Strona · s. 4strona oryginału ↗
PAWŁO MOWCZAN: «UKRAIŃSKIE INTERESY NARODOWE — PONAD WSZYSTKO!»
Слово Просвіти, №16 за 2005 рік
PUNKT WIDZENIA. Zakończenie. Początek na s. 1
Oto dlaczego nasze nowe oczekiwania narodowej mobilizacji i odpowiedzialności obrócą się w kolejne rozczarowania i straty duchowe. Liberalna ideologia, która panowała w państwie i nadal panuje, dziesięć lat temu ogłosiła ustami Prezydenta („narodowa idea nie zadziałała”) faktycznie wojnę dziedzictwu kulturowemu Ukraińców, chrzcząc je mianem „chutoryjskich”, „prowincjonalnych”, „agresywnie tradycjonalistycznych”, sprowadzając w ten sposób całą ideologię do rynkowego maksymalizmu, a w rzeczywistości do otwartego łupienia narodu. Ponieważ zaś język i kultura były i pozostają czynnikami konsolidującymi, wypierano je surżykiem i erzac-produkcją masowego użytku. Kultura, podobnie jak język, to historyczny dorobek narodu, który łączy go bez przymusu; ta wspólna własność duchowa, ta skarbnica wspólnej pamięci rodowej, narodowej przynależności zaczęła być aktywnie niszczona — równolegle z procesem prywatyzacji. Bohaterowie kulturowi byli wypierani ze świadomości, społeczne narodowe wydarzenia tragiczne, jak na przykład Wielki Głód lat 1932—1933, były przemilczane, autorytety moralne narodu dyskredytowane… Wszyscy opanowywaliśmy taką dziedzinę wiedzy jak ekonomia polityczna, ale do tej pory nikt w państwie nie zajmuje się ekonomią kultury. Jeśli ekonomia polityczna akcentuje uwagę na prawie oszczędzania czasu, zgodnie z którym na jednostkę materialnego produktu wartościowego społeczeństwo musi zużywać coraz mniej czasu — kosztem doskonalenia technologii produkcji, to w ekonomii kultury prawo to będzie działać nie mniej efektywnie, gdy w sferze socjokulturowej organizacji ludzkich wspólnot na uzgodnienie interakcji i celów zużywa się minimum czasu, aby sprawa była realizowana z najmniejszym napięciem psychologicznym. Jaskrawym przykładem tego są monoetniczne Japonia i Chiny… Konglomeratowe twory międzynarodowe we wszystkich wiekach wymagały sztywnej kontroli i przemocy — nie tylko fizycznej, ale i psychologicznej… Dlatego kwestia państwowej ideologii konsolidującej jest niezwykle ważnym czynnikiem we współczesnym procesie budowania państwa. Albo będziemy opierać się na zbiorowej pamięci rodowej, na wartościach kulturowych narodu, na normach kulturowych społeczeństwa i, zgodnie ze wspólnymi celami, działać solidarnie, w sposób skonsolidowany, albo będziemy nadal chaotycznie się poruszać, dogadzając gustom poszczególnych grup polityczno-oligarchicznych, nieustannie rozwiązując problem wyboru między Wschodem a Zachodem, Północą a Południem… Aktywna obecność przeszłego doświadczenia kulturowego w codzienności czyni ludzką działalność produktywną i, jak twierdzą psychologowie, stosunkowo niezależną wobec zewnętrznych determinacji i aktualizowanej teraźniejszości. I wszystkie te czynniki są składowymi idei narodowej, którą swego czasu L. Kuczma zdecydowanie odrzucił, co właściwie doprowadziło do społecznej depresji, degradacji socjalnej i gwałtownego podziału Ukrainy. Dlaczego federacyjna Rosja aktualizuje rodzimą historię, budując jej schemat od czasów Światosława aż do Putina? Dlaczego wielojęzyczna Rosja przyjmuje konsolidującą ustawę o „Statusie języka rosyjskiego jako państwowego”? I dlaczego Ukraina ani na jotę nie posunęła się w tej dziedzinie, tracąc nawet to, co zostało nabyte za czasów radzieckich w sferze językowej?! Te pytania przekierowuję do kierownictwa państwa, do Prezydenta, do was, szanowni proświcianie. Bez rozwiązania tej najważniejszej kwestii nie możemy prowadzić rozmowy o perspektywie rozwoju ukraińskiej kultury i duchowości, popadając w narzekania na degradację, odduchowienie, westernizację, quasi-kulturę, surżykizację, apatię i depresję ludności. Człowiek oparty na tradycjach narodowych, na kulturze, na zasadach moralnych jest chroniony przed drażniącą teraźniejszością, jest zdolny budować hierarchię tego, co znaczące i drugorzędne, tego, „co można” i tego, co można pod „pewnymi warunkami”, a czego — kategorycznie nie można. Człowiek ogólnonarodowego kontekstu jest zdolny nawet absurdalną konieczność przekształcić w kulturowo przemyślaną możliwość… Dlatego współczesna ideologia liberalizmu, która panuje na Ukrainie, nie tylko ignoruje narodowy dorobek kulturowy, ona go zniekształca, wykrzywia do niepoznania. Przemalowuje każdego z nas na „człowieka typu rynkowego”, represjonuje wszystkie wysokie motywy kultury narodowej. I jeśli tego nie zrozumiemy i odpowiednio nie sformułujemy ideologii ochrony kulturowej, włącznie ze sferą informacyjną, to ekonomocentryczny liberalizm sprowadzi wszystkie wysokie motywacje ludzkiego zachowania wyłącznie do konsumpcjonizmu i duchowego zwyrodnienia… Oto dlaczego nasza rozmowa ma charakter decydujący dla przyszłych inicjatyw proświatowych, oto dlaczego nie jest nam obojętne, czy wielokanałowe będzie finansowanie kultury. Albo państwo konsekwentnie i ofensywnie wspiera rozwój języka i kultury ukraińskiej, albo stopniowo rozpuszczamy się w obcojęzycznych światach i quasi-kulturach, które dominują obecnie na Ukrainie… Przecież każde społeczeństwo podlega erozji i rozpadowi, jeśli brakuje duchowo-kulturowych „obręczy”, jeśli zbiorowa podświadomość jest wypierana przez wyrachowanie i racjonalność. Kultura i język inspirują, łączą, kultura i język chronią i uniezależniają… Właśnie dlatego kulturę, podobnie jak język, plądrują, niszczą nie tylko zdobywcy-koloniści, ale i ci, którzy manipulując terminami liberalizmu i demokracji, niszcząc je od wewnątrz, narzucają narodowi tak zwane wartości liberalne… Nasze zadania i nasza praca zależą od tych pierwszorzędnych działań, które musi podjąć rząd. Trudno być „propagandystą i agitatorem”, kiedy istnieją wątpliwości co do ich realizacji: nie raz żądaliśmy kwotowania książkowej produkcji obcojęzycznej na rynkach Ukrainy. Czy będzie ono? Czy zostaną wprowadzone dla stymulowania rodzimej kinematografii te mechanizmy, które podniosły w Rosji tę gałąź kultury? Czy kanał telewizyjny „Ukraina” stanie się ukraiński, czy ukraińska piosenka wypełni, jak to było jeszcze niedawno, przestrzeń narodową, czy nadal moskiewscy goście różnego poziomu i gatunku będą prowadzić antyukraińską w istocie pracę kulturalną na terenach Ukrainy? Nie raz i nie dwa mówiliśmy o tym w swoich apelach do władz. Mówimy i teraz, pytając: czyż musimy znowu wychodzić na majdany, aby przypomnieć nowej władzy o naszych prawach narodowych i potrzebach otrzymywania informacji w języku ojczystym?! Czyż mamy inną ziemię, inną historię, inną kulturową, informacyjną przestrzeń życiową, która tysiącleciami broniła się na różnych pograniczach?! Czyż nasze zasoby naturalne zachowały się po to, aby przyszli Pińczuk z Achmetowem i bogacili się, inwestując kosmopolityczną kulturę, a nie kulturę tego narodu i tej ziemi, gdzie się wzbogacili?! Wola polityczna narodu, nasza wola została objawiona na majdanach, zatem miała podstawy żądać od nowej władzy realizacji swoich nadziei i swoich wymagań. Mamy i nie wyrzekamy się prawa do ojczystego słowa, do swojej kultury! Za poprzednich dwóch Prezydentów proświcianie, ukraińska inteligencja uparcie pukali do drzwi władzy, pragnąc zwrócić uwagę obu włodarzy na palące problemy języka ukraińskiego, kultury, edukacji, duchowości… Wreszcie — na ukraińską perspektywę narodową w dobie globalizacji. Nasze żądania były milcząco ignorowane, odpowiadano nam wzmacnianiem procesu rusyfikacji, stosowano duchowe oziębienie narodu, rozkręcano proces jego deheroizacji. Destrukcja sieci kulturalno-oświatowych przybrała katastrofalne rozmiary. Dlatego tak zdecydowane były wystąpienia przeciwko reżimowi Kuczmy wszystkich, którzy wkładali w pojęcie „ukraiński” treść historyczną. O tym w swoich wystąpieniach na Majdanie mówił także Wiktor Juszczenko, przypominając narodowi o jego historycznej ciągłości: od Trypola do teraźniejszości… Dlatego też niezrozumiała jest dla nas dzisiejsza logika zachowania ani Prezydenta, ani jego czołowych przedstawicieli, którzy zdecydowanie przewrócili stronę oczekiwań i nadziei, motywując swoje wyobcowanie od ukraińskich priorytetów narodowych sylogizmem „taka nasza sytuacja”, co w każdej chwili grozi przekształceniem się w znane nam już powiedzenie „tak historycznie się złożyło”… Ten permanentny stan przeczekiwania długo trwać nie może. Albo niepodległość Ukrainy pozostanie czysto deklaratywna, albo będzie realna, gdzie kluczową kwestią pozostaje kwestia językowa. Bo Moroz z Poroszenką w imię krótkotrwałych interesów polityczno-koniunkturalnych zmienią nawet deklarowany 10. artykuł Konstytucji, w ten sposób legalizując dominujący status języka rosyjskiego na Ukrainie, jeśli nie zaczniemy nowej strony walki o naszą prawdziwą niepodległość. Manipulatorski design nowego opakowania narodowych iluzji grozi Ukrainie prawdziwym rozłamem według zasady językowej i religijnej. Przecież jedyny język państwowy, podobnie jak cerkiew, jest czynnikiem państwowo-konsolidującym — ale nie u nas, a w Rosji. Dlaczego więc na Ukrainie, w unitarnej Ukrainie, a nie federacyjnej, te czynniki nie są zaangażowane w konsolidację i uniezależnienie? Przecież ostatnie dane spisu powszechnego świadczą o konieczności takiej konsolidacji. Te nieznaczne i nieprzeważające procenty rosyjskojęzycznej ludności, która stosuje formułę: „Maksimum wymagań przy minimalnych możliwościach”, były podsycane i są podsycane przez Rosję, dla której idea supermocarstwa, jedynego i niepodzielnego, pozostaje także swoistym designem politycznym, służącym rozładowaniu sprzeczności społecznych we własnym społeczeństwie. Dlatego i na Ukrainie, zapewne, niektórym opłaca się przełączać motywacje społeczno-polityczne na językowo-kulturowe. Rosja musi pozbyć się iluzji o imperialnym odrodzeniu, a Ukraina, czyli nowa władza, — że język-
Prezydenta i jego, jak mieliśmy nadzieję, ludzi o podobnych poglądach. Jednak nie wszystkie pierwsze kroki nowej władzy, w szczególności mianowanie w wielu obwodach rosyjskojęzycznych szefów administracji państwowych, są uzasadnione. Wiadomo przecież, że Ukraińcy we wschodnich obwodach Ukrainy stanowią większość, a nadmierne rozpowszechnienie języka rosyjskiego nie odbywało się tam w sposób naturalny, lecz jest skutkiem celowej polityki imperialnej, polityki ludobójstwa i lingwocydu, szczególnej radzieckiej polityki demograficznej, kiedy to na miejsce wyniszczonych wsi sprowadzano tysiące Rosjan i Białorusinów z graniczących z Ukrainą rosyjskich obwodów. Co, właściwie, przyczyniło się do wzrostu rosyjskiej diaspory na Ukrainie od 1926 roku do końca XX wieku pięciokrotnie. Albo choćby wspomnieć piętnastoprocentowe dodatki dla nauczycieli języka rosyjskiego na Ukrainie za czasów susłowszczyzny… Wypieranie języka ukraińskiego, zwłaszcza w czasach reżimu komunistycznego, niemal ze wszystkich sfer życia społecznego doprowadziło do utraty języka ojczystego przez wielu Ukraińców. Panowanie języka rosyjskiego w oficjalnym użyciu, które trwa do dziś, nawet w wojsku, lekceważenie normy konstytucyjnej, która zobowiązuje wszystkich bez wyjątku do znajomości i stosowania państwowego języka ukraińskiego w sferach: w przestrzeni informacyjnej, w biznesie, w organach ścigania — stanowi niebezpieczeństwo dla samego państwa, skłania siły antyukraińskie do odśrodkowych, federalistycznych zgubnych tendencji… Zamykanie oczu na te tendencje oznacza skazywanie Ukrainy na nowe konflikty, na nowe niebezpieczeństwa. I przykro, że nosicielem takich tendencji staje się ten, kto jest powołany do ochrony Ukrainy przed takimi niebezpieczeństwami, mam na myśli przede wszystkim sekretarza RBNiO… Jeśli Pomarańczowa rewolucja zwyciężyła dzięki poparciu W. Juszczenki przez wszystkie siły narodowo-patriotyczne, to dlaczego do tej pory brakuje zakrojonej na szeroką skalę i adekwatnej do wyzwań współczesności koncepcji, a na proświtańskim wydarzeniu rozbrzmiewają zapewnienia: najpierw — kiełbasa, a potem — język… Najpierw — emerytury, a potem — kultura… A dlaczego — śmiemy zadać pytanie — nie jednocześnie, i jedno, i drugie? Jeśli nie mogliśmy usłyszeć odpowiedzi na to pytanie od poprzedniej władzy, która otwarcie prowadziła nas w wieczne objęcia starszego brata, to dlaczego milczy obecna: a na czym, właściwie, polegają różnice ideologiczne między poprzednikami a następcami? Może język i kultura podlegają dalszej selekcji, a ich adepci — usunięciu z pola politycznego jako zużyty materiał? Przecież na naszych oczach formuje się tak zwana nowa siła polityczna, dla której nasze problemy są wczorajszymi. Dlaczego także ci, dla których sprawa ukraińska, kultura ukraińska, cerkiew ukraińska, język ukraiński, historia ukraińska są trzeciorzędne, rzucili się do nowego bloku politycznego, w programie którego znów brakuje priorytetów narodowych? Znów chcą nami pomiatać, używając hasła „Kto nie z Juszczenką, ten przeciw niemu…” Zapamiętajmy, że kapitulacyjna uległość jedynie rozpala agresora, prowokując go do eskalacji roszczeń wobec zasobów, wobec przestrzeni życiowej, wobec kultury, wobec języka, wobec historii, wobec zwyczajów, wreszcie, wobec nas samych. Ponieważ otwarcie stosowana jest znana formuła liberalno-emancypacyjna: wszystko jest dozwolone w obecności tego, kto pozwala… Nasza narodowa tradycyjna lojalność i delikatność są traktowane przez nich jako słabość, tradycyjna heroika oporu tłumaczona jest jako historyczne zaściankowość, nasze prawa narodowe są oceniane — nie, właściwie, piętnowane niezmywalnym znamieniem: „nacjonalizm!”… Człowiek może dojść do tego, co ogólnoludzkie, jedynie zanurzywszy się w swoje duchowo-narodowe łono do tego poziomu, gdzie panuje duchowość, zrozumiała dla wszystkich narodów i wieków… Internacjonalistami się nie rodzimy — stajemy się nimi… Czy nie chowają-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
