Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

UKRAIŃSKA DROGA

Слово Просвіти, №16 за 2007 рік

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM Ciąg dalszy. Początek w nr 15 z 2007 r. „W ten sposób kozacy wyzwolili cały kraj i odzyskali go dla siebie, a Chmiel, rządząc nimi, wykazał niespotykane dotąd wzorce odwagi i talentu wojskowego. Bóg obdarzył go siłą i sprzyjał jego sprawie od początku do końca jego działań, a mieczem swoim zadał niszczycielski cios wielkiej pysze i uporowi Lachów”. Gdybyż to tak, drogi nam do dziś młody Arabie prawosławnej wiary! Gdybyż to Bóg dał naszemu Bohdanowi i siłę, i sprzyjanie jego sprawie (nie, naszej narodowej, naszej ukraińskiej doli!) „od początku do końca”. Do końca — szczególnie. Niestety, perejasławski koniec był dla nas tragiczny i faktycznie na trzy i pół wieku wrzucił nasz naród w mrok, w kolonialną beznadzieję, zapędził naszego ducha do podziemia. Jedynie nieliczni śmiałkowie przypominali światu i milczącemu ukraińskiemu pospólstwu o tym, że naród wciąż żyje: Mazepa, Taras, Kulisz, Kostomarow, Łesia Ukrainka, Franko, Hruszewski, Michnowski… Ale ty, Paweł z Aleppo, nie mogłeś o tym wiedzieć, bo po Perejasławiu minęło zaledwie półtora roku, a ty utrwaliłeś nam Ukrainę jeszcze wolną, żywą, energiczną, choć po wielkiej wojnie wyzwoleńczej powinny ją zamieszkiwać jedynie wdowy, dzieci oraz zniedołężniali dziadkowie z babciami. Zatem Paweł prowadzi do następnej ukraińskiej osady, miasteczka Dmytraszkiw (obecnie wieś Dmytraszkiw w rejonie piszczańskim, południowa Winniczyzna). Na słowo Dmytraszkiw moja dusza drgnęła — to sąsiedni z moim rodzinnym rejon! To — obok. Zatem tak żyli moi przodkowie na tej ziemi, gdzie się urodziłem. „Kiedy wyszliśmy na górę i, minąwszy bramę forteczną, ruszyliśmy miejskimi ulicami, to zobaczyliśmy mężczyzn, kobiety i dzieci w takiej mnogości, że nas to oszołomiło (Bóg niech błogosławi i pomnaża ich!). Głowy nam kręciły się od gęstego tłumu dzieci w każdym wieku, które sypały się niczym piasek. Zauważyliśmy w tym błogosławionym ludzie pobożność, bogobojność oraz cnotliwość wprost zdumiewające”. Kontynuuję, moi drodzy Ukraińcy, zapoznawanie was z unikalnym dokumentem historycznym naszego narodu, który podarował nam w XVII wieku młody Arab Paweł z Aleppo — syn prawosławnego patriarchy Makarego III, który odwiedził naszą z wami Ukrainę. Odwiedził półtora roku po sławnej wojnie narodowowyzwoleńczej kozactwa pod wodzą utalentowanego i odważnego wojownika, ale bezkręgowego męża stanu Bohdana Chmielnickiego o wolność, wiarę i własną Ojczyznę, oraz po perejasławskiej hańbie i zdradzie. Moskale jeszcze nie okupowali Ukrainy, ten proces dopiero się zaczynał, był ledwo widoczny. Mnie przynajmniej wydawało się, że latem 1654 roku Ukraina była krajem wdów, kalek, dzieci oraz staruszków i staruszek — mężczyźni złożyli swoje głowy na wojnie. W mojej wyobraźni była ona zdruzgotana i zrujnowana najazdami Tatarów i Lachów. Co więcej, Paweł z Aleppo wraz ze swoim ojcem wstąpili na południowo-zachodni kraniec naszej ziemi (południowa Winniczyzna, moja rodzinna ziemia) po tym, gdy Polacy urządzili tu krwawą Wielkanoc, właśnie w Zmartwychwstanie Pańskie najechali na województwo bracławskie i „ogniem i mieczem” wygubili oraz zrujnowali Ukrainę, która właśnie modliła się w cerkwiach. Bezstronne oko Pawła z Aleppo zobaczyło i opisało nam właśnie tę Ukrainę. A jeśli wziąć pod uwagę, że nasi ukraińscy pisarze z jakiegoś powodu byli leniwi i niedbali, uważając, że to, co napisane szablami — nie zapomni się i tak, to musimy znać na pamięć to, co udokumentowali o nas cudzoziemcy. Musimy, ale pod warunkiem, jeśli te dokumenty stały się ogólnodostępne, jeśli zna je naród od szkolnej ławy. Nawet wtedy, gdy ta prawda jest gorzka czy kłująca. Ówczesną Moskowię Paweł z Aleppo opisał nie tylko zbyt powściągliwie, ale i chłodno, nawet bardzo chłodno, jednak Rosjanie wydali jego książkę. Polakom dostało się jeszcze bardziej, ale i u nich notatki z podróży stały się jednym z podstawowych dokumentów historycznych Polski. Zatem jeszcze raz chcę podziękować wspaniałemu ukraińskiemu prozaikowi, mojemu towarzyszowi i ziomkowi (nasze wsie są oddalone od siebie o dwadzieścia kilometrów) Mykole Riabemu za jego wielką, pełną poświęcenia i patriotyczną pracę nad tłumaczeniem, naukowym komentowaniem, a co najważniejsze — upublicznieniem książki Pawła z Aleppo „Ukraina — ziemia kozaków”. Nikt z oligarchów oraz politycznych „wodzów” nie odpowiedział na prośbę Mykoły o pomoc w wydaniu tej unikalnej pracy, pomógł patriarcha Filaret i zwykli ludzie. Niech wydana jest w małym nakładzie, ale już jest. I obiecuję ci, Mykoło, publicznie, że jednak „potrząsnę” naszymi grubasami i władcami, aby „Ukraina — ziemia kozaków” wyszła w masowym nakładzie. A póki co kontynuuję czytanie fragmentów z zapisków z podróży Pawła z Aleppo, wykorzystując, oczywiście, niektóre komentarze do nich Mykoły Riabego oraz moje własne. „W tym czasie nasi bracia kozacy cierpieli wielkie męki, a najodważniejsi spośród nich uciekali spod władzy Lachów na wyspę w ujściu wielkiej rzeki Dniepr, która wpada do Morza Czarnego. Tutaj zbudowali wielką, niezdobytą twierdzę, gdzie znaleźli schronienie także odważni młodzieńcy z obcych ziem, ale bez kobiet, i obecnie zebrało się ich około pięćdziesięciu tysięcy. Jego przyjaciel, polski król (Władysław), potajemnie z nim umówił- Zdjęcie O. Łytwynenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn