekończącego się strumienia gości dołączyły organizacje różnych szczebli. Wyprzedzając swoją opowieść, zaznaczę, że dobrze znam studentki, które zakwaterowano w żeńskim klasztorze Kościoła greckokatolickiego. Ich najlepsze wrażenia wiążą się z kontaktami z zakonnicami. Siostry władają kilkoma językami, grają na nowoczesnych instrumentach muzycznych i potrafią korzystać z Internetu. Mnie poszczęściło się trafić do jedynej grupy, która oficjalnie reprezentowała na akcji Ługańsk. Składała się ona z dwudziestu sześciu osób — przeważnie studentów dziennikarstwa Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala, a także kilku studentów filologii Ługańskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Kierownikiem grupy była docent katedry dziennikarstwa naszego uniwersytetu Iryna Wasyliwna Mahrycka, która zorganizowała dla nas tę wycieczkę. Ale nawet niewielka liczba ługańców mogła nigdzie nie pojechać: informacja o akcji, skierowanej przede wszystkim do studentów i uczniów ze wschodnich i południowych obwodów Ukrainy, nie dotarła do tych, do których była adresowana (placówki oświatowe, które otrzymały informację, nie rozpowszechniły jej). Nas — tych, którzy mieli chęć odwiedzić Lwów, na własne oczy zobaczyć Zachodnią Ukrainę, było znacznie więcej. Ale wielu rodziców, zastraszonych bajkami o „nakłutych pomarańczach” i „faszystach” z „Pory”, nie chciało wypuszczać swoich pociech z domu. Pozbawili ich możliwości odkrycia nowego świata kulturowego i porozmawiania z rówieśnikami z całej Ukrainy. Myślę, że ci, którzy nie zdołali trafić na „Boże Narodzenie — razem!”, trochę się pocieszą, jeśli podzielę się z nimi niezapomnianymi wrażeniami ze świąt we Lwowie i ludzi, których tam spotkałam. W odróżnieniu od moich koleżanek z grupy, nie trafiłam do klasztoru. Mnie „adoptowała” rodzina Petra Diduły, z którym, jak się okazało, jesteśmy kolegami po fachu. On też jest dziennikarzem, a mianowicie redaktorem naczelnym czasopisma „Patriarchat”, które wydawane jest na Ukrainie i w USA oraz rozpowszechniane prawie we wszystkich krajach świata, gdzie istnieje silna ukraińska diaspora. W swoim domu pan Petro zebrał chłopców i dziewczęta z Chersonia, Charkowa, Ługańska. Wśród gości byli studenci i uczniowie — łącznie siedem osób. A w rodzinie jest pięcioro małych dzieci! Ponieważ w sąsiedztwie mieszka rodzina szwagra P. Diduły, to prawie stale byli z nami jego siostrzeńcy — nasi rówieśnicy, z którymi się zaprzyjaźniliśmy. Następnego ranka cała wielka rodzina i jej goście wyruszyli do Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, z którym współpracuje Petro Diduła. Uniwersytet znany jest z tego, że sam Papież Rzymski poświęcił jego kamień węgielny, udzielając błogosławieństwa na budowę. W przeddzień Bożego Narodzenia odbywają się tutaj tradycyjne czytania. Z tej okazji w sali, gdzie odprawiana jest Msza Święta, ustawiono przystrojone choinki, a przed świętymi ikonami zapalono świece. Profesorowie założyli uroczyste czerwone sutanny z wyhaftowanymi złotem krzyżami i rozpoczęli rytualne obrzędy. Chórem i pojedynczo studenci śpiewali teksty religijne, w których temat narodzin Pana Boga jest ściśle związany z tematem stworzenia świata. Wszak pojawienie się każdego nowego człowieka wiąże się z narodzinami nowego Wszechświata. Jak tylko wszystko się kończy, obecni ściskają sobie dłonie, towarzysząc temu gestowi słowami: „Chrystus pośród nas!”. Ci, którzy przystąpili do spowiedzi, otrzymują Komunię Świętą. Reszta dnia minęła szybko w świątecznych troskach. Powoli rodzina zbierała się wokół wigilijnego stołu. I oto na niebie pojawiła się pierwsza gwiazda — Chrystus się narodził! Gospodarz zapalił świece od tej świecy, której dotykał święty ogień z Betlejem, który teraz przynoszą także do Lwowa. Wszyscy wstali i odmówili za najstarszym członkiem rodziny modlitwy — „Ojcze nasz” i „Bogurodzico Dziewico, raduj się!”. Po tym rozpoczęła się wieczerza wigilijna. Na stole stało dwanaście postnych potraw, wśród których były obowiązkowy barszcz z „uszkami” — pierożkami z grzybami, buraczki z chrzanem oraz słodkie pampuchy nadziewane makiem, rodzynkami lub konfiturą z róży. I, oczywiście, kutia, która tradycyjnie przygotowywana jest z pszenicy, a nie z ryżu, jak u nas. Wszystkie potrawy je się po kolei, jedną za drugą. Spróbować choć po trochu trzeba wszystkiego. Zaczyna to robić najstarszy w rodzinie. Czy warto dodawać, że na stole nie ma żadnych napojów alkoholowych? Kiedy pierwszy głód został zaspokojony, zaczęto śpiewać kolędy. Przyjezdni, jak umieli, podśpiewywali, bo te kolędy, które znaliśmy, w rzeczywistości okazały się szczedriwkami. Potem najmłodsze dzieci pokazały obecnym improwizowaną szopkę lalkową. Widowisko odbywało się w sklejonym z kartonu i jaskrawo pomalowanym teatrzyku z gwiazdą betlejemską na dachu. Każda z lalek: czy to Kozak, Anioł czy Diabeł, również została zrobiona własnoręcznie. Później swoje bożonarodzeniowe przedstawienie zaprezentowali starsi chłopcy. Razem z przyjaciółmi zrobili wspaniałą szopkę, z którą potem obeszli całą ulicę. Przez wszystkie dni świąt „wpływy z kasy” z tego przedstawienia sięgnęły trzystu hrywien! Dowiedziawszy się o sukcesie, jaki odnosi, goście błagalnie prosili, by dać im choć małą rolę. Ale dzieciaki szybko zrozumiały, że pożytku z nas nie będzie żadnego: prawie wszyscy przyjezdni widzieli szopkę po raz pierwszy i nie umieli kolędować. Kiedy jedna dziewczyna zdołała jednak otrzymać rolę Śmierci, bez której nie sposób wyobrazić sobie żadnego bożonarodzeniowego przedstawienia, bardzo jej zazdrościliśmy. Podczas pobytu we Lwowie najbardziej zaimponowali mi ludzie. Gościnni (gdyby nie tak, to „Boże Narodzenie — razem!” byłoby niemożliwe). Uprzejmi (skrajny przejaw tej cechy, który nam trudno zrozumieć, — kolejka do wsiadania do transportu publicznego). Totalna religijność i konserwatyzm są właściwe zarówno mieszkańcom dużego miasta, jak i mieszkańcom odległych wsi. Jednocześnie lwowianie są niezwykle nowocześni w swoim stosunku do wielu rzeczy. Ich życie codzienne jest maksymalnie bliskie europejskiemu i jednocześnie czysto ukraińskie. W dobrach materialnych widzą przede wszystkim funkcjonalne przeznaczenie, a nie ich prestiżowość. W domach, nawet dość zamożnych, nie ma nic zbędnego, ale jest wszystko, co potrzebne. Nowoczesny sprzęt gospodarstwa domowego sąsiaduje ze starociami, ikonami i wyrobami sztuki ludowej. Być może takie wychowanie w najlepszych tradycjach religijnych, rodzinnych i estetycznych tłumaczy różnicę między młodzieżą zachodu i wschodu Ukrainy. Tutaj nie jest popularny wypoczynek na ławce z butelką piwa w ręku. Dyskoteki, które we Lwowie nazywają „knajpami”, można łatwo policzyć na palcach. Są miejsca kultowe — takie jak kluby „Bit” czy „Lalka”, gdzie zbiera się bohema młodzieżowa, studenci. Ale najwięcej odwiedzających jest w księgarniach-kawiarniach. Jeśli zajrzeć do takiego lokalu, to w półmroku, przy świetle pojedynczych lampek na stołach zobaczysz pochylone nad książkami głowy, usłyszysz cichą rozmowę. Nierzadko odbywają się tu jakieś przedstawienia, występują zespoły muzyczne, pisarze prezentują nowe książki. Zrozumiałe, że odwiedzanie takich „dyskotek” jest nie tylko przyjemne i ciekawe, ale i pożyteczne. Młodzi ludzie, w porównaniu z naszymi, są poważniejsi i bardziej lojalni wobec siebie nawzajem. W jednej grupie łatwo mogą współistnieć „kujon” w okularach i nieformal z licznymi kolczykami. Stosunek chłopców do dziewcząt też jest inny. Dlatego, jeśli jeszcze nie znalazłaś chłopaka, jedź do Lwowa. Tam jeszcze nie wyginęli romantycy, zdolni do szalonych czynów dla damy serca. Na wydarzenia polityczne młodzi lwowianie też reagują inaczej. Nie tak chętnie rozmawiają na tematy polityczne, ale bardzo wielu z nich było na Majdanie — sami lub razem z rodzicami. Mimo tych różnic, wszyscy przyjezdni tak dobrze porozumieli się z miejscowymi, że stało się jasne: między nami jest więcej wspólnego niż różnego. We Lwowie znalazłam wielu przyjaciół, na spotkanie z którymi już z niecierpliwością czekam. Jak wszystko, co dobre, te święta szybko minęły. Chyba wszyscy zapamiętamy je na zawsze. Warto było przejechać przez całą Ukrainę, spędzając sześćdziesiąt godzin w drodze, żeby zobaczyć Lwów. Żeby spędzić to Boże Narodzenie razem. Żeby poczuć się gościem w ojczystym kraju i swojakiem w obcej rodzinie.
Olha BODRUCHINA, studentka III roku wydziału językoznawstwa, dziennikarstwa i socjologii Wschodnioukraińskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Dala WCZORAJ—DZIŚ
Tłumaczenie maszynowe
Zaledwie my — prof. P. Czuczka i ja podeszliśmy do budynku Rady Najwyższej, młody oficer w zielonej czapce pogardliwie mruknął: “Przepustki nie wasze” i zwrócił nam przepustki. — “Jak to — nie wasze! Oto nasze paszporty!” — oburzamy się obaj. Porucznik długo obracał w rękach nasze przepustki, porównując je z paszportami, a potem znowu: “Przepustki nie wasze! Do widzenia”. Niepostrzeżenie zza drzwi wyjrzał starszy stopniem oficer, zdaje się major, też w zielonej czapce, i prosto do nas: — W czym dieło? W czym dieło, gaspada? — Tak więc — oburza się profesor Czuczka, — my obaj mamy przepustki na posiedzenie Rady Najwyższej, mamy paszporty, a pan porucznik nas nie wpuszcza, mówi, że rzekomo przepustki nie są nasze. Major bierze do rąk nasze przepustki i paszporty, kręci, obraca, a potem, tak jak porucznik, ale nieco ciszej: — Wot pasmatritie, w pasportie napisano Czuczka Pawło, a na propuskie — pan Czuczka. Soglasities, eto raznyje wieszczi. Wtedy profesor Czuczka mówi: — Panie majorze, słowo pan nie jest częścią składową naszych nazwisk. W ogólnoprzystępnym języku pan oznacza gaspadin. Czyżby pan o tym nie wiedział? Nie mogę uwierzyć. Major jeszcze trochę się pomiętosił, poobracał w rękach nasze dokumenty i oddając je, wygłosił: — A-a-a, razwie czto, razwie czto. Togda prachaditie. Tolko skażitie waszim, cztob tak i pisali. A to... “A to…” Dokąd my trafiliśmy, mój Boże! Czyżby to był parlament niepodległej Ukrainy? Trudno uwierzyć… I przypomniała mi się opowieść utalentowanego ukraińskiego humorysty Ołeksandra Kowinki o 1937 roku. Po powrocie z Dalekiej Północy, w czasie breżniewowskiej stagnacji, opowiadał mi w Domu Literatów w Irpieniu taką autentyczną historię. Zebrali w tym pamiętnym roku w Kijowie satyryków i humorystów z ówczesnej Radzieckiej Ukrainy. Tak, około pięciuset osób. W budynku Rady Najwyższej, który, tak jak obecnie, ochraniali oficerowie w zielonych czapkach. Ukraińscy mistrzowie wesołego cechu przez dwa dni bawili się — czytali swoje utwory, śmiali się. A trzeciego dnia podczas pracy “narady humorystów” w prezydium pojawił się czekista wysokiej rangi i władczym głosem zakomenderował: “Wsiem wstat i naprawitsia k wychodu! Niemiedlenno! Tolko biez paniki!” Wychodzimy do foyer, kontynuował Kowinko, a tam — masa zielonoczapkowców. Dzielą tłum i kierują do różnych wejść. Wychodzimy z wejścia i trafiamy w nowe otoczenie zielonoczapkowców, którzy z dwóch stron łagodnie kierują wesołków: “Prosto, prosto”. I… do “czarnego worona”, i do “czarnego worona”. A “czarnymi woronami” — do Charkowa, a z Charkowa — kogo dokąd, a mnie na Magadan. Na dwadzieścia pięć lat — “węgielek wydobywać” dla “budów komunizmu”. A to, “widzicie li”, nacjonaliści bawić się zachciało… — Ten budynek i naszą Radę Najwyższą ochraniają, być może wnuki zielonoczapkowców z 1937 roku. Inaczej nie szydziliby z języka ukraińskiego, a co za tym idzie, i z Konstytucji, — powiedziałem profesorowi Czuczce, kiedy wchodziliśmy szerokimi schodami na drugie piętro. Profesor Czuczka nie zaczął zaprzeczać.
Przy wigilijnym stole u pani Hanny Mindruł
z
z
Jurij BALEHA, m. Użhorod
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Od kiedy czuje się Pan proświcianinem, panie Wasylu? — Wydaje mi się, że całe życie. Zawsze starałem się robić to, co trzeba dla edukacji i oświecenia ludu. Jeszcze w piątej klasie napisałem sztukę „Ukraiński syn”, oddałem ją swojemu nauczycielowi, który szukał sztuki dla wiejskiego kółka dramatycznego, ale nie przyznałem się, że to mój utwór. Powiedziałem, że niby przepisałem go u krewnego w sąsiedniej wsi, wszystko tam jest, oprócz okładki, dlatego nie znam ani tytułu, ani autora. Uwierzyli. Wprosiłem się na suflera i dziwiłem wszystkich tym, że znam sztukę na pamięć, podpowiadam wykonawcom, nie zaglądając do tekstu. Po wsi rozeszła się legenda o cudownym dziecku z unikalną pamięcią. — Od czego zaczął się dla Pana teatr? — Przedstawienie profesjonalnego teatru zobaczyłem w Kołomyi dopiero w ósmej klasie. A na scenę po raz pierwszy wyszedłem w pierwszej klasie, czytając Szewczenkowe „Uczcie się, bracia moi”. Od czwartej klasy zacząłem „chodzić w króle”, czyli z bożonarodzeniową szopką, w której stale grałem rolę handlarza. Sztuczki do szopki pisał i drukował kiedyś w osobnych książeczkach były strzelec siczowy, pisarz Jurij Szkrumelak, który mieszkał w Kołomyi, ale co robić, kiedy w sztuce jest 17—18 postaci, a w naszej kompanii tylko 10—12 chłopców? „Nie szkodzi” — powiedział nasz nauczyciel Stepan Hawryluk i przerobił scenariusz na potrzebną nam liczbę postaci. Przechowuję zdjęcie z 1949 roku, na którym jest nas 13. Kiedy naszego nauczyciela aresztowano i dano mu 25 lat GUŁAG-u, a wszystko co napisał zabrano, pisać sztuki musiałem ja. Nawet dla sąsiednich wsi na zamówienie pisałem. Minęły lata, na wykładach w Kijowskim Instytucie Sztuki Teatralnej im. Karpenki-Karego opowiadano nam, że szopka to przedstawienie lalkowe, teatr lalkowy, który rozwinął się na Ukrainie na przełomie XVI—XVII wieku. Dziwiło mnie to, bo żadnych lalek u nas nie było, role wykonywali żywi ludzie. Taka „żywa” bożonarodzeniowa szopka odrodziła się czy może zrodziła na Zachodniej Ukrainie, zwłaszcza na Pokuciu, gdzieś w latach 20.—30. XX wieku pod egidą „Proświty”. Wychodzi na to, że już wtedy byłem proświcianinem. — A formalnie od kiedy jest Pan w towarzystwie „Proświta”? — Formalnie w „Proświcie” jestem od 1989 roku, jak tylko powstało Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Jako reżyser opracowywałem scenariusz prezentacji towarzystwa, która odbyła się w luksusowej marmurowej sali Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego. Z czasem stanąłem na czele sekcji artystycznej. — Jakie były pierwsze kroki Pana towarzystwa? — Pierwszym przewodniczącym towarzystwa został wtedy doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Hawaleszko. Zbierali się, rozmawiali bardzo solidni ludzie, ale należytego rozgłosu towarzystwo nie miało, bo media milczały, ignorowały. Jak poruszyć miasto, obwód? Myślałem i wymyśliłem. Po słynnym pierwszym festiwalu „Czerwona Ruta” w Czerniowcach władza rozpowszechniała w prasie plotki, że festiwal się nie udał i naszych amatorów niedoceniono. Ależ oni występowali na różnych scenach w różnych nominacjach i nikt ich wszystkich razem nie widział. Postanowiłem zebrać wszystkich w teatrze pod egidą naszego towarzystwa, jednak władza zaczęła przeszkadzać. Wymyślili, niby w teatrze trzeba zrobić remont sceny właśnie tego wieczoru, dlatego proponowali koncert odłożyć na kilka tygodni albo przenieść go do auli uniwersytetu, gdzie rzeczywiście trwał remont, pomieszczenie nie było ogrzewane, a było już zimno. Ani odkładać, ani przenosić koncertu nie zgadzałem się, a ostatniego dnia (bilety były już rozprowadzone w całości) oświadczyłem: jeśli koncert się zerwie, ja za skutki nie odpowiadam. Kierownictwo wtedy bało się wieców i w ostatnim momencie koncert pozwolili. Wtedy o wieczorze napisali w gazetach i nie zabronili nam kolejnych, na których były już flagi narodowe, pieśni strzeleckie i powstańcze, występowali nie tylko Bukowińczycy, ale i amatorzy z sąsiednich obwodów — iwanofrankiwskiego, tarnopolskiego, chmielnickiego. Mnie, jako głównemu Znany na Bukowinie i Podkarpaciu reżyser, dziennikarz, literat Wasyl SELEZINKA — to chyba najaktywniejszy w przeszłości i obecnie proświcianin. Urodzony we wsi Spas w rejonie kołomyjskim, rozwija temat duchowego wzbogacenia, czerpie natchnienie w obcowaniu z pięknem. Swoim programem telewizyjnym „Siajwo” w latach 60. zapalał amatorów do twórczości, odkrywał utalentowanych ludzi, propagował Aleksandra Beca z Kamieńca Podolskiego. A muzycy z basetlami, a tańce z wywijasami, chóry zewsząd! Wasyla Zinkewycza, Nazarija Jaremczuka, Sofię Rotaru przyjmowano jak swoich, zapraszano w gości. Widzowie już wtedy poczuli, że „razem nas wielu…” W tym była moja radość, moje szczęście, choć nie jestem uhonorowany za to ani tytułami, ani nagrodami. Pracuję w telewizji już 42 lata, z nich 32 byłem głównym reżyserem. Trzykrotnie kolektyw zgłaszał moją kandydaturę do tytułu zasłużonego działacza sztuk Ukrainy. Ministrowie podpisywali HISTORIA „PROŚWITY” Kiedy naszego nauczyciela, Stepana Hawryluka, aresztowano i dano mu 25 lat GUŁAG-u, pisać sztuki do bożonarodzeniowej szopki musiałem ja. Nawet dla sąsiednich wsi na zamówienie pisałem.
Tłumaczenie maszynowe
W Tarnopolu wydano książkę „Szkice z historii wsi Mszaniec” Daniła Sywyckiego. Autor w szczególności przedstawia historię działalności Proświty w tej wsi, położonej w powiecie terebowelskim na Tarnopolszczyźnie. Opisuje, w jakich warunkach zakładano Proświtę. Po zniesieniu pańszczyzny wielu ludzi stawało się stałymi bywalcami karczmy i przepijało własne działki. Aby naród zupełnie nie zdegenerował się, ówcześni postępowi ludzie założyli towarzystwo „Proświta”. W 1870 roku z inicjatywy Proświty rozpoczęła się szeroka akcja przeciwko pijaństwu. Na jej czele stało duchowieństwo. W 1875 roku parafialnym proboszczem w Mszańcu został ojciec Kyryło Łukasewycz. 25 lipca tego samego roku założył on towarzystwo trzeźwości. Przy cerkwi powstały towarzystwa: męskie, żeńskie, „Towarzystwo Apostolskiej Modlitwy”. Założycielami Proświty w Mszańcu stali się gospodarze, którzy zajmowali czołowe miejsce w towarzystwach cerkiewnych i składali ofiary na jej utworzenie. Zebranie założycielskie odbyło się 23 stycznia 1899 roku. Przewodniczącym wybrano ojca Kyryła Łukasewycza. Zbierano się w każdą niedzielę i w święta, czytano gazety, czasopisma. Towarzystwo prenumerowało pisma „Hajdamaky”, „Swoboda”, „Dilo”. Założono bibliotekę. Organizacje społeczne wykorzeniły pijaństwo we wsi. Teraz młode i zdrowe siły skupiały się wokół Proświty. W 1906 roku ojciec Kyryło Łukasewycz założył we wsi sportowo-strażackie towarzystwo „Sokił”. Wielki rozwój wiejskie oddziały Proświty zyskały po 1906 roku, kiedy w Terebowli powstał oddział Proświty, który zaczął troszczyć się o czytelnie, udzielał rad i bronił prawnie. Pod koniec 1906 roku kierownictwo oddziału rzuciło wszystkie siły na przygotowanie do wyborów. W 1907 roku posłem z okręgu terebowelskiego został Ołeksandr Kolessa, brat światowej sławy ukraińskiego folklorysty-muzykologa, kompozytora i literaturoznawcy Fiłareta Kolessy. W latach 1907–1908 członkami towarzystwa „Proświta” stało się niemal całe ukraińskie obecne w wsi. Powstała pilna potrzeba budowy własnego domu czytelni. 18 maja 1909 roku położono i poświęcono kamień węgielny nowego budynku. Przy budowie pracowała cała wiejska młodzież. Dwa lata później dom czytelni przyjął odwiedzających. Podczas I wojny światowej działalność Proświty ustała. W czytelni najpierw przebywali rosyjscy, a potem austriaccy żołnierze. Ojciec Kyryło Łukasewycz zmarł w 1912 roku. W 1921 roku na parafię przybył ojciec Ilia Klywak. Podjął się odnowienia organizacji „Proświta”, „Sokił”, „Związek Ukrainek”, amatorskiego kółka teatralnego, a także spółdzielni „Nadija” i kasy pożyczkowej. W 1935 roku zbudowano salę teatralną. W 1939 roku, wraz z przyjściem wojsk radzieckich, Proświtę zamknięto. Podczas wojny wznowiła ona działalność. Lecz wojska radzieckie powróciły i Proświtę znów zakazano. W niepodległej Ukrainie towarzystwo zajmowało się obchodzeniem ludowych świąt, a w miejscu kryjówki w urocznisku Wałyhory, gdzie zginęli członkowie OUN, staraniem Proświty postawiono krzyż. Jednak Daniło Sywyckyj z smutkiem zauważa, że obecnie Proświta w Mszańcu zaprzestała swojego istnienia.
z
Anatolij ZBOROWSKI
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
reżyserowi telewizji, zaprosić ich wtedy było bardzo łatwo, znano mnie w całym regionie. Byłem i organizatorem, i reżyserem, i prowadzącym tych wieczorów, na których widzowie stali nawet pod ścianami. — Dlaczego znano Pana w całym regionie? — Jeszcze od wiosny 1967 roku w telewizji czerniowieckiej była audycja „Siajwo” („Blask”), którą widzowie pamiętają i wspominają dobrym słowem do dziś. Pełna jej nazwa to „Wiejski telewizyjny pałac kultury „Siajwo”. Była to bardzo udana forma do wypełnienia najróżniejszą treścią, bo składała się z wielu bloków. Audycja zawsze szła w ten sam dzień (w ostatnią środę miesiąca), o tej samej porze — o godzinie 21 i trwała 3—4 godziny — wyłącznie w języku ukraińskim. Przez 13 lat istnienia ani razu nie została przerwana i nie została przeniesiona na inny dzień. Listów z odpowiedziami na każdą audycję przychodziło tysiąc—półtora tysiąca. Czytałem je, poświęcając na to swoje dni wolne, nie otrzymując za to ani kopiejki. W każdej kolejnej audycji robiłem przegląd poczty „Siajwa”, który trwał nawet 20 minut. Tym właśnie zapadłem w pamięć widzom. Kiedy były jakieś krytyczne uwagi, nigdy ich nie pomijałem i nie ukrywałem, nawet jeśli nie dotyczyły bezpośrednio „Siajwa”. Dlatego studio czerniowieckie było jedynym, na które wtedy nie napływały skargi do Kijowa. Tam dziwili się: „Dlaczego? Co wy robicie z widzami?”. Dopiero pod koniec lat 70. partia dokumała się, że „Siajwo” idzie w poprzek jej pragnieniu zrobienia z nas „jedinogo sowietskogo naroda”, u którego będzie „tolko odin, konieczno russkij, jazyk”. Ale „Siajwo” swoją oświeceniową sprawę jednak zrobiło, zapadło w dusze i chociaż audycji nie ma już od 25 lat, pamiętają ją jako epokę odrodzenia. Wszak cud XX wieku wchodził do ciebie do domu i przemawiał tym ojczystym językiem, śpiewał ojczyste pieśni, za które jeszcze niedawno Rumuni bili bukami, a i Polacy nie pozostawali w tyle. Telewizorów było jeszcze mało, do jednego domu zbierały się całe ulice, zakątki, żeby popatrzeć na anielsko pięknego Iwana Mykołajczuka, posłuchać autorów „Czerwonej ruty” — Wołodymyra Iwasiuka, „Czeremszyny” — Wasyla Mychajluka, pieśni o Kołomyi — Dmytra Cyhankowa, o szałwii i rucie — Olekli dokumenty, ale one, poleżawszy z rok w Administracji Prezydenta, wracały z powrotem jako „przestarzałe”. — Jak Pan przywrócił na ekran kolędy i szczedriwki, zakazane przez władzę? — Noworoczne programy „Siajwa” obowiązkowo zaczynano od bożonarodzeniowej kolędy, chociaż tam zamiast „syn Boży” śpiewano „rok nowy narodził się”. Uroczystości od tego nie ubywało, świętość nie znikała. I nagle — kierownicza wskazówka teletypem o tym, że kolęd i szczedriwek używać w audycjach telewizyjnych zabrania się. To były czarne dla języka ukraińskiego i kultury lata 70. Gdzieś pod koniec, zdaje się, 1977 roku spotkałem kierownika artystycznego Bukowińskiego zespołu pieśni i tańca Andrija Kusznirenkę. „Zaprosili nas — mówi on — na festiwal do Moskwy i kazali przygotować jakiś „zimnij nomier”. Oto chodzę teraz i męczę się: jaki „zimnij nomier”? Patrzę na niego i myślę, czy on czasem nie udaje? W końcu mówię: „Kolędy i szczedriwki — czyż to nie zimowy numer?”. Kusznirenko aż westchnął: „Jak to ja nie domyśliłem się! Pomóżcie zrobić scenariusz, bo czasu zostało bardzo mało”. — „Pod jednym warunkiem — mówię — że ten numer lub fragment z niego wy obowiązkowo dacie mi w „Siajwie”. Jeszcze kilka melodii od razu zanuciłem mu do bożonarodzeniowego „plesu”. O swoim tajnym zamiarze nie pisnąłem ani słowem. Potem napisałem dla prowadzących tekst, że wkrótce nasz zespół ma zaszczyt wystąpić w Moskwie na scenie Kremlowskiego pałacu zjazdów, a teraz pokazujemy fragment tego występu. I daję kolędy oraz szczedriwki. Kto może odważyć się mi to zabronić? A w następnym roku już nie pytałem o pozwolenie nikogo. — Ile lat oddał Pan teatrowi zawodowemu? — Jeśli nie liczyć lat nauki w instytucie teatralnym, to 10. Z nich 7 pracowałem w Rówieńskim obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym. Pracując jeszcze jako główny reżyser telewizji, od 1994 roku przez trzy lata na pół etatu byłem jeszcze kierownikiem artystycznym Czerniowieckiego obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego im. O. Kobylańskiej. Za radą pisarza Mychajła Iwasiuka (ojca autora „Czerwonej ruty”) wystawiłem wtedy na scenie zupełnie zapomnianą, raczej nieznaną sztukę „Łowy na łowców” przemilczanego ukraińskiego pisarza-klasyka Sylwestra Jaryczewskiego, żarliwego proświcianina, zawziętego organizatora „Siczy” na Bukowinie. Zanuciłem dyrygentowi 17 numerów muzycznych i zrobiłem ze sztuki muzyczną tragikomedię. Przedstawienie szło z wielkim sukcesem, o czym pisał też magazyn „Teatr i kino”. Wziąłem ten utwór z dwutomnika, który w 1977 roku został wydrukowany w języku ukraińskim w Bukareszcie, bo na Ukrainie utwory Jaryczewskiego do dziś nie są wydane. — Co Pana bardziej pociąga: teatr czy dziennikarstwo? — I jedno, i drugie, bo pisałem, grałem i wystawiałem przedstawienia od młodych lat. Ja i teraz już ponad 10 lat kieruję Literackim teatrem ludowym Domu estetyki i wypoczynku Czerniowiec, dla którego napisałem ponad 10 sztuk i kompozycji. Oprócz instytutu teatralnego ukończyłem jeszcze wydział dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki. Kiedy stało się to możliwe, zacząłem pisać o Strzelcach Siczowych i autorach ich pieśni, o znanych ludziach Bukowiny, o kozactwie, inscenizowałem ostatni wielki przemilczany utwór O. Kobylańskiej „Apostoł czerni”. Pierwowzorem ojca Zachariasza dla pisarki posłużył rodak z mojej wsi, ksiądz Kostiantyn Bałycki. Wszystko to zebrałem potem w książce, epigrafem do której wziąłem słowa O. Kobylańskiej: „Wspominajcie przodków swoich, żeby historia przed wami nie zgasła, złotej nici nie zgubcie”. Książka tak właśnie nazywa się „Złotej nici nie zgubcie”. Teraz pracuję jako redaktor programów artystycznych i poznawczych, mam autorski program telewizyjny „Miasto mojej miłości” (zacząłem od 1998 roku), w którym opowiadam o historii Czerniowiec. Historię placów i ulic, architektonicznych arcydzieł. 38 audycji złożyło się na tyle samo rozdziałów książki „Miasto mojej miłości”. Kończę pracę nad drugą częścią. To będzie moja czwarta książka, a trzecia „Światło góry Cecyńskiej” — to historia czerniowieckiej telewizji państwowej. Gotowy jest już komputerowy skład mojej piątej książki „Grabowy masaż”. To prozaiczne i rymowane fraszki-przygody, które zdarzały się w telewizji, w teatrze i po prostu w życiu. Możliwe, że wydam osobno utwory dramatyczne, ponieważ niedawno inscenizowałem powieść Leopolda von Sacher-Masocha „Don Juan z Kołomyi”, a bajka dla dzieci „Pies Browko i wilk Bratko” idzie w Kołomyjskim teatrze obwodowym. — Dziękuję za rozmowę, panie Wasylu. Jest Pan w rozkwicie sił twórczych działalności proświcianowej. Niech zawsze blask Pana duszy przynosi wszystkim radość, a Najwyższy daruje długie lata na chwałę Ukraińskiej świątyni Piękna! Rozmawiał Wasyl RIABYJ, członek Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Kołomyja
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w medycynie. Pamiętacie, kiedy Czechowa zapytano, co jest mu bliższe — literatura czy medycyna, odpowiedział: “Medycyna jest dla mnie matką, a literatura — macochą”. — Jak zaczęła “Proświta” współpracować z muzeum Kociubynskiego? — Były problemy. Początkowo dyrektora muzeum ostrzegano, żeby nie gromadził u siebie “Proświty”, bo to — nie radziecka organizacja. Wiedzieliśmy, że wśród nas są tacy, którzy donoszą. Ale my wtedy byliśmy zdecydowani. Podnieśliśmy kwestię Sołowek, znajdowaliśmy literaturę, zapoznawaliśmy z twórczością poetów Rozstrzelanego Odrodzenia. Czekaliśmy na niepodległość jak na święto. I doczekaliśmy się, chociaż wkładano nam kije w szprychy, zakazywano wszystkiego antykomunistycznego. Ja przecież wyrosłem kilka kilometrów od Krut, skończyłem z wyróżnieniem szkołę i instytut, ale nic nie słyszałem o tej tragedii. Jeździliśmy do samego Baturyna ze wsi do wsi z pieśniami strzeleckimi. Byliśmy pierwsi, RUCH był już po nas, on zaczął się od prośwician. — Czy są jakieś rezultaty współpracy “Proświty” i muzeum M. Kociubynskiego? — Prowadzimy wielką pracę wydawniczą, pisze się wiele artykułów. Mychajło Kociubynski był pierwszym proświcianinem na Czernihowszczyźnie, utrzymywał kontakty ze lwowską “Proświtą”, zgromadził wokół siebie ludzi o podobnych poglądach. Z nim wtedy byli Samijłenko, Tyczyna, Żuk — to był cement “Proświty”. Myśmy to wszystko zbadali. Uważam, że szczytem stało się wydanie epistolografii Kociubynskiego. Żadnego takiego wydania na Ukrainie nie ma. My nawet na wieczorze-prezentacji wybraliśmy do odczytania te listy, które pokazały wszystkim myśli Kociubynskiego o “Proświcie”. Muzeum Kociubynskiego jest członkiem zbiorowym naszej “Proświty”. — Jakie są teraz problemy czernihowskiej “Proświty”? — Te, które były od początku powstania “Proświty”. Reżim kuczmyzmu nie sprzyjał rozwojowi oświeceniowości. Oprócz tego, jesteśmy na granicy z Rosją. Chce się wierzyć, że teraz “Proświta” będzie miała większy wpływ na młodzież. Już straciliśmy kilka pokoleń. To problemy całej Ukrainy, a nie tylko “Proświty”. Jeszcze nie osiągnęliśmy tego poziomu, którego by się chciało, chociaż pomagają nam wyższe struktury “Proświty”. Wydajemy kilka czasopism i gazet. Mamy nawet czasopismo z listy WAK (Wyższej Komisji Atestacyjnej). Trzeba mierzyć pracę prośwician nie dziesięcioleciami, a latami drogi Niepodległej Ukrainy. Zapisała Marija KRYSZTOPA
Tłumaczenie maszynowe
Jak połączyć medycynę z pracą proświtańską, jak stać się najlepszym przyjacielem wnuka i ukrainizować pacjentów? O tym i o innych sprawach opowiada przewodniczący miejskiej czernihowskiej „Proświty” BOHDAN Serhij Illicz. Nie wyrzekajmy się swego, nie wyrzekajmy się swego, proświcianie! Jasny dzień, — widzi Bóg, — na Ukrainie nastanie, nastanie. Wiara i los własny Ukraińcowi gwiazdą się stanie. Nie wyrzekajmy się swego, nie wyrzekajmy się swego, nie wyrzekajmy się swego, proświcianie! Refren: Oświeć nas, Boże. Oświeć. My to światło niesiemy w światy. (dwukrotnie) Skarb dziadów — nasz zwyczaj — Podarujemy w spadku skrzydlaty. Charakterników żartobliwie bronić praw Ukraińców do języka ojczystego i utwierdzać język ukraiński jako jedyny państwowy poprzez kontrolę nad oficjalnym wysławianiem się urzędników państwowych oraz kółka „Pielęgnujmy język ojczysty”, stawiać przed organami państwowymi pytania o język i treść programów telewizyjnych dla dzieci, domagać się przekazania ukraińskiemu kościołowi świątyni Sritenskiej w Pryłukach, zainicjować wymianę rektorów Czernihowskiego i Niżyńskiego uniwersytetów pedagogicznych, którzy nie zapewniają patriotycznego wychowania studentów, stworzyć sieć kolporterów ukraińskiej książki, a gdzie można, i punkty jej sprzedaży. Jeszcze nie we wszystkich rejonach obwodu działają komórki „Proświty” (nie ma ich, w szczególności w rejonach semenowskim, kozieleckim, tałalaiowskim), przygasła aktywność prośwician w Niżynie, Nowogrodzie Siewierskim, Borznie. Potrzeba, aby w każdym mieście, miasteczku i wsi, w każdej placówce oświatowej działały komórki „Proświty”, które podnosiłyby wśród ludzi poczucie ukraińskiej godności narodowej, odradzały ukraińskie tradycje narodowe i obrzędy, niosły wiedzę o najnowszych osiągnięciach współczesnej nauki, aktywizowały życie kulturalne i społeczne. Do pracy w „Proświcie” należy energiczniej przyciągać młodzież, i nie tylko przyciągać, ale i uczyć ją. Prośwician szczególnie boli to, że w niepodległej Ukrainie nadal trzeba bronić praw języka ukraińskiego. Przecież dbać o bezwarunkowe przestrzeganie praw państwa, w szczególności artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz decyzji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 roku, zobowiązane są przede wszystkim organy państwowe. Tymczasem właśnie te organy państwowe, zwłaszcza na szczeblach rejonowych, systematycznie je naruszają. Pozycja „Proświty” w obronie praw narodowych Ukraińców, w budowaniu państwa ukraińskiego powinna być wyważona i ofensywna — podkreślali mówcy. Właśnie takie cechy są właściwe wieloletniemu przewodniczącemu Czernihowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Wasylowi Czepurnemu — pracownikowi z jasną głową i gorącym sercem. Został on ponownie wybrany na to stanowisko na nową kadencję. Niech Bóg pomaga! I. P. JUSZCZUK, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Hanny Oborskiej
— Jaka była Pana droga do „Proświty”? — Wychowałem się w zwykłej chłopskiej rodzinie, w której unosił się duch wszystkiego, co ukraińskie. Mama śpiewała ukraińskie pieśni, a my we czwórkę wtórowaliśmy. Z czasem zacząłem pisać wiersze. W Kijowskim Instytucie Medycznym byłem w kapeli bandurzystów, zajmowałem się amatorskim ruchem artystycznym. Przyszło też szczere zainteresowanie ukraińską historią i literaturą, zwłaszcza tą, która u nas nie była drukowana, a przywożono ją z zagranicy. Gdzieś do początku lat 90., kiedy byłem już dojrzałym lekarzem, miałem swoich ludzi o podobnych poglądach, krąg przyjaciół, pojawiło się pragnienie, by jakoś się samorealizować, komunikować. Zgrupowaliśmy się wokół idei proświtańskiej. Zebrania zaczęły się w muzeum Mychajła Kociubynskiego za sprawą jego wnuka — Jurija Kociubynskiego. Tak powstała czernihowska „Proświta”, w której czerpałem prawdziwą przyjemność z komunikacji z ludźmi o podobnych poglądach, z walki z tymi, którzy myśleli inaczej. I tak się złożyło, że jestem już 15 lat proświtańcem. I teraz, kiedy jestem już na emeryturze, ta sprawa mnie ratuje, dodaje sił. Żyjemy w ciekawych czasach. Myślę, że ci, którzy przyjdą po nas, będą nam zazdrościć. — Trudno było łączyć pracę proświtańską z praktyką lekarską? — Nie, nie trudno. Kiedy pracujesz w swojej głównej pracy, otaczają cię ludzie i możesz prowadzić pracę proświtańską z ludźmi, którzy myślą tak jak my, uważają się za Ukraińców z dziada pradziada, ale ukrywają swoje uczucia. Pracowałem 30 lat jako lekarz naczelny i miałem wpływ na swój zespół. My, lekarze Czernihowa, byliśmy chyba pierwszymi, którzy przeszli na język ukraiński w kancelarii i w komunikacji. Był nawet kuriozalny przypadek: na drzwiach wywiesiłem tabliczkę „Liczymy na komunikację w języku ukraińskim. Dziękujemy”. I dziwne zjawisko — ci, którzy rozmawiali po rosyjsku, zaczęli chętnie komunikować się po ukraińsku. A kiedy odszedłem z pracy, napis zniknął. Szkoda. — Rodzina wspiera Pana pracę proświtańską? — Tak. Moi synowie — lekarz i prawnik — rozmawiają po ukraińsku, rozumieją moje uczucia narodowe. Bardzo się cieszę, że mój 15-letni wnuk, który teraz dorasta w Użhorodzie, z przyjemnością ze mną rozmawia. A kiedy w szkole musieli pisać wypracowanie na temat „Mój najlepszy przyjaciel”, napisał, że jego najlepszym przyjacielem jest dziadek. — Kontynuuje Pan pisanie wierszy? — Cały czas piszę. Tomików, prawda, jeszcze nie wydałem. Piszę też opowiadania jeszcze od czasów studenckich. Jedno z moich pierwszych opowiadań wydrukowała gazeta medyczna, a potem „Mołoda Hwardija”. Było mi miło, gdy redakcja otrzymywała opinie. Napisałem kilka pieśni, które śpiewają na Czernihowszczyźnie. Ale ani na poetę, ani na kompozytora się nie pcham — życie poświęciłem medycynie. Pierwszym przewodniczącym „Proświty” w Czernihowie, która została stworzona tutaj prawie sto lat temu, w styczniu 1907 roku, został Mychajło Kociubynskyj, który w jednym ze swoich wystąpień deklarował: „Aby przyszło na ziemię oczekiwane szczęście, potrzeba wielkiej pracy. Trzeba zapomnieć o swoich korzyściach, swoich drobnych interesach, trzeba zahartować w sobie wolę — uczynić ręce swoje silnymi, głowę jasną, serce gorącym”. Znamienne, że także odnowienie czernihowskiej „Proświty” w styczniu 1989 roku (wtedy jeszcze pod nazwą Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki), gdy tylko nastały bardziej sprzyjające warunki polityczne, odbyło się właśnie w muzeum Mychajła Kociubynskiego. W tej samej sali zebrali się proświtańcy Czernihowszczyzny i tym razem, 16 kwietnia, na swojej kolejnej konferencji sprawozdawczo-wyborczej. Jak prawie sto lat temu, tak samo muszą pracować na czystym entuzjazmie, zapomniawszy o swoich korzyściach, o swoich drobnych interesach. I ta praca daje zauważalne skutki. „Proświta” na Czernihowszczyźnie — konstatował w sprawozdaniu przewodniczący obwodowego zjednoczenia Towarzystwa Wasyl Czepurnyj — jest najbardziej wpływową, prawdziwie społeczną organizacją… Nasza praca nie była daremna. Zwycięstwo Wiktora Juszczenki wlewa nadzieję, że z ukraińskim państwem wszystko będzie dobrze.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ym Prezydentem i przy naszej pracy Ukraina stanie się ukraińska”. Znaczącym osiągnięciem proświtian Czernihowszczyzny jest wydawanie dwóch tygodników — „Siwerszczyna”, której nakład zbliża się do 20 tysięcy, oraz „Biała Chata”, a także ogólnoukraińskiego historyczno-krajoznawczego czasopisma naukowego „Siweriański Litopys”. Tutaj od dwóch lat działa pierwszy i jedyny w obwodzie, a może i w całej Ukrainie, sklep z ukraińską książką „Dobra Knyha”, nadawana jest audycja radiowa „Proświtiański Kanał”. Pozwala to przekazywać ukraińskie słowo, ukraińską ideę szerokiemu kręgowi obywateli. Czernihowska „Proswita” nawiązała dobre stosunki z państwowymi strukturami. Zarząd obwodowego zrzeszenia „Proświty” opracował i przedstawił przewodniczącemu obwodowej administracji państwowej swoje propozycje (46 punktów) dotyczące polityki językowej, kultury, edukacji, przestrzeni informacyjnej, stosunków międzywyznaniowych, turystyki. Według słów przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Władysława Atroszenki, ten program leży u niego na honorowym miejscu. Jednak wprowadzanie go w życie przebiega nie gładko — urzędnicy starej proweniencji próbują zakonserwować także stare porządki. Dlatego z inicjatywy „Proświty” przy przewodniczącym administracji państwowej i za jego poparciem utworzono Radę Społeczną ds. duchowości, kultury i edukacji. Kieruje nią przewodniczący obwodowego zrzeszenia „Proświty” Wasyl Czepurnyj. O kierunku i skuteczności tej rady świadczy chociaż to, że już na jej pierwszym posiedzeniu postanowiono przekazać jeden z kościołów, który jest rekonstruowany, Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Kijowskiego. W czterech rejonach obwodu zastępcami przewodniczących rejonowych administracji państwowych mianowano członków „Proświty”. Z osiągnięć proświtian obwodu warto wspomnieć także przeprowadzenie akcji kulturologicznej „Ukraina przygraniczna” w rejonie horodniańskim, uruchomienie audycji oświatowych radia w Ponornicy w rejonie koropskim, odrodzenie ukraińskiego kościoła w Batурynie, utworzenie chóru w Bobrowyce, rozwinięcie pracy krajoznawczej w Pryłukach, organizowanie życia literackiego w Sośnicy itp. Obwodowa „Proświta” ma też spore plany na przyszłość. W szczególności proświtianie zamierzają nadal aktyw-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
i na wielkich i prestiżowych scenach, gdzie od dawna królują tabacznicy i kobziarze i gdzie dla ukraińskiego słowa nigdy nie wystarczało miejsca, on nie miał i nie ma zaszczytu występować. Dla niego zaciszna i jego sprawa. Jej podjęli się “autorytety”, “uznani przez świat”, “ziomkowie”, którzy postanowili pouczyć nas, kim dla małorosjan jest Szewczenko i jak go czytać. Artysta godnie potrafił odpowiedzieć tym “autorytetom” słowami Franki, które poeta kiedyś zaadresował do O. Łuckiego za analogiczne oskarżenia: Ja bym wam dusze odrodził, Ja bym wam wyprostował kręgosłupy, Ja bym mężów z was wyprowadził – Nawet z małp takich, jak ty!
Tłumaczenie maszynowe
Symonenki. Śmiał się śmiechem Rudanśkiego i Wołodymyra Samijłenki. Siał mądrość Skoworody i pasję Liny Kostenko. Od czasu do czasu zapraszano go do wystąpienia na wielkich koncertach jubileuszowych, ale on zawsze nie spełniał pokładanych w nim nadziei. W naszych dniach przekształcił kameralną scenę rodzinnego teatru Marii Zańkoweckiej we Lwowie w forpoczt obrony ojczystego słowa, a zorganizowane i prowadzone przez niego słynne „Wieczory Zańkowczan” – w propagandę ukraińskiej kultury i jej twórców. Teatrowi Zańkoweckiej oddał ponad czterdzieści lat swojego życia. Do tego teatru Światosław Maksymczuk przyjechał po ukończeniu wydziału aktorskiego w Charkowskim Instytucie Sztuki. Jechał świadomie do Lwowa, gdzie mieli zrozumieć i wesprzeć jego dążenia. Uznanie przyszło od razu. Słowo, które niósł, było balsamem dla zbolałej duszy. Brzmiała w nim cała ludowa krzywda i ludowy ból. Przemawiali skrzywdzeni przodkowie do swoich potomków… Tego słowa pragnęli, jak grzesznik pragnie spowiedzi. Słuchano go ze łzą w oczach i zaciśniętymi pięściami. Nic dziwnego, że na pierwszych legendarnych (i już teraz historycznych) wiecach, które rozpoczęły się we Lwowie i zostały poparte przez całą Ukrainę oraz doprowadziły do naszej niepodległości, ludzie do wszystkich swoich żądań dołączali również żądanie, aby władza przyznała mu, Światosławowi Maksymczukowi, tytuł ludowego artysty Ukrainy, który lud już dawno mu nadał – chodziło właściwie o to, by potwierdzić ten tytuł oficjalnie. Lud nie mógł zapomnieć jego pracy i poświęcenia. Władza zaś, ze zrozumiałych przyczyn, kategorycznie nie chciała tego zrobić. Ludowym artystą został całkiem niedawno… Jedna sprawa – wystąpić w telewizji i efektownie nagrać ten występ, a potem od czasu do czasu pokazać go na ekranie. Jego zaś praca była niczym praca ludowego nauczyciela w szkole, który codziennie opowiadał dzieciom, że powinny być dumne ze swojej literatury, ze swojej kultury, które otrzymaliśmy w spadku i które musimy pielęgnować oraz rozwijać. Tą mrówczą pracą, od której tak pospiesznie uciekają przyzwyczajeni do łatwego sukcesu i tytułów artyści, rozbudzał dzieci, czyniąc je odpornymi na totalne wysiłki poniżenia ukraińskiego słowa. W ostatnim czasie przeciwko Światosławowi Maksymczukowi świadomie została sprowokowana kampania, aby skompromitować artystę. Starania wybitnych działaczy ukraińskiej kultury I. Franki, F. Sreznewskiego, profesora W. Moraczewskiego, który osobiście zwrócił się do prezydenta cesarskiej Akademii Nauk wielkiego księcia K. K. Romanowa o pomoc, car Mikołaj II pozwolił drukować Ewangelie w języku ukraińskim. Stało się to w 1906 roku. Sto lat po urodzeniu P. Moraczewskiego walkę o ukraińskie słowo Światosław Maksymczuk kontynuował wydaniem całej serii nagrań na nośnikach magnetofonowych ukraińskiej klasyki oraz współczesnych młodych poetów, a następnie, zostając docentem na wydziale teatralnym Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, gdzie uczy tej magii już młodsze pokolenie wykonawców. Po raz pierwszy godnie doniósł do nas słowo i ducha twórczości ukraińskiego strzelców siczowych, wielu pisarzy zakazanych przez system komunistyczny. Wykonując dany utwór, często opowiada historię jego napisania. Czytane przez artystę utwory są zawsze niezwykle aktualne, jakby specjalnie napisane do konkretnego momentu historycznego. Magia jego słowa dodawała sił niejednemu pokoleniu, by wytrwać przeciwko totalnej rusyfikacji. O poziomie artystycznym i wykonawczym Światosława Maksymczuka mówić tak samo zbędne, jak próbować wysunąć na pierwszy plan technikę malowania wielkiego artysty, zapominając, jaki ogromny wpływ na widza wywiera dzieło sztuki. To już nasz obowiązek – za wszystko zrobione dla naszej duchowości, za ten wysoki poziom artystyczny i wykonawczy, na który wzniósł nasze ukraińskie słowo Światosław Maksymczuk, oddać mu należną cześć, pokłonić się mu. Roman HORAK. Słownik języka małoruskiego według narzecza połtawskiego”. W 1859 roku za pracę pedagogiczną został nagrodzony orderem Stanisława II stopnia, posiadał odznaczenie za nienaganną służbę przez 25 lat, a także tytuł radcy kolegialnego. Postanowieniem Rady Najwyższej Ukrainy rok 2004 został ogłoszony rokiem ukraińskiej Biblii. W nim proponowano uczcić to wydarzenie.
Tłumaczenie maszynowe
TWÓRCZA PRACOWNIA Ta scena, z której nie było widać końca ani początku ludzkiemu zgromadzeniu, gdzie on, Światosław Maksymczuk, miał wystąpić i zwrócić się słowem Iwana Franki, była dla niego największą i najważniejszą sceną w całym jego życiu. Miał zwrócić się tym samym słowem, którym Iwan Franko przemawiał do Ukraińców, podzielonych, jak zawsze, partiami, towarzystwami, upodobaniami, przekonaniami, wyznaniami, stronnictwami, orientacjami, którzy w 1898 roku zebrali się w teatrze Skarbka (dzisiaj teatr Marii Zańkowieckiej), by uczcić 250 lat wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego oraz 100 lat wydania „Eneidy” Iwana Kotlarewskiego, od którego liczy się nowożytną epokę literatury ukraińskiej. Wtedy też wybrzmiały te słowa, które podniosły na nogi całą salę: „Czy zwycięstwa długo czekać? Czekać długo! To nie czekaj! Dziś ucz się zwyciężać, Jutro pewnie zwyciężysz. Bo nie darmo przebudził się Ukraiński żwawy ród. Bo nie darmo iskry grają W oczach tych młodych! Oby nowe miecze zajaśniały W dłoniach, w twardych. Długo nas zniewaga żarła, Długo nas zniewaga żre, Lecz my krzyknijmy: „Jeszcze nie umarła, Jeszcze nie umarła i…” I, wstając jakby na komendę, sala odpowiedziała jednymi ustami: „I nie umrze”. I po raz pierwszy w państwowym budynku władzy okupacyjnej rozbrzmiał hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Teraz słowa, zwrócone do legendarnego Majdanu w pierwszych dniach Wielkiej Rewolucji, zrywały się i padały, jak ziarno biblijnego siewcy, na dobrą glebę: Zginiemy, bracia, albo w górę Podniesiemy wolności sztandar! Zginąć — nam jedna droga, Czy w kajdanach, czy w wojnie; Kto nienawidzi kajdan, Temu wojny nie straszne! Czy osłabły nasze siły? Stępiły się szable? „Czy w sercach wy ugasiliście Ducha rycerskiego w ogóle?” DUCHOWOŚĆ 100-lecie wydania Biblii w języku ukraińskim w Nieżynie uczczono skromnie i kameralnie. W czytelni centralnej biblioteki miejskiej zebrali się czytelnicy, przeważnie w starszym wieku, dla których Księga Ksiąg stała się duchową potrzebą. Każdy cytował to wyrażenie, które orientuje go w myślach i w codziennym życiu. — Bóg jest miłością — stwierdzał protojerej cerkwi Świętej Pokrowy w Nieżynie ojciec Michaił, który zainicjował to spotkanie. — I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom. — To życiowy drogowskaz poetki-amatorki Switłany Ryżewskiej. pozostawały wiejskie sceny, ludowe place, rejonowe domy kultury, które w naszych czasach pospiesznie przemianowano na Domy Ludowe, szkoły, technika, czyli te niezdenacjonalizowane i niezrusyfikowane całkowicie strefy, gdzie jeszcze żyło ukraińskie słowo, którym posługiwał się jego wielki naród. Na straży przy nim stawiał słowo Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, Łesi Ukrainki i Wasyla Stusa. Jego odwaga i śmiałość dziwiły wszystkich. Na swój debiut w Związku Pisarzy we Lwowie wybrał poemat Iwana Franki „Pogrzeb”, który wraz z „Iwanem Wyszeńskim” i „Mojżeszem” stanowią szczyty ukraińskiej poezji. Wtedy wsławieni lwowscy pisarze po cichu znikali z sali, — żeby nie być powiązanymi z występem młodego aktora i z poematem.
Tłumaczenie maszynowe
Pismem Świętym. Czy była taka potrzeba? I dlaczego stało się to tak historycznym wydarzeniem? W dzisiejszych podręcznikach historii czytamy o rozwoju języka ukraińskiego od drugiej połowy XVI wieku. W latach 1556–1561 powstała Ewangelia peresopnicka – pierwsza znana księga Pisma Świętego w ówczesnym języku ukraińskim piśmiennym. Szczególnie zdumiewa bogactwo leksykalne tego starożytnego zabytku. Tłumacz nie tylko zmieniał słowa cerkiewne na ówczesne języka potocznego, zrozumiałe dla Ukraińców, ale także sięgnął po to, co stało się wielkim postępem w rozwoju nauki i oświaty, która mogła konkurować z ówczesną zachodnioeuropejską. Język ukraiński, drukowany w drukarniach, utwierdzał naród ukraiński jako naród, podnosił jego świadomość, sprzyjał rozpowszechnianiu idei wyzwoleńczych. Nie wygasły one, lecz przeciwnie – znacznie się pogłębiły w ciągu kolejnych stuleci pod wpływem Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepy, Tarasa Szewczenki. 28 września 1860 roku do metropolity petersburskiego i nowogrodzkiego Izydora zwraca się inspektor Niżyńskiego Liceum Prawniczego, poeta, tłumacz, dramaturg Pyłyp Moraczewski, który informuje, że w każdym języku ustnie i pisemnie głoszone jest Słowo Boże, a w Małorosji, językiem której mówi około 12 milionów prawosławnych chrześcijan, nie ma własnej Ewangelii. Dlatego prosi o protegowanie wydania Pisma Świętego w języku ukraińskim. Przekład Moraczewskiego nie został wydrukowany. W 1863 roku minister spraw wewnętrznych Rosji hrabia P. Walujew oświadczył: „Języka małorosyjskiego nie było, nie ma i nigdy być nie może”. I dopiero na początku XX wieku w wyniku kło-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…czewskiego w wsi Szostowica na Czernihowszczyźnie, a przez 25 lat po jego śmierci w Niżynie. Oddając należny szacunek Panteleimonowi Kuliszowi, który wcześniej zdołał wydać swój przekład Biblii na język ukraiński, uczcimy jeszcze jednego mieszkańca Czernihowszczyzny. Książkę o nim w 1999 roku wydał w Niżynie profesor Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mykoły Hohola, doktor nauk filologicznych Hryhorij Samojłenko. Absolwent Uniwersytetu Charkowskiego Pyłyp Moraczewski przybył do Niżyna w 1849 roku i pracował tam do przejścia na emeryturę w 1859 roku. Okres niżyński naznaczony był tym, że Moraczewski zaczął tłumaczyć Ewangelie na język ukraiński. Pisał on także „Słona…”
Nie zwróciły na to uwagi na szczeblu państwowym ani Zarząd Kultury Niżyńskiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego, ani Zarząd Oświaty.
W niezależnej Ukrainie od 1991 roku istnieje Ukraińskie Towarzystwo Biblijne jako stowarzyszony członek Zrzeszenia Towarzystw Biblijnych. Wydaje ono i rozpowszechnia Pismo Święte. Ojciec Myhajło przekazał Centralnej Miejskiej Bibliotece w Niżynie Biblie w języku ukraińskim dla dzieci i studentów, młodzieży, ludzi w podeszłym wieku.
W wydaniu Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego „Nowego Testamentu Pana naszego Jezusa Chrystusa” czytamy: „Niewyczerpany skarb w niebiosach, gdzie złodziej się nie zakrada”…
Nadija Onyszczenko
Tłumaczenie maszynowe
— Bogu co boskie, a cesarzowi co cesarskie. Każdy powinien żyć według swego powołania — cytował i wyjaśniał przedsiębiorca Mykoła Szkurko. Język ukraiński łączył z objaśnieniami, dobierał synonimy. W 1581 roku w Akademii Ostrogskiej wydano Biblię Ostrogską. Głównym tłumaczem i redaktorem był Herasim Smotrycki. To
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
białą wierzbą, to mawiali: Wierzba czerwona bije na próżno, wierzba biała bije za sprawę! (Polesie) Święcono tylko czerwoną wierzbę, bo biała „kozia” — przeklęta przez Boga. Na Zakarpaciu, żeby nie czepiały się uroki, młodzieńcy przyozdabiali sobie kapelusze gałązkami wierzby. Na Bukowinie dziewczęta w Niedzielę Palmową wróżyły z gałązki wierzbowej — jeśli wysoka — to wysoki będzie wybranek, jeśli mała — to niewysoki. Po poświęceniu wierzbę niesiono na cmentarz — „to niosło rodowi łaskę”. Wierzbę wykorzystywano nie tylko jako amulet, ale i jako lekarstwo. Tłuczone liście wierzby przykładano do ran, a wódkę nastawioną na tych liściach pito przy chorobach żołądka. Odwarem z poświęconej wierzby zwilżano głowę, lecząc się z bólu głowy. Wierzbę wkładano do wody, gdy kąpano chore dziecko. Gałązkę wierzby spalano i okadzano nią od gorączki. W Niedzielę Palmową na Lwowszczyźnie i Iwano-Frankowszczyźnie w domach przygotowuje się „wierzbowy bukiet” do poświęcenia. Każda gospodyni według własnego gustu wiąże czerwoną wstążką gałązki wierzby, przyozdabiając je papierowymi różami, barwinkiem, suszonymi ziołami. Taki bukiet staje się całoroczną ozdobą w domu. Kładą go za obrazy. Świętujmy Niedzielę Palmową, wiążmy „wierzbowe bukiety” — przestrzegajmy starych obrzędów i zwyczajów tego święta, twórzmy je w swojej duszy. Nie ja biję — wierzba bije, za tydzień Wielkanoc! CHODOROWSKA PASCHA Do ciasta potrzeba wziąć: 2 kg mąki, 1 litr mleka, 150 g drożdży, 15 żółtek jaj, 200 g masła, 100 g oleju, 250 g cukru, 0,5 łyżeczki soli, wanilinę, 250 g rodzynek, skórkę z jednej cytryny. Drożdże rozpuścić w ciepłym mleku z cukrem i kilkoma łyżkami mąki do gęstości śmietany, posypać cienką warstwą mąki. Postawić w ciepłym miejscu i przykryć ręcznikiem. Gdy rozczyn podejdzie, ubić żółtka z cukrem, wsypać mąkę, sól. Dolać resztę mleka. Wszystko to wyrabiać, dopóki ciasto nie będzie odchodzić od rąk. Znowu postawić w ciepłym miejscu. Gdy tylko ciasto podejdzie, dodać rozgrzane masło, olej. Przemiesić. Jeszcze raz postawić, żeby podeszło. Potem znowu przemiesić. Ciasto włożyć do wysokich form, wysmarowanych tłuszczem. Żeby paschy błyszczały, dwa razy posmarować je jajkiem. Wypiekać w gorącym piekarniku przez godzinę. Zapisano od Hanny WOWCZOWSKIEJ, ur. w 1919 r., m. Chodorów na Lwowszczyźnie. Materiały przygotowała Romana KOBALCZYŃSKA, zasłużony pracownik kultury, wiodący etnograf Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy. Zdjęcie autorki
Tłumaczenie maszynowe
Niedziela na tydzień przed Wielkanocą nazywana jest Palmową, wierzbową lub kwiatową, a tydzień przed nią — tygodniem wierzbowym. Według ludowych wierzeń w tygodniu wierzbowym nie wolno było siać konopi i warzyw — „będą łykowate jak wierzba”, a buraki „będą gorzkie”. W Niedzielę Palmową święcono wierzbę. Rano na nabożeństwo obowiązkowo schodzili się starzy i młodzi, bo „grzech nie pójść do cerkwi, gdy święcą wierzbę”. Kiedy kończyło się nabożeństwo i ksiądz kropił gałązki święconą wodą, dzieci — jedno przed drugim — starały się jak najszybciej dostać wierzbę i tuże połknąć kilka „kotków” — „żeby gardło nie bolało”. Dziewczęta i chłopcy żartobliwie bili się święconą wierzbą przy cerkwi i w drodze do domu, powtarzając: Bądź wielki jak wierzba, A zdrowy jak woda, A bogaty jak ziemia! Wierzba bije — nie ja biję, Od dziś za tydzień Będzie u nas Wielkanoc — Czerwone jajeczko! (obwód lwowski) Wierzba bije, Ja się nie boję: za tydzień — Wielkanoc. (Bukowina) Po powrocie z cerkwi gospodarze od razu sadzili w ogrodzie lub w polu po kilka gałązek święconej wierzby — „żeby rosło Bogu na chwałę, a nam, ludziom, na użytek”. Resztę trzeba było zanieść do domu, aby postawić w pokuciu pod świętymi obrazami. Tych, którzy przespali jutrznię, bito święconą wierzbą, powtarzając: Nie ja biję — wierzba bije, Za tydzień Wielkanoc, Niedaleko czerwone jajeczko! Ratuj i zachowaj, Matko Boża, Pod swoim płaszczem. (obwód kijowski) Nie ja biję — wierzba bije, Niedaleko piękne jajeczko, Za tydzień — Wielkanoc! Nie umieraj, nie umieraj — Wielkanocy doczekaj! (Podole) Uważano, że święcona wierzba ma magiczną moc. Kiedy po raz pierwszy wiosną wypędzano bydło na pastwisko, to tylko tą wierzbą — „żeby nic złego nie czepiało się bydła”. Na Bojkowszczyźnie gospodyni, wypędzając bydło na pastwisko, mawiała: „Idź z Bogiem, niech cię ochroni wierzba!”. Podczas gradu na podwórze wyrzucano gałązki święconej wierzby — „żeby grad ustał”. W Niedzielę Palmową uważano za dobry czas na wyznanie miłości, „wtedy tej miłości nikt nie rozbije”. Na Bukowinie wrzucano gałązkę święconej wierzby do stawu — „żeby dobrze ryba się mnożyła”, wkładano w stajni nad drzwiami — „żeby inwentarz się wiódł”, wtykano w stóg siana — „żeby siano nie gniło”, rzucano na ul — „aby pszczoły się roiły”. Kiedy bili czerwoną czy... Oleksandr Ochapkin. „Niedziela Palmowa”. KIJOWSKA PASCHA. Jeden litr mleka, pięć jajek, 200 g masła, szklanka cukru, 100 g drożdży, 100 g oleju, cukier waniliowy, rodzynki, mąka. Zrobić rozczyn z drożdży, mleka i mąki — ma być jak gęsta śmietana. Kiedy zwiększy się dwukrotnie, dodać wszystkie inne produkty. Starannie wymieszać ciasto i postawić w ciepłe miejsce, żeby wyrastało. Po 2—2,5 godziny ciasto ładnie wyrośnie. Teraz znowu wyrabiają, dodają rodzynki. Ciasto na paschę powinno być umiarkowanie gęste. Jeśli jest rzadkie, to pascha w piecu opadnie, gęste — pascha niesmaczna. Formy do paschy smarują olejem, wypełniają do 1/3 wysokości i znowu stawiają, żeby ciasto podrosło do brzegów formy, smarują z wierzchu jajkiem i wypiekają w gorącym piekarniku (190—200°C) przez 45—60 minut. Upieczoną paschę można jeszcze posmarować lukrem białkowym i posypać kolorową posypką lub posmarować syropem (cukier z wodą). Kiedy pascha się zarumieni, przykrywają ją papierem, żeby nie ściemniała, a była jasna i wesoła. Zapisano od Oleny BOHACZ, ur. 1927 r., m. Kijów. ROGATYŃSKA PASCHA. 1,5—2 kg mąki, 12 jajek, 1 litr mleka, 1,5 szklanki śmietany, 200 g masła, 100 g drożdży, 2 szklanki cukru, wanilina, 150 g rodzynek.
Tłumaczenie maszynowe
Połtawskie formy do babek. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Redaktor naczelny Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota, Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Anatolij Pohribnyj, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszuk. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej: Jewhen Hołybard 229-49-47 (tel./faks). Zastępca redaktora naczelnego, dział polityki: Ołeksandr Sołoneć 229-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk 228-01-30 (tel./faks). Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk 228-63-69. Redaktor literacki: Ołeksandra Tkacz 462-05-57. Dział kultury: Kateryna Tarczewśka 462-05-57. Dział literatury: Marija Krysztopa 462-05-57. Dział korekty: Tetiana Mychajłenko, Iryna Stelmach 228-63-69. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Oksana Petryczenko 228-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovo.prosvita.com.ua. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301216. Nakład ogólny — 34800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. 11 żółtek (od białek ciasto jest twarde i nie tak puszyste), 1 litr mleka, 200 g masła rozpuszczonego w jednej szklance przegotowanego mleka, 1 szklanka śmietany, wanilina i niedużo rodzynek, bo pociągną ciasto w dół, wymieszać i dodać mieszankę — 100 g drożdży rozpuszczonych w 2 szklankach cukru (rozetrzeć ręką) oraz stopniowo podsypywać mąkę, „dopóki ciasto bierze”. Wszystko to wyrabiać przez 20 minut, 3—4 godziny ciasto wyrasta w ciepłym miejscu. Potem znów wyrabiać około 30 minut. Jeśli w tym czasie wyrośnięte ciasto stało się rzadkie — dodać mąki. Zgęstniało — dodać śmietany. Po wyrobieniu ponownie odstawić na 3 godziny, a po tym czasie rozłożyć do form na babki (dać 1/3 części ciasta). Z góry uformować krzyże, słoneczka, kwiatki, liść dębu lub ptaszki. Odstawić na jedną godzinę w ciepłe miejsce, aby podrosło. Gotowe do pieczenia babki posmarować jajkiem. Ciasto wstawić do dobrze rozgrzanego piekarnika i od razu należy zmniejszyć ogień do 200° C. Piec godzinę. Zapisano od Kateryny Myrko, ur. 1912 r., wieś Melne, rejon rohatyński, obwód lwowski.
Tłumaczenie maszynowe