Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ihor KACHUROWSKYJ ur. 1918 Rzeczywistość i wyobraźnia

Слово Просвіти, №16 за 2012 рік

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKYJ. Imię to znak. A rzeczywistość i wyobraźnia — jednakowe, naciągnięte obok siebie struny… I. Kachurowskyj. Ihor Kachurowskyj — ostatni z neoklasyków, którego poezja jest bezpośrednio związana z pięciogronem „łabędzi rodzimych, pokonanych — lecz niezdobytych”. Ale nie tylko z nimi, lecz także z ich „młodszym bratem” M. Orestem, który, według słów samego poety. Owidiusz. Czasem siebie pytam: komu zawdzięczam więcej, Kto mi wyznaczył drogę do kastalskich źródeł i Parnasu? Pierwszymi spotkali mnie Szewczenko i Lermontow razem; Młodość bezdomną moją, co w obcym świecie minęła, Kwiatem bzów i czeremch wieńczyli Jesienin i Bunin. Potem przyszli akmeiści ze słowem niechybnym jak szpada. A gdy wróciłem do domu i znów poszedłem na obczyznę — Pięciu łabędzi rodzimych, pokonanych — lecz niezdobytych, Tych, co na jeziorze śmierci bili się o lód rozpaczy. Szósty, młodszy ich brat, stał się dla mnie najdroższym. Od czego to się zaczęło? Gdzie kiełek znajdę najpierwszy, Skąd dostrzegłem blask dalekich szczytów Helikonu? Lecz już z pomocą mi niespodziewane wspomnienie przychodzi: Wczesne dzieciństwo, pod oknami płomień różowych piwonii, Sosny i klony tuż stary otoczyły dom (Pewnie było to ostatnie szlacheckie gniazdo Ukrainy…) Tafla rzeki zielenieje i sinieje przez gałęzie wierzbowe. Neoklasycyzm, przy całej wrażliwości tego pojęcia w jego ukraińskim wariancie, był egzaminem dojrzałości — językowej, kulturologicznej, estetycznej. Tak czy inaczej, ale ten etap należało przejść, aby potem nie oglądać się z uczuciem dyskomfortu: straconego czasu historycznego. Ukraińska historia i tak przypominała o sobie — zbyt mocno na obczyźnie — ziejącymi dziurami, załatać które już było niemożliwe. Późny neoklasyk Kachurowskyj miał potwierdzić regułę, sformułowaną przez innych. I właśnie tak przede wszystkim, mimo wszystkich oskarżeń o konserwatyzm, ukazać swój pozytyw. I on ukazał go zarówno w twórczości oryginalnej, jak i w przekładach, rozszerzył możliwości klasycznej poetyki, nadając jej, jak należy, indywidualne zabarwienie. Kachurowskyj-kulturocentrysta — to przechylenie ku odstałemu w czasie, zanurzenie w książki, w klasykę i archaikę epok — mity i legendy: saskie, staroniemieckie, południowoamerykańskie. To także tradycyjna romantyka, kontemplacyjność i marzycielstwo, motywy wędrówek, zamki, fiordy i białe żagle, jako ilustracja do powiedzianego przez nauczyciela: „Stara romantyko! Żywaś jeszcze w poetach!” (Zerow). To przestrzeganie surowych praw rzemiosła, zapowiedzianych przez starych mistrzów. Pozycja. Niezmienność zasad estetycznych. Ważny moment. Z uwagi na realia literackiej teraźniejszości, liryka siódmego neoklasycznego „łabędzia” nadaje się do niespodziewanych uogólnień. Przede wszystkim skłania ona obeznanego i wrażliwego odbiorcę do zmiany. * * * Na pasiece, od uli, bezsenny gwar — Dla zmęczonych, dla złamanych spoczynek tylko tu. Ciemnieje cyprysowy zaostrzony pylon; Zbladł w blasku księżyca wysoki Orion. Bezludnej okolicy zakurzona darń, I pies leży, zadumany, u mnie u nóg. Topole pachną rosami, i miodem — osty. Zapalają się między trawami i gasną świetliki. Powiała chłodem błękitna błogość. Nie wspominać, nie marzyć, a tylko oglądać. Siedzi się sobie i słucha nocnego cykania żab. A tam jakby wyrwało się z cierpkich sosnowych łap Gwiazdozbiór odwrócony Krzyża Południa… Coraz wyżej koło księżyca… Coraz głębsza samotność… 21 stycznia 1962. * * * Błyskotliwa strofa, co była już w rękach, Przejrzysta, śpiewna, jasna, Znienacka śmignęła przez szparę w myślach W przepaść bez krańca i dna. Skolznęła, upadła, zanurkowała w głębię, Zerwała się, jak ryba z haczyka, I znów podpływała, wabiła, jak cień, Którego nie chwyci ręka. Jak cień, bezcielesną stała się sama, Aż póki schowała się w mrok, W głębokie, odwieczne, co wszystkich nas chwyta, A imienia nie ma ono. My tylko rybacy w niepewnych łodziach Na tafli nocnej rzeki. Z głuchej otchłani, w mglistych światłach, Do nas wypływają myśli. Coś niby złapiesz drżąco-żywego, A wpuścisz — zginie i ślad… Chyba że do kogoś znów przypłynie, Kiedyś, za tysiąc lat… 9—10 maja 1964. poglądu na neoklasykę jako na rekwizyt naftalinowej epoki, jako na coś beznadziejnie przestarzałego. Powstaje dobre podejrzenie, że lekcje jej, być może, jak nigdy, są na czasie. Że on, czytelnik, ma do czynienia z paradoksem: anachronizm jako wyzwanie i przypomnienie. Przypomnienie o poziomie doskonałości. Wyzwanie — plebeizacji poezji. To z jednej strony. Z drugiej — bezkontrolnemu rozumowaniu, jako ruchowi w ślepym kierunku. I jedno, i drugie — bieguny barbaryzacji. Czyli świadectwo upadku, odwrotu od już osiągniętego. Cnoty liryki Kachurowskyja — jasność, miara, dokładność, wiedza, smak. Pod tym kątem widzenia niepłodność nowoczesnej praktyki w wielu jej przejawach staje się oczywista nawet dla fanatycznie nastawionych łowców nowacji. * * * Wdowa po Tutenchamonie, co była Córką Echnatona i Nefertiti, Kiedy i tron i łoże faraonów Pustymi zostały — dziwny list Władcy Hetytów napisała: „Mój mąż umarł, i ja nie mam syna. Czyż ja muszę własnego niewolnika Za męża wziąć? Ja się brzydzę. Gdybym ja miała syna, ja bym nigdy Z poniżającą dla mnie i Państwa Prośbą nie zwracała się do ciebie. Uwierz, że ja piszę tylko do ciebie. Ty, mówią, masz wielu synów. Przyślij mi któregoś — niech on zostanie Mężem mi i królem Egiptu”. Ten list zachował Mursili, królewski syn, Czyj brat wtedy pojechał do Egiptu I był podstępnie zabity po drodze — Żeby królewska kobieca samotność Kwitła, jak lotos, trzy tysiąclecia. Lipiec 1969. Neoheksametr. Często, gdy chcę niedawne wcielić w obraz jedyny, Widzę ja jezioro w Alpach i żagiel na nim łabędzi, Wyraźnie odbite w wodzie chmury, i sosny, i urwiska, Śnieg na szczytach stromych i światła potoki żarliwe. Jakby roztopiła się w słońcu zatruta grozą przeszłość. Lata, zachlapane krwią, w otchłani jasnej utonęły. Wiem, kiedy przeżyte zostawiać wszystko dalej i dalej, Miękną rysy ponure, jaśnieją ciemne detale. Tak, ze Średniowiecza, sinych głębi zaświatów, Nam nie Raoul de Cambrai odkrywa zwierzęce oblicze. Nie, nie oblężenie Albi, nie pożary, nie krew, nie ruiny — Inne nad nimi i przez nie występują wszechwładnie obrazy: Zamek Świętego Graala, gdzie Parsifal na straży, I Beatrycze, co Dantego prowadzi do mistycznej Róży.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn