Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ołeksandr Jakymczenko: wspomnienie o impresjonizmie

Слово Просвіти, №16 за 2008 рік

Nadija ONYSZCZENKO, miasto Niżyn Na początku XX wieku artyści-realiści, odzwierciedlając rzeczywistość, stali się symboliczni: to, co dotąd się kończyło, stawało się przezroczyste, przenikliwe. Intelektualista O. Benois, malarz czystej wody F. Małjawin, melancholik wychowany na współczesnych paryskich impresjonistach W. Borysow-Musatow przyszli na miejsce moralistów-peredwiżników, typowych rosyjskich inteligentów XIX wieku. Zjednoczeni w 1898 r. wokół czasopisma „Mir iskusstva”, młodzi twórcy wnieśli nowy smak europeizmu. Proponowali kawałek drżącego życia, oddając na płótnie chwilę, wrażenie: wyrażali nieprzemyślaną rzeczywistość. Wśród nich był Ołeksandr Georgijowycz Jakymczenko, którego twórczość była pozbawiona zewnętrznego blasku, ale wypełniona prawdziwą sympatycznością. Urodził się w Niżynie 9 kwietnia 1878 r. w rodzinie mieszczanina. W 1896 r. wraz z rodziną przeprowadza się do Moskwy, gdzie w 1900 r. kończy Szkołę Stroganowa. Jako jeden z najlepszych uczniów wyjeżdża za granicę, mieszka w Paryżu, pracując jako artysta u Girardeaua i Prunéa. Jego wystawy odbywały się w salonie na Champ de Mars. W pracowni J. Kruglikowej Jakymczenko uczy się sztuki grafiki. Tu poznaje M. Wołoszyna, który wprowadza artystę w krąg twórców poszukujących nowych dróg artystycznych. Po powrocie do Rosji Jakymczenko wystawia się wspólnie z członkami stowarzyszenia „Mir iskusstva”. Jego francuskie wrażenia, odzwierciedlone akwarelą, ołówkiem i olejem, osiadają cichym spokojem w „Na brzegu zatoki”, przelewają się grą światła na przedmiocie w „Małej zatoczce”, inspirowaną Cézanne’em. Artystę pociąga Bretania, której surowa łagodność była pośrednikiem między Rosją a Paryżem. Wyrusza tam przy każdej nadarzającej się okazji w latach 1910–1913, 1919 i tworzy cały „Cykl bretoński”. W jego podmoskiewskich, kałuskich pejzażach tego okresu panuje ta sama impresjonistyczna przejrzystość powietrza, wibracja życia, a zarazem trzeźwe i precyzyjne oko, wychowane w „Wagach”. Już w pierwszym numerze „Wag” z 1904 r. pojawiają się winiety, zakończenia, podpisane „A. Ja-ki”, obok rysunku tytułowego L. Baksta, winiet K. Somowa, bar. Kłodta, M. Wołoszyna, M. Filiańskiego. Od 1905 r. każdy numer „Wag” przygotowuje jeden artysta. Tak więc w pierwszym — pośmiertna dedykacja dla M. Jakunczikowej, drugi opracował W. Borysow-Musatow, autorem ósmego był M. Reroch, a zjednoczonego 9–10 — O. Arapow. Siódmy numer w całości ilustruje O. Jakymczenko. Stara się powiązać okładkę i winiety z elementami składu. Dla jego prac charakterystyczna jest ornamentalność i podkreślona płaszczyznowość czarnych zalań tuszem, które przeplatają się z białymi plamami niezamalowanego papieru. Te techniki graficzne Jakymczenko wykorzystuje w opracowaniu dziecięcych książek „Nikita Kożemiaka” i „Kocioł i kurka”, które ukazały się drukiem w 1910 r. w wydawnictwie „Knebel”. Kolorystyka każdej ilustracji — w delikatnym, stłumionym zestawieniu barw — różowych, błękitnych, jasnozielonych, tworzy dekoracyjność. Jest to tak zwany neorosyjski wariant secesji, zapoczątkowany przez W. Połenowa i I. Bilibina. Przez całe swoje twórcze życie Ołeksandr Jakymczenko szuka siebie. W 1907 r. wystawia się wspólnie z artystami moskiewskiego towarzystwa im. Leonarda da Vinci. Jego prace na tej wystawie „afiszy, akwarel, rysunków i młodzieńczych” krytyk P. Muratow nazywa naśladownictwem W. Borysowa-Musatowa. Zapewne w pewnym stopniu Jakimczenko wykorzystał twórcze doświadczenie tego artysty oraz jego kolorystykę. Szczególnie wyraźnie widać to w pejzażu „Nieskuczny sad”. Po dwudziestu latach twórczych poszukiwań Ołeksandr Jakimczenko na nowym etapie znów wyraża siebie w drżącym oddechu impresjonizmu. Podróżuje po Rosji, odtwarzając jej miasta i wsie. „We wsi”, w „Cerkwi Świętego Jana Wojownika na Jakimance”, w „Riazaniu”, „Na przedmieściach Piotrogrodu” — czechowowska przenikliwa przejrzystość kameralnego ludzkiego świata, który artysta stara się ochronić przed urbanizmem. Ten niepokój jest jeszcze bardziej widoczny w serii linorytów „Miasto”, wydanych w 1921 roku jako osobny album. Podobnie jak u M. Dobużyńskiego, ulice, domy, podwórza u Ołeksandra Jakimczenki mają własne oblicze, zachowują odciski ludzkiej istoty. W ostatnich latach życia Ołeksandr Jakimczenko tworzy serię wspomnieniowych akwafort o swoich zagranicznych podróżach. Patriarchalne piękno Bretanii, gotycka architektura Brugii i Gandawy jawią się jako dziwaczne i tajemnicze. Ołeksandr Jakimczenko prezentuje te prace na wystawach w Moskwie, Leningradzie, Permie, na pierwszej rosyjskiej wystawie sztuki w Berlinie w 1922 roku, na XIV Międzynarodowej Wystawie Sztuk w 1924 roku w Wenecji, na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej i Zdobniczej w 1925 roku w Paryżu. W latach 1918–1929 jego prace były eksponowane na 21 wystawach. Realista, który posiada dar ornamentalny i poczucie swojego warsztatowego chwytu, mistrz, który przeszedł do nowych tematów codzienności i właśnie w niej osiągnął szczególnie znaczny postęp, O. H. Jakimczenko zasłużył na naszą wdzięczność. Tak oceniono twórczy dorobek malarza i grafika na pośmiertnej wystawie w 1929 roku. Wspomniano o nim jeszcze w 1933 roku na podsumowującej wystawie „Artyści RSFRR za XV lat (1917–1933). Grafika”. Potem imię artysty zostało zapomniane. Archiwum Ołeksandra Jakimczenki zaginęło podczas II wojny światowej. Na cmentarzu w Moskwie, gdzie go pochowano, zbudowano osiedle mieszkaniowe. Dopiero w 1986 roku w Moskwie, z inicjatywy córki artysty Ludmiły Ołeksandriwny, jego prace wystawiono w Centralnej Bibliotece Naukowej Wszechrosyjskiego Towarzystwa Teatralnego. Wtedy stało się wiadomo, że ten utalentowany malarz i grafik urodził się w Nieżynie. Tymi zainteresowali się nieżyńscy regionaliści Iwan Kostenko i Ołeksandr Morozow. W 1991 roku właśnie za pośrednictwem O. Morozowa córka malarza Ludmiła Ołeksandriwna podarowała 75 zachowanych prac miastu, w którym urodził się i dorastał jej ojciec. Po dwóch wystawach w 1995 roku w Kijowie kolekcja zajęła godne miejsce w dziale sztuki Nieżyńskiego Muzeum Krajoznawczego. Właśnie nieżyńczycy przywrócili imię artysty i część jego dorobku do obiegu kulturalnego kraju. Wiele zrobiliśmy dla popularyzacji twórczości rodaka poprzez wystawy, audycje telewizyjne, publikacje. Na jedną z nich w czasopiśmie „Artlain” odpowiedzieli pracownicy Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy w Kijowie. Okazało się, że już od lat 30. wśród aresztowanych obrazów „Specfondu” przechowywano także obraz olejny Ołeksandra Jakymczenki „Łodzie”, stworzony w 1920 roku. Ale w Kijowie nic nie wiedziano o autorze. W listopadzie 1998 roku „Specfond” wystawiono w ramach projektu „Sztuka ukraińska XX wieku”. Wiele prac artysty przechowywanych jest dziś w Moskwie w Centralnym Archiwum Literatury i Sztuki. Są to grafiki na drewnie, akwafortyy, linoryty „Brugia. Stare domy, ulica, kanał, most, barki”, datowane na lata 1923–24, seria linorytów „Miasto” z dedykacją Dobrowowi. Poprzez twórczość Ołeksandra wracamy do przeszłości, tak jak robili impresjoniści, i staramy się zrozumieć XXI wiek.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn