Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

PISARZE I KRONIKARZE ŻYCIA NARODOWEGO

Слово Просвіти, №16 за 2007 рік

się, że Chmiel wywoła powstanie, a on, król, będzie mu pomagał wojskiem, aby zniszczyć polskich magnatów, zostać samowładcą, rządzić samodzielnie, a nie schlebiać szlachcie. Jak mówiliśmy, magnatów było wielu, i każdy posiadał odziedziczone po przodkach wielkie ziemie. Byli wśród nich tacy, którzy mieli ponad sto tysięcy żołnierzy i nie mniej niż do dziesięciu tysięcy. Ale w swoich dążeniach nigdy nie doszli do porozumienia między sobą i każdy działał, jak sam chciał, przez co zginęli jeden po drugim. Co zatem uczynił Chmiel? Zabrawszy ze sobą syna Tymosza, osiem lat temu (w rzeczywistości — sześć) udał się do kozaków, którzy mieszkali na wyspie (Buckiej), i porozumiał się z nimi. Oni się ucieszyli i wysłali go do chana tatarskiego, aby również zawrzeć z nim porozumienie. Przybywszy do Tatarów, obiecał im bogatą zdobycz, ale oni nie dali mu wiary i zarazem obawiali się go. Wtedy zostawił u nich swojego syna jako zakładnika, a oni zawarli z nim przysięgłą umowę i, zjednoczywszy siły, wysłali z nim blisko dwadzieścia tysięcy jeźdźców. Z wyspy przyłączyło się do nich około pięciuset kozaków, bo reszta wciąż się bała. Sojusznicy napadli na polskie pogranicze. Zwierzchnik tej ziemi, dowiedziawszy się o tym, wysłał przeciwko nim około czterdziestu tysięcy żołnierzy. Kozacy napadli na to wojsko i z Bożą pomocą pokonali je, przy czym wzięli do niewoli większą jego część i zdobyli bogatą zdobycz. Tatarzy niezmiernie się z tego ucieszyli, odesłali jeńców do swojego kraju i poszli wspólnie z kozakami walczyć dalej z pysznymi Lachami. I Bóg dał kozakom zwycięstwo nad nimi. Zawładnęli oni znacznymi ziemiami, bo tak wcześniej uzgodnili z Krymczakami: „Ziemie i majątki nam, a jeńcy wam!” To był dziennikowy wątek Pawła z Aleppo, jego wejście w naszą historię, którą szczerze się zainteresował podczas podróży. Była to żywa, jeszcze gorąca ówczesna współczesność, która żyła nie tylko w duszach, lecz także na ustach Ukraińców. Jak widzimy, jest ona zazwyczaj dokładna nawet po trzech i pół wiekach. Mykoła Riabyj jedynie dodaje pewne niezwykle ważne dla zrozumienia współczesnych szczegóły i drobiazgi, dzięki czemu obraz staje się jeszcze pełniejszy. „Wyruszyliśmy z Dmitraszkowa przez most przed drewnianą fortecą. Przemierzywszy półtorej mili, przybyliśmy do miasteczka handlowego o nazwie Gariaczkiwka”. Na wspomnienie Gariaczkiwki moje serce zadrżało, fala słodkiego wspomnienia przepłynęła przez całą moją istotę. Tak, tak, to sąsiednia Gariaczkiwka, za pagórkiem, za osiem dzisiejszych kilometrów, skąd moi koledzy z klasy codziennie przychodzili do szkoły w Horodkiwce, przynosząc do klasy gariaczkiwskie błoto na kirzowych butach i gariaczkiwskie węgierki. A kto miał rower, uważany był za najszczęśliwszego, bo mógł wozić „na ramie” i „na bagażniku” aż dwie dziewczyny… Niech mówi dwudziestopięcioletni archidiakon syryjski Paweł z Aleppo, czyli Bulus Ibn az-Za’im al-Halabi, w przekładzie Mykoły Riabego: „Gdy podjeżdżaliśmy, na spotkanie naszego władyki patriarchy wyszli także za miasto wszyscy jego mieszkańcy, starzy i młodzi oraz kobiety. Zwykle stawali w dwa szeregi; gdy nasz władyka patriarcha podchodził do nich wprost, wszyscy klękali przed nim, dopóki nie pobłogosławi ich i nie minie, dopiero wtedy się podnosili. Wszyscy mężczyźni w tym kraju chodzą z kijami w rękach. Po tym, jak nasz władyka patriarcha ucałował ikonę i krzyż, oni, śpiewając stichiry, ruszyli przed nami i przy gęstym dzwonieniu wprowadzili do swojej cerkwi świętego Michała. Potem zaprosili nas do trapezy, a naszym koniom rzucili paszy. Zatrzymaliśmy się tu niedługo. Odprowadzono nas aż za miasto”. Paweł się nie pomylił. Było to rzeczywiście sotniowe miasto pułku bracławskiego, które odwiedził patriarcha Antiochii Makary III ze swoim młodym synem Pawłem. W mojej pamięci Gariaczkiwka to zwykła prowincjonalna wieś z typowym kołchozem, fermami, starą, nieczynną, z wybitymi oknami cerkwią na wzgórzu, zniszczonym klubem, kupami gnoju i uliczkami pełnymi kurzu lub bagniska. Jedynie to pozostało, że zachowała się historyczna nazwa, której „sowietyzatorzy” nie zdołali zniszczyć. Nie, w czasach bolszewickich wykształciła się nowa cecha gariaczkiwców: kto by nie ukradł w kołchozie, może nawet w biały dzień spokojnie nieść lub wieźć do domu środkiem głównej ulicy, nikt go „nie zobaczy”, a więc nikomu nie doniesie. To u nich święte aż do dziś. Tylko już nie ma czego kraść… Następny przystanek… Aż zapiera mi dech… drugie moje rodzinne wieś. Mój ojciec Saszko (w Teklówce nazywano go Sianko) uchodził za wielkiego uczonego ze swoimi ówczesnymi czterema klasami wykształcenia. Wychował się jako całkowity sierota, bo jego ojciec Semen, jak opowiadano, był malowanym pięknisiem, ale niespokojnym, gdyż w jego charakterze było coś wędrownego, nie domowego — ożenił się z teklowską pięknością Marią, lecz nie doczekawszy narodzin pierworodnego, odszedł dalej, a jego ślad w naszej rodzinie na zawsze zaginął. A moja babka Maria podtrzymywała mojego ojca…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn