Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

DAWNE, SŁAWNE…

Слово Просвіти, №16 за 2005 рік

W Tarnopolu wydano książkę „Szkice z historii wsi Mszaniec” Daniła Sywyckiego. Autor w szczególności przedstawia historię działalności Proświty w tej wsi, położonej w powiecie terebowelskim na Tarnopolszczyźnie. Opisuje, w jakich warunkach zakładano Proświtę. Po zniesieniu pańszczyzny wielu ludzi stawało się stałymi bywalcami karczmy i przepijało własne działki. Aby naród zupełnie nie zdegenerował się, ówcześni postępowi ludzie założyli towarzystwo „Proświta”. W 1870 roku z inicjatywy Proświty rozpoczęła się szeroka akcja przeciwko pijaństwu. Na jej czele stało duchowieństwo. W 1875 roku parafialnym proboszczem w Mszańcu został ojciec Kyryło Łukasewycz. 25 lipca tego samego roku założył on towarzystwo trzeźwości. Przy cerkwi powstały towarzystwa: męskie, żeńskie, „Towarzystwo Apostolskiej Modlitwy”. Założycielami Proświty w Mszańcu stali się gospodarze, którzy zajmowali czołowe miejsce w towarzystwach cerkiewnych i składali ofiary na jej utworzenie. Zebranie założycielskie odbyło się 23 stycznia 1899 roku. Przewodniczącym wybrano ojca Kyryła Łukasewycza. Zbierano się w każdą niedzielę i w święta, czytano gazety, czasopisma. Towarzystwo prenumerowało pisma „Hajdamaky”, „Swoboda”, „Dilo”. Założono bibliotekę. Organizacje społeczne wykorzeniły pijaństwo we wsi. Teraz młode i zdrowe siły skupiały się wokół Proświty. W 1906 roku ojciec Kyryło Łukasewycz założył we wsi sportowo-strażackie towarzystwo „Sokił”. Wielki rozwój wiejskie oddziały Proświty zyskały po 1906 roku, kiedy w Terebowli powstał oddział Proświty, który zaczął troszczyć się o czytelnie, udzielał rad i bronił prawnie. Pod koniec 1906 roku kierownictwo oddziału rzuciło wszystkie siły na przygotowanie do wyborów. W 1907 roku posłem z okręgu terebowelskiego został Ołeksandr Kolessa, brat światowej sławy ukraińskiego folklorysty-muzykologa, kompozytora i literaturoznawcy Fiłareta Kolessy. W latach 1907–1908 członkami towarzystwa „Proświta” stało się niemal całe ukraińskie obecne w wsi. Powstała pilna potrzeba budowy własnego domu czytelni. 18 maja 1909 roku położono i poświęcono kamień węgielny nowego budynku. Przy budowie pracowała cała wiejska młodzież. Dwa lata później dom czytelni przyjął odwiedzających. Podczas I wojny światowej działalność Proświty ustała. W czytelni najpierw przebywali rosyjscy, a potem austriaccy żołnierze. Ojciec Kyryło Łukasewycz zmarł w 1912 roku. W 1921 roku na parafię przybył ojciec Ilia Klywak. Podjął się odnowienia organizacji „Proświta”, „Sokił”, „Związek Ukrainek”, amatorskiego kółka teatralnego, a także spółdzielni „Nadija” i kasy pożyczkowej. W 1935 roku zbudowano salę teatralną. W 1939 roku, wraz z przyjściem wojsk radzieckich, Proświtę zamknięto. Podczas wojny wznowiła ona działalność. Lecz wojska radzieckie powróciły i Proświtę znów zakazano. W niepodległej Ukrainie towarzystwo zajmowało się obchodzeniem ludowych świąt, a w miejscu kryjówki w urocznisku Wałyhory, gdzie zginęli członkowie OUN, staraniem Proświty postawiono krzyż. Jednak Daniło Sywyckyj z smutkiem zauważa, że obecnie Proświta w Mszańcu zaprzestała swojego istnienia. z Anatolij ZBOROWSKI

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn