Strona · s. 14strona oryginału ↗
Radujmy się, świętujmy, kochajmy!
Слово Просвіти, №16 за 2012 рік
Wielkanoc dla Ukraińców od dawna jest najwspanialszym świętem (w odróżnieniu od Europy Zachodniej, gdzie takim świętem jest Boże Narodzenie). Święto zmartwychwstania Chrystusa wchłonęło w siebie zarówno przedchrześcijańskie tradycje ludu, jak i pod wpływem chrześcijaństwa nabrało szlachetnych kształtów. Obecnie trwa wypełnianie go współczesnymi formami. Na przykład co roku ustanawiane są nowe rekordy Ukrainy związane z Paschą. Przypomnijmy największą paschę upieczoną w obwodzie donieckim, największy świąteczny koszyk w obwodzie iwanofrankiwskim, wyszywane wielkanocne jajko mistrzyni Tetiany Protczewej i tak dalej. Miło, że tradycja „wielkanocnych rekordów” trwa i nawet dzisiaj kijowianie oraz goście miasta mają okazję natknąć się na paschalne cuda… Ulana WOLIŃSKA Zdjęcia Ołesia DMYTRENKI Tak, na II Charytatywnym jarmarku „Wielkanocny koszyk” w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie ustanowiono nowy rekord Ukrainy — „Kwiatową pisankę” z żywych róż o wysokości 2,5 metra i wadze niemal pół tony. Do jej wykonania użyto 7343 czerwonych i żółtych róż, gałązek tui oraz 10 kilogramów mchu. Kolory wybrano nieprzypadkowo: czerwony symbolizuje cierpienie przez ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa, żółty i zielony — radość i życie. Na jarmarku wszyscy chętni brali udział w różnorodnych warsztatach pisankarstwa, malarstwa witrażowego, garncarstwa, własnoręcznie dekorowali wielkanocne koszyki kwiatami. Wydarzenie skierowane jest przede wszystkim na pomoc dzieciom, wszystkie zebrane środki zostaną przeznaczone na operacje dwojga ciężko chorych nastolatków. A obok Ukraińskiego Domu — 26 metrowych gipsowych pisanek. Unikalny ornament każdej z nich to swoista wizytówka określonego regionu Ukrainy. Czwarty rok z rzędu Ukraiński Dom prowadzi Charytatywny jarmark wielkanocny, któremu w tym roku nadano status narodowego. — U nas zaprezentowały się przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego i ludowi mistrzowie z dwudziestu obwodów Ukrainy. Wspólnie z fundacją charytatywną „Przyjaciele dzieci” zorganizowaliśmy pracę warsztatu pisankarstwa i florystyki. Na otwarcie zaprosiliśmy dzieci z domu dziecka „Oberih” z miasta Bohusław oraz szkoły z internatem nr 12 z Kijowa, które aktywnie brały udział w warsztatach. Ten warsztat będzie pracował przez trzy dni — opowiedziała organizatorka jarmarku Inna Hajdej. Tutaj można zobaczyć nie tylko ukraińskie tradycje świętowania Wielkanocy, ale także osobliwości świętowania w innych krajach prawosławnych: w Serbii, na Białorusi, w Gruzji, Rosji, Grecji, Bułgarii, Rumunii. Na przykład osobliwością białoruskiej Paschy jest chodzenie „wołoczobników”, którzy śpiewali różne pieśni. „Wołoczobnym” nazywano sam podarunek, który dawano za pieśni powitalne. Wołoczobnicy witali gospodarzy ze świętem, życzyli im zdrowia, dostatku, dobrych zbiorów w polu. Ich pieśni to hymn do wiosny, słońca, ciepła. W Serbii urządzane są „jajeczne bitwy” — kto komu rozbije malowane jajko. W jednej wsi odbywają się nawet „Światowe mistrzostwa w jajecznej bitwie”. Tradycyjna wielkanocna zabawa wszystkich dzieci Europy — „gra na wybitki” malowanymi jajkami wielkanocnymi — w serbskiej wsi Mokrin przerodziła się w prawdziwe dorosłe mistrzostwa. Co roku, na Wielkanoc, do tej miejscowości zjeżdżają turyści: jedni, by popatrzeć na świąteczną zabawę, a inni — by wziąć udział w bitwie jajecznych tytanów. A w skwerze obok teatru Iwana Franki jeszcze jedna prawdziwa niespodzianka — „Wielkanocne drzewa”, na których znajduje się rekordowa liczba pisanek — 30 tysięcy! Najpierwszą pisankę symbolicznie zawiesił przewodniczący komitetu organizacyjnego Ihor Dobruckyj (organizacja społeczna „Stoliczne inicjatywy”). 15 kwietnia odbył się tu wielki „Festiwal cud-pisanki”, na którym uroczyście zaprezentowano pisankę o rozmiarze 3x4 oraz długo oczekiwaną paradę wyszywanek. Członkini komitetu organizacyjnego Anastasija Kuc opowiedziała, że w Dzień Niepodległości planuje się urządzić prawdziwy ukraiński karnawał pisanek. Obecnie jest 22 czterometrowe jaja, rozwieziono je po regionach Ukrainy, gdzie najlepsi artyści malują pisanki w swoim stylu. Jaja wykonano w Kijowie z włókna szklanego, z którego buduje się kutry. Ten materiał jest bardzo lekki i wytrzymały. Waga takiego jaja to około 80 kg. 22 pisanki będzie można zobaczyć w Dzień Niepodległości, każda będzie miała swoją platformę, na której będzie wieziona. * * * Opowiadając o Wielkanocy, warto zagłębić się w tradycje pisankarstwa, które sięgają czasów przedchrześcijańskich. Jajko niesie w sobie tajemnicę przyrody. Jego krągłość przypomina kulę ziemską, kształt i kolor żółtka — słońce. To podobieństwo wpajało człowiekowi wiarę w szczególną nadprzyrodzoną siłę. Życie zakorzeniało wiarę w niebieskie ciało niebieskie — Słońce. Sztuka wykonywania pisanek stała się już tradycyjną i przekazywana była z pokolenia na pokolenie. Wzory pisanek pochodzą z realnego świata, ale przekazane są za pomocą różnych symboli świata roślinnego, zwierzęcego, życia codziennego, tajemnicy gwiazd i tak dalej. Dzisiaj warsztaty z prowadzenia pisankarstwa są bardzo popularne zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Pragnienie włączania się samemu w te obrzędy wiąże się z samoidentyfikacją. Na jednym z takich warsztatów w Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” my, uzbrojeni w pisaki, spróbowaliśmy pomalować wielkanocne jajka. Mogę was zapewnić, że do tego nie trzeba mieć talentu artysty, najważniejsze — zrozumieć technikę. Ciekawe jest też to, że przeciętni ludzie, wykonując pisankę, nieświadomie wybierają wzór, który zazwyczaj jest charakterystyczny właśnie dla ich regionu, czyli informacja odkłada się na poziomie genetycznym.
Ołena STEPANCZENKO, starszy pracownik naukowy NCNK „Muzeum Iwana Honczara”: — Pisanka to amulet, który chroni człowieka, który ją tworzy, lub człowieka, któremu jest ona darowana. Pisankę maluje się na pełnym, surowym jajku. Uważano, że ze świata powstało jajko. Z żółtka uformowała się Ziemia, z białka — powietrze, a ze skorupki — cała powłoka ziemi. Surowe jajko to swoista gąbka, która wchłania w siebie energię człowieka i nastrój, z jakim on maluje. Dlatego podczas malowania pisanki koniecznie musiał być dobry nastrój, mistrzynie modliły się przed rozpoczęciem pracy. Pisanki z roślinnymi, geometrycznymi ornamentami mają swoją symbolikę. Na przykład rybki, woda, fale — to symbole zdrowia, znaki solarne (gwiazdki, nieskończoności, sigma) — symbole pomyślności. Ciekawe, że każda kropelka, jakikolwiek element ma znaczenie. Jeśli są to małe kropki, to mówiono, że to łzy Matki Boskiej albo ziarno, które wykiełkuje, czyli jakaś dobra nowina w przyszłości. Jeśli na pisance przedstawiona jest kratka — to amulet przed wszystkim, co złe. Wśród symboli zwierzęcych przeważnie przedstawiano jelenie z rozłożystymi rogami, na których, jak wierzono, trzyma się słońce. Konie — to uosobienie bogactwa, dobrobytu, zdrowia. Jeśli pisanki darowano chłopcom, to były na nich ornamenty roślinne, na przykład liście dębu jako symbol męstwa, gałązki sosny — symbol wiecznej młodości. Młodym darowano pisanki w jasnych kolorach — czerwonym, pomarańczowym, żółtym, a starszym ludziom — niebieskim, bordowym, czarnym. Wszystkie kolory mają różne znaczenie. Pisanka w kolorze czarnym — z jednej strony to kolor bogactwa, dostatku, ponieważ to żyzna ziemia, a z drugiej — to kolor świata pozagrobowego, który symbolizuje więź ze zmarłymi, kult przodków. Niebieski — to kolor zdrowia, czystości, duchowego uniesienia, a z drugiej strony — świata pozagrobowego, bo dusze zmarłych odlatują do nieba. Ornamentów pisanek nie można było naruszać, przekazywano je z pokolenia na pokolenie. Przecież jeśli narusza się jakiś element, to traci on już swoją moc. Ważne, że prawie w każdej wsi był swój ornament, który wyróżniał się spośród innych. W Zachodniej Ukrainie praca jest bardziej skomplikowana, filigranowa, występują precyzyjne figury geometryczne, wiele drobnych detali i jasne kolory. W Centralnej Ukrainie — rysunki są bardziej wielkoskalowe, występuje ornamentyka roślinna i ciemniejsze kolory.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
