Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №16 за 2007 рік

16 s. · 52 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

ISTOTA LICZB

Tak przygotowywano się do Dnia Środowiska w osadzie Baturyn w obwodzie czernihowskim. To studenci kolegiów rolniczych z Czernihowszczyzny i Sumszczyzny przyjechali tutaj, aby dosadzić i uporządkować założony w 2005 roku, zgodnie z dekretem Prezydenta o odrodzeniu hetmańskiej stolicy, park kozackiej sławy (fotoreportaż na str. 9).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PREZYDENT UKRAINY WIKTOR JUSZCZENKO: «MUSZĘ OBRONIĆ WYBÓR NARODU»

Petro Antonenko Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko 12 kwietnia udzielił w Domu Ukraińskim w stolicy konferencji prasowej dla dziennikarzy ze wszystkich regionów kraju oraz ich zagranicznych kolegów. We wstępnym przemówieniu szczegółowo zatrzymał się na głównej przyczynie, która skłoniła go 2 kwietnia do wydania dekretu o rozwiązaniu parlamentu i przeprowadzeniu nowych wyborów. Chodzi o wypaczenie przez parlament woli narodu, wyrażonej w zeszłorocznych wyborach, o uzurpację władzy, do której dążyła rządząca koalicja wraz ze swoim rządem. Konkretnie rzecz dotyczy niebezpiecznego, niedemokratycznego precedensu przejścia niektórych deputowanych z opozycji do koalicyjnej większości. Głowa państwa odczytała teksty ogłoszeń, sporządzone przez przewodniczącego posiedzeń parlamentu 22 i 23 marca. Pierwszego dnia ogłoszono przejście dwóch deputowanych, drugiego dnia — siedmiu do rządzącej koalicji, „zgodnie z oświadczeniami deputowanych”. Tak zaczęła się ta uzurpacja, podkreślił Prezydent. Kilka wyjaśnień. Po raz pierwszy na Ukrainie wybory do parlamentu w zeszłym roku zostały przeprowadzone w całości w oparciu o system proporcjonalny, czyli według list partii i bloków. Do parlamentu weszło 5 sił politycznych, które proporcjonalnie do zdobytych głosów otrzymały odpowiednią liczbę mandatów deputowanych. Taka liczba powinna pozostawać niezmienna przez wszystkie pięć lat kadencji parlamentu — w tym właśnie polega istota systemu proporcjonalnego. Na miejsce odchodzącego deputowanego przychodzi nowy, ale z listy tej samej partii lub bloku. Niestety, powiedziawszy „A”, ustawodawcy nie powiedzieli „B”: wprowadziwszy system proporcjonalny, nie wprowadzili do ustawy przepisu o mandacie imperatywnym. Oznacza to, że jeśli deputowany samowolnie opuści frakcję, traci mandat. U nas, jak się okazuje, wyjść można. Ale dokąd? Dlatego jeszcze bardziej zasadnicze pytanie dotyczy przejścia deputowanego do innej frakcji, do koalicyjnej większości. Nie będziemy dotykać aspektu moralnego, to osobny temat — zdrada, przekupstwo, brak zasad. Ale także od strony prawnej takie przejście jest niedopuszczalne. Istnieją tu już jasne normy prawne, zwłaszcza najważniejszej z nich — Konstytucji. Mówi ona, że parlamentarna koalicyjna większość tworzy się wyłącznie na bazie frakcji deputowanych. A ta większość, rządząca koalicja, to nie coś abstrakcyjnego. To właśnie koalicja ma wyłączne prawo określać kandydaturę na szefa rządu, a także inne bardzo ważne uprawnienia, w tym dotyczące nominacji rządowych. I oto zniekształcana jest wola narodu wyrażona w wyborach. To wyjaśnienie (szczegółowo przedstawił je także Prezydent) jest niezbędne, aby podkreślić rzecz najważniejszą: Głowa państwa miała obronić prawo narodu do własnego wyboru. Bo plan przejęcia władzy jest oczywisty: manipulacjami w parlamencie zgromadzić w koalicji 300 głosów, czyli większość konstytucyjną, i ostatecznie zniekształcić wolę Ukraińców w wyborach. A potem grabić kraj. Przykłady tego Prezydent przedstawił: zwłaszcza niedawną „prychwatyzację”, sprzedaż za bezcen Ługańskiej Fabryki Lokomotyw Spalinowych. ROZWIĄZANIE NIE BYŁO CELEM SAMYM W SOBIE Wiktor Juszczenko zaznaczył, że ta decyzja przyszła mu z trudem, że rozwiązanie parlamentu nie było celem samym w sobie. Wprost przeciwnie, prezydent do ostatniej chwili dążył do porozumienia z parlamentem. Wskazując na niekonstytucyjność owych deputowackich „przejść”, głowa państwa zaproponowała zakończenie tego zjawiska. A także zaproponowała zatwierdzenie na drodze ustawodawczej zeszłorocznego Uniwersału jedności narodowej oraz uchylenie niektórych niekonstytucyjnych decyzji. A ponadto — rozpoczęcie prawdziwego procesu konstytucyjnego, by wprowadzić poprawki do Konstytucji, a być może także przyjąć jej nową redakcję, tak jak należy, z ogólnonarodową dyskusją, a nie tak, jak to pospiesznie zrobiono w grudniu 2004 roku. Prezydent omawiał te propozycje przez cały dzień 2 kwietnia podczas konsultacji z liderami frakcji parlamentarnych. Następnie osobno spotkał się z przewodniczącym parlamentu Morozem na jego prośbę. Uzgodniono, że Moroz przedstawi te propozycje do rozpatrzenia przez parlament następnego dnia. Lecz tego samego wieczoru Juszczenko dowiaduje się, że Moroz pilnie zwołuje wieczorne nadzwyczajne posiedzenie parlamentu, na którym planowane jest podjęcie kolejnej serii niekonstytucyjnych kroków, w tym m.in. takich, które uniemożliwiłyby przedterminowe wybory parlamentarne, a także wymianę Centralnej Komisji Wyborczej. Dopiero po tej kolejnej zdradzie uzgodnień ze strony Moroza prezydent o godzinie 21:00 podpisał dekret. Juszczenko szczegółowo wyjaśnił to na konferencji prasowej, podkreślając, że kryzys, który nastąpił po rozwiązaniu parlamentu, został sprowokowany przez sam parlament. To kryzys parlamentarny. Dlatego wybory przedterminowe, oczyszczenie przez wolę narodu — to stało się jedynym wyjściem z sytuacji. Ciąg dalszy na s. 2 LESZ SERDIUK O KINIE I ŻYCIU Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 RAZEM NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ — 808 157 hrn 75 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„przedterminowe wybory to oczyszczenie”. Zainteresowanie ukraińskich i zagranicznych dziennikarzy konferencją prasową było ogromne. Wszystkich pytań nie dało się zadać nawet w ciągu tych dwóch godzin. Chciałem zapytać Prezydenta, jaki jest jego stosunek do istnienia na Ukrainie prymitywnego, wulgarnego dziennikarstwa? W rękach miałem świeży numer jednej z kijowskich gazet z kolejnymi paskudnymi publikacjami. To pytanie zadałem rzeczniczce Prezydenta Irynie Wannykowej, która prowadziła konferencję prasową. Pani Iryna odpowiedziała: ważne jest to, że właśnie przy tym Prezydencie każdy może swobodnie wyrazić swoją opinię. A że w tak wulgarnej formie? Niech to będzie na sumieniu tych, którzy piszą. Prezydent nie może zniżać się do takiej polemiki. To sprawa raczej samych dziennikarzy, społeczeństwa — by dawać ocenę napisanemu z pozycji honoru i sumienia. A ja pomyślałem: jakimiż bywamy czasem małostkowymi, szarpanymi emocjami, politycznymi bataliami, i o ile mądrzejszym, bardziej wyważonym musi być Prezydent, którego często nie rozumie nawet nasza elita polityczna. Ciekawym było ostatnie pytanie dziennikarzy: „Jakim ojcem jest Pan dla swoich dzieci?”. Odpowiedź: „Chciałbym zostawić swoim dzieciom kraj bez tych problemów, z którymi zetknąłem się ja. Najbardziej chciałbym przekazać im uczciwe imię ojca”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Dokończenie. Początek na s. 1. Podkreśliwszy, że pod żadnym pozorem nie uchyli Dekretu, Prezydent zaznaczył: „To, co działo się w parlamencie, to żniwa uzurpacji”. „Doczekamy czasów, kiedy nawet ci, którzy przyjmują ustawy, będą ich przestrzegać”. A oto co odpowiadał Prezydent na najważniejsze pytania. O ogólnej ocenie sytuacji: W kraju zachodzi normalny proces demokratyczny. Demokracja nie powstaje w jeden dzień. Nie warto przywiązywać tak wielkiej wagi do emocjonalnej części niektórych oświadczeń politycznych. O stabilności czy wariantach siłowych: „Żadnych wariantów siłowych nie będzie. Żyjemy w kraju, który znajduje się w centrum Europy i żyje zgodnie z prawem. Wydałem polecenie ministrowi spraw wewnętrznych, aby ani przy moim Sekretariacie, ani na ulicach i placach, i w ogóle w Kijowie, nie było ani jednego funkcjonariusza organów ścigania z bronią”. O oświadczeniach członków rządu, jakoby rozwiązanie parlamentu zahamowało „wielkie osiągnięcia gospodarcze rządu” i wywołało kryzys gospodarczy: Głowa państwa zaznaczyła, że żadne namiętności polityczne nie powinny odbijać się na gospodarce, że rozwija się ona stabilnie. Odnośnie „wi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «PREZYDENT UKRAINY WIKTOR JUSZCZENKO: «MUSZĘ OBRONIĆ WYBÓR NARODU»», s. 1

PREZYDENT UKRAINY WIKTOR JUSZCZENKO: „MUSZĘ OCHRONIĆ WYBÓR NARODU”

wielkich osiągnięć rządu”, to Juszczenko przypomniał, że gospodarka Ukrainy jest na fali wznoszącej już szósty rok, niezależnie od tego, kto jest w rządzie. A to, że w ostatnim czasie powstało zadłużenie z tytułu zwrotu VAT na 8 miliardów hrywien, że znów rosną długi wobec wsi, to już „zasługa” rządu. O sposobach przezwyciężenia kryzysu: Prezydent przedłożył rządowi pakiet propozycji, które uzupełniają i rozwijają te, które składał w przededniu rozwiązania parlamentu. Należy je jak najszybciej omówić z udziałem rządu, liderów wszystkich frakcji parlamentarnych. Prezydent jest gotowy na taki dialog. Co więcej, codziennie kontynuuje spotkania z premierem, przedstawicielami różnych sił politycznych. O pośrednictwie krajów zagranicznych: Prezydent powiedział, że na tym etapie ukraińska elita polityczna musi szukać porozumienia sama, to sprawa jej honoru. W dalszej perspektywie wsparcie innych krajów w naszych procesach demokratycznych jest jak najbardziej możliwe. Odnośnie Rosji, Prezydent poinformował, że jest w stałym dialogu roboczym z Władimirem Putinem. Tak jak z głowami wielu innych państw świata. O namiętnościach politycznych na majdanach: Tutaj jest wiele emocji. Odnośnie jawnie antypaństwowych akcji (chodziło w szczególności o pojawienie się na wiecach koalicji w Kijowie flag jakiejś „Donieckiej Republiki”, wezwania do podziału Ukrainy), to Juszczenko powiedział, że żyjemy w kraju, gdzie są siły polityczne, które będą wzywać do podobnych rzeczy, będą spekulować na tematach separatyzmu, kwestii językowej. Dziennikarka z Ługańska zadała pytanie dotyczące głośnej sprawy studenta Serhija Melnyczuka, który musi poprzez sądy dochodzić prawa do nauki w Ługańsku w państwowym języku ukraińskim. Prezydent powiedział, że wie o tej historii i wydał polecenie Prokuratorowi Generalnemu, aby niezwłocznie wyjaśnił sytuację i zapewnił konstytucyjne prawa obywateli. O nowych wyborach: Dekret jest ważny, kampania wyborcza się rozpoczęła. Nie można jej zatrzymać ani apelami rządu („Dekret nie jest uchylany na prośbę rządu”), ani dziwnymi decyzjami jakichś sądów rejonowych („O konstytucyjności Dekretów może orzekać tylko Sąd Konstytucyjny Ukrainy, a nie sądy rejonowe powszechnej jurysdykcji”), ani jakimiś chorobami poszczególnych członków CKW („To choroby jednej diagnozy”). Mowa może być jedynie o pewnym przesunięciu daty wyborów, aby dopełnić wszystkich wymaganych procedur. O siłach demokratycznych w wyborach: Początkowo Prezydent ocenił zeszłoroczną nieudaną „koalicjadę” sił pomarańczowych, które tak i nie zdołały sformować rządzącej większości. „Koalicja demokratyczna nie sformowała się przez ambicje”. Poważnym błędem nazwał Prezydent także swary wśród sił pomarańczowych podczas minionej parlamentarnej kampanii wyborczej. Wnioski dla nowych wyborów? „Każda siła polityczna będzie musiała przyjąć nowe zasady tworzenia list. Lista — nie przeciwko komuś, a żeby zharmonizować ją z opinią publiczną. Dobro, a ostateczną listę z miejscami kandydatów zatwierdzą na jego drugim etapie. Termin upływa 26 kwietnia. W pierwszej piątce listy prognozuje się przewodniczącego partii Wiaczesława Kyryłenkę, ministra spraw zagranicznych Arsenija Jaceniuka, ministra obrony Anatolija Hrycenkę, a także, najwyraźniej, Olgę Herasymjuk lub Swiatosława Wakarczuka. Zgodnie z prawem, do listy mogą wejść także przedstawiciele innych partii, ale na indywidualnej podstawie, zawieszając członkostwo w swoich partiach. Włączono liderów Partii Obywatelskiej „Pora” na czele z jej przewodniczącym W. Kaskiwem. Tak samo mógłby wejść na listę (i nawet stanąć na jej czele, według niektórych prognoz) Jurij Łucenko. Ale na razie to pytanie jest otwarte: Łucenko sformował swój blok, choć negocjacje o połączeniu NSNU i „Samoobrony” trwają. NOWY BLOK „RUCH — UKRAIŃSKA PRAWICA” Siły narodowo-demokratyczne, które po raz pierwszy od 16 lat znalazły się poza parlamentem, naprawiły swój zeszłoroczny błąd. Nie rozpuściły się w „pomarańczowych” megablokach, ale też nie idą pojedynczo. 10 kwietnia zjazdy Ukraińskiej Partii Ludowej, Ludowego Ruchu Ukrainy, Ukraińskiej Partii Republikańskiej „Sobór” podjęły decyzję o założeniu bloku wyborczego „Ruch — ukraińska prawica”. 16 kwietnia w Domu Nauczyciela odbył się zjazd tego Bloku. Wśród partii-podmiotów Bloku nie znalazło się kilka mniejszych partii narodowo-demokratycznych, którym zaproponowano włączenie się do Bloku na indywidualnej podstawie, czyli w osobie swoich liderów, aktywistów. Nieco nieoczekiwaną okazała się sytuacja z Ogólnoukraińskim Zjednoczeniem „Swoboda”, któremu przewodzi Ołeh Tiahnybok. Jak zaznaczono w oświadczeniu „Swobody”, miała ona wejść jako czwarty podmiot do Bloku Prawicy, i dwie partie z trzech — UPL i „Sobór” — wypowiedziały się za tym. Ale trzecia partia prawicy — Ludowy Ruch — była przeciw. A bez zgody wszystkich partii rozszerzenie bloku jest niemożliwe. Dlatego „Swobodzie” również zaproponowano wejście do prawicy na indywidualnej podstawie. Jeśli do tego nie dojdzie i „Swobodę” zmuszą do startu osobno, to może ona odebrać prawicy setki tysięcy głosów wyborców. Zatwierdzoną przez zjazd pierwszą piątkę Bloku prowadzą przewodniczący partii — Borys Tarasiuk (LRU), Jurij Kostenko (UPL), Anatolij Matwijenko („Sobór”), dalej idą Wasyl Kujbida oraz Iwan Zajeć. Na liście są także Stepan Chmara, Ołeksandr Słobodian, inni znani politycy. * * * Zjazdy przeprowadzono. Ale ponieważ sytuacja z datą wyborów jest niepewna, ani listy, ani sama konfiguracja sił politycznych w wyborach nie są ostateczne. Jasne jest tylko, że BJuT i „Nasza Ukraina” pójdą dwoma blokami. Wygląda na to, że trzecim blokiem demokratycznym będzie Ukraińska Prawica. Los innych sił i ostateczna konfiguracja w wyborach będzie się określać w najbliższym czasie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WYBORY-2007: ZJAZDY ZATWIERDZAJĄ LISTY

Zdjęcie O. Łytwynenki. Siły demokratyczne idą do wyborów kilkoma blokami. Najważniejsza jest teraz współpraca, a nie konfrontacja. Wtedy zwycięstwo jest zapewnione. [Wśród nich] s’kyj, Andrij Szewczenko. Do piątki włączony został Josyp Winśkyj, który w zeszłym roku był drugą osobą w Partii Socjalistycznej, ale zdecydowanie zerwał z nią po koalicyjnej zdradzie Moroza. W pierwszej dziesiątce znajduje się przewodniczący Socjaldemokratycznej Partii Ukrainy Jewhen Kornijczuk, który zastąpił na ubiegłej liście ówczesnego lidera partii Wasyla Onopenkę, wybranego w zeszłym roku na przewodniczącego Sądu Najwyższego. Ponieważ do bloku weszła Partia „Reformy i Porządek”, w pierwszej dziesiątce znalazł się jej lider Wiktor Pynzenyk, a na liście także przedstawiciele PRP, w szczególności Serhij Soboliew, Wołodymyr Fiłenko. Natomiast nie trafili na nową listę obecni deputowani-przebiegusy, którzy wystąpili z frakcji. Petro ANTONENKO. Siły polityczne Ukrainy włączają się w kampanię wyborczą. Oczywiście, poza tymi trzema partiami koalicji parlamentarnej, które jak dotąd nie uznały rozwiązania Rady Najwyższej i sabotują proces wyborczy. Z tego względu kampania wyborcza nieco wykracza poza harmonogram. Dlatego Prezydent jest gotowy przenieść dzień głosowania przy zachowaniu twardego i niezmiennego stanowiska: wybory się odbędą. Pewna niepewność co do daty wyborów zmusza siły polityczne do działania zarówno według kalendarza głosowania 27 maja, jak i pozostawienia w rezerwie wariantów, jak ostatecznie przystąpić do wyborów, w jakich blokach i z jakimi listami (w przypadku przeniesienia wyborów będzie można to skorygować). Pod znakiem tego upłynął 16 kwietnia, ostatni dzień, w którym partie i bloki miały zatwierdzić listy kandydatów. Oczywiście główna uwaga skupiona jest na siłach demokratycznych. Wszystkie one przeprowadziły w poniedziałek swoje zjazdy. „NASZA UKRAINA”: POLE DO MANEWRU. Zamiast zeszłorocznego bloku wyborczego „Nasza Ukraina” teraz do wyborów pójdzie partia „Ludowy Związek — Nasza Ukraina”. W zeszłym roku była ona podstawą bloku „NU”, do którego wchodziły jeszcze cztery partie. Teraz Ruch Ludowy i URP „Sobór” poszły do prawicy, Partia Przemysłowców i Przedsiębiorców przebiegusa Kinacha, a także KUN nie stały się obiektami bloku. Zatem poniedziałkowy zjazd został oznaczony jako V zjazd partii LZNU. Zatwierdził on listę jako wykaz kandydatów, nie określając ich miejsca na samej liście. Okazuje się, że istnieje taka możliwość w prawie. Zjazd ogłosił przerwę w pracy. BJuT: SPRAWDZONA DRUŻYNA. Blok Julii Tymoszenko na zjeździe w Domu Ukraińskim zatwierdził listę kandydatów do parlamentu. Charakterystyczne, że niemal bez zmian pozostała „góra” poprzedniej listy. Pierwsza piątka — Julia Tymoszenko, Ołeksandr Turczynow, Mykoła Tomenko, Josyp Win-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dzisiejsza Rada Najwyższa nie potrafi uzdrowić ani Trybunału Konstytucyjnego, ani Sądu Najwyższego Ukrainy

Jurij ŻUK, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, doktor nauk technicznych, profesor, kierownik katedry Połtawskiego Uniwersytetu Spożywczej Kooperacji Ukrainy Jako oświatowiec, naukowiec, który studiował „Kapitał” K. Marksa oraz gospodarkę rynkową na podstawie prac P. Samuelsona, E. Dolana, E. Lindsaya i innych, jako człowiek, który na swojej drodze doświadczył głodu, widział niewinnie zamordowanych, stwierdzam: mimo że Rada Najwyższa Ukrainy V kadencji dzięki Pomarańczowej Rewolucji została wybrana w uczciwych wyborach, to w sensie moralno-etycznym stała się nieuleczalnie chora, a jej legitymacja jest podważona przez oszukiwanie wyborców przez frakcje i wielu „deputowanych”. Na potwierdzenie. Gdyby pan Moroz wraz ze swoimi zwolennikami nie stał pod pomarańczowymi sztandarami na Majdanie razem z Wiktorem Juszczenką, Julią Tymoszenko, Jurijem Łucenką, Jurijem Kostenką, Bohdanem Tarasiukiem i innymi patriotami Ukrainy, to raczej nie zasiadałby dziś w parlamencie, ponieważ wyborcy postrzegali socjalistów jako „pomarańczowych” bojowników za szwedzki socjalizm, a oni okazali się zamaskowanymi zdrajcami. Podobnie jest z KPU Symonenki, ponieważ „Kapitału” K. Marksa w żaden sposób nie można połączyć z kapitalistycznym kapitałem ukraińskich biznesmenów. A gdyby zwykli komuniści, weterani pracy i wojny wiedzieli o przyszłym ich połączeniu, to nigdy nie głosowaliby na dzisiejsze kierownictwo KPU Symonenki. Tak samo wyborca nie oddałby swojego głosu na kandydata na deputowanego, który następnie będzie przechodził z jednej frakcji do drugiej albo głosował „za” lub „przeciw” ustawie w zależności od tego, kto więcej zapłaci. Zatem parlament można uzdrowić tylko poprzez przedterminowe wybory parlamentarne. Bo także według kanonów cywilizowanej gospodarki rynkowej niskiej jakości towar musi być zastąpiony towarem wysokiej jakości, a konsument (w tym przypadku wyborca) nie powinien być oszukiwany. Wyborca zaś powinien być bardziej rozważny przy głosowaniu, aby potem nie wspominać przysłowia „Oczy widziały, co kupowały (wybierały)”. Nasi politycy powinni już zrozumieć, że polityka nie jest brudnym interesem i że prawo nie jest „dyszlem”, jak nam wtłaczano za czasów radzieckich. POLITYKA to zarządzanie sprawami państwowymi i społecznymi, które wymaga od polityka umiejętności głębokiej analizy procesów zachodzących w gospodarce i społeczeństwie, a prawa to zasady postępowania, obowiązkowe dla wszystkich w państwie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE», s. 2

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

kampania wyborcza. I to właśnie ona pokaże, czy my, naród, i nasza elita czegoś się nauczyliśmy? Czy znowu nadepniemy na te same grabie? Osobno — o siłach narodowo-demokratycznych. Po raz pierwszy od 16 lat znalazły się one poza parlamentem. Dlatego warto przeanalizować, na ile przyczyniły się do tego „pomarańczowe” megabloki, które „rozmywały”, rozrywały między sobą narodowych demokratów, „dusiły” ich, prowadząc kampanię wyborczą nie tylko przeciwko sobie nawzajem, ale i przeciwko nim, a na ile winne są same te siły? „Nie pójdziemy do liberalnych, oligarchicznych „pomarańczowych” megabloków” — patetycznie ogłosił na początku ubiegłej kampanii wyborczej lider jednej z partii narodowo-demokratycznych. No to nie idźcie. Ale dlaczego znowu zastosowano bolszewicką zasadę błądzenia między dwiema sosnami? Jedna sosna — megabloki, druga — pójdziemy „swoją drogą”, jak mawiał jeden wódz. I poszli… donikąd, na boczne uliczki. Trzeci, normalny wariant — połączenie się w Blok sił narodowo-demokratycznych — jakoś nie wypalił. Znowu to nie ekskurs w historię. To — dzisiejszość. Chciałoby się usłyszeć wyraźną odpowiedź: czy wreszcie partie narodowo-demokratyczne pójdą do wyborów jednym blokiem, jedną listą? Tak samo jak na pytanie: czy nie powtórzy się zeszłoroczny haniebny udział narodowych demokratów w kłótni „pomarańczowych” sił? Czy nie było z kim walczyć? Przecież nigdzie nie podziali się Regiony, sprzedajni socjaliści, komuniści, witrenkowcy, nie mówiąc już o otwarcie ukrainożerczych różnych „russkich” bloków i partiach. A wybory mają wygrać siły demokratyczne. Ostatecznie. Zapłaciliśmy już 16 lat za „rozkołysanie” ku demokracji i państwowości. Ludzie poprą. A wszystkie te wyssane z palca „rankingi” Regionów — to blef w ich przekupionych środkach przekazu. Są inne rankingi. Ranking mojej wiejskiej ulicy. W mojej wsi, gdzie tradycyjnie wiele głosowało na komunistów, w 2004 roku masowo głosowano na Juszczenkę. Zeszłej wiosny — na kogokolwiek: tak ludzie zareagowali na pomarańczowe waśnie. Ale nie zwątpili, nie rozczarowali się w ideałach dobra i sprawiedliwości, mimo świadomego rozdmuchiwania tezy o „rozczarowaniu”. Kiedy przyjdzie do zasady, do wyboru, ludzie go dokonają. Wybaczywszy sobie samym i swoim nieudolnym liderom. Jeśli oczywiście ci liderzy czegoś się nauczyli i zdołają być prawdziwą elitą wielkiego narodu. Zatem Lipiński był liderem i ideologiem konserwatywno-monarchistycznego obozu. Lipiński redagował pismo „Хліборобська Україна” (Chliboroska Ukraina), gdzie po raz pierwszy opublikował traktat „Listy do braci-chliborobów”. Według niego państwo powstaje w procesie samotworzenia się narodu. Istnieją trzy podstawowe typy ustroju państwowego: „klasokracja”, „demokracja” i „ochlokracja” (czyli władza tłumu), które następują po sobie w określonej kolejności. Krytykując ukraińską demokrację w postaci Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz ochlokrację (za którą uważał sowiecki nurt i ukraińskich nacjonalistów), Lipiński podkreślał, że jedynie system klasokratyczny ocali Państwo Ukraińskie. Władza ma trzy źródła: militarne („wojownicy”), ekonomiczne („producenci”) oraz intelektualne („inteligenci”). Zatem to organizatorzy chliborostwa, sprawy wojskowej i arystokracja narodowa powinni tego dokonać. Lipiński podkreślał: „Nikt nam państwa nie zdobędzie,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

CZAS WYBORU, czyli GRABIE UKRAIŃSKIEJ DEMOKRACJI

Petro ANTONENKO Wszystko, co się dzieje, jest naturalne. Nawet jeśli wydaje nam się niesprawiedliwe. Ma to swoje wyjaśnienie, przyczyny. Najwyraźniej nam, Ukraińcom, pisane było przeżyć ten odwrót od Pomarańczowej Rewolucji. Nie mam żadnych wątpliwości co do jej konieczności i, wybaczcie patos, wielkości. W najważniejszym: „Nie jesteśmy niewolnikami” — potrafiły powiedzieć o sobie nie jednostki, a miliony. Ale potem, najwyraźniej, potrzebny był ten zimny prysznic. Ten odwrót. Potrzebny wszystkim: i narodowi, i jego elicie. Ludziom, którzy teraz zawzięcie karcą swoją elitę („nieudolni, nędzni, sprzedajni”), którzy liczyli na to, że zmienią coś w miesiąc czy dwa, nie zmieniając niczego w sobie. Potrzebny był też tej samej, wyzywanej przez naród elicie, naszym politykom. A mimo to porozmawiajmy o elicie: jej powierzono władzę, na niej spoczywa odpowiedzialność. Wreszcie musimy wychodzić na cywilizowaną polityczną strukturę społeczeństwa, nawet pomimo obecnej groteskowej 130-partyjności. Dlaczego o partiach? Bo już drugiego dnia po swoim wyborze na Prezydenta Wiktor Juszczenko przypomniał swoim współpracownikom, że został wybrany jako lider Bloku partii „Nasza Ukraina”. Ale za rok, wiosną 2006 roku, — nowe wybory do parlamentu, które koniecznie trzeba wygrać. Bo wygrana w prezydenckich — to połowa sukcesu. Tym bardziej, że do Konstytucji właśnie wprowadzono istotne zmiany, które po roku, od stycznia 2006 roku, znacznie ograniczały uprawnienia Prezydenta i przenosiły nas w ustrój parlamentarno-prezydencki. Krótko mówiąc, logicznie nasuwała się potrzeba połączenia 10 partii Bloku „Nasza Ukraina” w jedną potężną partię. Ale ani Prezydent, ani społeczeństwo nie byli w stanie wbić tego do głowy swoim politykom, swojej elicie na początku 2005 roku. W rezultacie powstała partia „Ludowy Związek — Nasza Ukraina”. NSNU powstał, w istocie, na bazie jednej z partii Bloku — partii „Solidarność”. Plus urzędnicy — stołeczni, obwodowi i rejonowi. Zatem zamiast potężnej NU powstał NSNU, który od razu z jakiegoś powodu stał się obiektem krytyki wczorajszych „pomarańczowych” towarzyszy — i z lewej (BIUT), i z prawej (UNP, Ludowy Ruch). A do wyborów było mniej niż rok. Głosem wołającego na puszczy pozostał też drugi apel, łagodniejszy wariant: jeśli już prawie wszyscy zostali przy swoich partyjkach, to przynajmniej iść na wybory jednym blokiem. Czyli jedną listą. CHRONOGRAF Jest coś takiego w naszym ustawodawstwie. Nie posłuchali. Nie zdobyła się nasza elita nawet na trzeci wariant: jeśli już iść kilkoma „pomarańczowymi” blokami, to przynajmniej nie kłócić się, nie walczyć między sobą. Ta hańba, którą obserwowaliśmy przez pół roku kampanii wyborczej, jeszcze raz pokazała, jacy jesteśmy. Najmniej chce się teraz grzebać w istocie tych oskarżeń, tej haniebnej wojny. Gryzienie Zdjęcie P. Antonenki Zdjęcie P. Antonenki wczorajszych towarzyszy z Majdanu, której ze smutkiem przyglądały się miliony Ukraińców. Wynik był w wyborach. Parlament został przegrany. BIUT i „Nasza Ukraina” nie zdobyły 226 głosów. Trzeba było lepić koalicyjną większość z udziałem socjalistów Moroza. Dalej już wszystko wiadomo. Aż do 2 kwietnia tego roku. Wszystko, co powiedziano, to nie jakiś wykład z historii. To paląca teraźniejszość. Bo zaczęła się nowa wy-zostaje mianowany pełnomocnym ambasadorem państwa ukraińskiego w Wiedniu. Był ambasadorem także w czasach Dyrektoriatu. Potem pozostaje na emigracji. W 1920 roku w Austrii drukuje pracę „Ukraina na przełomie”, tworzy organizację polityczną „Ukraiński Związek Rolników-Państwowców”, której celem był tradycyjny hetmanat.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

UTRWALONY W „OGRODZIE UKRAINY"

Serhij HERUK 5 kwietnia, w 125. rocznicę urodzin Wiaczesława Lipynskiego, w „Ogrodzie Ukrainy” Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem odsłonięto pomnik wielkiego ukraińskiego podwижnika. Wiaczesław Lipynski — wybitny ukraiński działacz społeczny i polityczny, historyk, publicysta, teoretyk rodzimego konserwatyzmu, autor oryginalnych koncepcji socjologicznych. W tej uroczystości wzięli udział wykładowcy, studenci, pracownicy Akademii oraz goście. Pomnik odsłonili przewodniczący Rady Nadzorczej MAUP, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, profesor Heorhij Szczokin oraz dyrektor Instytutu Kulturologicznych i Etnopolitycznych Badań MAUP, profesor Wasyl Jaremenko. O niezmiennym znaczeniu Wiaczesława Lipynskiego dla ukraińskiego budowania państwowości mówili w swoich wystąpieniach rektor Akademii Mykoła Hołowatyj, profesor Jurij Szyłow, poeta Anatolij Łohwynenko… Heorhij Szczokin w szczególności podkreślił: „Dziś mija dokładnie 125 lat od dnia urodzin tego wybitnego działacza politycznego i społecznego, ideologa, naukowca, który miał polskie pochodzenie i wyraźny ukraiński patriotyzm. Cała jego niełatwa droga życiowa świadczy o oddaniu ukraińskiej idei narodowej, szczerej i nieprzekupnej miłości do Ukrainy oraz dążeniu do wcielenia w życie najlepszego modelu budowy państwa dla samodzielnej i niepodległej Ukraińskiej Republiki. Jego prace na zawsze pozostaną w ukraińskim skarbcu i z pewnością zostaną wykorzystane w imię Boga i Ojczyzny”. Tworzenie ukraińskiej państwowości narodowej było treścią życia i najwyższą wartością polityczną dla Wiaczesława Lipynskiego. Żył w czasach, gdy idea państwowości narodowej znajdowała się na peryferiach zainteresowań politycznych ukraińskiej inteligencji. Jego idee i przekonania polityczne wykraczały poza granice ówczesnej świadomości społecznej, i w wyobrażeniu współczesnych jawił się jako romantyk-utopista, polityk-wyrzutek, który broni monarchii, obstaje przy ideach tradycjonalizmu (konserwatyzmu) i hierarchicznej struktury społeczeństwa. W. Lipynski stworzył własną koncepcję polityczną ukraińskiej państwowości opartą na wysokiej kulturze etnicznej wspólnoty chlebodawców-rolników i, ku wielkiemu żalowi, nie zdążył wcielić jej w życie. Z okazji tej uroczystości MAUP wydała unikatowe wydanie — „Ukraińska idea państwowa. Antologia politycznego tradycjonalizmu” (opracowanie i przedmowa O. Szokala i J. Orosa, artykuły biograficzne O. Szokala). W tym zbiorze zamieszczono duchowo-intelektualny dorobek 26 twórców ukraińskiej idei państwowej, od „Księgi Wielesa” po czasy współczesne. Prace W. Lipynskiego zajmują tu centralne, jednoczące miejsce, podobnie jak jego „teoria klasokracji”, która przewiduje współpracę wszystkich warstw społecznych narodu ukraińskiego na podstawie silnej klasy średniej („warstwy chlebodawców-rolników”) w imię stworzenia własnego państwa. Antologię przenika przewodnia idea: twórczy duch wielkich pracowników budzi życiową wolę jednostek oraz wolę polityczną i siłę ukraińskiego społeczeństwa do tworzenia własnego państwa na strategicznych podstawach ideologii narodowej, a w procesie tworzenia państwa narodowego naród tworzy samego siebie. gdy sami jej nie zbudujemy i nikt z nas nie stworzy narodu, gdy sami nie zechcemy stać się narodem”. Łypyński twierdził, że naród można skonsolidować na podstawie „patriotyzmu terytorialnego”, uważając, że każdy obywatel, niezależnie od narodowości, wyznania i przekonań politycznych, powinien być patriotą swojego kraju, dobrze znać i szanować jego historię, kulturę, przestrzegać miejscowych obyczajów. Od 1926 roku Wiaczesław Łypyński przeprowadza się do Ukraińskiego Instytutu Naukowego, założonego przez Pawła Skoropadskiego przy Uniwersytecie Berlińskim, gdzie kierował katedrą ukraińskiej państwowości. W 1930 roku, pokłóciwszy się ze Skoropadskim, założył kolejną organizację — „Braterstwo Ukraińskich Klasokratów-Monarchistów”. Łypyński długo chorował na gruźlicę, a 14 czerwca 1931 roku jego życie się zakończyło. Zgodnie z testamentem jego szczątki przewieziono z Austrii na Wołyń, do wsi Zaturce, gdzie je pochowano.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

EGZOTYCZNY KONSERWATYSTA

Rubrykę prowadzi Jurij SZAPOWAŁ, doktor nauk historycznych, profesor. Niedawno pewien znany polityk, występując na konferencji w naszym instytucie i krytykując współczesną władzę, powołał się na Wiaczesława Łypynskiego. Zarówno ja, jak i moi koledzy roześmialiśmy się i zaczęliśmy klaskać. Dla ukraińskiej myśli społeczno-politycznej początku XX wieku postać Łypynskiego, historyka, socjologa, polityka, publicysty, jest „egzotyczna”. Wiaczesław (Wacław) Łypynski urodził się 17 kwietnia 1882 roku we wsi Zaturce na Wołyniu. Zatem obecnie mija 125 lat od dnia urodzin Łypynskiego. Pochodził on z polskiego rodu szlacheckiego. Po studiach na uniwersytetach w Krakowie i Genewie, gdzie studiował historię i agronomię, Łypynski odbywa służbę wojskową, osiedla się w majątku na Humańszczyźnie, wydaje prace naukowe. Podczas I wojny światowej Łypynski zostaje powołany do armii czynnej. Po przewrocie październikowym wstępuje do armii ukraińskiej, a w maju 1918 roku na propozycję hetmana Pawła Skoropadskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tylko do pięciu lat i porzuciła go na pastwę losu. Dlatego mój tata musiał być zaradny w życiu, samemu zarabiać na chleb, samodzielnie opanował bardzo popularną wtedy (zresztą i teraz) naukę księgowości. Własnego kołchozu w małej Tekliwce nigdy nie było, tylko brygada i ojciec, który nawet przez pewien czas wykładał na kursach kołchozowych księgowych, został zaproszony do kołchozu jako rachmistrz w dużej sąsiedniej wsi Horodkiwka, dokąd z czasem przeprowadziła się nasza rodzina, gdzie mieszkałem i uczyłem się od czwartej do dziesiątej klasy. Dlatego uważam Horodkiwkę (w rozmowach ludzie do dziś nazywają ją Miaskiwką) za swoją drugą rodzinną wieś po Tekliwce. To nawet teraz duża, głośna wieś z ludnym jarmarkiem, dwiema szkołami średnimi, nową cukrownią i nieudolnym, „pseudomodernistycznym” mikrorejonem z pięciopiętrowymi blokami. Horodkiwka słynie ze swoich orkiestr dętych, bez których nie odbywa się żadne wesele czy pogrzeb w samej Horodkiwce i we wszystkich okolicznych wsiach. Nawet jeśli w niedzielę jest dziesięć wesel — znajdzie się i trąbki, i muzyków, żeby obsłużyć wszystkich. Ja również jako uczeń opanowałem zawód „dęciaka” w szkolnej orkiestrze, z którą nawet pierwszy raz w życiu pojechałem do Winnicy, a potem, zajmując pierwsze miejsce w obwodzie — do Kijowa na republikańską olimpiadę szkolną. Pamiętam, żeby wzmocnić brzmienie orkiestry w Kijowie, kierownik zaprosił młodego chłopaka z dorosłej kołchozowej orkiestry. Ponieważ wydano nam na występ krótkie niebieskie szorty — dopiero podczas ostatniej próby nasz kierownik zauważył, że kołchozowy muzyk ma wytatuowaną nad kolanem nagą dziewicę, a łydki miał strasznie owłosione. Słuchał naszego występu za sceną, w swoich domowych spodniach… Horodkiwka wielmożnie rozłożyła się na wysokich wzgórzach. Tutaj jest dużo słońca i poczucie wolności. Tutaj wszyscy mówią bardzo głośno, nie bojąc się donosicieli i władzy. Horodkiwka nigdy nie polegała na władzy, bo zawsze gotowa była przetrwać samodzielnie. Jako pierwsza na Ukrainie wędziła takie domowe kiełbasy, które pachniały z dziesiątek kilometrów nawet przy niekorzystnym wietrze. Kiedy tata z mamą wracali z targu z Horodkiwki, ja, mały, w Tekliwce czułymi nozdrzami wyłapywałem, czy niosą z jarmarku pachnący cud, który można było odłamać i jeść nawet bez chleba. Już jako student Uniwersytetu w Odessie, wszedłszy na słynny Prywoz, potrafiłem odgadnąć, gdzie sprzedają horodkiwską kiełbasę jeszcze od progu. Horodkiwscy ludzie zawsze byli nadzwyczaj przedsiębiorczy i żywotni. W latach sześćdziesiątych mężczyźni jeździli do Leningradu, kupowali tam kilkaset cynkowych niecek i rozprostowawszy je — kryli chaty, bo cynkowej blachy nie było w sprzedaży. U nas obficie rodziły warzywa i owoce. W innych wsiach wszystko to gniło i było wyrzucane, a w Horodkiwce zbudowali zakład przetwórczy i tysiące puszek wysyłali do głodnej Syberii, otrzymując stamtąd kożuchy, walonki, drewno. Mówią, że przed wojną w Horodkiwce było unikalne zjawisko — żydowski kołchoz. Wyobrazić sobie ten kołchoz jest mi trudno, ale są izraelskie kibuce… W Horodkiwce zbudowali jedną z pierwszych na Ukrainie elektrowni wodnych na rzece Szuumiwce. Ogromny staw był oazą naszego dzieciństwa, a matki straszyły nas: przestańcie się kąpać, bo wierzba w tyłku wyrośnie… Horodkiwka ma i swój własny ukraiński język. Aby określić bardzo piękną osobę, tutaj nie powiedzą „bardzo”, a z wydechem wypowiedzą: „ciężko ładna”, czyli taka już ładna, że jej czy jemu aż ciężko od tej ładności i piękna. Tutaj nie powiedzą „chodźmy do mnie i wypijmy po kieliszku”, a powiedzą „chodźmy i zjedzmy jakiegoś barszczu”. Tutaj jest swoja mądrość. Mój tata lubił powtarzać: „Nie sprzeczaj się z głupcem, bo między wami nie zauważą różnicy”, czy, powiedzmy, takie: „Nie ma nic gorszego, jak świnia chuda, żyd biedny, a kobieta pijana”. Tutaj, na horodkiwskim cmentarzu, jest mogiła mojego ojca, który zginął późną jesienią na polu buraczanym, pod kołami traktora, którym kierował pijany traktorzysta.Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

UKRAIŃSKA DROGA

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM Ciąg dalszy. Początek w nr 15 z 2007 r. „W ten sposób kozacy wyzwolili cały kraj i odzyskali go dla siebie, a Chmiel, rządząc nimi, wykazał niespotykane dotąd wzorce odwagi i talentu wojskowego. Bóg obdarzył go siłą i sprzyjał jego sprawie od początku do końca jego działań, a mieczem swoim zadał niszczycielski cios wielkiej pysze i uporowi Lachów”. Gdybyż to tak, drogi nam do dziś młody Arabie prawosławnej wiary! Gdybyż to Bóg dał naszemu Bohdanowi i siłę, i sprzyjanie jego sprawie (nie, naszej narodowej, naszej ukraińskiej doli!) „od początku do końca”. Do końca — szczególnie. Niestety, perejasławski koniec był dla nas tragiczny i faktycznie na trzy i pół wieku wrzucił nasz naród w mrok, w kolonialną beznadzieję, zapędził naszego ducha do podziemia. Jedynie nieliczni śmiałkowie przypominali światu i milczącemu ukraińskiemu pospólstwu o tym, że naród wciąż żyje: Mazepa, Taras, Kulisz, Kostomarow, Łesia Ukrainka, Franko, Hruszewski, Michnowski… Ale ty, Paweł z Aleppo, nie mogłeś o tym wiedzieć, bo po Perejasławiu minęło zaledwie półtora roku, a ty utrwaliłeś nam Ukrainę jeszcze wolną, żywą, energiczną, choć po wielkiej wojnie wyzwoleńczej powinny ją zamieszkiwać jedynie wdowy, dzieci oraz zniedołężniali dziadkowie z babciami. Zatem Paweł prowadzi do następnej ukraińskiej osady, miasteczka Dmytraszkiw (obecnie wieś Dmytraszkiw w rejonie piszczańskim, południowa Winniczyzna). Na słowo Dmytraszkiw moja dusza drgnęła — to sąsiedni z moim rodzinnym rejon! To — obok. Zatem tak żyli moi przodkowie na tej ziemi, gdzie się urodziłem. „Kiedy wyszliśmy na górę i, minąwszy bramę forteczną, ruszyliśmy miejskimi ulicami, to zobaczyliśmy mężczyzn, kobiety i dzieci w takiej mnogości, że nas to oszołomiło (Bóg niech błogosławi i pomnaża ich!). Głowy nam kręciły się od gęstego tłumu dzieci w każdym wieku, które sypały się niczym piasek. Zauważyliśmy w tym błogosławionym ludzie pobożność, bogobojność oraz cnotliwość wprost zdumiewające”. Kontynuuję, moi drodzy Ukraińcy, zapoznawanie was z unikalnym dokumentem historycznym naszego narodu, który podarował nam w XVII wieku młody Arab Paweł z Aleppo — syn prawosławnego patriarchy Makarego III, który odwiedził naszą z wami Ukrainę. Odwiedził półtora roku po sławnej wojnie narodowowyzwoleńczej kozactwa pod wodzą utalentowanego i odważnego wojownika, ale bezkręgowego męża stanu Bohdana Chmielnickiego o wolność, wiarę i własną Ojczyznę, oraz po perejasławskiej hańbie i zdradzie. Moskale jeszcze nie okupowali Ukrainy, ten proces dopiero się zaczynał, był ledwo widoczny. Mnie przynajmniej wydawało się, że latem 1654 roku Ukraina była krajem wdów, kalek, dzieci oraz staruszków i staruszek — mężczyźni złożyli swoje głowy na wojnie. W mojej wyobraźni była ona zdruzgotana i zrujnowana najazdami Tatarów i Lachów. Co więcej, Paweł z Aleppo wraz ze swoim ojcem wstąpili na południowo-zachodni kraniec naszej ziemi (południowa Winniczyzna, moja rodzinna ziemia) po tym, gdy Polacy urządzili tu krwawą Wielkanoc, właśnie w Zmartwychwstanie Pańskie najechali na województwo bracławskie i „ogniem i mieczem” wygubili oraz zrujnowali Ukrainę, która właśnie modliła się w cerkwiach. Bezstronne oko Pawła z Aleppo zobaczyło i opisało nam właśnie tę Ukrainę. A jeśli wziąć pod uwagę, że nasi ukraińscy pisarze z jakiegoś powodu byli leniwi i niedbali, uważając, że to, co napisane szablami — nie zapomni się i tak, to musimy znać na pamięć to, co udokumentowali o nas cudzoziemcy. Musimy, ale pod warunkiem, jeśli te dokumenty stały się ogólnodostępne, jeśli zna je naród od szkolnej ławy. Nawet wtedy, gdy ta prawda jest gorzka czy kłująca. Ówczesną Moskowię Paweł z Aleppo opisał nie tylko zbyt powściągliwie, ale i chłodno, nawet bardzo chłodno, jednak Rosjanie wydali jego książkę. Polakom dostało się jeszcze bardziej, ale i u nich notatki z podróży stały się jednym z podstawowych dokumentów historycznych Polski. Zatem jeszcze raz chcę podziękować wspaniałemu ukraińskiemu prozaikowi, mojemu towarzyszowi i ziomkowi (nasze wsie są oddalone od siebie o dwadzieścia kilometrów) Mykole Riabemu za jego wielką, pełną poświęcenia i patriotyczną pracę nad tłumaczeniem, naukowym komentowaniem, a co najważniejsze — upublicznieniem książki Pawła z Aleppo „Ukraina — ziemia kozaków”. Nikt z oligarchów oraz politycznych „wodzów” nie odpowiedział na prośbę Mykoły o pomoc w wydaniu tej unikalnej pracy, pomógł patriarcha Filaret i zwykli ludzie. Niech wydana jest w małym nakładzie, ale już jest. I obiecuję ci, Mykoło, publicznie, że jednak „potrząsnę” naszymi grubasami i władcami, aby „Ukraina — ziemia kozaków” wyszła w masowym nakładzie. A póki co kontynuuję czytanie fragmentów z zapisków z podróży Pawła z Aleppo, wykorzystując, oczywiście, niektóre komentarze do nich Mykoły Riabego oraz moje własne. „W tym czasie nasi bracia kozacy cierpieli wielkie męki, a najodważniejsi spośród nich uciekali spod władzy Lachów na wyspę w ujściu wielkiej rzeki Dniepr, która wpada do Morza Czarnego. Tutaj zbudowali wielką, niezdobytą twierdzę, gdzie znaleźli schronienie także odważni młodzieńcy z obcych ziem, ale bez kobiet, i obecnie zebrało się ich około pięćdziesięciu tysięcy. Jego przyjaciel, polski król (Władysław), potajemnie z nim umówił- Zdjęcie O. Łytwynenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PISARZE I KRONIKARZE ŻYCIA NARODOWEGO

się, że Chmiel wywoła powstanie, a on, król, będzie mu pomagał wojskiem, aby zniszczyć polskich magnatów, zostać samowładcą, rządzić samodzielnie, a nie schlebiać szlachcie. Jak mówiliśmy, magnatów było wielu, i każdy posiadał odziedziczone po przodkach wielkie ziemie. Byli wśród nich tacy, którzy mieli ponad sto tysięcy żołnierzy i nie mniej niż do dziesięciu tysięcy. Ale w swoich dążeniach nigdy nie doszli do porozumienia między sobą i każdy działał, jak sam chciał, przez co zginęli jeden po drugim. Co zatem uczynił Chmiel? Zabrawszy ze sobą syna Tymosza, osiem lat temu (w rzeczywistości — sześć) udał się do kozaków, którzy mieszkali na wyspie (Buckiej), i porozumiał się z nimi. Oni się ucieszyli i wysłali go do chana tatarskiego, aby również zawrzeć z nim porozumienie. Przybywszy do Tatarów, obiecał im bogatą zdobycz, ale oni nie dali mu wiary i zarazem obawiali się go. Wtedy zostawił u nich swojego syna jako zakładnika, a oni zawarli z nim przysięgłą umowę i, zjednoczywszy siły, wysłali z nim blisko dwadzieścia tysięcy jeźdźców. Z wyspy przyłączyło się do nich około pięciuset kozaków, bo reszta wciąż się bała. Sojusznicy napadli na polskie pogranicze. Zwierzchnik tej ziemi, dowiedziawszy się o tym, wysłał przeciwko nim około czterdziestu tysięcy żołnierzy. Kozacy napadli na to wojsko i z Bożą pomocą pokonali je, przy czym wzięli do niewoli większą jego część i zdobyli bogatą zdobycz. Tatarzy niezmiernie się z tego ucieszyli, odesłali jeńców do swojego kraju i poszli wspólnie z kozakami walczyć dalej z pysznymi Lachami. I Bóg dał kozakom zwycięstwo nad nimi. Zawładnęli oni znacznymi ziemiami, bo tak wcześniej uzgodnili z Krymczakami: „Ziemie i majątki nam, a jeńcy wam!” To był dziennikowy wątek Pawła z Aleppo, jego wejście w naszą historię, którą szczerze się zainteresował podczas podróży. Była to żywa, jeszcze gorąca ówczesna współczesność, która żyła nie tylko w duszach, lecz także na ustach Ukraińców. Jak widzimy, jest ona zazwyczaj dokładna nawet po trzech i pół wiekach. Mykoła Riabyj jedynie dodaje pewne niezwykle ważne dla zrozumienia współczesnych szczegóły i drobiazgi, dzięki czemu obraz staje się jeszcze pełniejszy. „Wyruszyliśmy z Dmitraszkowa przez most przed drewnianą fortecą. Przemierzywszy półtorej mili, przybyliśmy do miasteczka handlowego o nazwie Gariaczkiwka”. Na wspomnienie Gariaczkiwki moje serce zadrżało, fala słodkiego wspomnienia przepłynęła przez całą moją istotę. Tak, tak, to sąsiednia Gariaczkiwka, za pagórkiem, za osiem dzisiejszych kilometrów, skąd moi koledzy z klasy codziennie przychodzili do szkoły w Horodkiwce, przynosząc do klasy gariaczkiwskie błoto na kirzowych butach i gariaczkiwskie węgierki. A kto miał rower, uważany był za najszczęśliwszego, bo mógł wozić „na ramie” i „na bagażniku” aż dwie dziewczyny… Niech mówi dwudziestopięcioletni archidiakon syryjski Paweł z Aleppo, czyli Bulus Ibn az-Za’im al-Halabi, w przekładzie Mykoły Riabego: „Gdy podjeżdżaliśmy, na spotkanie naszego władyki patriarchy wyszli także za miasto wszyscy jego mieszkańcy, starzy i młodzi oraz kobiety. Zwykle stawali w dwa szeregi; gdy nasz władyka patriarcha podchodził do nich wprost, wszyscy klękali przed nim, dopóki nie pobłogosławi ich i nie minie, dopiero wtedy się podnosili. Wszyscy mężczyźni w tym kraju chodzą z kijami w rękach. Po tym, jak nasz władyka patriarcha ucałował ikonę i krzyż, oni, śpiewając stichiry, ruszyli przed nami i przy gęstym dzwonieniu wprowadzili do swojej cerkwi świętego Michała. Potem zaprosili nas do trapezy, a naszym koniom rzucili paszy. Zatrzymaliśmy się tu niedługo. Odprowadzono nas aż za miasto”. Paweł się nie pomylił. Było to rzeczywiście sotniowe miasto pułku bracławskiego, które odwiedził patriarcha Antiochii Makary III ze swoim młodym synem Pawłem. W mojej pamięci Gariaczkiwka to zwykła prowincjonalna wieś z typowym kołchozem, fermami, starą, nieczynną, z wybitymi oknami cerkwią na wzgórzu, zniszczonym klubem, kupami gnoju i uliczkami pełnymi kurzu lub bagniska. Jedynie to pozostało, że zachowała się historyczna nazwa, której „sowietyzatorzy” nie zdołali zniszczyć. Nie, w czasach bolszewickich wykształciła się nowa cecha gariaczkiwców: kto by nie ukradł w kołchozie, może nawet w biały dzień spokojnie nieść lub wieźć do domu środkiem głównej ulicy, nikt go „nie zobaczy”, a więc nikomu nie doniesie. To u nich święte aż do dziś. Tylko już nie ma czego kraść… Następny przystanek… Aż zapiera mi dech… drugie moje rodzinne wieś. Mój ojciec Saszko (w Teklówce nazywano go Sianko) uchodził za wielkiego uczonego ze swoimi ówczesnymi czterema klasami wykształcenia. Wychował się jako całkowity sierota, bo jego ojciec Semen, jak opowiadano, był malowanym pięknisiem, ale niespokojnym, gdyż w jego charakterze było coś wędrownego, nie domowego — ożenił się z teklowską pięknością Marią, lecz nie doczekawszy narodzin pierworodnego, odszedł dalej, a jego ślad w naszej rodzinie na zawsze zaginął. A moja babka Maria podtrzymywała mojego ojca…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

SPOŁECZEŃSTWO I MY

wzrost wysokości emerytury od 1 marca 2007 roku o współczynnik odpowiadający co najmniej 20 % tempa wzrostu średniego wynagrodzenia w porównaniu z rokiem poprzednim. Udoskonalenie zintegrowanego systemu udzielania adresowanej pomocy społecznej i usług socjalnych jest kolejnym składnikiem walki z wykorzenieniem oblicz ubóstwa w Ukrainie. Deklarowane udoskonalenie powinno polegać na utworzeniu sieci placówek opieki społecznej dla bezdomnych obywateli oraz osób zwolnionych z miejsc pozbawienia wolności. Jednak dokument w punkcie poświęconym temu przedsięwzięciu zawiera bardzo interesujące sformułowanie: „w zależności od możliwości finansowych” budżetu państwowego i lokalnego. Innymi słowy, na środki budżetowe nie warto zbytnio liczyć. Niemniej sfera takich usług społecznych może w znacznym stopniu rozwijać się skutecznie dzięki zasobom lokalnych społeczności i wsparciu sponsorów, z czym w Ukrainie, niestety, wciąż są duże problemy. Wsparcie społeczne dla osób o ograniczonych możliwościach fizycznych zostało określone w planie działań na rzecz realizacji Strategii przezwyciężania ubóstwa w Ukrainie jako odrębny ważny kierunek. W jego ramach przewiduje się optymalizację pracy placówek rehabilitacyjnych dla inwalidów i dzieci-inwalidów. Problem braku środków budżetowych i bierności trzeciego sektora jest i w tym przypadku aktualny. Wsparcie społeczne rodzin z dziećmi oraz dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej również zostało określone jako odrębny kierunek przezwyciężania ubóstwa. Oprócz udoskonalenia systemu udzielania gwarancji socjalnych rodzinom, które przyjmują na wychowanie dzieci-sieroty i dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej, w Planie mowa o zapewnieniu rozwoju sieci domów dziecka typu rodzinnego oraz placówek wypoczynkowo-zdrowotnych dla dzieci. Plan działań na rzecz realizacji Strategii przezwyciężania ubóstwa w Ukrainie zawiera także postanowienie o poprawie warunków mieszkaniowych społecznie wrażliwych warstw ludności, w szczególności mowa o opracowaniu zaleceń dotyczących projektowania budynków mieszkalnych, w których znajdują się mieszkania o przeznaczeniu socjalnym. Oto takie jest rządowe spojrzenie na skuteczne sposoby walki z ubóstwem w Ukrainie. Niektóre z proponowanych działań najwyraźniej bezmyślnie przedrukowano z zeszłorocznych zarządzeń dotyczących działań na rzecz realizacji Strategii przezwyciężania ubóstwa, a niektóre, jak na przykład punkt o tworzeniu domów dziecka typu rodzinnego, bez wątpienia brzmią zgodnie z wymogami i realiami dzisiejszego dnia. Jednak ślady żebractwa na bruku naszych ulic i oblicza ubóstwa w naszej codzienności wciąż są obecne. A rządowe zarządzenie jest dość nikłe i ułomne na tle, powiedzmy, długich sznurów ukraińskich zarobkowiczów, ciągnących się z ukraińskiej prowincji na wszystkie strony świata. ...ej podstawie i powstaje korupcja — największe zło dla dynamicznego rozwoju gospodarki rynkowej oraz zbudowanego na niej demokratycznego społeczeństwa. Aby walczyć z korupcją, gospodarka kapitalistyczna za pośrednictwem państwa utworzyła system praw, które chronią sprawozdawczość. A dokładniej — system pieniężny, który musi działać w sposób wyraźny. Jeżeli pieniądze lubią spokój, to system praw strzeże tego spokoju. Jednak nadzieje na przezwyciężenie korupcji za pomocą praw okazały się płonne, i odbiło się to na moralności społecznej, która mimo wszystko dąży do wykorzenienia istniejącego zła. Łapownictwo wyśmiewają i potępiają nasi pisarze, lecz łapówka mimikuje. I oto jako analog rodzimej łapówki zaczęła się rozpowszechniać francuska protekcja, polegająca na wpływowych znajomościach albo na żonach dostojnych państwowych mężów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

JAK WALCZYĆ Z UBÓSTWEM?

Żanna BEZP’JATCZUK Na ulicach miast Europy Zachodniej nie spotkacie żebraków i tych, których u nas przyjęło się nazywać bezdomnymi. Na ulicach unijnej Europy Wschodniej również nie majaczą smutne oblicza ubóstwa i beznadziei. Na ulicach ukraińskiej stolicy, nie mówiąc już o innych miastach i miasteczkach naszej przestronnej ziemi, te oblicza zwrócone są ku nam niemal przy każdym wejściu do metra, przy przejściach podziemnych i supermarketach, w podmiejskich pociągach i na dworcach. Umiemy dawać jałmużnę i współczuć, ale walczyć z przyczynami źródłowymi tego zjawiska — nie. Dlatego warto zwrócić szczególną uwagę na rozporządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 31 stycznia 2007 roku nr 25-r „O środkach dotyczących realizacji w 2007 roku Strategii przezwyciężania ubóstwa na Ukrainie”. Sama Strategia została opracowana jeszcze w czasach Leonida Kuczmy i oto już szósty rok realizowane są środki dotyczące jej wdrożenia. Na lata 2005—2009 przypada już trzeci etap zakrojonej na szeroką skalę walki z ubóstwem, na którym ma zmniejszyć się głębia ubóstwa wśród najbardziej wrażliwych warstw ludności. Następstwem tego ma być stworzenie przesłanek do przejścia od Strategii przezwyciężania ubóstwa do Strategii zapobiegania ubóstwu. Według danych Ministerstwa Polityki Społecznej i Pracy, monitoring wskaźników ubóstwa według kryterium określonego przez ONZ dla krajów Europy Środkowej i Wschodniej — 4,3 dolara USA według parytetu siły nabywczej — daje pocieszające wyniki: poziom ubóstwa na Ukrainie w 2005 roku wynosił 1,3 % wobec 11 % w 2001 roku. Od 2001 do 2005 roku krajowa granica ubóstwa zwiększyła się dwukrotnie: od 175 hrywien do 365 hrywien, a poziom ubóstwa w tym czasie zmniejszył się z 27,2 % do 27,1 %, czyli w naszym kraju obserwuje się napawającą nadzieją pozytywną dynamikę: dochody obywateli rosną, a liczba biednych — nie. Wspomniane rozporządzenie rządu zawiera wykaz konkretnych środków, zgrupowanych według kilku kierunków. Pierwszy z nich — podniesienie poziomu zatrudnienia ludności i rozwój rynku pracy na Ukrainie. Tak więc w 2007 roku Gabinet Ministrów planuje zatrudnić za pomocą państwowej służby zatrudnienia nie mniej niż 1081 tys. osób spośród ludności niezatrudnionej i bezrobotnych oraz zaangażować do płatnych prac społecznych nie mniej niż 410,8 tys. osób. Warto zaznaczyć, że angażowanie bezrobotnych do prac społecznych w Unii Europejskiej od dawna uważane jest za archaizm polityki zatrudnienia, który zazwyczaj nie uzasadnia kosztów poniesionych na jego wprowadzenie i wyraźnie nie poprawia wskaźników zatrudnienia. Dlatego w Europejskiej strategii zatrudnienia UE takie środki walki z bezrobociem nie uzyskały szczególnego poparcia. Natomiast przewidziane wśród środków walki z ubóstwem zwiększenie liczby bezrobotnych, którzy będą przechodzić szkolenia zawodowe, w szczególności według NOWA DUCHOWOŚĆ Zdjęcie O. Łytwynenki indywidualnych planów, prowadzenie pracy z zakresu orientacji zawodowej wśród młodzieży i wypłata jednorazowego zasiłku dla bezrobotnych w celu organizacji działalności gospodarczej to inicjatywy całkowicie zgodne z europejskimi standardami efektywnej polityki zatrudnienia. Bardzo ważne jest również to, że w planie działań wspomniano także o pracy nad zawieraniem umów międzynarodowych w sferze pracy, zatrudnienia, migracji zarobkowej i zabezpieczenia społecznego. W 2007 roku Ministerstwo Pracy kontynuować będzie pracę nad zawieraniem umów międzynarodowych dotyczących zatrudnienia z Gruzją, Grecją, Portugalią, Włochami, Hiszpanią, Polską oraz w sferze zabezpieczenia społecznego z Węgrami, Izraelem, Niemcami, Portugalią, Rumunią, Rosją i Estonią. Ważne, że w tym wykazie są takie kraje jak, powiedzmy, Portugalia, gdzie położenie migrantów zarobkowych z Ukrainy jest otwarcie bezprawne, a nawet upodlone. Kolejny podstawowy kierunek przezwyciężania ubóstwa na Ukrainie — zwiększenie dochodów z działalności zawodowej obywateli. Planuje się kontynuować pracę nad uporządkowaniem warunków wynagradzania „pracowników instytucji, zakładów i organizacji poszczególnych gałęzi budżetowej sfery” według Jednolitej taryfy płac. Przewidziano również uporządkowanie warunków wynagradzania pracowników organów władzy państwowej i samorządu lokalnego. Ubezpieczenia społeczne jako sposób ochrony jednostki przed utratą dochodu — kolejny podstawowy kierunek walki z ubóstwem, polega on na stopniowym zbliżaniu minimalnej wysokości zasiłku dla bezrobotnych do ustalonego poziomu minimum socjalnego. Jest to sprawa potrzebna, ale ciekawe, że w Europejskiej strategii zatrudnienia UE podobne środki nie zostały uznane za priorytetowe. Priorytetowe powinny być aktywne środki, takie jak wspieranie inicjatyw w sferze małego i średniego biznesu, a nie pasywne środki polegające na zwiększaniu różnych wypłat. A ukraiński rząd, jak wiadomo, takiej dynamiki rozwoju swoimi działaniami wcale nie stymuluje. Niezwykle ważne jest utrzymanie balansu między społecznie akceptowalną wysokością wypłat z tytułu bezrobocia a wspieraniem motywacji do pracy, ponieważ kiedy płacą dobrze za bezrobocie, to bodziec do pójścia do pracy dryfuje z płaszczyzny materialnej na płaszczyznę moralno-etyczną. Także w planie działań walki z ubóstwem wspomina się o pod- „Łapówkarze powinni drżeć, jeśli nakradli tylko tyle, ile potrzeba dla nich samych. Kiedy zaś zagrabili wystarczająco dużo, by podzielić się z innymi, to nie mają się już czego bać”. Cyceron I. Problem korupcji i łapówkarstwa — jeden z najbardziej aktualnych, o którym dziś mówią wszyscy. Jest on zagrażający nie tylko dla społeczeństwa, ale i dla spokojnego funkcjonowania pieniędzy. Jak wiadomo, pieniądze lubią ciszę i spokój. Z początkiem utrwalania się „porządku monetarnego” (gospodarki rynkowej) od razu odpada potrzeba odwiecznie istniejącego „udobruchiwania” tych, którzy „stoją wyżej” — bogów, duchów, władzy, kościoła, urzędników itp. W istocie, ofiarowanie bogom, które szczegółowo opisuje się w zabytkach kultury światowej — mitach, eposach, literaturze itp., było pierwszą formą łapówki. Odmowa złożenia ofiary była surowo karana. Kiedy kreteński król Minos, wbrew swojej obietnicy, odmówił złożenia w ofierze Posejdonowi wielkiego, pięknego byka, ten zesłał na żonę Minosa — Pazyfaę nienaturalny pociąg do zwierząt. W rezultacie tego związku narodził się Minotaur — potwór z głową byka, umieszczony przez Minosa w labiryncie. Zatem odmowa złożenia daru ma nieprzyjemne, a nawet ciężkie konsekwencje. Mity ostrzegają przed podstępnością tych, którzy przynoszą dary, na które nie zasługuje ten, komu są one darowane (wrogowie, obcy, osoby postronne itp.). Jednak możliwość łatwego łupu — jedna z najbardziej atrakcyjnych rzeczy, do której zawsze uciekają się chętni szybko się wzbogacić. Ale domaganie się przywileju poprzez łapówkę czy podarunek nie ma żadnych podstaw moralnych ani prawnych, a w konsekwencji — obie strony cierpią. Sposób rozwiązywania problemów poprzez ofiarowanie, poprzez okup i przekupstwo głęboko zakorzenił się w ludzkim życiu. Moralność, wbrew oczekiwaniom, nie zdołała skutecznie przeciwdziałać pokusie uzyskania łatwego zysku — złota, ozdób, pieniędzy, majątków, ziemi, władzy, kobiet, w ogóle własności. Ludzka natura w przeważającej większości nie mogła oprzeć się podobnym pokusom. Ale wraz z powstaniem gospodarki kapitalistycznej pojawia się paląca potrzeba sprawozdawczości, co tworzy przeszkodę dla dokonywania różnych nielegalnych transakcji. Gospodarka rynkowa nie może w pełni funkcjonować, rozwijać się, jeśli zaangażowane są w niej nierozliczalne wartości — pieniądze, podarunek, łapówka. Na ich-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

HABAR I KORUPCJA

Rubrykę prowadzi Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NOWA JAKOŚĆ KOMÓREK TOWARZYSTWA

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Minęło sporo czasu od utworzenia podstawowych komórek Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które z czasem stały się proświtańskimi. Członkowie „Proświty” stanowią intelektualne jądro procesu politycznego, które na pierwszym miejscu stawia nie walkę o władzę, a przywrócenie sił witalnych ukraińskiego narodu, zachowanie i rozwój tożsamości Ukraińców. Warunki i cel działalności podstawowych komórek nieustannie zmieniały się w rytm życia narodu. Stopniowo doszliśmy do potrzeby jakościowych zmian, których przeczucie przywiodło przewodniczących podstawowych komórek miejskiej „Proświty” w Iwano-Frankiwsku do Domu Ludowego. Było to 29 marca, większość przyszła na zebranie zaraz po zakończeniu wiecu miejskiego, na którym przyjęto rezolucję z żądaniem przedterminowych wyborów ukraińskiego parlamentu. Temat ten jeszcze długo dominował w nastrojach proświtan, którzy zebrali się na szczerą rozmowę o sprawach organizacji. Spokojnie porozmawiać na temat wzmocnienia organizacji zazwyczaj nie pozwala ciągłe napięcie i dramatyzm ukraińskiej polityki oraz zachowanie władzy. Zmuszeni byliśmy przywyknąć do poświęcania rozbudowy organizacji proświtańskiej na rzecz budowy państwa. Teraz nadszedł czas przewartościowania postrzegania przez „Proświtę” ukraińskiej polityki oraz jasnego określenia celu różnych ogniw organizacji, nowej jakości pracy społecznej. Dotyczy to przede wszystkim podstawy — komórek podstawowych. Przewodniczący miejskiej „Proświty” akademik Wasyl Bojko podkreślił niełatwą sytuację na Ukrainie, która wymaga od proświtanina, nawet w warunkach Galicji, nadzwyczajnej koncentracji wysiłków i myśli. Bez wątpienia organizacja miejska ma w swoim dorobku wiele pożytecznych dla ukraińskiej społeczności spraw, ale teraz od każdego przedstawiciela komórki wymagano jednego — krytycznych uwag i propozycji. Komórka „Proświty” powinna mieć codzienny sens działania i odnosić codzienne zwycięstwa, odczuwać własną obecność w ogólnym systemie Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Proświta”. Problemów jest wiele: zalew obcojęzycznej prasy, niechlujne nieukraińskie szyldy, natrętna obca telewizja, problem wychowania dzieci migrantów zarobkowych, zauważalne obniżenie poziomu kultury ogólnej ludności i zniechęcenie do zachowania tradycji. Wyliczać nie ma sensu, bo niepokoi co innego — ogólny deficyt czasu sprowadza do minimum możliwości aktywnego Ukraińca do poświęcenia się sprawie społecznej, i dlatego coraz trudniej przychodzą realne pozytywne rezultaty pracy proświtańskiej. Słuchając tradycyjnych, rok w rok wygłaszanych wystąpień, niemal fizycznie odczułem anachronizm długotrwałych zebrań. Koniecznie potrzebne są seminaria szkoleniowe i orientacyjne — trening aktywnego jądra organizacji. Dotąd uważano za wystarczające po prostu bycie członkiem organizacji, wnosząc w jej atmosferę własną wizję celu i sposobów działania. Teraz dla sukcesu ukraińskiej organizacji to za mało — potrzebna jest jedność wizji celu i sposobów działania komórki jako jednostki ogólnoukraińskiego towarzystwa, umiejętność wykorzystania ogólnej struktury „Proświty” dla potężnego wpływu na społeczeństwo i władzę. Zapewnić sukces może wykorzystanie nowoczesnych technologii informacyjnych, schematów komunikacji komórek podstawowych, rejonowych i miejskich zjednoczeń. Większość problemów ma charakter ogólnoukraiński i konsekwencje wpływu na Ukrainę innych państw świata. „Proświta”, nawet na poziomie komórki podstawowej, powinna umieć dokonywać głębokiej analizy zjawisk i wydarzeń ukraińskiego życia, znajdować we wszystkim interes narodowy i korzyść dla zachowania i rozwoju tożsamości, zwiększenia wpływu Ukraińców i ukraińskich wartości na społeczeństwo i państwo. Tylko tak „Proświta” może dostrzec perspektywę, aby pomóc ukraińskiej społeczności jak najszybciej wejść na drogę rozwoju na równi z silnymi narodami świata. Jeśli nadal będziemy mówić tylko o obronie i samozachowaniu — to nie będzie „Proświta”, a jej bezsilny cień, który nie pomaga narodowi zdobyć godnego miejsca wśród narodów świata. Takie myśli trzeba przepędzać ze środowiska proświtańskiego, choćby jak cięż- Akcja iwano frankowskich prośwician w 2004 roku, niezależnie od tego, jak nieprzychylnie nie układałby się los Ukraińców na Ukrainie. Droga do efektywnej pracy społecznej wiedzie wyłącznie przez opanowanie pewnego poziomu profesjonalizmu, wykorzystanie nowoczesnych światowych form działalności, doświadczenia świata. Metodologia i zarządzanie nowoczesną organizacją społeczną non-profit mogą bardzo przyspieszyć jakościową odnowę pracy oddziałów i ich zrzeszeń. Niezbędne są merytoryczne dyskusje o sensie działalności oraz konkretne cele i możliwości. Jakieś pięć lat temu podjąłem próbę zastosowania ogólnej metodyki pracy organizacji pozarządowej non-profit do warunków działalności „Proświty”. Powstała niewielka broszura, którą nazwałem „Proświta — misja, struktura i praktyka organizacji społecznej”. Niestety, do tej pory nie ma możliwości wydania jej siłami organizacji obwodowej. Nie mam nawet żadnej oceny tej pracy. Opracowania z teorii i praktyki działalności proświciańskiej, typowe regulaminy i metodyki działania są niezbędne w warunkach naturalnego zmniejszenia czasu wolnego, który można poświęcić na pracę społeczną, a także w warunkach braku środków na zatrudnienie płatnych funkcjonariuszy. Moim zdaniem, opracowanie metodyki jakościowo nowej pracy różnych struktur „Proświty” może zostać zrealizowane jako szeroko zakrojony projekt Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z udziałem każdej organizacji obwodowej. Do tej pory władza państwowa nie wspierała „Proświty” w sposób rzeczywisty, gdyż fakt jej działalności jest bezpośrednim świadectwem przerwanego w czasie najwyższego wzlotu lat 90. państwowego samostanowienia Ukraińców na Ukrainie. W rzeczywistości „samostanowiła się” wierchuszka władzy, której obojętne są autentyczne wartości Ukraińców. „Proświta” musi czerpać siłę w ukraińskiej wspólnocie i pracować na rzecz wzmocnienia ukraińskiego etnosu, nie uciekając się do daremnego misjonarstwa w gąszczu zrusyfikowanej enklawy polityki, służby państwowej i biznesu. Jak tylko ukraiński etnos nabierze wystarczającej siły, wszystko wróci na swoje miejsce, a obywatelska ukraińskość nagle stanie się ekonomicznie opłacalna. „Proświta” powinna być standardem nowoczesnego Ukraińca, wspierać chętnych do stania się nowoczesnym silnym Ukraińcem i promować takich ludzi we wszystkich strukturach władzy i społeczeństwa, usuwając przeszkody i szkodników na drodze rozwoju i zachowania ukraińskiej tożsamości. Istnieją pewne naturalne zaliczki i wymagania wobec „Proświty”: 1. Dbając o odporność, przetrwanie i rozwój ukraińskiego etnosu, nie ma ona prawa być słabą, i Ukraińcy muszą o tym pamiętać. 2. W warunkach całkowitego braku ruchu społecznego na rzecz ochrony praw Ukraińców, powinna ona pokazać ogromnej ukraińskiej wspólnocie lustro, aby zobaczyła siebie i poczuła zdolność do samodzielnego zagwarantowania sobie prawa do języka, kultury i wiary, demokratycznego określania ukraińskości władzy. 3. W warunkach współczesnej konkurencji informacyjno-ekonomicznej narodów państwowych powinna ona przekonać etnicznych Ukraińców do przyjęcia wyzwania światowej konkurencji, opanowując własną przestrzeń informacyjną ukraińskimi wartościami jako ochroną przed negatywami globalizacji, udowodnić kręgom biznesowym i obywatelom Ukrainy prostą prawdę o niemożności wygrania światowej konkurencji bez oparcia na wartościach humanistycznych ukraińskiego etnosu. Nowoczesna misja „Proświty” musi być złożona, bo czas nie czeka, aż w końcu drogą gorzkich prób i błędów naród pojmie ideę ukraińską i demokrację. Organizacja musi uczyć się i zdobywać udane doświadczenia szybciej niż naród, wtedy jej misja będzie potrzebna, a praca w organizacji będzie interesująca dla każdego rozsądnego Ukraińca. Główny cel — natychmiastowe dopełnienie państwowego samostanowienia Ukraińców na Ukrainie, które jest możliwe jedynie kosztem przebudzenia twórczych sił narodu i wykorzystania mądrego doświadczenia wielu pokoleń naszych przodków. W obecnych warunkach potrzebny jest jeszcze trzeci warunek — odgonić „świnie”, które już zdążyły porządnie podryć korzenie narodowego drzewa. I co najważniejsze — wielkie projekty „Proświty” powinny jednoczyć wszystkie podstawowe oddziały, angażować wszystkich aktywnych Ukraińców, aby zawsze kończyły się zwycięsko i z największą korzyścią dla narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PAMIĘCI OLESIA HONCZARA

Na początku kwietnia w Chersońskiej Obwodowej Naukowej Bibliotece Uniwersalnej im. Olesia Honczara z inicjatywy pracowników księgozbioru oraz Chersońskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki odbył się wieczór-requiem ku pamięci znanego ukraińskiego pisarza, działacza społecznego i politycznego Olesia Terentijowicza Honczara. Wspomnieniami o osobistych spotkaniach z chorążym ukraińskiej literatury podzielili się z obecnymi na wieczorze studentami i literatami Chersońszczyzny honorowy przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zrzeszenia «Proświty», poeta Mykoła Bratan, poeta Walerij Kulik oraz przewodniczący Komsomolskiej Rejonowej Organizacji «Proświty», poeta, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wasyl Meleszczenko. Ozdobą wieczoru stały się wiersze napisane przez chersońskich miłośników twórczości Olesia Honczara.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«WSTAŁO SŁOWO»

Tak nazywa się akcja, którą zapoczątkował i z powodzeniem wciela w życie Chersoński oddział obwodowy Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta”. Młodzi recytatorzy utworów Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, poeci i muzycy z różnych zakątków Tawrii 22 dnia każdego miesiąca (od 22 stycznia 2007 roku) zbierają się przy pomniku Wielkiego Kobziarza w Chersoniu, aby uczcić język ojczysty i twórczy geniusz wielkiego syna Ukrainy Tarasa Szewczenki. Akcja zyskuje rozgłos. Dlatego coraz więcej młodych poetów, recytatorów i muzyków zapisuje się do klubu literackiego „Wstało słowo”. Tak też niedawno przy pomniku Tarasa Szewczenki w Chersoniu ponad stu studentów i uczniów ponownie zebrało się na wiecu czci dla rodzinnych świętości narodu ukraińskiego. Podczas tej akcji utwory Szewczenki brzmiały wyjątkowo. Wiem, że nasze idee chce wesprzeć każdy świadomy młody obywatel Ukrainy. Obrońmy Szewczenkę, obrońmy język ojczysty — obrońmy Ukrainę. Oleg OLEKSIUK, m. Chersoń budowli na placu Narodowym — centralnym historycznym placu Użhorodu. Zwracamy się do patriotycznej społeczności Użhorodu i wszystkich wielbicieli Wielkiego Kobziarza, aby stanęli w obronie pomnika Tarasa Szewczenki. Takiego bluźnierstwa nie można dopuścić! *** 22 marca 2007 r. odbyła się kolejna sesja Rady Rejonowej w Rachowie. Na swoim posiedzeniu POSTANOWIŁA: Uznać decyzję Rady Obwodowej Zakarpacia z dnia 7 marca br. nr 241 „O uznaniu narodowości »rusińskiej«” za taką, która jest sprzeczna z Konstytucją Ukrainy oraz Ustawą Ukrainy „O samorządzie lokalnym na Ukrainie”. Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie konieczności uchylenia decyzji Rady Obwodowej Zakarpacia z dnia 7 marca br. nr 241 „O uznaniu narodowości »rusińskiej«”. W. PIPA-KOSIWSKI, przewodniczący Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

BOLESNE KWESTIE ZAKARPACIA

Nie bez wzburzenia członkowie Proświty z rejonu rachowskiego, jak i całego Zakarpacia, przyjęli wiadomość o tym, że rada obwodowa na swoim posiedzeniu plenarnym 7 marca 2007 roku podjęła decyzję „O uznaniu narodowości »rusińskiej«”. Kwestia ta została zaproponowana przez moskalofilskie siły regionu, organizatorem był deputowany rady obwodowej, „naszoukrainiec” Jewhen Żupan. Oto jakie informacje podała służba prasowa rady obwodowej w gazecie „Nowyny Zakarpattia” 13 marca br.: „1. Uznać na terytorium obwodu zakarpackiego narodowość »rusińską«; 2. Zwrócić się do Rady Najwyższej Ukrainy z wnioskiem o uznanie narodowości »rusińskiej« na szczeblu ustawodawczym; 3. Kontrolę nad wykonaniem tej decyzji powierzyć zastępcy przewodniczącego rady obwodowej W. I. Brenzowyczowi oraz stałej komisji rady obwodowej ds. oświaty, nauki, kultury, duchowości, polityki młodzieżowej, kultury fizycznej i sportu, mniejszości narodowych oraz polityki informacyjnej I. I. Orosowi. Niniejsza decyzja została przyjęta przez 71 deputowanych spośród 75 obecnych na sesji”. Stało się tak dlatego, że do obwodu przybył „ojciec” stworzenia „kwestii rusińskiej”, amerykański uczony Paul-Robert Magocsi. To on marzy o stworzeniu w centrum Europy tzw. „republiki Rusinii”. Najpierw trzeba uznać narodowość „rusińską”, potem weźmie się za „język rusiński”, następnie „autonomię dla »Podkarpackiej Rusi«” i wreszcie „Rusinię”. W tym pomagają mu, jak widzimy, rada obwodowa, składająca się z deputowanych „naszoukraińców”, „partii ludowych”, komunistów. A praktycznie w tych partiach znajdują się mukaczewscy, swalawscy, międzygórscy fencykowcy i brodiowcy z czasów Czechosłowacji (lata 30.—40. ubiegłego stulecia). Ten sam „uczony Amerykanin” doradził kierownikowi frakcji „naszoukraińców” Iwanowi Balodze (rodzony brat Wiktora Bałohy z Administracji Prezydenta), a ten wywarł „wpływ” na przewodniczącego rady obwodowej Mychajła Kiczkowskiego i sprawa została „rozwiązana”: naród „rusiński” na szczeblu obwodowym, bo „przeciw” zagłosowało dwóch deputowanych: członkowie BJuT wyszli z sali i nie głosowali, trzech wstrzymało się od głosu. Na Zakarpaciu jest jeszcze jedna bolesna kwestia. 26 stycznia br. na sesji Rady Miejskiej w Użhorodzie, na polecenie mera miasta Serhija Ratuszniaka, 30 deputowanych podjęło decyzję o przeniesieniu pomnika Tarasa Szewczenki z miejsca, gdzie został ustawiony 9 marca 1999 roku, w inne, tam, gdzie do 1991 roku stał pomnik kata narodu ukraińskiego Lenina. Ta decyzja nie może nie niepokoić użhorodczyków i całej opinii publicznej obwodu. Przecież pomnik wzniesiono z datków zakarpackich Ukraińców. Pieniądze zbierano w placówkach oświatowych, w zakładach pracy, w różnych organizacjach, instytucjach, w miastach i wsiach regionu. Pomnik wzniesiono na Placu Narodowym, przed historycznym budynkiem Rady Narodowej Zakarpackiej Ukrainy, która była rządem przed przyjęciem regionu do Ukrainy. Teraz kosmopolita XXI wieku Serhij Ratuszniak w tym samym miejscu chce zbudować jakiś bank. Patriotyczna opinia publiczna Zakarpacia jest oburzona takim zachowaniem mera miasta: odbywają się wiece, na których szczerzy Ukraińcy występują przeciwko takiej decyzji rady miejskiej, w szczególności tych deputowanych, którzy sprzedali się za trzydzieści srebrników (chodzą słuchy, że tym deputowanym, którzy początkowo nie chcieli głosować, Ratuszniak „wydał” po siedem tysięcy hrywien). Zarząd Rejonowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Rachowie wraz ze wszystkimi członkami Proświty w rejonie PROTESTUJE: — przeciwko przeniesieniu pomnika Tarasa Szewczenki w inne miejsce; — przeciwko jakiejkolwiek budowie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Hanna DENYSKO, zasłużona dziennikarka Ukrainy, laureatka nagrody imienia Symona Petlury Życie Mykoły Kulczynskiego jest na widoku społeczności od 1987 roku, kiedy to on, wówczas robotnik-dźwigowy, założył w Połtawie klub „Ridne słowo” („Rodzime słowo”), który stał się podstawą dla stworzenia zarówno „Proświty”, jak i Ludowego Ruchu Ukrainy na Połtawszczyźnie. Kulczynski to wieloletni lider tych organizacji, deputowany ludowy Rady Najwyższej trzech kadencji, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. A wcześniej przyszło panu Mykole zaznać dwóch i pół roku łagrów za miłość do rodzinnego kraju i ukraińskiego obyczaju, za rozpowszechnianie samizdatu, w szczególności „Listu twórczej młodzieży Dniepropetrowska”. MYKOLE KULCZYNSKIEMU W DNIU 60-LECIA Nie wyrzekał się swego narodu, Cierpienie przetopił w czyn I stanął odważnie za wolność, Bo Ukrainie — wierny syn! Klub „Ridne Słowo” przebiśniegiem wiosennym Przebił się przez lód sennej Połtawy. I zaświtał świt Niepodległości, I ożyła kozacka pieśń i sława. Pan niech strzeże Ciebie, Mykoło, — Przewodniku, Poeto i Mężu Stanu! Ściskamy mocno dłonie w bratnim kole! I niech znikną wszyscy podli nikczemnicy! Wiosna idzie! Ona taka barwna! Jej nie zniszczą szarzy malarze. Witamy! Życzymy uroczyście, Żeby Pan Tobie podarował Wymarzone: Państwo, niczym stal, Rycerstwo uczciwe na jego czele I rozchmurzone twarze Ukraińców… I niech mnożą się Kulczyniątka małe! Proświcianie Tymofij BORDULIAK Urodził się Mychajło Szałata 3 kwietnia 1937 roku we wsi Berteszów na Lwowszczyźnie. Dzieciństwo minęło w niespokojnym czasie wojny i partyzanckiej walki UPA o wolność i niepodległość Ukrainy. Był świadkiem krwawych moskiewskich obław na ukraińskich patriotów, aresztowań i wywożenia współmieszkańców na Sybir. W rodzinnym domu przestrzegano wszystkich narodowo-religijnych tradycji, lubiano śpiewać, a matka brała udział w amatorskim ruchu artystycznym. Uczeń Mychajło od małego interesował się bajkami, baśniami, różnymi książkami. Wierszować zaczął w 1951 roku. 24 marca 1954 roku po raz pierwszy odważył się wysłać swoje utwory na konkurs do redakcji drohobyckiej gazety obwodowej „Radianśke słowo” („Sowieckie słowo”). W przeglądzie konkursowym „Młode głosy” odnotowano: „Dobre pod względem zamysłu wiersze ucznia 8 klasy Bakowskiej szkoły średniej rejonu nowostriliszczańskiego Mychajła Szałaty „Bohdan Chmielnicki” i „Niech pokój panuje na ziemi”. Młody debiutant stara się wcielić swoje zamysły, ująć je w poważne formy epickie…” W 1957 roku M. Szałata wstąpił do Lwowskiego Instytutu Pedagogicznego na wydział filologiczny. We Lwowie student Mychajło zaprzyjaźnił się z młodymi wówczas literatami M. Ilnyckim, W. Kwitnewym, W. Łuczukiem, Oksaną Senatowycz, uczęszczał na wieczory literackie. Na spotkaniach nabył wtedy z autografem książki Dmytra Pawłyczki „Prawda woła” i Rostysława Bratunia „Jestem synem Ukrainy”. W latach lwowskich zaczął publikować w periodykach. Na początku 1960 roku Lwowski i Drohobycki instytuty pedagogiczne połączono w Drohobycki Państwowy Instytut Pedagogiczny (od 1998 roku — uniwersytet) nie było okupacyjnej rosyjskiej komunistycznej władzy”, — wspomina Mykoła Heorhijowycz. U nas mama wieczorami zawsze, zawsze stawiała w pokoju kwiaty. Potem oni z tatą siadali pod chatą i śpiewali. Sąsiedzi, którzy już zapomnieli nawet pieśni swojego narodu, czasem pouczali: „Posialiby lepiej ogórków jakąś grządkę zamiast kwiatów”. Lecz tata i mama mimo wszystko stawiali co wieczór kwiaty i co wieczór śpiewali pieśni. Brat, który pracował w Instytucie Fizyki w Kijowie, przywoził samizdat i dawał czytać Mykole. W 1969 roku Kulczynskiego, który przygotowywał się do wstąpienia na filologię Uniwersytetu Dniepropetrowskiego, aresztowano. „Lepiej byś kradł, niż agitował za tą mową”, — powie mu śledczy. A drugi pouczał ojca: „Lepiej by wasz syn mniej czytał tych Franków i Szewczenków i tych historii (chodzi o historię Ukrainy), to nie trafiłby do więzienia”. To i o swojej młodości Mykoła Kulczynski potem napisze: Pragnienie żyć i pragnienie umrzeć. Płonąć błękitnym promieniem, szeleścić deszczem jesiennym czy kropelką wiosenną dzieciątka kąpać. Pragnienie żyć dla dobra. Pragnienie umrzeć dla wolności. Kulczynski — mistrz miniatury poetyckiej. Te jego wiersze wywołują skojarzenia z szczytowymi wzorcami światowej liryki, w szczególności japońskiej. Księżyc w pełni Między mniszkami blask dawnej cerkwi. Zdaje się, zaraz popłyną razem one między gwiazd blady blask. Jaka cicha chwila!.. I w owe ciche, błogosławione chwile duszę Mykoły Kulczynskiego. Oni pilnowali, a on rósł. I wyrósł nie tylko na polityka, niezłomnego towarzysza broni Wiaczesława Czornowiła, ale i na poetę, któremu jest co powiedzieć ludziom. Jak znikną wszystkie Golgoty i słowo, powiedziane inaczej, nie zakują w kajdany, wtedy to, rodzie ludzki, godny podziwu ty staniesz. Te słowa poety, byłego więźnia politycznego Mykoły Kulczynskiego warto byłoby wyryć sobie na nosie i „tymczasowym władcom Rosji na Ukrainie”, dusicielom wolności, rewizjonistom, którzy chcą zniszczyć demokratyczne zdobycze ukraińskiego narodu. No a nam — swoje robić. A ktoś zabłąkany na manowcach niech powtórzy: Wracaj, wracaj prędzej na czyste wody i na jasne zorze. Teraz ani kropelki kłamstwa. twa imienia Szewczenki. Poprzednie trzy tomy wyszły w zjednoczeniu wydawniczym Nowy Jork—Paryż—Sydney—Toronto dzięki wysiłkom drohobyczan z diaspory. Profesor M. Szałata — to kompilator, autor wielu materiałów i redaktor tego tomu. I, oczywiście, zbiór poezji „Wielkanoc”, który ujrzał światło dzienne w przededniu 60-lecia poety. W 1999 roku wyszedł zbiór poezji M. Szałaty „Grabina”. Składa się on z utworów współczesnych i dawnych — takich, które pisały się kiedyś „do szuflady”. Poezje odznaczają się głębokim wyczuciem narodowym, wysokim kunsztem artystycznym, różnorodnym zakresem gatunkowo-stylowym i nastrojowym. Ujrzał światło dzienne zbiór „Wieniec dla Markijana Szaszkewycza” (wspólnie z R. Łubkiwskim), zbiór wierszy dla dzieci „Książeczka Witusia”, poświęcona wnuczce Wiktorii, cykl liryczny „Rok”, oryginalna książka poezji „Imię Szaszkewycza” (z przedmową R. Łubkiwskiego). Z przedmowami Szałaty wyszły osobne książki W. Smereki, I. Senyk, D. Pawłyczki, B. Zahorułki, W. Romaniuka, L. Proć oraz innych współczesnych pisarzy. Nowy zbiór poezji — „Wiatry odrodzenia” — poeta wydał na gorących śladach Pomarańczowej Rewolucji na Ukrainie. Obecnie Mychajło Szałata pracuje aktywnie i różnorodnie: pisze nowe artykuły, poezje, organizuje konferencje naukowe, spotkania literacko-artystyczne, koresponduje z wieloma znanymi ludźmi na Ukrainie i poza jej granicami. Teraz trudzi się nad piątym tomem zbioru „Drohobyczczyzna — ziemia Iwana Franki”. Więc życzmy profesorowi Mychajle Szałacie — temu wielkiemu pracownikowi słowa — w roku jego 70-lecia silnego zdrowia, natchnienia do pracy, osobistego szczęścia i długich lat życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„PROŚWITA” WITA

Takim zna go społeczność, współmyśliciele i nasi polityczni „wrogowie”. Ale niewielu wie, że Mykoła Kulczynski to utalentowany poeta. Nie byłoby chyba dziwne, gdyby pisał takie sobie zrymowane polityczne filipiki (na barykadach, nawiasem mówiąc, i one są potrzebne). Ale jak zaświadcza tomik „Zakratowane światło”, który właśnie ukazał się w proświtańskim wydawnictwie „RIK”, Mykoła Kulczynski to delikatny liryk, który potrafi dostrzec i przekazać najsubtelniejsze poruszenia ludzkiej duszy, najmniej zauważalne zmiany nastrojów człowieka i przyrody, a nawet ptaszyny czy kwiatuszka. Skąd ta promienista, czysta delikatność u polityka, którego całe życie to napięta, pełna poświęcenia walka z tymi, którzy niosą w ukraińską duszę brud, zwątpienie i ruinę? …Urodził się 10 kwietnia 1947 roku w mieście Dubno na Rówieńszczyźnie. Ojciec, głęboko wierzący człowiek, został skazany za związki z ukraińskim podziemiem narodowym. Było to jego czwarte uwięzienie, bo wcześniej świadomego Ukraińca wtrącali do więzienia Polacy (do Berezy Kartuskiej), pierwsi „sowieci”, Niemcy. Ostatnim razem otrzymał 10 lat Workuty. Po powrocie ojca z uwięzienia w 1957 roku rodzina przeniosła się do Nowomoskowska w obwodzie dniepropetrowskim, gdzie ojciec został regentem w kozackim Soborze Trójcy Świętej, który jest szczytem ukraińskiego budownictwa drewnianego. W rodzinie panował duch ukraińskiej pieśni, muzyki, literatury. „My, dzieci – siostra, brat i ja – dorastaliśmy tak, jakby życie człowieka w jedności z pięknem świata i Bożą prawdą zgrzytem więziennych zasuw i cieniem krat wdziera się niewola z jej zwierzęcym grymasem. Poezje Mykoły Kulczynskiego są o tym, jak wytrwać i w niewoli, i w pseudowoli, kiedy „noc długopłynna… wydaje się nam wiecznością”, kiedy „huczy targowiskami Ukraina”, a „dusze plugawców, zdrobniałe i zdradzieckie”, wyrzekają się języka swojego narodu. „Zakratowane światło” – to synowska modlitwa, wyznanie miłości do Ukrainy, Ukraińskiego Słowa, Ukraińskiej Pieśni. Tomik nieprzypadkowo zaczyna się poezją w prozie „Pieśni moja ukraińska!”, którą Kulczynski pewnego razu wraz z dedykowanym Ninie Matwijenko wierszem „Wysoka wierzba” przekazał do publikacji w zagranicznych wydawnictwach z dniepropetrowskiego więzienia. Plugawcy ze zdrobniałymi duszami myśleli sobie, że zdepczą młodego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

WIELKI PRACOWNIK SŁOWA

Wśród tych godnych szacunku ludzi, którzy pracują na niwie ukraińskiej literatury i kultury, wyróżnia się poeta, literaturoznawca, pedagog, działacz państwowy i społeczny, nasz rodak, profesor Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Honorowy Przewodniczący drohobyckiej «Proświty», pierwszy zastępca przewodniczącego drohobyckiego oddziału i członek Prezydium Lwowskiej Obwodowej Organizacji Towarzystwa Związków z Ukraińcami poza granicami Ukrainy, autor, redaktor i wydawca wielu książek Myhajło SZALATA. im. I. Franki. Przeniósłszy się do Drohobycza, Myhajło Szalata pozostał w tym mieście Franki do dziś. W 1964 roku ukazał się pierwszy zbiór poezji „Zoriane pierediżniw’ja”. Po ukończeniu instytutu Myhajło Szalata pracował jako korespondent gazety obwodowej. Jesienią 1964 roku przeszedł do pracy na katedrze literatury ukraińskiej instytutu pedagogicznego. Tam aktywnie zajął się badaniem twórczej indywidualności Markijana Szaszkewycza — w 1969 roku w Kijowie, w wydawnictwie Akademii Nauk Ukrainy „Naukowa Dumka”, ukazała się jego monografia „Markijan Szaszkewycz. Życie, twórczość i działalność społeczno-kulturalna”. W następnym roku M. Szalata obronił pracę doktorską na ten temat. Przez całą dekadę Myhajło Szalata kierował Drohobyckim Literackim Zrzeszeniem im. Iwana Franki, a później w murach instytutu założył studio literackie „Pierszocwit”. Z tym studiem związana jest twórczość znanych pisarzy — Hennadija Moroza, Myhajła Lewyckiego, Nadiji Kowalik, Ljubow Proć. M. Szalata stale zajmuje się działalnością naukową. Ukazały się monograficzne prace „Jurij Fedjkowycz” (Kijów, 1984), „Jurij Drohobycz i jego epoka” (Lwów, 2000). Należą do niego badania o M. Szaszkewyczu, J. Hołowackim, I. Wahylewyczu, M. Ustyjanowyczu, J. Fedjkowyczu, I. Frankowi, N. Kobrynskiej, przedmowy do opracowanych przez niego zbiorów utworów klasyki ukraińskiej, setki publikacji w zbiorach i periodykach. Opracował i wydał z własnymi przedmowami i komentarzami „Pieśni ludowe w zapisach Markijana Szaszkewycza”, „Pieśni ludowe w zapisach Iwana Wahylewycza”, ponownie wydał sławetny almanach „Rusałka Dnistrowaja”. W 1991 roku M. Szalata otrzymał tytuł profesora Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego im. I. Franki. Przez blisko 30 lat kierował katedrą literatury ukraińskiej. Lata 90. ubiegłego stulecia oświetliły nowy wymiar twórczego życia profesora. Aktywnie włącza się w działalność drohobyckiej „Proświty”, kieruje Komitetem ds. przemianowania ulic i placów miasta, wydaje książki, kieruje organizacyjnym Komitetem budowy w mieście pomnika Tarasa Szewczenki. Uroczyste odsłonięcie pomnika (z udziałem wielu ukraińskich delegacji z zagranicy — od Polski i Niemiec po Kanadę, USA i Argentynę) odbyło się 21 września 1991 roku, w dniu Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Z przemówieniem podczas uroczystości wystąpił profesor M. Szalata. Od tego czasu postanowiono obchodzić ten dzień corocznie jako Dzień Miasta Drohobycza. Plac Rewolucji Październikowej przemianowano na plac Tarasa Szewczenki, a ulicę 1 Maja — na ulicę T. Szewczenki. M. Szalata wydał esej o Drohobyczu „Miasto u podnóża Karpat” (1991), zbiór poetycki „Z upływu lat” (1992), do którego weszły wiersze przepojone gorącą miłością do wszystkiego, co rodzime, do języka ukraińskiego, do wybitnych ludzi Ukrainy. Profesor M. Szalata jest autorem wielu oryginalnych książek. Na przykład „Kopa”, poświęcona jego własnemu sześćdziesięcioleciu. Zgodnie z tytułem zawiera ona 60 wierszy, wśród których znajdują się przekłady polskojęzycznych „poematów prozą” Iwana Wahylewycza pod tytułem „Dumy”, a także ciekawe oryginalne poetyckie dedykacje dla wybitnych Ukraińców. Uwagę naukowców przyciągnął czwarty tom zbioru „Drohobyczczyzna — ziemia Iwana Franki”, wydany pod egidą Naukowego Towarzystwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

MITY: ISTOTY I LICZBY

Wołodymyr WOJTENKO, profesor Ołeksandr CHODZINSKI, kandydat nauk fizyczno-matematycznych... Wujek Lew siada pod dębem i próbuje krzesać ogień, żeby zapalić fajkę. Z jeziora, z mgły, wyłania się biała kobieca postać, bardziej podobna do smugi oparów niż do człowieka; wyciągnięte długie ręce chciwie poruszają palcami. Wujek przeraża się; ochłonąwszy, wyjmuje z sakiewki jakieś korzonki i wyciąga w stronę mary, jakby broniąc się przed nią. Mara cofa się do jeziora i zlewa z mgłą. Tak u Łesi Ukrainki w „Pieśni leśnej”. Bierzemy do rąk „Mify narodow mira” (1400 stron w dwóch tomach) i dowiadujemy się, że w sanskrycie słowo „mara” ma znaczenie „to, co zabija”; w mitologii buddyjskiej to bóstwo personifikuje całe zło świata, a w filozoficznym buddyzmie jest odzwierciedleniem wszystkich wad ludzkiej psychiki. U narodów Europy mara jest synonimem nocnych koszmarów; stąd francuskie cauchemar (koszmar) i jego angielski odpowiednik nightmare. W „Ukraińskiej mitologii” W. Wojtowycza (660 str.) widzimy, że w legendach naszych przodków Mara — córka Czarnoboga; sieje ona wokół siebie waśnie, kłamstwa i niemocy; wszystkie choroby mają imię: Ospa, Gorączka, Gościec, Żółtaczka, Korkusza, Lękliwość… W sumie jest ich 27. Dodajmy, że ukraińskie słowa „zmarnity” (zmarnieć), „zmarnuwaty” (zmarnować) i „marno” (na próżno) wyrosły z tego samego korzenia, ale straciły mitologiczną specyfikę. Liczby, którymi nasycone są mity, mają przede wszystkim nie rachunkowy, a semantyczny sens: charakteryzują one nie ilości, a istoty; można powiedzieć, że cyfry w mitach służą jako szyfry. Specyficzna semantyka jedynki, która oznacza nie 1 jabłko, człowieka czy owcę, nie pierwsze ogniwo w kolejnych wydarzeniach czy zjawiskach, a symbolizuje niepodzielność, całościowość, jedność czegoś tak wielkiego i wzniosłego, jakimi są Kosmos czy Bóg. Powiedzmy, w mitologii Chińczyków najwyższe bóstwo nosi nazwę Tai-Yi, co dosłownie tłumaczy się jako „wielka jedność” („wielka jedność”, „wielki jedyny”). W opasłych informatorach (na które powoływaliśmy się wyżej) udało się znaleźć tylko jeden przykład ilościowego użycia liczby 1: u Jakutów bardzo złą reputację mają abasy (żywią się ludzkimi duszami), z czym współgra też specyficzna anatomia tych duchów — 1 ręka, 1 noga, 1 oko. Brrr… Liczba 2 służy do binarnych przeciwstawień dwóch składników jedynej istoty — nierozrywnych, wzajemnie uwarunkowanych, ale nie tożsamych. Liczba takich par jest bardzo duża: męskie—żeńskie, prawe—lewe, dzień—noc, szczęście—nieszczęście, prawda—krzywda, przodkowie—potomkowie, swoje—cudze, woda—ogień, bóg—czart, życie—śmierć… Pełna lista najbardziej rozpowszechnionych mitologicznych dupletów przekracza 20. Z nich, ostatecznie, wyrosły i współczesne religie, i współczesna naukowa filozofia. W mitologii kalifornijskich Indian Yuki demiurgiem jest bóg Taikomol; do stworzenia świata potrzebował on 3 prób. Po pierwszej ziemię pochłonęła woda. Swoje drugie stworzenie bóg zniszczył sam z powodu jego niedoskonałości. Za trzecim razem wszystko było dobrze, ale ziemia okazała się zbyt lekka i bardzo się chwiała. Taikomol musiał wysłać na jej północny kraniec 3 zwierzęta (kojota, łosia i jelenia), które podparły świat grzbietami. Ludy tropikalnej Afryki, należące do grupy językowej bantu, czczą boga Leza, podobnego do słowiańskiego Peruna: podlegają mu deszcz, błyskawica i grzmot. Leza stworzył dwoje pierwszych ludzi, początkowo we wszystkim do siebie podobnych, a później zróżnicowanych ze względu na płeć. Im bóg oddał 3 naczynia zrobione z wysuszonych dyń; w dwóch było ziarno pożytecznych roślin, a trzecie konserwowało 3 plagi: dzikie zwierzęta, choroby i śmierć. Jak to bywa w mitach, całe to paskudztwo wydostało się na wolność i Leza musiał uczyć ludzi, jak żyć, aby ustrzec się przed zagrożeniami. Mandżurowie — ludność grupy tunguskiej — podobnie jak inne etnosy, dzielą świat na górny (niebiosa, słońce, księżyc i gwiazdy), środkowy (zamieszkany przez ludzi i zwierzęta) oraz dolne, podziemne królestwo śmierci. Na górnym i dolnym piętrze władają liczni duchy, wśród których jest starszy (odpowiednio „bóg” i „czart”); obok ludzi żyją liczni duchy tej samej rangi. Cała ta wielopiętrowa ekipa pozostaje w skomplikowanych relacjach przyjaźni lub wrogości i jest to wysoce dynamiczny system, od którego ludziom dostaje się i to, co najgorsze, i to, co najlepsze. Nota Bene: szczególną cechą wierzeń mandżurskich jest potrójny podział ludzkiej duszy; jej 3 składniki nie są wzajemnie izolowane, ale mają specjalizację. Pierwsza dusza („prawdziwa”) jest najważniejsza: kiedy opuszcza ciało, następuje śmierć. Druga określa siły twórcze, nastrój i harmonijność czynów; kiedy tymczasowo odlatuje, człowiek traci przytomność lub zasypia. Trzecia dusza reguluje „niskie” funkcje fizjologiczne, a po śmierci wędruje do dolnego świata (i czasem znajduje nowe wcielenie). Kto chce, może poszukać w tych wyobrażeniach analogii do nauki Freuda. W przedchrześcijańskich wierzeniach Ukraińców trójka jest bardzo ważna; odwołania do tej liczby widzimy w najróżniejszych kontekstach. Na przykład sudnyci — 3 nieśmiertelne dziewice, prorokinie życia i śmierci, które przychodzą do dziecka trzeciego dnia po narodzinach. Jedna jest władczynią godziny śmierci, druga przepowiada wady fizyczne, a trzecia opiekuje się szczegółami życiowymi: z kim w życiu się spotkać, kiedy brać ślub czy rodzić dzieci. „Pieczenie dziecka” — obrzęd leczniczy, w którym nasi przodkowie używali domowego pieca (budowli sakralnej u wielu ludów), wygarnąwszy żar i dawszy ostygnąć do bezpiecznej temperatury. Dziecko na łopacie albo 3 razy wsadzano do pieca, albo 3x3 razy wsuwano do pieca dziecięce ślady na otrębach, którymi posypywano łopatę. 3 razy całowano się przy spotkaniu, powtarzano zaklęcia lub przekleństwa, albo pluto przez lewe ramię, albo — już później — żegnano się. Na Galicji w wigilię ojciec, schowawszy się za jadłem i pierogami, trzykrotnie pytał: „Dzieci, czy wy mnie widzicie?!” — „Nie widzimy!” — odpowiadały dzieci: „Żebyście mnie i za rok tak nie widzieli!” — w tym był sens rytuału. Powszechnie znane są chrześcijańskie tezy o Świętej Trójcy, a także trzykrotne świętowania Przeczystej i Spasa. Wreszcie, tryzub w godle państwowym Ukrainy — przy nieco odmiennych interpretacjach tego symbolu przez różnych specjalistów — jest zakorzeniony w przedkronikarskich tradycjach praukraińskich i jednocześnie dobrze współgra z chrześcijańskimi (prawosławnymi) kanonami. Ogólnie w mitologii za liczbą 3 stoi nie tylko wyliczenie, ilość tego czy owego, ale dynamika, ciągłość procesu — jego początek, środek i koniec. W tym sensie znamienny jest bohater niemal wszystkich ludów — kogut. Nie ma znaczenia, ile kogutów jest w kurniku — choćby milion, kiedy mowa o pierwszym czy drugim pianiu, a oto trzecia pieśń… „Trumna gruchnęła na środku cerkwi. Trup podniósł się z niej […] Lecz w tym czasie rozległ się oddalony krzyk koguta. Trup opuścił się do trumny i zatrzasnął wiekiem trumiennym. Serce filozofa biło…” (Gogol, „Wij”). Kogut — chronograf i pogromca nieczystej siły. Niedawno jednemu z autorów zdarzyło się zobaczyć, jak w dawnej stolicy Gruzji Mccheta starsza pani zarżnęła koguta i pokropiła jego krwią schody cerkwi przed tym, jak do niej wejść. Musimy przyznać, że koguty — ile ich jest na świecie i gdziekolwiek by nie mieszkały — szanują liczbę 3. Liczba 4 jest, można by rzec, uniwersalnym utrwalaczem statyki. Cztery strony świata — oczywistość. W tekstach buddyjskich jest ona ozdobiona legendą o 4 górach, na każdej z których rośnie olbrzymie drzewo (wskazując ludziom odpowiedni kierunek). W mitologii Skandynawów widzimy odwołania do 4 postaci, które podpierają niebo w 4 rogach (i mają imiona, które do dziś czytamy na kompasach: Nordri, Sudri, Vestri, Austri). Legenda scytyjska mówi o tym, że bogowie zrzucili im z nieba 4 przedmioty (które stały się podstawą kultury materialnej): pług, jarzmo, czarę i siekierę. 4 pory roku. 4 fazy Księżyca (i 4 tygodnie co miesiąc). 4 ewangelie. 4 kolory w kartach. 4 działania arytmetyki. 4 wartościowości węgla — podstawowej dla wszystkiego, co żyje, substancji. Możecie, towarzystwo, przedłużyć tę listę. Jednocześnie zastanówcie się nad wyborem jednego z wariantów, o które spierają się specjaliści: czy liczby 3 i 4 są osobnymi kategoriami, czy trójka jest po prostu „niedokończoną czwórką” — ona miota się, bo szuka spokoju i znajduje go, dopiero dołączywszy do siebie pożądaną jedność (3+1=4). Piątkę w kontekście mitologii ukraińskiej można rozpatrywać jako sumę liczby żeńskiej 2 i męskiej 3. Aritmetycznemu znakowi „plus” (2+3=5) odpowiada, rzecz jasna, coś znacznie ważniejszego niż prosta operacja dodawania: chodzi o harmonię i doskonałość relacji międzyludzkich. Badacze łączą również piątkę z bogiem Welesem, ponieważ wróżby jego wołchwów sprawdzają się „na piąte lato”. Istnieją odniesienia do przeciwstawienia 5. dnia tygodnia (piątku, dnia Mokoszy) 4. dniowi (czwartkowi, dniowi Peruna). Tradycja chrześcijańska przyczyniła się do powstania wyobrażenia o 12 szczególnych („dwunastu”) piątkach, których czczenie pozwala zapobiec tym czy innym nieszczęściom. Pierwszy piątek przypada na pierwszy tydzień Wielkiego Postu (nagroda — gwarancja przed nagłą śmiercią), dwunasty — przed świętem Chrztu Pańskiego (nagroda — ochrona przed wiatrem i mrozami). Ortodoksyjne wyobrażenia dotyczące tych dni w tradycjach Ukraińców uzupełniane są przedchrześcijańskimi szczegółami, w pewnym sensie ciekawszymi niż kanon. Tak więc uważa się, że każdy taki piątek to żywa istota, od której kobiety mogły oczekiwać pomocy przy ciąży czy porodzie, a także w gospodarstwie domowym. W mitologii chińskiej liczba 5 jest bardzo organiczna, ponieważ dawni Chińczycy (Hanowie) rozróżniali nie 4, a 5 stron świata: północ, południe, zachód, wschód — oraz środek Ziemi, w którym żyli właśnie oni. Nie skromnie, ale przyjemnie… W każdym razie na tym tle Chińczycy konstruowali również bardziej rozbudowane wątki. W szczególności o żółwiu Ao, który pływał w morzu i trzymał na pancerzu 5 świętych gór, zamieszkanych przez nieśmiertelnych. W sytuacji, gdy Niebo mogło spaść, bohater odrąbał żółwiowi cztery łapy i podparł je jak sufit nad pokojem. Inna chińska legenda opowiada o 5 osobach, które zeszły z nieba i stały się tymi, którzy mają władzę nad wszystkimi zarazami. Aby udobruchać „epidemiologów”, cesarz nadał im wysokie rangi i nakazał co roku, 5. dnia 5. miesiąca, na ich cześć urządzać święto. Jeśli liczba przybyszów jest umotywowana (czworo odpowiada za choroby, które przypadają na cztery pory roku, a piąty — to dowódca), to data składania ofiar jest najwyraźniej określona czysto mechanicznie. W wierzeniach hinduistycznych (dżinijskich) każdy tirthankara (nauczyciel wiary) przechodzi ścieżkę życiową, naznaczoną pięcioma zasadniczymi pozycjami: poczęciem, narodzinami, odejściem od codziennego życia, osiągnięciem absolutu oraz ostatecznym wyzwoleniem. Zatem statycznej piątce Chińczyków (która utrwala niezmienne strony świata) dżinijscy mędrcy przeciwstawili dynamikę — proces fizycznego i duchowego rozwoju „od początku do końca”. Liczbę 5 uważa się za kojarzoną z różą. Katolicka modlitwa Rosarium (łac.) dotyczy trzech „piątek”: 5 radosnych, 5 bolesnych, 5 chwalebnych tajemnic życia Dziewicy Maryi. Co ciekawe, u muzułmanów róża jest znakiem jednego z siedmiu imion Allaha, a buddyści z tym szlachetnym kwiatem łączą 3 zasadnicze prawdy bytu: wiedzę, prawo, porządek. Ogólnie rzecz biorąc, liczba 5 — mimo jej powszechności w miarach (być może właśnie przez nią) — nie ma jednoznacznej interpretacji znaczeniowej. Można to w końcu postrzegać nie jako odchylenie, a jako prawidłowość: mając przed oczami 5 palców na własnej dłoni, trudno powstrzymać się od piątek w światopoglądowych konstrukcjach mitologicznych. Ciekawostką jest, że w wariantach geometrycznych piątka ma przeciwstawne znaczenia; pięcioramienna gwiazda wierzchołkiem do góry oznacza duchową jedność, wierzchołkiem do dołu — czary, czarną magię. Nasz autorski sceptycyzm wobec tej liczby w mitologii nie rozciąga się na jej rolę w matematyce, którą łatwo wyjaśnić „na palcach”: 5+5=10, a dziesiętny system liczbowy jest najpowszechniejszą stałą kulturową ludzkości (chociaż „próbowała” ona także innych systemów). LICZBA 7 Świadomie pomijając szóstkę (jeszcze do niej wrócimy), przejdziemy do liczby 7, co do której Jaryło. Rys. W. Wojtowycza. Jaryło — bóg wojny i miłości; postać mitologiczna i rytualna, związana z ideą płodności — przede wszystkim wiosennej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

specjaliści są zgodni: siódemka odzwierciedla ideę Wszechświata. Jeśli trójka jest symbolem dynamicznej jedności składników, które ją tworzą, jeśli czwórce odpowiada to, co nazwiemy jednością statyczną, to logicznym jest kolejny krok, prosty arytmetycznie i niezwykle ważny z punktu widzenia metafizyki: 3+4=7. Trudno wyobrazić sobie, że wszędzie na ziemi, w różnych epokach i w różnych okolicznościach, różni ludzie świadomie dodawali 3 do 4 i, ucieszeni, schylali głowy przed Uniwersalną Kosmiczną Siódemką, ale musimy uznać to, co jest. Czy wszystkich inspirowała Wielka Niedźwiedzica (Wóz Drogi Mlecznej) ze swoimi siedmioma gwiazdami? W ideologii chrześcijańsko-gnostyckiej, wyznawców Bazylidesa (Syria, II w.), szczególną rolę odgrywa Abraksas, istota z głową koguta, ciałem człowieka i żmijami zamiast nóg (raczej nie postać chrześcijańska, lecz pogańska). Jego imię, zapisane greckim alfabetem, składa się z 7 liter, co równa się liczbie niebiańskich sfer (słyszeliście o siódmym niebie?). Liczbowe odpowiedniki każdej litery („ks” — jeden znak pisarski, „iks”) w sumie dają liczbę dni w roku (1+2+100+1+60+1+200=365). Zatem dzięki manipulacjom przy zapisie jego imienia bazylidianie uważali Abraksasa za wyczerpujący symbol kosmicznego składnika bytu. W dawnych tekstach modlitewnych Abchazów mowa o Ajtarze, który miał 7 twarzy; świadczyło to o jego zwierzchności nad 7 boskimi siłami (2+5: Słońce i Księżyc odpowiadały za wszystko, a pięcioro „mniejszych” opiekowało się wyłącznie domowym bydłem). W mitologii indian-irokezów postać Atotarcha („tego, czyj dom zagradza ścieżkę”) symbolizowała całe zło nieujarzmionych żywiołów; malowano Atotarcha jako potwora, owiniętego w 7 „węzłów zła”. Co znamienne, prorocy (jednym z nich był Hiawatha, którego pamiętamy dzięki poematowi Longfellowa) zdołali oczyścić umysł „owiniętego”, dzięki czemu siły kosmiczne stały się łaskawsze. Mityczne wyobrażenia Nieńców, Nganasanów i Selkupów (północ Rosji) są nasycone symboliką kosmologiczną i obfitują w siódemki. W szczególności mowa o „drzewie świata”, które łączy niebo, ziemię i świat podziemny. Drzewo ma 7 gałęzi po stronie słonecznej i 7 po ciemnej stronie; obok niego rośnie 7 ziół, od których wywodzi się cała roślinność, a w jego 7 korzeniach żyje 7 żmij, które strzegą wejść do podziemi. Jeśli w niektórych mitach elementy kosmogoniczne są czymś zewnętrznym wobec ludzi, to w innych człowiek jest traktowany jako nieodłączny (wewnętrzny) składnik Wszechświata. Tak Dogonowie i Bambara (Mali) wierzą w istnienie 7 niebios i 7 ziem, ale jednocześnie liczba 7 symbolizuje człowieka (mężczyznę i kobietę, odpowiednio 3+4). Siedem Słońc — Semijarylo. Siedmiu braci-wiatrów. Siedem dni w tygodniu. Przekleństwo do siódmego pokolenia. Dziecko do siedmiu lat — niewinna dusza. Przysłowia („siedem piątków w tygodniu; siedem wiorst do nieba, i wszystko lasem; siedem lat maku nie rodziło, a głodu nie było; ich siedmioro, a ja sama — ledwo się wykręciłam”). Wreszcie próba wyliczenia wszystkich siódemek z wierzeń, mitów, legend i przysłów jest czynem bezcelowym. Najwyraźniej mamy mówić o przynależności liczby 7 do Wszechświata i Kosmosu nie w sensie astronomicznym, lecz w metafizycznym rozumieniu uniwersalności siódemki, która nie ma jakościowych granic. 7 barw widma. 7 nut w gamie. 7 kręgów szyjnych u wszystkich ssaków — od kreta po żyrafę. 7 stereochemicznych wariantów tej struktury cząsteczek, która odpowiada za ich relacje z naszym nosem, a zatem za wszystko, czym pachnie i śmierdzi świat. Z jednej strony mitologiczne wymysły o siódemce (które nikomu nie przeszkadzają, ale też nie mają wartości poznawczej), z drugiej — liczba 7 jako obiektywny świadek zdarzeń i zależności w rzeczywistości fizycznej. Przypadkowe zbiegi okoliczności czy gnoseologiczne olśnienia Homo sapiens? LICZBA ISTOT I ISTOTA LICZB. Na trójkę, czwórkę, piątkę i siódemkę przypada około 70 % wszystkich przypadków „mitologii liczb”. Szczególnie popularna jest siódemka (a w legendach Ketów, którzy zamieszkiwali brzegi rzeki Jenisej, zarówno bogów, jak i diabłów, i duchów, dobrych czy złych, było po siedem). Szóstka i ósemka są raczej wyjątkami. Oczywiście moglibyśmy przytoczyć ciekawe przykłady także dotyczące tych liczb, jednak ogólnie nie mają one wyraźnych zarysów istotowych. Wrażenie jest takie, że częściej używa się ich w mitologii Chińczyków i ludów Indii, skłonnych do parzystości w numerycznej ornamentyce swojej twórczości. Liczba 9 jest dość rozpowszechniona; jednoznacznie interpretuje się ją jako magiczną formułę „trzykroć po trzy” i odpowiada pojęciu „wiele” lub nawet „wszystko”. W poszczególnych przypadkach mowa jest o formule „trzykroć po dziewięć”, a liczba 27 odnosi się do czegoś, co jest jednocześnie istotne co do treści i bardzo rozpowszechnione ilościowo. Tak więc według wedyjskich mitów Księżyc — Czandra poślubił 27 gwiazdozbiorów (które uosabiają całe gwiaździste niebo). 10 (i liczby większe od dziesiątki) w mitologii używane są nie często — mniej więcej w jednym na dziesięć przypadków. Jeśli dziś abstrakcyjne logiczno-matematyczne modelowanie jest standardową procedurą badawczą, to nasi praszczurowie tworzyli poetyckie modele świata, pełne obrazów, emocji i przeniknięte poczuciem magii — zwłaszcza magii liczb. Mimo to i my mamy mozaikowe wyobrażenia o Wszechświecie, dlatego nie pysznijmy się swoim światopoglądem. W mordowskiej mitologii bóg Niszke miał na niebie siedem stodół, ale posłuchajcie, co w nich przechowywano: dziadek Mróz; dziadek Polowa; piątek; niedziela; zima; lato… Ostatnia, siódma stodoła była pusta, zato przez nią było widać Ziemię. Nam, dzisiejszym, niezrozumiała jest zasada doboru wartości do przechowywania. Po co potrzebny jest dziadek Polowa? Dlaczego z siedmiu dni tygodnia przechowuje się tylko dwa (i tylko dwie z czterech pór roku)? Nie rozumiemy tego JĘZYKA, ale nie mamy wątpliwości, że autorzy mitu — lud — sami siebie rozumieli. Nasze dzisiejsze mity — to znaczy nauka — mają takie same wady i takie same cnoty, i warto o tym pamiętać. Najlepsze, co możemy o sobie powiedzieć, polega na dążeniu do stworzenia międzynarodowego systemu istot, który ma gwarantować wzajemne zrozumienie. Ilustrując ten artykuł pojedynczymi przykładami z folkloru różnych etnosów, my, autorzy, niezamierzenie zdezorientowaliśmy czytelników iluzją planetarnej zgodności mitów. W rzeczywistości jednak obserwuje się różnorodne warianty. Jeden z nich można prześledzić, odwołując się do idei o 3 składnikach duszy. Jeśli u Mandżurów chodzi o jej „psychoanalityczne” (wyższą i niższe) ipostazy, to amerykańscy Indianie — kaluza wierzyli w 3 równorzędne „dobre” dusze: jedną z nich uwidaczniał cień człowieka od słońca, drugą — jego odbicie w wodzie, a trzecia sama wyglądała z źrenic. Trójka zawsze równa się samej sobie, ale koncepcyjnie wyobrażenia Mandżurów i Indian są bardzo odmienne. Najwyraźniej nie musimy ani nie doceniać, ani przeceniać znaczenia liczb w mitologii. Istnieje jeszcze jeden aspekt tego problemu: wpływ mitów na rozwój matematyki. Metaforyczne sformułowanie tej logiki widzimy u tamilskiego poety Appara (VII w.), który napisał o bogu Sziwie: „On — liczba i cyfra dla liczby”. Jeśli zaś chodzi o właściwie matematyczne problemy, musimy przede wszystkim wspomnieć imię Pitagorasa, ale o nim porozmawiamy osobno. CIEKAWE DO WIEDZENIA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ODRODZENIE HETMAŃSKIEJ STOLICY

Ciąg dalszy. Pocz. na s. 1. Dla wzięcia udziału w akcji przybyli doradca Prezydenta ds. ekonomicznych Mykoła Butko, świątobliwy patriarcha Ukrainy-Rusi Filaret, ludowy artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka. Zebrali się oni w uroczysku Honczariwka, które znajduje się na obrzeżach osady. Trzysta lat temu była tu podmiejska rezydencja hetmana Iwana Mazepy. Obecnie w jej miejscu znajduje się jedynie równa, zagłębiona, niczym talerz, płaszczyzna o wielkości pół hektara oraz drewniany krzyż. Przypomina on ludziom o strasznej tragedii, która wydarzyła się jesienią 1708 roku. Kiedy wojska rosyjskie na czele z księciem Mienszykowem dzięki zdrajcy wtargnęły do twierdzy miasta i wycięły w pień ponad dwadzieścia tysięcy kozackich żon, ojców i dzieci. Jeszcze czterdzieści lat później ludzie bali się tu osiedlać. Carat, a potem władza radziecka zrobiły wszystko, aby wymazać z historii Ukrainy pamięć o baturyńskiej tragedii i kozackiej sławie. Fotoreportaż Ołeksandra ŁYTWYNENKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

UKRAIŃCY NA ŚWIECIE NASZE TEKSTY W POLSKIM KONTEKŚCIE

Studenci i wykładowcy katedry ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego. W pierwszym rzędzie po lewej — doktor Wasyl Nazaruk. EDUKACJA. Brzeziński nazwał powstanie państwa ukraińskiego jednym z fenomenów XX wieku. W Polsce warszawska ukrainistyka jest wiodąca ze względu na dawną tradycję. Nawet w czasach socjalizmu mogliśmy tutaj proponować studentom książki ukraińskich pisarzy, wykreślonych wtedy z historii. Studiowaliśmy w ramach programu Chwylowego, którego nie znano wtedy na Ukrainie, Rozstrzelane Odrodzenie. Do nas docierały zagraniczne ukraińskie czasopisma. My, wykładowcy, a także studenci, czytaliśmy czasopismo “Suczasnist”, inne wydawnictwa, które drukowano w Ameryce, Niemczech, Australii. Tak więc ukrainistyka w Polsce była ogniwem łączącym światowe ukraiństwo. Zresztą, właśnie w Polsce wyszła najnowsza antologia poezji ukraińskiej, gdzie byli ukraińscy poeci z całego świata. Oprócz tego nasi studenci co roku odwiedzają Ukrainę, mniej więcej na miesiąc, z wyjazdami zapoznawczymi. Zastępca kierownika katedry ukrainistyki Uniwersytetu Warszawskiego doktor Wasyl Nazaruk w wywiadzie dla “Słowa Proświty” opowiada o historii i teraźniejszości ukrainistyki w Polsce. — Katedra ukrainistyki w 2003 roku obchodziła równe półwiecze. Początkowo przyjmowano co roku po 10—12 studentów. Ale mimo wszystko katedra istniała, była jedyną strukturą dydaktyczną z zakresu ukrainistyki nie tylko w Polsce, ale i w całej Europie poza Ukrainą. Teraz w Polsce są także katedry ukrainistyki w Lublinie, Krakowie, Szczecinie, Olsztynie, w wyższych uczelniach tych miast, gdzie studiują język i literaturę, elementy kultury ukraińskiej. Rozpad obozu socjalistycznego, ZSRR, ogłoszenie niepodległej Ukrainy wywołały kolosalne zainteresowanie językiem ukraińskim, kulturą na świecie. Zresztą, Zbigniew. Także studenci odbywają półroczną (jeden semestr) naukę na Ukrainie. Wsiąkają w siebie kulturę, język. Nasz uniwersytet ma umowy o takiej nauce z czterema uniwersytetami: Kijowskim, Lwowskim, Iwano-Frankiwskim oraz Czerniowieckim. A uczeni z tych uczelni co roku biorą udział w naszych konferencjach naukowych. — Czy wielu jest teraz studentów na waszej katedrze, czyli na tym ukraińskim oddziale wydziału filologii słowiańskiej? — Co roku przyjmujemy na I rok po 40 osób. A chętnych jest 200—300. Szczególnie wzrósł napływ chętnych do nauki u nas po Pomarańczowej rewolucji. Zatem na studiach stacjonarnych mamy 200 studentów. Jest jeszcze do 30 zaocznych. Przy czym około połowa z nich to obywatele Ukrainy, którzy tutaj mieszkają i pracują. — Kto z narodowości jest studentem studiów stacjonarnych? — Przeważająca większość to Polacy, a procentowo 25-30 — Ukraińcy. Jesteśmy nawet trochę zdziwieni, że u Polaków jest takie zainteresowanie. — Gdzie idą pracować absolwenci uniwersytetu? — Do szkół — jako nauczyciele języka i literatury ukraińskiej. Ktoś idzie do dziennikarstwa, do wydawnictw. Jest ukraińska redakcja Polskiego Radia. Pracują w biznesie jako tłumacze. Jest duży popyt na nich w polsko-ukraińskich firmach, czy polskich, które pracują z Ukrainą. Wreszcie, idą do struktur państwowych, do dyplomacji. — Wiem, że katedra prowadzi znaczącą działalność wydawniczą. — Tak. Po każdej naszej corocznej konferencji naukowej wydajemy tom zapisków ukrainoznawczych. Wyszły już 22 tomy. Oto na przykład tom, poświęcony ukraińsko-polskiemu braterstwu broni w latach 20., sojuszowi Piłsudskiego i Petlury. Dość mało zbadany temat. Swoją drogą, w Polsce zrobiono ciekawy film dokumentalny na ten temat, inicjatorem i jednym z autorów którego miałem zaszczyt być. Pracowaliśmy wspólnie z ukraińskimi historykami. Film nakręcono pod patronatem prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego i w ukraińskim tłumaczeniu podarowano również ukraińskiej telewizji. Zdjęcie P. Antonenki. Rozmawiał Petro ANTONENKO. CZWARTA FALA. Wiadomości od Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej. Umowa o uproszczonym trybie wizowym między Ukrainą a Unią Europejską wejdzie w życie już do końca tego roku. Poinformował o tym zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Ołeksandr Czałyj. Według jego słów, czekać pozostało niedługo. Za miesiąc-półtora umowę podpiszą ukraińscy urzędnicy. Europejscy koledzy też przygotowują się do tego wydarzenia. Oficjalna ceremonia podpisania dokumentu odbędzie się 18 czerwca. *** 16 marca 2007 r. Rada Najwyższa Ukrainy poparła 238 głosami projekt Ustawy o ratyfikacji Europejskiej konwencji o statusie prawnym pracowników migrujących. Ratyfikacja konwencji zobowiąże Ukrainę do pełnowymiarowej pracy w polu prawnym ze swoimi pracownikami migrującymi. Dotychczas państwo ignorowało problem migracji zarobkowej i jej skutki społeczne. *** Dzisiaj głównym problemem ukraińskiego rynku pracy nie jest bezrobocie, a niskie wynagrodzenie za pracę. Jeśli porównywać nas z krajami Europy, to nasze pensje są mniejsze mniej więcej 10—12 razy. Migracja zarobkowa, jak i bezrobocie, jest naturalnym procesem stosunków rynkowych. Jednak dynamika “zarobkowania” u nas jest o rząd wielkości wyższa niż w innych krajach. Przyczyna? Przede wszystkim ekonomiczna — niski poziom wynagrodzenia, słabe gwarancje socjalne. A rynek pracy na Ukrainie dosłownie dusi się od braku specjalistów praktycznie we wszystkich gałęziach gospodarki. Brakuje frezerów, tokarzy, mechanizatorów, spawaczy gazowo-elektrycznych, pielęgniarek, nauczycieli, sprzedawców. *** Czeskie władze nie wykazują zainteresowania podpisaniem nowej umowy międzypaństwowej dotyczącej zatrudnienia ukraińskich zarobkowiczów. Z takim oświadczeniem wystąpił Ambasador Ukrainy w Czechach Iwan Kułeba. Stanowisko czeskich urzędników polega na tym, że wszystkie kwestie można uregulować, wychodząc z obowiązującego czeskiego ustawodawstwa. Jednocześnie, zdaniem ukraińskiego ambasadora, odpowiednie czeskie ustawy dają możliwość czeskim przedsiębiorcom wyzyskiwać ukraińskich zarobkowiczów i zachęcają do działalności tak zwanych “klientów”, czyli pośredników, którzy tak samo zajmują się wyzyskiem swoich rodaków. *** Jak poinformował kanał telewizyjny ICTV, bez serca i nerek przywieziono do Lwowa ciało zmarłego ukraińskiego zarobkowicza, który pracował w Hiszpanii. Rodzinę powiadomiono, że mężczyzna zmarł na zawał. Ale wniosek medycyny sądowej we Lwowie zaświadczył o strasznych rzeczach: w ciele nie było serca i nerek, na ich miejscu wykryto skrzepy krwi. To oznaka tego, że organy usunięto jeszcze żywemu człowiekowi. *** W Nowym Jorku odbyła się prezentacja organizacji społecznej “Nowa ukraińska fala”. Zdaniem uczestników, Ukraińcy, którzy żyją i pracują w Ameryce, nie powinni ograniczać się do zabaw i wieczorów wypoczynkowych. Musimy aktywnie wpływać na procesy polityczne na Ukrainie, wymagać od polityków, aby ich działania były skierowane na rozwój Ukrainy, a nie na jej rujnowanie. OS “Nowa ukraińska fala” zwróciła się do wszystkich Ukraińców świata: “Głos ukraińskiej zagranicy powinien powiedzieć stanowcze “Nie!” obecnej Radzie Najwyższej, w murach której zbijano antynarodową koalicję, kiedy każdemu deputowanemu-zdrajcy, deputowanemu-przechrzcie, deputowanemu-renegatowi proponowano wielomilionową łapówkę. Ukrainą nie mogą rządzić zdrajcy, łapówkarze, przechrzty i marionetki tych, którzy zagrabili kosztem ukraińskiego narodu miliardy. Władza powinna należeć do ukraińskiego narodu i tylko do niego”. Adres elektroniczny UŚSI: [kontakt ukryty].com lub [kontakt ukryty]. Przedruk materiałów dozwolony pod warunkiem powołania się na UŚSI przy MGOŚ “Czwarta Fala”. Przygotował Dmytro SŁAWOW, współkierownik USIM przy MGOO „Czwarta Fala”, Austria, Wiedeń

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

OLEKSANDR BUT, JEDEN Z PIERWSZYCH

PAMIĘĆ Mykoła STASYSHEN, przewodniczący Kamieńskiego Rejonowego Towarzystwa Kultury Ukraińskiej im. T. Szewczenki w Naddniestrzu W tym roku pierwszy przywódca Ukraińców Naddniestrza, Ołeksandr But, obchodziłby 60-lecie urodzin. A nie ma go na świecie już dziewięć lat. Serce orędownika ukraińskiego odrodzenia za granicą przestało bić 2 kwietnia 1998 roku. Przez swoje pięćdziesiąt lat życia zdążył wiele zrobić. Ostatnie lata były ściśle związane z pracą społeczną. Początkowo kierował Kamieńskim Rejonowym Towarzystwem Kultury Ukraińskiej im. Tarasa Szewczenki. A rok później ukraińska społeczność wybrała Ołeksandra Buta przewodniczącym Związku Ukraińców Naddniestrza. Dzisiaj Związek nosi jego imię. Pierwsza fala ukraińskiego odrodzenia w Naddniestrzu przypadła na początek lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. W tamtym czasie sytuacja Ukraińców była dość smutna. Ostatnia ukraińska szkoła w tym kraju zamknęła swoje podwoje w 1964 roku i przez prawie trzy dekady język w środowisku rdzennych Ukraińców przekazywany był tylko z ust do ust. Choć w rejonie mieszka 14 tysięcy Ukraińców, co stanowi ponad 42% populacji. Właśnie wtedy Ołeksandr But jako jeden z pierwszych wszczął alarm, gromadząc wokół siebie wszystkich, którym nie był obojętny los Ukraińców w Naddniestrzu. Pojechali pierwsi studenci na uczelnie Ukrainy, aby powrócić jako nauczyciele języka i literatury ukraińskiej. Dzisiaj już od dziesięciu lat wykładają język ukraiński w szkołach rejonu. Stopniowo język ukraiński wprowadzano do ogólnego procesu nauczania. Dzisiaj jako przedmiot uczy się go jedna trzecia uczniów z ogólnej liczby wszystkich uczniów. Od 2003 roku w rejonie działają ukraińska szkoła i ukraińskie klasy. Ale o to trzeba było zabiegać w trudnych warunkach. Kiedy na naddniestrzańskiej ziemi wybuchł konflikt zbrojny, Ołeksandr But zwołał ludzi na Pierwszy Ogólnoukraiński Wiec Naddniestrza. Odbył się on w starodawnej wsi Raszków, która w tym roku obchodzi 605-lecie istnienia. Ponad dwa tysiące delegatów z każdej miejscowości Naddniestrza złożyło swoje podpisy pod apelami do prezydentów i parlamentów Mołdawii, Ukrainy, Rosji oraz do Ukraińców na całym świecie, w których prosili o pomoc w położeniu kresu bratobójczej wojnie. A potem były pierwsze zjazdy Ukraińców Naddniestrza, zorganizowane przez Ołeksandra Buta, odbywały się pierwsze święta kultury ukraińskiej. Stopniowo życie wracało do normy. Stabilnie zaczęły pracować rejonowe towarzystwa kultury ukraińskiej, przy wsparciu których dzieci wyjeżdżały na naukę na Ukrainę, zespoły twórcze brały udział w różnorodnych festiwalach, nauczyciele i lekarze przechodzili podnoszenie kwalifikacji na Ukrainie. Ludziom dano możliwość nabywania obywatelstwa Ukrainy… O tym wszystkim wspominali na grobie Ołeksandra Mykołajowycza Buta we wsi Raszków przedstawiciele społeczności i władz, jego przyjaciele, koledzy. Co roku, w dniu pamięci, na granitowe płyty pomnika Ołeksandra Buta składane są żywe kwiaty także przez przedstawicieli Ambasady Ukrainy w Republice Mołdawii. Pomnik został wzniesiony przez Kamieńskie Rejonowe Towarzystwo Kultury Ukraińskiej im. T. Szewczenki przy wsparciu Prezydenta PMR, Ambasady Ukrainy w Republice Mołdawii oraz przyjaciół. Autorem monumentu jest zasłużony artysta Ukrainy Wasyl Feszczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ROZDELEJMY SIĘ W JEJ OGRODZIE...

Lesia SZANIUKEWYCZ, nauczycielka-emerytka, członkini Wołyńskiej organizacji obwodowej towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Łuck. Jakim szczęściem jest to, że wreszcie mogę to powiedzieć! Nie tylko w myślach do siebie, ale oświadczyć wszystkim! To moje prawo, dane przez Boga. To prawo jest i było naturalne dla przedstawiciela każdego narodu. Ale przez wieki było zabronione Ukraińcom. Kiedyś w radiu usłyszałam: język ukraiński na Ukrainie w ciągu historii 174 (!) razy był zakazywany. Oficjalnie. Czy jest jeszcze gdzieś takie coś na świecie? „Jakimże, doprawdy, trzeba być potężnym, bogatym, żywotnym, aby przetrwać w wielowiekowej epoce carskich zakazów, a także w siedemdziesięcioletniej dobie bolszewickiego rozboju, którego główną ideą było ludobójcze zlanie się narodów i języków” (A. Bortniak). Przypominam sobie, w latach 50. moja mama, zaplatając mi, małej, warkoczyki, zaśpiewała „Szcze ne wmerła Ukrajiny…”. Ja cieniutko zaczęłam za nią podciągać. Ona się przestraszyła i powiedziała mi: „Nie, nie, dziecko, zapomnij! I nigdzie tego nie powtarzaj! Bo nas wtedy wywiozą albo skażą…”. Nie bardzo wtedy rozumiałam, o co chodzi. Ale zapamiętałam, że trzeba się czegoś bać… Tych, którzy się nie bali, fizycznie niszczono. A temu, kto przeżył po hołodomorze-ludobójstwie, strach wsiąkł w geny. I już dzisiaj młoda urzędniczka, dojeżdżając do Kijowa, przechodzi na rosyjski. „Co się stało, Walu, dlaczego?” — „No, kak że, my że podjeżdżajem k Kijewu, a u mienia płochoje proiznoszenije, choczu potrenirowatsia…”. A „proiznoszenije” ona ma i po ukraińsku kiepskie. Znajoma rodem z Łokaczy. Jej córka urodziła się w Łucku. Normalna, ładna dziewczyna. Nagle przeszła na „szto” i „kak”. Okazuje się, że „zaświeciła” jej praca w Kijowie, przygotowuje się, by „organicznie” się tam wtopić. A kijowskie filie, firmy-firemki… W jednym z takich sklepów pracuje moja studentka. Zaprowadziła, pokazuje, jaka piękność. Doprawdy, ładny sklep, wspaniałe meble na każdy gust, prawda, bardzo drogie. Patrzę — napisy w języku rosyjskim. Dlaczego? — „A to przecież kijowska firma. Cała dokumentacja po rosyjsku”. No to przyjechaliśmy. Stolica Ukrainy przez gorliwych sługusów, zobojętniałych nikogo, rusyfikuje resztę Ukrainy, gdzie jeszcze żyje ojczysty język? Powiedziałam, że kocham Ukraińców… To prawda. Młodych — ładnych, urodziwych, bystrych. Dojrzałych — mądrych i zdolnych. Jednak Bóg nie poskąpił nam talentów. Starych — mądrych, ciekawych, którzy cierpliwie przeżyli i przeoczyli tyle na swoim wieku i nie skamienieli duszami. Nie akceptuję sprzedajnych zdrajców. Tych, którzy zdeptali cały długi historyczny łańcuch swoich przodków. Przekroczyli świętość. I do tej pory pełzają na kolanach, aby pierwszym polizać „pańską” piętę. I gorliwie, niewolniczo, zaglądając w oczy, aby choć jeden krzywy uśmieszek za ich samoupodlenie „raczyli rzucić z pańskiego ramienia”. To z takich janczarów i mankurtów wykluwają się wyrodki i upiory — „Fomy, niepamiętający pokrewieństwa”. Jedziemy w trolejbusie. Zawiązała się rozmowa. Teraz jest tak wiele wspólnych tematów: o poziomie życia, politykach itd. Aż nagle jedna babcia w bardzo poważnym wieku (lat pod 90) mówi: „Ja to urodziłam się tutaj, ale długo żyłam w Rasieji, to powiem: gorszych od nas, Ukraińców, nie ma nigdzie”. Zapadła cisza. Po chwili zaczęli mówić razem: — Kobieto, opamiętajcie się, nie plujcie same sobie w twarz. Wam już o wiecznym myśleć, a wy takie rzeczy pleciecie… — U każdego narodu wszystkiego wystarcza: i dobrego, i złego. — A wy przez całe swoje życie żadnego rozumu nie nabraliście ani na swojej ziemi, ani na cudzej, to już chociaż milczcie. Anomalia… Jakaś zła czarna siła coś przełączyła w mózgach tej osoby, czy w duszy, czy w komórkach. Wysiadłam. Nie wiem, czym się skończyło. Ale w tym obrazku, jak w kropli wody, odbił się smutny rezultat — wytrawienie w Ukraińcu samego Ukraińca. Kto będzie szanował ową babę, która sama siebie nie szanuje? Ani siebie, ani swojej rodziny, ani swojego rodu, ani swojego narodu, ani danej przez Boga ziemi. To tragedia, jak u poety: „…odkąd, od jakiego czasu zaczęli Ukraińcy siebie w sobie zapominać… jak srogo siebie znieważają Ukraińcy…”. A od tego samego czasu, od którego permanentnie, nie przestając, wszystkimi sposobami dozwolonymi i niedozwolonymi próbują przekształcić nasze państwo w terytorium. A nas w ślepo-głucho-nieme (według J. Łucenki) bydło, które by nie stwarzało problemów (w rodzaju samoświadomości czy patriotyzmu) i milcząco czyściło buty agresywnie-zachłannemu sąsiadowi. Wydawałoby się, dzisiaj, kiedy Ukraina jest wolnym, niepodległym państwem, kiedy zdjęto jarzmo wieloletniego ucisku aż do zniszczenia języka ukraińskiego jako takiego, język państwowy powinien triumfalnie zająć należne mu godne miejsce w życiu społecznym Ukrainy. Z pełnym szacunkiem do tego faktu. I bezsprzecznie! Dlaczego więc znowu i znowu ty — przedstawiciel narodu tytularnego, poddajesz się zniewadze nad sobą, kiedy włączasz telewizor, słuchasz radia (nawiasem mówiąc, w radiu sytuacja nie jest jeszcze najgorsza), czytasz prasę (z każdego straganu około 90 procent wydań wrzeszczy do ciebie językiem najeźdźcy), czy nowoczesną książkę, albo mimowolnie wyłapujesz urywki wulgarnych fraz przechodniów (żeby ich chociaż nie słyszeć)? Czasami wydaje się, że nawet w czasach radzieckich nie było takiego bezgłowia i takiego upadku języka państwowego, jak teraz. Według wschodniego przekleństwa nazywa się to „Obyście żyli w czasach zmian”. Nam wypadło żyć w tych czasach. Z jednej strony, to doprawdy ciekawe. Niewielu ma szczęście żyć na przełomie wieków, w czasie odrodzenia państw i formacji społecznych. A z drugiej strony, z braku jedynej mądrej siły kierunkowej (na miłość boską, nie pomyślcie o KPZR, mam na myśli ideę narodową we wszystkim) te procesy przekształcają się w anarchię, która może grozić „ostatnim dniem Pompejów”. Kiedy niwy nie uprawiać, rozrastają się chwasty. Mamy możliwość dzisiaj przekonać się o tym w bezpośrednim i przenośnym znaczeniu. Burzliwe wiosenne wody zmian, niestety, z pianą wynoszą na wierzch wszystko, co było na śmietnikach. A prawdziwie cenne i ważne tonie w głębinach żywiołów. Trzeba działać! Szczęście żyć właśnie teraz zobowiązuje do tego. A zacząć trzeba każdemu od siebie. Nieobojętni ludzie, zorganizowani w formacje społeczne, tak właśnie robią. Ale z jakiegoś powodu trudno znaleźć zrozumienie i wsparcie u oficjalnych urzędników. Kiedy grupa obywateli realizowała swój zamysł pojechania w miejsca Iwana Franki, to jeden z urzędników zwątpił: „A czy to potrzebne?..”. „Potrzebne” jest czcić świnię i wrzeszczeć dziko kilka dni „Słonina! Słonina! Słonina!”, co zmuszało radio wyłączać z obrzydzenia. Do wspomnianego produktu spożywczego z pietyzmem odnoszą się i Czesi, i Niemcy, i Bułgarzy, i Polacy, i Rosjanie, a nawet Żydzi, wszystkich nie sposób wymienić. Ale komuś zależy na tym, by szkalować właśnie Ukraińców za jakąś nieistniejącą zwierzęcą pasję do słoniny, podnosząc wstrętny, prymitywny brak smaku do rangi „święta”. Teraz taka estetyka… wulgarna. Jak powiedziała Lina Kostenko: „Zdawałoby się, ludzie, wszystko u nich ludzkie, ale dusza jeszcze z drzewa nie zeszła”. A duchowe oczyszczenie poprzez obcowanie z luminarzami ukraińskiej literatury i kultury — „czy to potrzebne…” Sytemu urzędnikowi z teczką i ogromną pensją — niepotrzebne. Po co zaprzątać sobie głowę zbędnymi rzeczami. Najadł się słoniny, popił importowanym alkoholem, gdyby jeszcze nie przeszkadzali nieustępliwi natręci ze swoimi zachciankami. Szkoda, że tacy nie wiedzieć jak znaleźli się na miejscach, gdzie powinni być ludzie z płomiennymi sercami, jasnymi głowami i czystymi ideami. Niedawno świat obchodził Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Dobrze, że przywiązuje się do tego wagę na takim poziomie. Dobrze, że w końcu ten dzień zaczęto obchodzić także na Ukrainie. Sam Bóg w usta każdego narodu włożył właśnie ten język, który jest jego duszą. A duszę trzeba codziennie chronić. I nie liczyć się z kosztami! Miałam okazję być na wydarzeniu poświęconym tematowi „Brzmij, języku ojczysty!” w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym, zorganizowanym przez proświtański oddział „Switeć” pod kierownictwem N. H. Hatalskiej. Zaangażowano pracowników muzeum i członków ich rodzin, uczniów szkoły zawodowej nr 12, a także uczestników zespołów folklorystycznych „Rodyna”, „Czaczka” (w dialekcie poleskim tak nazywa się zabawkę, drobiazg) oraz duetu śpiewaczego „Wyszynanka”. Warto powiedzieć, że oddział „Switeć” w ogóle działa twórczo. A kiedy w sprawę wkłada się duszę i twórczy niepokój, to rezultat zawsze jest efektowny i efektywny. Wyszło żywe święto wielkiej rodziny w stylu folk, w niezwykłym formacie. Gdzie o sprawach poważnych, a mianowicie: zachowaniu i rozwoju języka ojczystego, oczyszczeniu go z zaśmiecania, odrodzeniu zapomnianych tradycji ukraińskiej etykiety ludowej — mówiono nie sucho i urzędowo, i nie tylko językiem pełnego pasji słowa artystycznego, ale także językiem pieśni ludowej i tradycyjnego tańca, dowcipnych żartów i wesołych zabaw, cieszyły oko starodawne wyszywane ręczniki, stroje uczestników w stylu ludowym. Mówiono o dialektach Ukrainy, a w szczególności wołyńskich. I o nieśmiertelnym surżyku. Czy to dobro, czy zło. Z ekranu, z radia, z gazet — dziś on po prostu zalewa. Ci, którzy mają wyższe wykształcenie filologiczne i poprzez swoją działalność kształtują w masach stereotypy językowe, posługują się zniekształceniami, kalkami, żargonem. Ale to temat na osobną rozmowę. Na święcie zaś zilustrować żywotność surżyku pomogli bohaterowie sztuki Mychajła Staryckiego „Za dwoma zającami” w wykonaniu amatorów. Widzowie rozpoznawali w tych postaciach swoje dzieci, przyjaciół, sąsiadów, znajomych, a być może i… siebie. Szanując dawne ukraińskie tradycje gościnności, wszyscy (i gospodarze, i goście) razem śpiewali popularne pieśni „Zeleneje żyto, zelene”, „De zhoda w simejstwi…”, „I w was, i w nas chaj bude harazd” itd. A uczestnicy zespołów folklorystycznych „Czaczka” i „Rodyna” celebrowali wykonanie mało znanych lub zapomnianych pereł pieśniarskich. Na ścianach były wypowiedzi znanych ludzi o języku ojczystym. Na koniec smakowano pampuchami po wołyńsku i wymieniano się tradycyjnymi przepisami. Święto się udało. Rozgrzało szczerością, ciepłem ojczystego ducha i wzajemnego zrozumienia. Myślałam: dlaczego by go w całości nie pokazać w wołyńskiej telewizji? Niechby jeszcze niejedna osoba przeżyła duchowe uniesienie, rozgrzała się owym ciepłem, poczuciem wielkiej jedności. Jestem pewna, że i na całą Ukrainę byłoby to znaleziskiem. Zwłaszcza w dni świąteczne. Już któryś rok na święta nie ma czego oglądać. „Przełączasz” wszystkie kanały i na wszystkich ciągła subkultura bliskiego sąsiada. Jedne i te same fizjonomie. Wypełniają przestrzeń telewizyjną taką szarzyzną, taką obcą, która nie daje nic ani umysłowi, ani sercu, poza goryczą. Lecz jak by nie starali się „…nasi wrogowie, bliscy i dalecy, nie zagonią nas w cudzą koleinę. My nie znikniemy, jak na niebie bociany, dopóki kochamy Ojczyznę swoją” (R. Morozowski). Bo „Człowiek obojętny na język ojczysty — to dzikus. Jest on szkodliwy ze swej istoty już dlatego, że obojętność na język tłumaczy się całkowitą obojętnością na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość narodu” (K. Paustowski). Dlatego jesteśmy zobowiązani „…zdecydowanie przerwać wyniszczanie naszego języka, uzupełnić go żywotną krwią, zwrócić mu i pomnożyć bezcenne bogactwa” (A. Bortniak). „Rozmawiajmy nim, rozkoszujmy się, korzystajmy z jego bujnego ogrodu, który wyhodowali dla nas nasi przodkowie i który pielęgnować musimy nauczyć także swoje dzieci” (N. Hatalska). Co tu dodać? Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Ja — przeciętna użytkowniczka języka ukraińskiego, prościej — Ukrainka. Z tych, którzy z tego faktu są dumni! Jestem z tego szczęśliwa. Mój wiek daje mi prawo mówić podobne słowa nie dla patosu, a szczerze. Z pełnym przekonaniem. Ponieważ jest to istotą normalnej osoby. Kocham swój język! Bardzo kocham ziemię, gdzie się urodziłam i żyję. Kocham Ukrainę! I kocham Ukraińców. I cały nasz życiowy ład: mentalność, tradycje, zwyczaje, folklor, życie codzienne, ubiór i wszystko, czym żyją Ukraińcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ZAKAZANO ROZPATRYWAĆ NASZĄ HISTORIĘ

Wiktor CHOMENKO, Krym Deputowani sewastopolskiej rady miejskiej dopatrzyli się w festiwalu Dni Kina Ukraińskiego, który odbył się w jedynej na półwyspie ukraińskiej szkole-gimnazjum, — …„propagandy idei nacjonalizmu i faszyzmu” i na sesji podjęli uchwałę „więcej nigdy nie organizować podobnych imprez” w administracyjnym centrum półwyspu (?!). Gorliwców „iskonnoj russkosti” Krymu i walczących z jego rzekomo „globalną i pełzającą ukrainizacją” szczególnie oburzyło, że festiwal poświęcono 65. rocznicy powstania Ukraińskiej Armii Powstańczej oraz 100-leciu urodzin Romana Szuchewycza. Potomkowie prześladowców wszystkiego, co ukraińskie — dzisiejsi półwyspowi bojownicy z „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem” dopatrzyli się w festiwalu filmu narodowego „politycznie zaangażowanej imprezy, niedopuszczalnej w szkole”. Zarzucili więc ukraińskiej gimnazjum naruszenie prawa, które zakazuje prowadzenia agitacji politycznej w placówkach oświatowych. Takie insynuacje zdziwiły nie tylko cały zespół ukraińskiej gimnazjum, bo pokaz filmów narodowych odbył się m.in. dzięki wsparciu miejskiego zarządu kultury i oświaty. Szczególną nienawiść niektórych „upoważnionych przez lud” wywołała projekcja filmu „Niepokonani” o konfrontacji armii radzieckiej i powstańczej. Choć sami deputowani, oczywiście, nie widzieli tych filmów (informację o „ideologicznej wrogości” filmu otrzymali z donosów niektórych miejscowych politycznie zaniepokojonych „znawców sztuki”) — z wściekłością twierdzili: „Ten pokaz to przebiegła i podstępna akcja polityczna”. Zaskoczeni taką „zuchwałą dywersją nacjonalistów” w cytadeli „rosyjsko-krymskiego ducha” deputowani nawet utworzyli tymczasową komisję do wyjaśnienia okoliczności przeprowadzenia pokazu filmowego. A sewastopolski miejski głowa Babenko obiecał należycie zareagować. Ale nie sprecyzował jak, bo, jego zdaniem, „to wszystko będzie bardzo negatywnie wpływać na organizowanie na Ukrainie takich imprez”. Ukraińską gimnazjum taka aktywność deputowanych rozczarowała. Oskarżenia o „propagowanie nacjonalizmu i faszyzmu” nazywa się tu obraźliwymi i bezpodstawnymi. Mówią: „Pokazywano nie filmy nacjonalistyczne, jak je odebrali niektórzy zaoczni miłośnicy kina, lecz czysto historyczne, które dodatkowo były emitowane w ogólnonarodowych kanałach telewizyjnych”. A sam pokaz nie był zorganizowany w gimnazjum, tylko odbywał się w oparciu o jej salę kinową. Oprócz „Niepokonanych” pokazano tu jeszcze pięć filmów, wśród których młodzieżowy film „Sztolnia”, nakręcony w latach 70. jeszcze za czasów ZSRR — sławny „Biały ptak z czarnym znamieniem” o stosunkach między braćmi, z których jeden walczy w armii radzieckiej, drugi w powstańczej, oraz nominowany do „Oscara” „Mamaj”. Ponadto organizatorem imprezy nie jest gimnazjum, lecz organizacja międzynarodowa. Pokaz filmów krajowych odbył się za wsparciem przedstawicielstwa Prezydenta Ukrainy na Krymie i przy poparciu odpowiednich zarządów półwyspu. Przy tym, jak oświadczyli w gimnazjum, nie uważają w żadnym wypadku za konieczne się tłumaczyć i podadzą obszerny komentarz dopiero po jasnych, przemyślanych i niezaangażowanych wnioskach komisji deputowanych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...na łamach tygodnika? 5) Autorzy i dziennikarze „Słowa Proświty”. Wymieńcie najlepsze publikacje, tematy, zwróćcie uwagę na ich geografię. 6) Gdybyście to Wy byli redaktorem naczelnym, robilibyście zupełnie inną gazetę. Jaką? 7) Ilustracje na naszych łamach. Czego brakuje? Co i kogo chcielibyście widzieć na zdjęciach? 8) Jak często i uważnie czytacie naszą gazetę? Jesteście prenumeratorami, kupujecie ją regularnie w kioskach, czytacie w bibliotece, przypadkowo zobaczyliście nasze wydawnictwo i zainteresowaliście się nim. Jak długo trwa nasza współpraca? 9) Czy nasze publikacje nie wydają się Wam zbyt skomplikowane, czy macie uwagi językowe, czy zadowala Was objętość publikacji? Jak odnosicie się do materiałów z adnotacją „Ciąg dalszy nastąpi”? Z wdzięcznością przyjmiemy wszystkie Wasze uwagi i życzenia, krytykę i porady, a Wasze listy opublikujemy w specjalnych wydaniach „Czytelniczego Wiecza”. CZYTELNICZE VIECZE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

A MNIE — NIE ZADOWALA

Walentyn DERKACZ, wieś Szyrokie, obw. dniepropetrowski 1. Mnie osobiście, podobnie jak wielu moim znajomym, nie zadowala rubryka „Polityka”, ponieważ zawsze sprowadza się ona do jednego: „Koalicja antykryzysowa, rząd kierowany przez W. Janukowycza — źle, a co dobre, tego nie wiemy”. To tak przypomina znany ukraiński dowcip: „Kto winien?” — „Synowa!” — „Ale przecież ona pasie gęsi”. — „No właśnie stamtąd to wszystko się bierze!” Po co taka jednostronność? 2. Do omawiania problemów gospodarczych istnieje wiele innych periodyków. Tymczasem zająć się odrodzeniem duchowości naszego narodu, bić na alarm z powodu jego dzisiejszej degradacji (bezczynności, pijaństwa, narkomanii, bezdomnych dzieci, ciemnego analfabetyzmu kulturalnego, maniakalnego niszczenia środowiska naturalnego itd.) nie chce nikt. Przypomnijmy sobie, czy właśnie to wszystko w swoim czasie nie doprowadziło do powstania „Proświty”. 3. Prawie już zapomniany poeta W. Majakowski jeszcze w latach młodzieńczych pisał: „Posłuchajcie! Ведь если звезды зажигают — значит это кому-нибудь нужно!” Tak i ja myślę: jeśli człowiek wyjechał szukać lepszego losu w świecie, czy będziemy mu zabraniać to robić, czy płakać z tego powodu? To jego wybór. Podzielam pogląd: kto chce pracować tutaj, ten będzie pracował. Czasami przeglądam tutejsze informacyjno-reklamowe wydawnictwa — wszystkie są wypełnione zaproszeniami do pracy. 4. Rubryki literackie i artystyczne nie zadowalają. Nawet o laureatach Nagrody im. Szewczenki dowiadujemy się niewiele. Nie mówiąc już o tych twórcach, których zwykle nazywa się gwiazdami wschodzącymi. Dlaczego nie zwracacie uwagi na takie dzisiejsze wielkości, jak charkowski publicysta Iwan Biełebiecha, autor tak ważnych dla naszej współczesności książek: „Porażki i nadzieje Ukrainy”, „Ukraińska elita”, „Honor Ukrainy”, „Ukraina i komunizm” (w dwóch tomach). Albo odeski historyk i pisarz Wiktor Sawczenko, autor palących książek „Awanturnicy wojny domowej”, „Symon Petlura”, „12 wojen o Ukrainę”, „Machno”. A co wiemy o dzisiejszych śpiewakach operowych czy aktorach teatralnych? Oprócz Bohdana Stupki i Bohdana Beniuka mamy innych, nie mniej interesujących ludzi. A malarze, rzeźbiarze, kompozytorzy czy artyści baletu? 5. Najlepszymi publikacjami w ostatnich numerach tygodnika uważam: „Państwo ukraińskie…” O. Romanczuka, „Kim jesteśmy…” O. Romanczuka; „Pola elektromagnetyczne...” M. Kuryka; „Gdy u władzy cudzoziemcy” D. Miszczenki; „Kobzarz i lirnik” L. Iljenko; „Świeca na dzień pamięci I. Bohuna” J. Leszczuk; „Jak bezcześcimy testament Szewczenki” I. Szpitala. 6. Jestem przekonany, że redagując gazetę, należy wychodzić z tego, że dziś jesteśmy skłóceni na poziomie politycznym, religijnym, językowym, a nawet regionalnym. Aby jednak istniała Ukraina, wszystko to trzeba jednoczyć — tworzyć naród! 7. W zeszłym roku w wielu numerach gazety drukowaliście zdjęcia zamków Ukrainy. Wywarły one przygnębiające wrażenie, ponieważ z większości z nich pozostały jedynie ruiny. Proponuję drukować zdjęcia wybitnych obiektów w miastach i wsiach państwa. 8. Już nie pierwszy rok prenumeruję tygodnik i czytam każdy jego numer. Wielką satysfakcję sprawiają mi publikacje, o których wspomniałem w pkt 5, a nic poza oburzeniem nie wywołują te, w których autorzy nadal stawiają na „pomarańczowych”. Większego wstydu i poniżenia Ukraina nie zaznała i zapewne nie zazna, niż od nich. 9. Mam wyższe wykształcenie i duże doświadczenie życiowe, jednak nie wystarcza mi ich, by zrozumieć, jaki cel przyświeca wam, publikując takie materiały, jak „Borija — ziemia dzika…” i „Tajemnica nazwy «Ukraina»” I. Kaharca. Mają one prawo istnieć, ale ich miejsce jest w wydawnictwach historycznych i naukowych. Na zakończenie zgłaszam propozycję: uczyńcie stałą rubrykę „Koncepcja współczesnego państwa ukraińskiego” i dajcie możliwość wypowiedzenia się na ten temat wszystkim, którzy są w Ukrainie. Jestem przekonany, że jej istota tkwi nie tylko w integracji euroatlantyckiej, lecz przede wszystkim w rozwiązywaniu najbardziej bolesnych problemów wewnętrznych. Uważam, że jej leitmotivem powinny stać się słowa O. Morozа: „Zbudujmy Europę w Ukrainie!” Czy można godzić się z tym, że nasz kraj niczego nie brakuje, a jeszcze znajduje się w centrum Europy, podczas gdy naród żebrze i dziczeje. A zwierzchnicy nigdy nie mają czasu zająć się sprawami, bo nie mogą podzielić teki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

ZWOŁUJEMY CZYTELNICZE WIECE!

Tygodnik „Słowo Proświty” zwołuje czytelnicze wiece. Chcemy usłyszeć z ust naszych czytelników te bolesne tematy współczesności, które mają stać się przewodnimi na łamach naszej gazety. Zatem prosimy o odpowiedź na pytania: 1) Czy zadowala Was nasza rubryka „Polityka”? Komentarze jakich polityków i działaczy społecznych chcielibyście tam widzieć i z jakiej tematyki? 2) Jakie problemy o charakterze społeczno-ekonomicznym warto naświetlać na łamach proświatiańskiego tygodnika? 3) „Czwarta fala” na łamach „Słowa Proświty” — czy możemy obojętnie przyglądać się temu, jak miliony obywateli ukraińskich rozpraszają się po świecie? 4) Czy zadowalają Was rubryki literackie i artystyczne oraz ich zawartość, z którym z ukraińskich językoznawców, pisarzy, artystów, aktorów, reżyserów, krytyków chcielibyście

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

...I O SURŻYKU W SZKOŁACH

Teofania KALYTOWSKA, członkini Towarzystwa «Proświta» m. Lwów (Winniki) Bardzo dobrze, że redakcja „Słowa Proświty” zwołuje czytelnicze forum, aby wysłuchać nas, czytelników. Odpowiadam zatem: 1. Rubryka „Polityka” mnie zadowala. Chciałabym zobaczyć w gazecie komentarze znanych ukraińskich patriotów: I. Juchnowskiego, J. Kostenki, W. Jaworiwskiego, B. Tarasiuka i innych. A także przeczytać komentarze współczesnych ukraińskich pisarzy, poznać ich opinię o stanie języka ukraińskiego w niepodległej Ukrainie, w każdym regionie. 2. Na łamach „SP” warto zwrócić uwagę na przyczyny niekończącego się kryzysu gospodarczego i powiedzieć otwarcie, że ten naród nie będzie żył lepiej, dopóki nie wybierze do organów władzy państwowej prawdziwych ukraińskich patriotów, którzy będą dbać nie o własną kieszeń, lecz o dobrobyt Ukraińców, i swoją energię oraz wiedzę poświęcą Ukrainie. 3. „Czwarta fala” to haniebne zjawisko dla Ukrainy. Nasza elita wzbogaca obce państwa, a ich dzieci i wnuki nie są już Ukraińcami. Ci zarobkowi emigranci, którzy wyjeżdżają do Włoch, Hiszpanii, Portugalii i zostawiają swoje dzieci na Ukrainie, popełniają wielki błąd: rodziny się rozpadają, a dzieci stają się sierotami przy żywych rodzicach. 4. Rubryki literackie i artystyczne są zadowalające, lecz wydanie powinno bardziej zapoznawać z twórczością współczesnych pisarzy. Proponuję rubrykę: „Telewizja i my”, w której językoznawcy i znani politycy mogliby komentować programy telewizyjne. Telewizja nas ogłupia, a my milczymy i łykamy Wierkę Serdiuczkę, która będzie reprezentować Ukrainę na Eurowizji. Co za hańba! 6. Gdybym ja była redaktor naczelną, odwiedziłabym ukraińskie szkoły w Kijowie, Sumach, Charkowie, Lwowie, szkoły wiejskie, wysłuchałabym, jakim językiem rozmawiają ze sobą nauczyciele, jakim surżykiem posługują się uczniowie, i wyciągnęła wniosek, jakim nonsensem zaśmiecają programy szkolne głowy uczniów; porozmawiałabym z rodzicami, którzy po codziennej pracy muszą siadać i uczyć się razem ze swoimi dziećmi lekcji. Odwiedziłabym biblioteki i księgarnie, zapytała, jakie książki cieszą się popularnością wśród czytelników. 8. „Słowo Proświty” czytam regularnie od czasu jego pojawienia się. Prenumeruję je. Nasze Towarzystwo „Proświta” w Winnikach regularnie prenumeruje ukraińskie wydawnictwa dla nauczycieli z różnych rejonów Ukrainy. Na 2007 rok zaprenumerowaliśmy 6 egzemplarzy „SP”. 9. Niektóre publikacje są napisane bardzo profesjonalnie i trudno je czytać. A jeszcze chcę dodać: 10. Druk gazety jest nieczytelny, trudno czytać, odstępy między wierszami i słowami są za małe. 11. O Wielkim Głodzie 1932–1933 r. ukazało się wiele publikacji, a o głodzie 1946–1947 r. wszyscy nagle zapomnieli. Jakie dzieła artystyczne czy publicystyczne opublikowano na ten temat w ostatniej dekadzie? Czy nie dlatego ten temat jest zakazany, że wielu ludzi wciąż żyje i może na łamach prasy opowiedzieć o tym głodzie? Kto bada te wydarzenia? 12. Dlaczego nasi ukraińscy pisarze tak rzadko występują w radiu? Tak, jest III program radiowy, ale mało kto go słucha, na falach „FM” go nie ma.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jak łyk świeżego powietrza

R. POTOKA, Zmijów, obwód charkowski 1. Rubryka „Polityka” zaspokaja, ale chciałoby się zaproponować takie tematy: a) jak Polska i Finlandia wyrwały się z objęć Rosji i zbudowały swoje państwa; b) w 100. rocznicę urodzin generała-dysydenta Piotra Hryhoriowicza Hryhorenki (10 października 1907 r.). 2. Problemy małego przedsiębiorstwa. 3. „Czwarta fala” zasługuje na uwagę. 4. Zadowala. Na wasz gust. 5. Wszystkie publikacje są gruntowne i dobrze przygotowane. Geografia szeroka. 6. Robiłbym taki sam, tylko zwrócił bym stare kliszé „Słowa Zdjęcie O. Łytwynenki Proświty”. Ono jest oryginalne, firmowe, nie pomylisz, a nowe — prymityw, „proświta” napisana małą literą i razem, jak na kanale „1+1” „Prosport”. Nawiązałbym współpracę z porządnymi stacjami radiowymi: Pierwszym i „Kulturą”, by reklamować tygodnik; niech one opowiedzą o Was, a Wy o nich. „Słowa Proświty” mało kto zna. Publikowałbym krzyżówki na tematykę ukraińską. 7. Zadowalają. 8. Jestem dawnym prenumeratorem i miłośnikiem. Gazetę czyta cała moja rodzina. „Słowo Proświty” jest dla mnie tak samo autorytatywne, jak kiedyś „Literaturnaja Gazieta” za komunistów, to łyk świeżego powietrza. Oddaję numery gazety do miejscowej biblioteki, a ją chowają przed czytelnikami. Udało się przedrukować artykuł ze „Słowa” „Śmierć kłusownika” o Kuszniarowie. 9. Wasze publikacje są dla przygotowanego czytelnika, a nie dla niedouczonych, mało kulturalnych ludzi z „wyższym” wykształceniem, których nadal wypuszczają nasze uczelnie wyższe. Uważam, że żyjąc na wschodzie Ukrainy, gdzie niestety mieszka przeważająca większość ludności, jeszcze nie pora na publikacje materiałów o nowej ukraińskiej ortografii. Niech najpierw utrwali się ojczysta mowa w państwie, a potem będziemy ją udoskonalać. Objętość publikacji zadowala. „Ciąg dalszy nastąpi” — normalnie, trzeba zachęcać czytelników, by zajrzeli także do następnego numeru tygodnika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

DLA JEDNANNIA UKRAINCÓW

Tamara PRYCHODCZENKO, m. Illicziwśk, obw. odeski Zacznę od najprostszego: czytam, prenumeruję i przechowuję wszystkie numery tygodnika, począwszy od pierwszego. A teraz po kolei. 1) Rubryka „Polityka” mnie zadowala. Natomiast w sprawie udziału Proświty w działalności ugrupowania „Obrońmy Ukrainę”, innych społecznych i politycznych ugrupowań oraz ruchów o narodowo-demokratycznym kierunku chciałabym dowiedzieć się nieco więcej. Trzeba odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: „co robić?” — dla przyszłości naszych dzieci, dla Ukrainy i jej narodu. 2) Naświetlać problemy Ukraińców: związek pokoleń, młodzieżowe, weteranów, rodzinną etnopedagogikę, rolę matki i kobiety w przyszłości państwa, narodu, rodziny. 3) Oprócz „Czwartej fali” warto publikować więcej materiałów z opiniami czytelników ze wschodu i południa, które sprzyjałyby jednoczeniu Ukraińców, ochronie naszych wartości itd. 4) Witam udział w gazecie Ołeksandra Szokała, Stepana Nalywajka, Ludmyły Iwannikowej oraz rubryk „Pamięć pokoleń”, „Tradycje”, „Hipoteza”, „Prakorenie”. O swoich wrażeniach na ich temat niedawno pisałam do Walentyny Dawydenko i proponowałam otworzyć rubrykę wymiany doświadczeń w działalności etnoklubów różnych miast i wsi na rzecz zachowania tradycji i rozwoju kultury ludowej. Chciałabym spotkać się z kobzarzami, śpiewakami, folklorystami (Wiktorem Lisowołem, Ołehem Skrypką, Walentyną Kowalską itd.), mistrzami i badaczami sztuki ludowej (Jurijem Melnyczukiem, Mykołą Dmytrenko, Olgą Rutkowską, Mykołą Tkaczem) — właśnie ze względu na wcześniejszą propozycję. Dawno nie widziałam publikacji Liny Kostenko, Borysa Olijnyka, innych naszych wiodących poetów. Czy nadal piszą Iwan Drach, Pawło Mowczan? 5) Najlepszych publikacji nie chcę wymieniać, bo każda z nich pozostawiła ślad w mojej pamięci (mam nadzieję, że nie tylko w mojej). Niech wszystkim autorom dalej sprzyja szczęście. 6) Innego „Słowa Proświty” na razie nie widzę. Może nie warto wykorzystywać jego powierzchni na zapowiedzi, a podawać informacje o ukraińskich książkach i możliwości ich zakupu? Dla wielu czytelników to bowiem duży problem. Przy okazji proponuję opublikować program imprez Roku książki ukraińskiej i realizować je na łamach „Słowa Proświty”. 7) Ilustracje są dobre. Chciałabym widzieć na zdjęciach zwykłych Ukraińców: z przeszłości i współczesności, ze wschodu i zachodu, centrum i diaspory, a także zdjęcia miast, zabytków, świątyń itd. 8) Już odpowiedziałam. 9) Publikacje są zrozumiałe, ciekawe, objętość wystarczająca. Materiały z oznaczeniem „Ciąg dalszy nastąpi” witam. RODZINNY KRAJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

WALCZMY — ZWYCIĘŻYMY!

NAGRODA Switłana KORONENKO Ta nagroda jest szczególna. Chyba nie ma takich więcej na całym świecie. Przynajmniej o nich nie słyszałam. Wszak nazwana ta nagroda jest imieniem człowieka, który nie był ani wybitnym uczonym językoznawcą, ani wykładowcą, ani poetą. Był po prostu ukraińskim patriotą. Ależ, powie ktoś, patriotów jest wielu. I oni dużo mówią o miłości do Ukrainy. Ołeksa Hirnyk żył tą miłością. Była ona istotą jego życia, treścią i podstawą. Bez języka ukraińskiego wszystko traciło kolor i smak. Świat pustoszał i robiło się zimno. Ołeksa Hirnyk nie był dziwakiem i nie był, jak dziś mówią, ekstremistą. Pracował, potem przeszedł na emeryturę, wiódł spokojne, uporządkowane życie w miasteczku Kałusz na Iwanofrankiwszczyźnie, był żonaty, wychowywał dwóch synów, pragnął zapewnić im dobre wychowanie, wykształcenie, zapewnić dobrobyt. Ten zamożny, inteligentny człowiek w wieku 65 lat zrobił to, co na zawsze wejdzie w świadomość Ukraińców jako wyczyn w imię Języka Ojczystego, w imię Ukrainy. 21 stycznia 1978 roku wszedł na mogiłę Tarasa Szewczenki w Kaniowie i rozrzucił na zboczach Góry Mnichów tysiące ulotek, na których napisał: „Protest przeciwko rusyfikacji narodu ukraińskiego”. I podpis: „W znaku protestu spalił się Ołeksa Hirnyk z Kałusza”. Po tym oblał się benzyną i przyłożył do piersi zapalniczkę… W 2003 roku, w przededniu Pomarańczowej rewolucji, powstała idea ustanowienia nagrody imienia Ołeksy Hirnyka. Jej inicjatorami stały się Kijowski fundusz im. O. Hirnyka oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. W Regulaminie nagrody zapisano, że przyznaje się ją „za wielki wkład w ukraińskie odrodzenie narodowe oraz za znaczące sukcesy w narodowo-patriotycznym wychowaniu dzieci i młodzieży, PAMIĘĆ Jewhen Warda Ołeksandr FYSUN I do dziś w mojej wyobraźni jest jego portret-obraz: śniada twarz, zdumiewająco błyszczące, w szczególny sposób jaśniejące szczerością i dobrocią czarne-czarne oczy, nadmiernie niespokojny, cały w działaniu, w pragnieniu dokonania czegoś ważnego i teraz — w tej chwili. Swoim pojawieniem się wnosił impulsywny ruch, ożywienie w bieg spraw społecznych. Koniec pieriestrojki — rok 1989 — uwieńczył się stworzeniem Ludowego Ruchu Ukrainy, gdzie w przednich szeregach na rzecz kulturowo-narodowego odnowienia społeczeństwa przebywa burzliwy i działający J. Warda. Z jego udziałem tworzy się rada mniejszości narodowych, stowarzyszenie „Antyszowinistyczna idea”, narodowo- za zaszczepienie im patriotycznego stosunku do języka ukraińskiego”. Pobłogosławił tę nagrodę i nagradzał jej pierwszych laureatów obecny Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. W tym roku ogłoszono nowych laureatów nagrody imienia Ołeksy Hirnyka. Zostali nimi Neonila Szynkaruk, kierownik sektora edukacji społeczno-humanitarnej Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy; Wałerij Tarasow, pisarz (AR Krym); Nila Pidpała, wieloletni dyrektor Kijowskiego Muzeum Literacko-Pamięciowego Maksyma Rylskiego; Serhij Melnyczuk, student Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala; Związek Ukrainek Australii (Chrystyna Sywenka-Bailey, przewodnicząca; Wałentyna Domazar, sekretarz); Roman Kolisnyk, redaktor naczelny czasopisma „Wisti kombatanta”; Stanley Peterson, mecenas (Kanada). W ceremonii nagradzania wzięli udział dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, deputowany ludowy Ukrainy, syn patrioty Jewhen Hirnyk, przewodniczący Kijowskiego funduszu imienia O. Hirnyka „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie słowo” Jurij Hnatkewycz oraz pierwszy laureat nagrody, naukowiec, krajoznawca z Kaniowa Mychajło Iszczenko. Mychajło Słaboszpycki przedstawił nowych laureatów tegorocznej nagrody imienia Ołeksy Hirnyka, opowiadając o tym, jak każdy z nich wspiera tak unikalną akcję, jak Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego, który w tym roku z powodzeniem odbył się już po raz siódmy. W tym językowym maratonie co roku bierze udział ponad 5 milionów uczniów i studentów. Swoje odznaki laureackie ci laureaci odbiorą przy odpowiedniej okazji. Neonila Szynkaruk, kierownik sektora edukacji społeczno-humanitarnej Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, w Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego jest od pierwszego dnia. Właśnie na jej barki (jak na barki tysięcy pracowników edukacji) spadła codzienna, być może nie bardzo widoczna i nie bardzo wdzięczna codzienna tak zwana „czarna”, ale skrajnie niezbędna praca w Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego. Imię Nili Pidpałej, aktywnej propagatorki ukraińskiego słowa, na Ukrainie jest dobrze znane. W przemówieniu wspomniała swojego zmarłego męża, wspaniałego poetę Wołodymyra Pidpałego, który uosabia dla niej prawdziwego patriotę Ukrainy. „Trzeba walczyć o każdą ukraińską duszę, aby na Ukrainie zniknęło nawet samo pojęcie „rosyjskojęzyczny Ukrainiec”, — wzywała obecnych Nila Pidpała. Pisarz Wałerij Tarasow mieszka w Autonomicznej Republice Krym. Pisze po ukraińsku. Jeden z organizatorów i pracowników ukraińskojęzycznej gazety „Krymska switłycia”. Niedawnym kolizjom dotyczącym finansowania oraz, w końcu, samego istnienia tej gazety na Krymie z niepokojem przyglądała się cała patriotycznie nastawiona społeczność… Serhij Melnyczuk, 42-letni student Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Dala w Ługańsku, odbierał swoje wyróżnienie przy oklaskach obecnych. Uświadomienie sobie tego, że jest Ukraińcem, przyszło do niego po Pomarańczowej rewolucji. Wtedy też zaczął mówić po ukraińsku. Urodzony na zrusyfikowanej Ługańszczyźnie, obecnie ten człowiek desperacko i uparcie broni swojego prawa do zdobywania wykształcenia w języku państwowym. Tak w 2005 roku zwrócił się po raz pierwszy do sądu ze skargą o naruszenie na uniwersytecie jego konstytucyjnego prawa, w szczególności do wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy, ponieważ na uniwersytecie nauczanie prowadzone jest w języku rosyjskim. Wtedy wygrał — Sąd Październikowy m. Ługańska zadowolił pozew studenta i zobowiązał Wschodnioukraiński Uniwersytet Narodowy imienia W. Dala do prowadzenia jego nauki w języku ukraińskim. Po tym wyroku sądowym, który jakoby wszystko postawił na swoim miejscu, czego to nie było w życiu Serhija Melnyczuka: i groźby, i pobicia, i skreślenie z listy studentów za brak postępów w nauce. Ale, jak powiedział Jurij Hnatkewycz, „trudności łamią słabych, silnych czynią silniejszymi”. Obecnie do Serhija Melnyczuka dołączyło jeszcze kilku studentów, którzy chcą skorzystać z jego doświadczenia… „Bycie Ukraińcem na Ukrainie nigdy nie było łatwe – powiedział, witając nowych laureatów, syn Ołeksy Hirnyka, deputowany ludowy Ukrainy Jewhen Hirnyk. – Jak się okazało, także w niepodległej Ukrainie być Ukraińcem jest ciężko. Ale, jak mawiał Taras Szewczenko, walczmy – a zwyciężymy!”. …Czego potrzeba, aby na Ukrainie wreszcie zapanował język ukraiński? Aby wreszcie zniknęła ta jedna z najostrzejszych kwestii politycznych teraźniejszości, a temat języka ukraińskiego przestał być kartą przetargową w sporach naszych nieszczęsnych polityków. Aby język ukraiński był „naturalny jak przyroda” w ustach każdego Ukraińca? Czy istnieje taki przepis? Zapewne nie. Ale jeśli każdy z nas, świadomych Ukraińców, zrobi choćby to, co może zrobić – mówić wszędzie wykwintną ukraińszczyzną, demonstrując jej piękno i prestiż oraz nie przechodząc natychmiast przy pierwszej okazji na „ogólnodostępny”, aktywnie wspierać konkurs języka ukraińskiego, wytrwale i nieustępliwie wymagać używania ukraińskiego w urzędach państwowych i placówkach oświatowych, to już nawet przy takiej drobnostce można coś ruszyć z miejsca. WIEŚCI Z KRYMU W Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyła się uroczysta ceremonia wręczenia tegorocznym laureatom nagrody imienia Ołeksy Hirnyka za 2006 rok. Redakcja „Słowa Proświty” ze smutkiem zawiadamia, że 12 kwietnia 2007 r. odszedł do wieczności w 94. roku życia wieloletni autor naszego tygodnika Ołeś (Ołeksandr) Opanasowycz SYŁYN, Bohater Ukrainy, zasłużony działacz kultury Ukrainy, zasłużony architekt Ukrainy, główny ekspert Fundacji Zabytków Historii i Kultury imienia Ołesia Honczara, patriota Ukrainy. = Zespół redakcji tygodnika „Słowo Proświty” wyraża kondolencje fotoreporterowi Ołeksandrowi Łytwynence z powodu przedwczesnej śmierci ojca Ołeksandra Jakowycza Łytwynenki. = „OD NINIWY DO UKRAINY”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

ŚWIĘTO KSIĄŻKI

Wiktor CHOMENKO, Krym Jubileuszowy, dziesiąty, międzynarodowy targ książki „Krymska Wiosna—2007” odbędzie się w budynku Ukraińskiego Akademickiego Teatru Muzycznego oraz na placu przed nim, pod hasłem Roku Książki Ukraińskiej, w dniach od 7 do 9 czerwca w Symferopolu. Oprócz krymskich wydawnictw zaprezentują się stali uczestnicy tego rodzaju imprez — wydawnictwa z Kijowa, Charkowa i Moskwy. W programie znalazły się „okrągłe stoły”, akcje dystrybucji książek, a także podsumowanie konkursu „Ten dziwny Krym” oraz wręczenie nagród zwycięzcom w różnych nominacjach. Goście targu będą mieli możliwość wziąć udział w licznych wydarzeniach, ukierunkowanych na podnoszenie kultury, wszczepianie miłości do czytania i myślenia, porozmawiać ze znanymi ukraińskimi i rosyjskimi pisarzami. Bo krymski międzynarodowy targ to tradycyjne spotkania wydawców książek, dystrybutorów, czytelników i pisarzy różnych pokoleń, a dla młodzieży — możliwość zapoznania się z nowościami i już uznanymi arcydziełami świata książki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

11 kwietnia 2007 roku sześćdziesiątnik Jewhen WARDA (1942–1992), znany literat – poeta, prozaik, publicysta, tłumacz, działacz społeczny, skończyłby zaledwie 65 lat.

kulturalne Towarzystwo Asyryjczyków w Kijowie i na Ukrainie – także w Towarzystwie Języka Ukraińskiego. W tym czasie Jewhen Warda działał przedziwnie – spieszył się, by być wszędzie i obejmować więcej spraw i zadań, niż mogła pomieścić jego istota. Niepohamowany poeta i współpracownik zapewne przeczuwał, że odmierzono mu niewiele czasu, by zrealizować zaplanowane. W toku burzliwego czasu niepodległości Jewhen Warda pisał główną księgę swego życia – „Od Niniwy do Ukrainy” – o swoich praojcach z Bliskiego Wschodu, ich wierzeniach, odwiecznych marzeniach, ludowych obyczajach; o twórczości tych Asyryjczyków, których ciężki los rzucił na Ukrainę i w której oni (a tym bardziej sam Jewhen Warda) znaleźli sobie drugą ojczyznę. Można dziś cieszyć się z tej rozległej pracy. Towarzystwo „Znanie” wydało ją już po śmierci autora – w 1994 roku. Warto wspomnieć również o tym, że Jewhen Warda przetłumaczył klasyka średniowiecznego piśmiennictwa asyryjskiego Abul-Faradża „Śmieszne opowiastki”: książka ta od razu stała się rarytasem. W tym czasie w wydawnictwie „Radziecki Pisarz” przygotowywano do druku zbiór jego wierszy, który, niestety, „utknął”. Ten sam los spotkał także jego poetycki przekład zabytku Wielkiej Literatury – „Epos o Gilgameszu”. Jakże ważne jest, by troskliwie zebrać wszystko napisane – kiedyś drukowane i niedrukowane – przez Jewhena Wardę i je wydać. I będzie to nasz godny hołd dla znanego podwижnika, pracownika, poety i prawdziwego patrioty, który żył wśród nas, działał wytrwale, wybierając ideały Dobra i Miłości. FRESKI O KIJOWIE 1 Kiedy stąpam ulicami Kijowa, Zawsze zastanawiam się nad własnym krokiem. Chreszczatyj Jar – Tu polowano na dzikie kozy, Księżniczka z mocnych, długich warkoczy Czesała promienie, A Pieczyngów na murze obserwowali Nieujarzmieni, Nieznani tury-bujwoły. Drużynna Ruś – praojczyzna Ukrainy Na szczyt Sofii, Ławry Peczerskiej Wznosiła się z wąwozów, jarów Codziennie, Aż iskry sypały się dookoła Spod kopyt niespokojnego konia. Na złość carom, na złość niedoli I wszystkim biesom, i srogiej ciemności Na wąskiej ulicy Podołu Rosły mury Akademii. I Ruś kresowa Z wąwozów, jarów Wznosiła się codziennie, Aż iskry sypią się dookoła Spod kopyt Sahajdacznego konia. Kiedy idę ulicami Podołu Zawsze myślę o własnym kroku. I znów wulkany wzbijały się Nowych powstań. Ognie! Ognie! Wstawały nowe Roksolany Każdego dnia. Po bitwie bitwa… Wrogie hordy. To dumne wnuki kozaków Powstają jak burza na oceanie, Jeden jak stu tytanów… Kijowianie, spójrzcie, mili goście, Moja ty córeczko, spójrz — OUN, UPA Krutiańskie i mogiły strzelców Obok kozackich pochówków. Podol!.. Trypole!.. Dniepr-Sławutycz!.. I wielkość mądrej Sofii!.. — Woła historia!.. — …………Ogo-go!.. Dzwoni i odbija się echem Siedem WED w jednym jedynym słowie — Kijów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kiedy kolega bywa serdecznym przyjacielem, gdy dusza przytula się do duszy. Do kogo przytulała się Pana dusza? — Aby zdjąć niektóre pytania, przyznam się: ja bezgranicznie kocham talent. Kiedy widzę talent na ekranie czy na scenie i nie mogę pojąć, jak on to robi, nie mogę rozłożyć aktorskiej magii na części składowe, to ja po prostu kłaniam się i staje mi się już wszystko jedno — czy ten człowiek jest dobry w życiu codziennym, czy skomplikowany. Talent przykrywa ludzkie wady. Staram się zachowywać dystans. Szanować, rozumieć, mówić dobre słowa — okularach, który poważnie siedzi i wydaje rozkazy. Nagle widzę Lonię Osykę z długim nosem, który chichocze z tego, że ludziom spodobało się jego kino. Osyka nigdy poważnie nie mówił, on cały czas wyrzucał z siebie aforyzmy, trudno go było zrozumieć. Zupełnie inny był Iwan Mykołajczuk. Na przykład, stosował on montaż wewnątrzujęciowy. Rzecz w tym, że można kręcić małymi odcinkami, które potem łatwo wyrzucić. A można zrobić zbliżenie, montując akcję już wewnątrz niego. Do tego Mykołajczuka z pytaniami ja sobie nie pozwalałem, ponieważ bardzo szanowałem to, co tworzy Iwan. I co ja zobaczyłem na końcu? Okazuje się, że ja zabijam Filozofa, i moja figura staje się kilkanaście razy (jak i figura Filozofa) tragiczniejsza. Innymi środkami i alegoriami operował zdumiewający Jurij Illenko, jestem dumny, że jego „Słomiane dzwony” wysoko oceniono na XXVI międzynarodowym festiwalu w Karlowych Warach, gdzie otrzymałem nagrodę za najlepszą rolę męską. A jacy partnerzy byli! Z Borią Brondukowem spotkałem się w filmie „Prezent na imieniny” według prozy Kociubynskiego. To taka głębia, której dna nie zobaczysz i nie dosięgniesz, trzeba ją zgłębiać i zgłębiać… Według scenariusza naczelnik-„dzierżymorda” policyjnego okręgu (którego grałem ja) przyszedł sprawdzać kata (którego grał Brondukow), który powinien był jutro powiesić rewolucjonistkę. Cóż robi przed egzekucją kat? Strasznie pije, dlatego że wstrętna mu jest ta „profesja”, on się boi… Brondukow zagrał unikalnie — tak, że zobaczyłem siebie w zupełnie innej postaci. Chociaż tam wszystko jest maksymalnie zrozumiałe, my z reżyserem Osyką wcześniej wszystko rozebraliśmy na części pierwsze, i nagle zobaczyłem siebie innym. Dopiero potem zrozumiałem, że to na mnie wpłynął Brondukow, on pracował ze studentami, on pracował w strasznych postpierestrojkowych latach. — Kiedyż podniesie się ukraińskie kino? — My wszyscy widzimy, jak niemała część ludności Ukrainy ruszyła na obiekty budowlane do Rosji i Polski, na zbieranie pomarańczy do Portugalii czy do Grecji… Co tam, miodem smarowane? Nie, jest możliwość zarobić pieniądze, choć płacą grosze w porównaniu z miejscową ludnością. Podobna sytuacja jest u naszych aktorów w Rosji. Tam nie każdy dobry artysta jest w „obojmie”, ale w porównaniu z rodzimą matką Ukrainą otrzymuje przyzwoite pieniądze, do tego nie buduje i pomarańczy nie zbiera, a zajmuje się profesjonalną sprawą. Jakoś zapytałem deputowanego: „Dlaczego dotąd w niepodległej Ukrainie, która tak pragnie duchowości, nie przyjęto pełnowartościowej ustawy o kinie? Dlaczego w Rosji robi się sto filmów rocznie, a u nas rzadko tylko opery mydlane? Czy to się komuś opłaca?” Poseł spojrzał na mnie jasnymi oczami i powiedział: „No oczywiście, że się opłaca”. Wszystko, ja więcej żadnych pytań nie zadawałem i nie zadaję. W czym bieda ukraińskiego aktora na Ukrainie? A w tym, że on jest ukraińskim aktorem. I traktujcie to jak chcecie. Oto i rodzi się myśl: „A po co mi ta demokracja, kiedy nie ma obok Mykołajczuka, Brondukowa, Osyki, Stepankowa… Nie ma świata mojego, w którym było mi ciężko i słodko żyć. Moja dusza boli-woła, ona cała jest w czarnych dziurach: każda dziura — to mój zmarły przyjaciel. Ja czasem zaczynam myśleć, że już jeden na całym białym świecie zostałem. — Jakaż wtedy przyszłość czeka młodych, których Pan naucza i w których wkłada Pan duszę? — Na Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji nie bez powodu nazywam siebie „gwoździem nie z tej ściany”: wykładam podstawy aktorstwa na wydziale telewizyjnym, do tego to wieczorowi i zaoczni studenci. Najbardziej pokrzywdzeni na uniwersytecie ludzie: aparatury nam żadnej nie dają, i jeszcze wielu rzeczy nie dają. Jeden z chłopaków mieszka w Równem, drugi — w Winnicy, wyobraźcie sobie: oni w środy przyjeżdżają z setek kilometrów, żeby posłuchać, czego ich Serdiuk nauczy. Ale w czym plus? Oni są dorośli, znają życie. To nie pierwszy kurs dzienny, na który nabierają 25 dziewczynek w wieku 17—18 lat prosto ze szkolnej ławki. Kiedyś, nawiasem mówiąc, na wydział reżyserski bez wyższego wykształcenia w ogóle nie przyjmowali. Zatem moi studenci to dojrzalsi ludzie, trochę znają się na telewizji. Czasem pytam ich: „Gdzie pracujesz? Co robisz?” Odpowiadają: „Oj, Lesiu Aleksandrowiczu, u nas w redakcji nikt języka ukraińskiego nie zna, więc ja tłumaczę z rosyjskiego na ukraiński i noszę z jednego pokoju do drugiego”. Drugi mówi: „O, ja mam dobrą pracę, montuję reportaże”. Trzeci montuje materiały, ściągnięte z Internetu. I to jeszcze uważa się za szczęście. A ja im opowiadam o ideałach, wysokich materiach, i od czasu do czasu robi mi się wstyd. Pociesza to, że złego ich nie nauczę, cenne dobre rzeczy, które nagromadziły się we mnie od obcowania ze wspaniałymi aktorami i reżyserami, wzbogacą i moich wychowanków, wybiją się na ludzi. Oczywiście, rodzi się pytanie: „A czy potrzebna jest taka liczba reżyserów Ukrainie?” Mnie „uspokajają”: „Pan się nie martwi, po pierwszym roku połowę wyrzucimy”. Jak wyrzucimy? Czy wam ich nie żal? My przecież studentom opowiadamy, w jakie szczęście trafili, jacy są niepodobni do innych, dlatego ich wybrano na egzaminach z całego naboru, a potem — jesteś wolny. Cała moja istota buntuje się przeciwko temu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

SALA KINOWA

Wołodymyr KOSKIN Urodził się Łeś Serdiuk 14 października 1940 roku w Charkowie. Ponieważ rodzina chłopca była teatralna, po raz pierwszy na scenę wyszedł w wieku 7 lat. Zagrał służącego mamy — murzynka. Kinowy debiut Łesia odbył się w 1963 roku. Zdjęcia do „Zagłady eskadry” zapamiętał na całe życie. Nic dziwnego! Grał razem z Borysem Liwanowem, Gieorgijem Żżonowem i własnym ojcem. „Od tamtej pory należałem do kinematografii bez reszty” — mówi Serdiuk. Ale początkowo musiał przejść „okres przygotowawczy”. W 1961 r. Serdiuk ukończył Charkowski Instytut Teatralny. W latach 1961—1964 — aktor Charkowskiego Akademickiego Teatru Dramatu im. T. H. Szewczenki, w latach 1964—1965 — Ryskiego Teatru Młodego Widza, w latach 1966—1970 — Kijowskiego Rosyjskiego Akademickiego Teatru Dramatu im. Łesi Ukrainki, od 1970 r. — wytwórni filmowej im. O. Dowżenki. Wśród znanych filmów, w których zagrał aktor, były: „Ich znano tylko w twarz”, „Jak hartowała się stal”, „Wawilon XX”, „Legenda o księżnej Oldze”, „Słomiane dzwony”, „Hetmańskie klejnoty”, „Prezent na imieniny”, „Roksolana”, „Modlitwa za hetmana Mazepę”… W trudnych postpierestrojkowych latach Serdiuk „nie wypadł” z kinematografii, grał w Rosji, od 1993 roku do dziś wykłada na Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji imienia I. Karpenki-Karego. Już za chwilę Łeś Serdiuk przystąpi do zdjęć w filmie Wołodymyra Bortki „Taras Bulba”, a póki co aktora dość często można zobaczyć na hipodromie, gdzie odnawia umiejętność zaciętej jazdy konnej. W osobistym kontakcie Łeś Ołeksandrowycz uderza dziwną mieszanką dobroci-delikatności i prostolinijności-szczerości. I jeszcze jedną osobliwość zauważyłem w charakterze Serdiuka: jest człowiekiem nieśmiałym. Kiedy mowa była o miejscu spotkania na wywiad, przeprosił: „Oczywiście zaprosiłbym Pana do siebie na obrzeża Kijowa do mojego jednopokojowego mieszkanka, ale jest ono tak małe, że wstyd pokazywać, a w Domu Kina będzie nam przestronnie”. — Łesiu Ołeksandrowyczu, zaproszono Pana do wielkobudżetowego serialu „Taras Bulba”? W jakim aktorskim towarzystwie będzie Pan pracował? — Po pierwsze, serial będzie kręcił znany reżyser Wołodymyr Bortko (wśród jego prac „Psie serce”, seriale „Idiota”, „Mistrz i Małgorzata” itd.). W filmie wezmą udział Bohdan Stupka (Bulba), Ada Rohowcewa (żona Bulby), Wołodymyr Wdowiczenkow, Michaił Bojarski, polscy aktorzy, słynny amerykański kaskader Nick Cohen. Będę grał rolę Towkacza, przyjaciela i współpracownika Tarasa Bulby, który ratuje go, rannego, po bitwie pod Dubnem i nie opuszcza do ostatniej chwili. Na Chortycy zbudowano Zaporoską Sicz według szkiców-projektów wybitnego artysty-akademika Serhija Jakutowycza. Zdjęcia będą odbywać się w twierdzach Kamieńca Podolskiego i Chocimia, a także w Petersburgu i w Polsce. Bortce i Jakutowyczowi bardzo chciało się zbudować obejście Tarasa Bulby w Pirohowie — w Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego. Na tę budowę ekipa filmowa zamierzała wydać pół miliona dolarów, a po zdjęciach podarować muzeum na pamiątkę zdjęć. Wszystkie struktury państwowe były „za”, oprócz muzeum. Takie to nasze dziwne sprawy. — Pracował Pan w cudownej plejadzie aktorów. Ale nie zawsze

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

UKRAIŃSKI KINEMATOGRAF MUSI PODNIEŚĆ SIĘ Z KOLAN

Ukraińskiego kinematografu nie sposób wyobrazić sobie bez postaci ludowego artysty Ukrainy Lesia Serdiuka. Jego wygląd, charakter, duch to charyzma, marka kraju. Każdemu cudzoziemcowi można poradzić: „Jeśli chcecie dowiedzieć się, kim jest Ukrainiec, to spójrzcie na Lesia Serdiuka, a jeszcze lepiej – porozmawiajcie z nim”. Jasny talent, pracowitość i serdeczność stały się warunkiem wstępnym tego, że wszedł on w złotą plejadę aktorów i reżyserów słynnego poetycko-romantycznego kina ukraińskiego. tak, ale rozumem, serce tu się nie włącza. Jednocześnie los obdarzył mnie zdumiewającymi przyjaciółmi, do których mogłem przytulić się sercem, są nimi: Borysław Brondukow, Iwan Mykolajczuk, Kostiantyn Stiepankow, Iwan i Jarosław Hawryluko, Fiodor Stryhun, Wiktor Stiepanow, Michaił Hołubowycz, Fiodor Opanasenko, Leonid Osyka, Jurij Illenko, Tasia Lytwynenko, Lubocka Poliszczuk… Mało? No jakim słowem to nazwać, jeśli nie „szczęściem”? A to przy tym, że trochę się spóźniłem: przyjechałem do Kijowa w 1966 roku z krajów nadbałtyckich, z Rygi, gdzie pracowałem. Wydawało się, że najważniejsze wydarzenia kinematograficzne już się dokonały, mam na myśli „Cienie zapomnianych przodków”, „Zachar Berkut”. Nawet „Kamienny krzyż” był już kręcony (Leonid Osyka nie mógł zrozumieć, jak to się stało, że nie trafiłem do jego filmu „Zachar Berkut”). A ja nie miałem tyle bezczelności, żeby podejść i powiedzieć: „Lonia, co to takoje? Dlaczego nie gram u ciebie?” Gdybym się tak zachowywał, lista moich ról byłaby oczywiście dłuższa. Pamiętam, jak wychodziłem z sali po projekcji „Kamiennego krzyża”. Wydawało mi się, że taki film mógł stworzyć barwny koryfeusz na wzór Eisensteina — z czupryną i łysiną; w wielkich filmach trzeba mieć rozumną głowę i superoperatora, aby potem, jeśli ktoś złośliwy zechciałby wyrzucić choć jedno słowo, wszystko stawało się niezrozumiałe w tym wielkim fragmencie. I nie było dokąd uciec. Albo wszystko zostaw, albo wyrzucaj. Prawda, nasi kinowi zwierzchnicy często szli inną drogą, dlatego „Babilon XX” stracił półtora tysiąca cennych metrów! Iwan zamierzał zrobić film w dwóch częściach, w efekcie miało to trwać dwie godziny dwadzieścia minut. Ale tak go pocięli, że Iwan chodził chory, w jego oczach zastygły łzy, nie wiedział już, co ma zrobić z tym filmem. Ile razy go przerabiał… I zakończenie wyszło inne, choć zamyślone było wesołe, operetkowe: po tym, jak strzeliła armata, przy Jordanie wszyscy mieli tańczyć, weselić się, fajerwerki, i na tym koniec. Podczas zdjęć zwróciłem uwagę: a po co Mykolajczuk prosi mnie, żebym wziął strzelbę i wycelował ją w Filozofa i Malwę, kiedy stoją pod krzyżem? Nie rozumiałem, w scenariuszu tego nie było. A wejść do tego… Zrobiłem to właśnie jako takim „zbirem”. To prawo aktorskie: ile daje ci partner, tyle ty oddajesz. A Borys był bardzo hojny ze swoim aktorskim darem, dawał tyle, że nie zauważając, stawałeś się kimś innym. A Kostia Stiepankow… Nigdy wiele nie mówił, powie kilka słów, podejdzie do ciebie, weźmie za rękę i spojrzy w oczy, i zaczynasz rozumieć, że poszedłeś w złą stronę; jakimś dziwnym sposobem Stiepankow zawraca cię na tę drogę, która jest potrzebna właśnie w tym kontekście. W tym właśnie sens grania z dobrymi aktorami — niepostrzeżenie podciągasz się do wysokiego poziomu, zdobywasz doświadczenie, które przyda się w następnej pracy. A to doświadczenie jest bezgranicznie potrzebne w ro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dawno już utraciło zdolność słuchania kwiatów… Drugą ważną warstwą twórczości Ludmyły Szanty są pejzaże, obserwacje różnych oblicz przyrody. W nich ujawnia się unikalna — rodem z dzieciństwa Ludmyły — zdolność współodczuwania z każdą żywą istotką i dostrzegania żywej duszy w ścieżce, w rzece… Pejzaże Ludmyły Szanty są to nasycone medytacyjnym spokojem, jak choćby „Zima w lasku”, „Wiosenne brzózkami”, „Spokojne wody”, „Zachód słońca w lesie”, to znów dynamicznie gwałtowne, jak „Burza na jeziorze”, „Fale”, „Niebiańskie chmury”. Są to jakby autoportrety przyrody, tak subtelnie artystka wciela się w niebo, morze, jezioro, ziemię, ścieżkę, pole, las, drzewa — i opowiada o ich modlitewnych rozmyślaniach, ich nastrojach, ich filozofii bytu. Nastrój przekazywany jest poprzez harmonijnie zbudowaną kompozycję i subtelnie dobraną gamę kolorystyczną, a także tę nieuchwytną cząstkę duszy, którą autorka wkłada w każde swoje dzieło. Bardzo chciałoby się, aby takiej sztuki, pełnej Dobra i Miłości, było więcej. Chylę czoło przed odwagą Ludmyły, przed siłą jej wiary, która w rzeczywistości pomogła dokonać cudu uzdrowienia, a także pomaga za każdym razem dokonywać cudu Twórczości. PALETA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

MODLITWY KWIATÓW I CZŁOWIEKA Niepowtarzalny świat Ludmyły Szanty

Oliana RUTA Utalentowana artystka, historyk sztuki, literaturoznawca, bandurzystka Ludmyła Szanta z Kanady urodziła się w ukraińskiej rodzinie Łesi i Jurija Szantów. Zdobyła wyższe wykształcenie w dziedzinie sztuk pięknych i literatury, wykładała sztukę, muzykę, koncertowała z bandurą, pracowała jako spikerka ukraińskiego radia. Malować Ludmyła zaczęła od najmłodszych lat. Była bardzo cierpliwa i potrafiła długo, nie odrywając wzroku, obserwować tajemniczy świat przyrody, na przykład z przyjemnością przesiadywała godzinami nad stawami, wypatrując kijanek, rybek, raków. Lubiła zbierać kolorowe pióra ptaków, kamyczki, muszelki, robić gliniane odciski ptasich śladów. A ponadto obserwowała i zapisywała w specjalnym dzienniku gdzie, kiedy i jakie widziała kwiaty, ptaki — ta cecha twórczo-badawczego charakteru na całe życie stanie się decydująca w jej pracy artystycznej. Zauważywszy taką żądzę poznania, rodzice zrobili wszystko, aby talent dziewczynki rozwijał się — zapisywali ją na różne kółka przyrodnicze, oddali do dziecięcej szkoły plastycznej, gdzie wielki wpływ na formowanie się Ludmyły Szanty jako artystki miały lekcje kompozycji i kolorystyki malarza Petra Sydorenki. Najmłodsza uczennica szkoły plastycznej, sześcioletnia Ludmyłka, zabrała się za ilustrowanie ukraińskich pieśni ludowych i wierszy ukraińskich pisarzy dziecięcych. Wielki wpływ wywarły na nią wówczas wspaniale ilustrowane książki dla dzieci z Ukrainy, z którymi dorastała w latach 60. Ludmyła przyznaje, że z szacunkiem patrzyła na prace starszych uczniów, zachwycała się ich obrazami, a to inspirowało ją do własnych wytrwałych poszukiwań twórczych i rozwoju. Wtedy też usłyszała od nauczyciela, Petra Sydorenki, o tym, że jego były uczeń wstąpił do wyższej szkoły artystycznej, i postanowiła dla siebie podążać właśnie taką drogą. Wiele lat później Ludmyła sama była już studentką Ontario College of Art — jej marzenie się spełniło! Jej pierwsza wystawa indywidualna odbyła się w 1986 roku w „Galerii 76”. Od tego czasu jej wystawy odbywały się jedna po drugiej. W Toronto Ludmyła zdobyła wyższe wykształcenie w dziedzinach sztuk pięknych, muzyki i literatury. Wykładała kulturę ukraińską i historię sztuki na Kursach Ukrainoznawstwa, uczyła dorosłych i dzieci rysunku, wykładała muzykę, występowała z koncertami jako bandurzystka, pracowała jako spikerka ukraińskiego radia. Jej życie było nasycone twórczością i aktywną działalnością. Lecz kiedy Ludmyła miała 30 lat, ciężka choroba przykuła ją do łóżka, odebrała możliwość chodzenia, poruszania się, nie mówiąc już o możliwości twórczej pracy. Można było popaść w rozpacz, rozgniewać się na cały świat, zrezygnować z poszukiwania dalszego sensu życia… I — w tym trudnym czasie — ta przykuta do łóżka kobieta pisała mi w wywiadzie listownym dla kijowskiego czasopisma: „…artystom życzę silnej Wiary — Wiary, że z Bożą wolą i pomocą wszystko na świecie jest możliwe. Także życzę głębokiej miłości — miłości do wszystkiego, co piękne, dobre, czyste, do piękna. Macie wielką odpowiedzialność, bo swoimi dziełami, swoją sztuką możecie wiele dobra uczynić na świecie. Zatem szukajcie we wszystkim piękna, szukajcie tego, co dobre we wszystkim”. Sceptycy powiedzieliby, że gdyby sama spróbowała znaleźć coś pięknego w swoim bezwładzie i nie stracić Wiary!.. Ale ona rzeczywiście się nie złamała, jej zdumiewająca wola życia, jej silna wiara pomogły znów stanąć na nogi, powrócić do pracy twórczej. Ludmyła przyjęła chorobę jako… Bożą łaskę: „…w całym tym ciężkim cierpieniu poznałam wielką Bożą łaskę i jestem wdzięczna za te moje cierpienia, które pomogły mi wiele rzeczy poznać i nauczyć się. Ty, drogi Czytelniku, zapewne zdziwisz się, że mogę dziękować za moją chorobę, ale tak właśnie jest. Bo naprawdę tak zaczęłam odczuwać: że moja choroba — to Boża łaska”. Dotknięty chorobą człowiek może albo zatkać uszy i uparcie nie słyszeć skierowanego do niego głosu Boga, a co za tym idzie, opierać się tylko na materialistycznych środkach leczenia, albo odważyć się usłyszeć i zrozumieć Boże wskazówki dotyczące jej życiowego powołania, pójść pewną drogą duchowego uzdrowienia, wierzyć w Dobro i Światło — i tym samym pomnażać je na całym świecie, tak jak zrobiła to Ludmyła Szanta. Tak właśnie ujrzała świat książka „Najważniejsza rzecz na świecie”, w której zebrano wiele reprodukcji obrazów Ludmyły Szanty, wśród których są martwe natury, pejzaże, a także dwie ikony — ikona Chrystusa i ikona archanioła Gabriela. Ta książka daje odpowiedź sceptykom, gdyż zaświadcza faktem swojego pojawienia się prawdziwy cud — cud uzdrowienia, i, jak nazywa ją sama autorka — „podziękowanie i świadectwo wielkiej Bożej łaski, miłości i pomocy w moim życiu”. Ludmyła Szanta pracuje w manierze impresjonistycznej — obrazy są jakby namalowane nie pastelem czy akwarelą, a samym nastrojem. Są tak lekkie i przejrzyste, że czasami zapomina się, że są one materialne. Te obrazy to jakby ucieleśnienie żywego nastroju, który sama natura położyła na papierze. Ich bohaterowie przedstawieni są ze szczególną sympatią — tak jakby autorka sama była i kwiatem, i falą, i chmurką. Szczególne miejsce w dorobku twórczym artystki zajmują kwiaty — w obrazach „Polne kwiaty”, „Lilie”, „Czerwone kwiaty”, „Taniec świetlików”, „Aksamitna kiść kwiatów”. One nie są fotograficznie wymalowane, a poetyckie, one jakby śpiewają. W „kwiatowych” obrazach spostrzegawczemu widzowi otwiera się duchowe życie kwiatów, tutaj utrwalono najmniejsze delikatne poruszenia kwiatów. „Kiedy jestem w samotności z kwiatami, zawsze chcę się z nimi bliżej zapoznać, poznać ich indywidualność, unikalność charakteru. Siadam z nimi jak z nowo poznanym gościem, wypytuję, co jest dla nich najdroższe, najmilsze, najukochańsze”. I kwiaty radośnie opowiadają Ludmyle wszystko to, co chciałyby opowiedzieć nieczułej ludzkości, ale ona

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Panoramiczna podróż «Świętościami ziemi ukraińskiej» na podstawie ekspozycji artysty Leonida Hopanczuka

Iwan OLIJNYK, student 2. roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Skupiwszy wzrok na »Słonecznikach«, zaczynam panoramiczną podróż po Ukrainie… od obrazu do obrazu. Oglądowa wycieczka bez pośrednika w postaci szkła, pod zawsze płonącym blaskiem, z szaloną prędkością, której nie da się zmierzyć. Nie wiadomo skąd pojawia się upajający bukiet kwiatowych aromatów i oto trzecia od Słońca kula postanawia nieco przytrzymać konie. Przynajmniej tak się wydaje… Od Pidhirców do wołyńskich pejzaży, od Kamiennej Mogiły do matki przy oknie. Kozacka ojcowizna — Chortycja podsuwa mnóstwo skojarzeń, rodzi kontury mew i mini-retrospektywę zwycięskich bitew. Drogą maków nad Dnieprem — pamięć przodków, w której na wieki wyryte jest imię księcia Światosława, który zginął tutaj. Oto jednak Chortycja. Hromu-Szyna bałka… A gdzie jesteśmy? Czy pamiętamy tragedię Baturyna, nad którą płacze krwawymi łzami »Zdjęcie anatemy«? Przekrój pnia drzewa ukraińskiej historii kryje w sobie mnóstwo słojów. Ilustracją jednego z nich jest obraz »Wieczór nad Oleskiem«. Każdy zamek, zwłaszcza Olesko, owiany legendami, historiami miłosnymi, zbroczony krwią, a niestety podległy nieustannej destrukcji. Każdy purpurowy zachód słońca nad nim cieszy, zdejmuje zmęczenie, daruje uśmiech i dumę ze swojego narodu. Wrażenie wzmacniają »Podhorecka misteria« i »Kaczanowski cud«. Krasnogórski monastyr koresponduje z obliczem Stwórcy w żółto-błękitnej aureoli (»W chwale«), prowadzi wzrok od jeziornych grzybieni aż do zielonych kopuł i złotych krzyży. »Ziemska błogość« wywołuje pragnienie zatrzymania się na chwilę, dania wolnej drogi myślom o sensie bytu, wspomnienia Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Wołodymyra (Romaniuka), modlitwy za siebie i Ojczyznę. Czy żyjemy zgodnie z sumieniem, czy też rozłącznie z nim? Jak trudno odpowiedzieć na to pytanie w otoczeniu świętości! Porywa »Melodia deszczu«. Prowadzi wśród przeszywających szkiców i zielonych gajów drogami Tarasa, utartym szlakiem… Wyobrażone i rzeczywiste opada na oczy welonem natchnienia, a ręce, jakby śpiesząc ku zachodowi słońca, malują ostatni etap tej samej drogi (»Drogi długości życia«) pod czujnym okiem konwojenta. Stary i młody Taras na jednym płótnie. Dowodem numer dwa stoją wśród stepu „Przodkowskie komnaty” Kamiany Mohyły. Oto ona, ilustracja słów Borysa Ołijnyka: „Żyliśmy tu jeszcze przed czasami potopu. Nasz korzeń wrasta w ziemską oś”. Dialogi z prahudożnikiem, seria prac poświęconych właśnie jemu. Odkrywanie myślenia przodków, odszyfrowywanie rysunków naskalnych i przede wszystkim jedność przez wieki, o tym świadczą magicznie przyciągające, mistycznie reliefowe płótna: „Ślady przodków”, „Święte małżeństwo” i „Bogini ziemi”. Cóż to, jeśli nie „Dotyk wieczności”, odbicie świętego pierwiastka? Ludzie mogą być różni pod względem wyznania, poglądów politycznych i statusu w społeczeństwie, ale świątynie są w każdym przypadku tak podobne. Łapiąc pierwsze czyste wrażenie z oglądu ekspozycji, byłem zachwycony pięknem przyrody. Rodzime krajobrazy leczą, ale nas wciąga smog wielkiego miasta. Jego nieugięty algorytm nie pozwala podnieść wzroku i zastanowić się nad tym, co tracimy, długo gubiąc się wśród zapisków w organizerze i lekkiej lektury Darii Dontsowej. „Do pracy… z pracy… budujemy plastry”, żaluzje nie przepuszczają światła, powietrzem zarządza klimatyzator. Tak właśnie otrzymujemy wszystko przefiltrowane i bezdusznego, pozbawionego smaku i prawie martwego. A kiedy migotanie elektronicznego notesu sygnalizuje, że nadszedł „Czas U.” (urlopów), najbliższy lot niesie nas do Egiptu, Bułgarii i Turcji, gdzie jest więcej naszych niż ich, a „naszego”, poświęconego wiekami, tam nie było i nie będzie za żadnych okoliczności. Rodzime maki poją duszę, budzą pragnienie, by póki nie jest za późno, cisnąć organizer do kosza i ruszyć z miejsca, by zobaczyć na własne oczy „Świątynie ziemi ukraińskiej”. Na zdjęciu: Iwan Ołijnyk i Leonid Hopanczuk.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Tylko barwy na płótnie zamarły, a życie tam trwa...”

Na wyszywanych ręcznikach akuszerki przyjmowały niemowlęta. A opuszczając rodzinny dom, wyruszając w daleką drogę, matka błogosławiła dziecko na nieznane szlaki, wkładając w wyszywany ręcznik grudkę ziemi z rodzinnego podwórka. Ręcznik zawsze był symbolem gościnności, bo na nim drogim gościom podawano chleb i sól. Wyprawiając chłopaka do wojska, dziewczyna lub matka chrzestna darowały żołnierzowi wyszywany ręcznik, aby ten nie zapomniał rodzinnego domu, a także aby ręcznik uchronił obrońcę przed nieszczęściem i smutkiem. Na wyszywanych (czarnymi nićmi) ręcznikach odprowadzano człowieka w ostatnią drogę. Były te ręczniki wąskie i długie, i smutne, bardzo smutne, bo nawet kwiaty były na nich czarne. Takich ręczników nie pozwalały wyszywać dziewczętom i młodym mężatkom (aby nie przywołać czarnego nieszczęścia). Te ręczniki haftowały babcie, które myślały już o Wieczności. Na krzyżach na cmentarzu również wiązano wyszywane ręczniki. To symboliczne darowanie ręczników na krzyżach oznaczało wieczną żałobę i przypominało o tym, że niechybnie ktoś przyjdzie wspomnieć zmarłego, zapłacze nad grobem, podejdzie do ręcznika, by łzę otrzeć… Już los wiosny prawnukom kuje, A chmiel z kaliną na płótnie nie więdnie, Jak dobrze, że mój naród ma: Ręcznik weselny i ręcznik pożegnalny. Błogosławiona bądź na wszystkie wieki Najpierwsza kobieto, co naszyła kwiaty, Dusza mojego narodu — ręczniki, Barwinkami i malwami ogrzana. Tak pisałam w swoich młodych latach, tak mi się zdawało, tak myślało prawie całe moje pokolenie. Myślało, a robiło inaczej, bo właśnie pokolenie lat 50., moi rówieśnicy, którzy budowali „rozwinięty socjalizm”, zniszczyli, rozerwali nici, którymi były zszyte w jednolity ornament tradycje i zwyczaje rodzinnego narodu. Może dlatego i nasze małżeństwa stały się (i dotąd są) tak nietrwałe i nie związane na wieki, bo żadna z moich rówieśniczek tak i nie wyszyła weselnego ręcznikowego posagu, a nawet owego jedynego weselnego ręcznika, który ścielą druhny w Urzędzie Stanu Cywilnego pod nogi młodym. Ten tradycyjny weselny ręcznik albo kupowano na targu u obcej kobiety, która, wyszywając, wkładała w weselny wzór nie wiadomo jakie myśli, albo kupowano w sklepie, gdzie sprzedawano (i obecnie sprzedaje się) weselną atrybutykę, gdzie na etykiecie stemplowanego farbami weselnego ręcznika widnieje artykuł „Fabryka im. Klary Zetkin”… I zapewne dzieci nasze nie wyrastałyby z tak zanieczyszczonymi duszami, gdybyśmy, nie zapominając ani na chwilę o owych swoich tradycjach, odprowadzając je w świat, darowali wyszywany ręcznik, na którym „ożyje wszystko znajome do bólu — i dzieciństwo, i rozłąka, i twoja matczyna miłość”. I ile jeszcze trzeba przeżyć lat, dziesięcioleci czy stuleci, aby przywrócić owo pradawne i odwieczne, nasze rodzinne prasłowiańskie? Bo czyż jest na świecie większy cud niż wyszywany niezgłębionymi kwiatami, niepowtarzalnym ornamentem, cudownymi ażurami i zielonym liściem ukraiński ręcznik? …Ja wezmę ten ręcznik, rozścielę, niczym los… Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10H, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301216 Nakład ogólny — 34000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 1 6 4 820095 780016 TRADYCYJNA KULTURA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Jak „garbarscy arystokraci” przypomnieli sobie o samych sobie, opowie Taras Kińko.

tak bardzo zazdrościłam tym wujom, którzy wywiozą z naszej wsi takie piękno! Z tej dziecięcej zazdrości o mało nie rozpłakałam się, a babcia uśmiechała się i pouczała: „Pora samej brać się za ręczniki, patrz, za dziesięć lat będziesz szła za mąż, a posagu — nie ma”. Wiedziałam, że w ślubnym posagu mojej mamy było 14 wyhaftowanych przez nią ręczników. (Zbawicielowi i Matce Bożej oraz dwunastu Apostołom, aby pobłogosławili, ochronili i zachowali to małżeństwo). „Dać ręcznik” — tradycyjnie oznaczało zgodzić się na małżeństwo, przygotowywać się do wesela. Ręczniki darowano swatom, świątecznie przewiązywano przez ramię, jeśli na zaręczynach dochodzono do zgody. Takie ręczniki nazywano „naramiennymi”. Wyhaftowanymi ręcznikami wiązano ręce młodych podczas ślubu. Dział literatury Uliana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Ołeksandr JEWTUSZENKO 279-39-55 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Specjalny korespondent działu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Natalia BAKLAJ, członkini Łubieńskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Łubny, obwód połtawski …Kim była ta pierwsza? Jaka ona była? W jaką chwilę (radości czy smutku) jej ręka (a może dusza) dotknęła nitki, igły, płótna i wyhaftowała pierwszy kwiat oraz pierwszy na świecie ręcznik? Tego ręcznika, który przez wieki i stulecia będą opiewać w wierszach i pieśniach, bajkach i legendach. To on, wyhaftowany niepowtarzalnymi ornamentami, łączy w sobie świeżość uczuć, mądrość myśli, czystość zamiarów i odwieczną cześć dla piękna. To jego niewinne piękno niesie w sobie wysoką estetykę w ukraińskiej wiejskiej chacie, gdzie dzięki woli rodzinnych tradycji, pamięci pokoleń wciąż udaje się zachować nie tylko wysoką moralność narodową, ale i duchowość w symbolicznych, wielobarwnych haftach. W haftach nie ma kopiowania. Każda hafciarka tworzyła swoje własne płótno. Być może dlatego każdy ręcznik przemawia swoim symbolicznym tekstem, który odczytujemy, wychwytując dźwięki tego czytania, akcenty, jak ornamenty na płótnie, i, wychwyciwszy je, zaczarowani, zamieramy w zachwycie nad pięknem. Nie każdemu (niestety!) przypadł zaszczyt urodzenia się we wsi, gdzie ozdobą domu były ręczniki. I bez tych ręczników, jak bez obrazów, bez mowy, bez pieca i ławy, bez derki, nie sposób wyobrazić sobie wiejskiej chaty! Pamiętam czasy, gdy babcia otwierała skrzynię, a mnie, małej, pozwalano wybrać spośród haftowanych zasłonek, poduszek, obrusów i koszul ręcznik, „który ci się podoba”. I wtedy, zanurzona w haftowanym królestwie kwiatów i liści, moja dziecięca dusza czarowała, niepokoiła się, dziwiła i gubiła się w cudownym splocie nitek, i nie mogła wybrać najlepszego ręcznika, bo wszystkie były najlepsze. A babcia rozwijała ten cud i, pieszcząc wzrokiem haft, mówiła mi: „Ten jest weselny, a tego haftowałam, gdy znalazła się twoja mama, a tamten – gdy Sańka dziadka zabrał… Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ZAPOWIEDŹ

…prowadzili na Kalimę, a ten — jak on umarł, a tamten w barwinku — jak się urodziłaś, a tamten, jak umrę — zawiążecie na krzyżu…” I były te ręczniki jak los — nie prosty, lecz przeplatany czerwonymi i czarnymi krzyżykami, a w nich radość i tęsknota, ból i szczęście, i taki odwieczny kobiecy smutek. Pewnie z tamtych czasów wyłaniała się moja poetycka wyobraźnia — długie zimowe wieczory i obraz pięknej kobiety, która przeplatała kolorowe nitki palcami i myślami, cicho wylewała z samego serca pieśń i łączyła ziemię, niebo, kalinę i skowronka na białym płótnie. Babcia gładziła moje warkocze i tajemniczo mówiła, że ręczniki chronią ludzi. Wierzyłam, bo ręczniki u nas wieszano nad oknami, nad obrazami, nad drzwiami i na pokucie. Nie znałam wtedy słowa „amulet”, ale byłam pewna, że to ręczniki chronią nasz dom przed złem, smutkiem i złymi ludźmi. Pamiętam, jak u sąsiadów budowano dom i podnoszono belki stropowe na ręcznikach. Ręczniki były wyszyte przedziwnymi malwami i błękitnymi kogutkami. Jakie mi się wydawały piękne! І kiedy ręczniki oddano mistrzyniom… Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO, tel. 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO, tel. 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn