Strona · s. 13strona oryginału ↗
Archiwum Połtawszczyzny otworzyło wystawę dokumentalną
Слово Просвіти, №16 за 2018 рік
Ważnym aspektem wystawy stało się upublicznienie listu twórczej młodzieży Dniepropietrowska w sprawie kampanii nagonki na powieść „Sobór” w obwodzie dniepropietrowskim (1968 rok). List ten został wywołany przez pogromową kampanię, którą rozpoczęła obwodowa dniepropietrowska, a podchwyciła ogólnoukraińska prasa komunistyczna przeciwko powieści „Sobór” jako wydaniu, które jest skierowane na obronę narodowych wartości duchowych, przeciwko rusyfikacji Ukraińców oraz barbarzyńskiemu niszczeniu środowiska naturalnego narodu ukraińskiego. Jego, w większości nawet nie czytając, „omawiały i jednogłośnie potępiały kolektywy pracownicze” — od dojarek po akademików. Autorem listu jest poeta Iwan Sokulski. Uwagi do listu poczynili Wołodymyr Zaremba oraz Mychajło Skoryk. Adresowali to pismo do Przewodniczącego Rady Ministrów USRR Wołodymyra Szczerbyckiego, kandydata na członka Biura Politycznego KC KPU O. Watczenki (pierwszy sekretarz komitetu obwodowego, przedstawiony w powieści jako negatywna postać — „nominat” Wołodźka Łoboda) oraz sekretarza Związku Pisarzy Dmytra Pawłyczki. Młodzi patrioci w liście informowali o przykładach niszczenia zabytków kultury ukraińskiej i ukrainofobii, o faktach, że za poparcie powieści „Sobór” oskarżono o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” i zwolniono z pracy wielu ludzi. Iwana Sokulskiego okupacyjny reżim komunistyczny aresztował za przygotowanie listu oraz za inne sprawy 27.01.1970 roku i ukarał w Dniepropietrowskim sądzie obwodowym na podstawie art. 62 cz. 1 KK USRR („antysowiecka agitacja i propaganda”) czterema i pół latami łagrów. W tej samej sprawie za powielanie i rozpowszechnianie „Listu” skazano na dwa i pół roku (art. 187-I) Mykołę Kulczynskiego. Zatem naturalne, że organizatorzy zaprosili go, by podzielił się wspomnieniami i wyraził swoje przemyślenia. Mykoła Kulczynski, który w młodości mieszkał w m. Nowomoskowsk w obwodzie dniepropietrowskim, opowiedział, że powieść „Sobór” zaczęła się od zamiarów władzy komunistycznej zniszczenia tamtejszego kozackiego soboru, unikalnego zabytku barokowej architektury. Robotnicy miejscowej fabryki rzekomo napisali list z prośbą o „usunięcie” wysepki religijności. W rzeczywistości ludzie wystąpili w obronie soboru i zwrócili się między innymi do Olesia Honczara. Przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, poseł Rady Najwyższej III-VI kadencji Mykoła Kulczynski uważa, że odrzucanie ukraińskich pisarzy okresu USRR, nie znając okoliczności, w jakich się znajdowali — to błąd. „Honczar był „rozdwojony”. Jego utwory w większości są ideologicznie wyważone, ale powieść „Sobór” była próbą wyrwania się z komunistycznej niewoli. Władza rozpoznawała siebie w bohaterach utworu i rozpoczęła nagonkę. Twórczość Honczara zasługuje na szacunek i jednocześnie wymaga krytycznego przemyślenia. Zasługują na szacunek także jego czyny: tak, jeszcze będąc członkiem partii komunistycznej, nie bał się wystąpić na zjeździe założycielskim Ludowego Ruchu Ukrainy. Z czasem Oles Honczar poparł głodujących studentów, publicznie ogłosił swoje wystąpienie z partii komunistycznej i poparcie idei niepodległości. To właśnie studencka „Rewolucja na granicie” stała się znaczącym wydarzeniem historycznym, które skatalizowało proces odzyskania niepodległości” — uważa Mykoła Kulczynski. O kształtowaniu się światopoglądu Olesia Honczara opowiedział zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Taras Pustowit. Opowiedział on również o wszystkich działach wystawy. W pierwszym upubliczniono główne etapy życia Honczara, jego związki z Połtawszczyzną. W szczególności znajduje się tam kopia wpisu aktowego z księgi metrykalnej Cerkwi Pokrowskiej wsi Kamianka o narodzinach Biłyczenki (Honczara) Ołeksandra Terentijowycza z księgi metrykalnej Cerkwi Pokrowskiej wsi Kamianka gminy kamiańskiej powiatu nowomoskowskiego guberni katerynosławskiej, fotografie rodziców pisarza — Tetiany Hawryliwny, Terentija Sydorowycza oraz babci Priski, zdjęcie Olesia — studenta uniwersytetu w Charkowie (1938). W centralnej części drugiego działu przedstawiono dokumenty, które opowiadają o pobycie na Połtawszczyźnie, gdyż przez kilkadziesiąt lat pisarz utrzymywał twórcze i przyjacielskie relacje z wieloma krajanami. Są to literaturoznawca Petro Rotacz, aktyw obwodowego związku pisarzy, humorysta Ołeksandr Kowinka. Przedstawiono również list-inicjatywę Olesia Honczara do ówczesnych władz obwodowych o odrodzenie wsi Suche w rejonie kobielackim, fotografie muzeum-posiadłości pisarza w tej wsi. W trzecim dziale ekspozycji archiwiści umieścili materiały o najwybitniejszym literackim arcydziele pisarza, powieści „Sobór”: okładkę pierwszego wydania z 1968 roku. Romana CZEREMSZYŃSKA, współzałożycielka, dyrektor Muzeum Etnograficzno-Pamięciowego Wołodymyra Hnatiuka, wyróżniona w dziedzinie oświaty Ukrainy, członkini NTSh, NSKU, NSZhU, wieś Welesniw w rejonie monasterzyskim, Tarnopolszczyzna. Od 1 kwietnia w pierwszym pokoju domu uczonego Wołodymyra Hnatiuka otwarto wielką jubileuszową wystawę książkowo-dokumentalno-fotograficzną „Oles Honczar”, na której eksponowane są oryginalne eksponaty — listy, pocztówki, fotografie, poszczególne wydania utworów, które otrzymano w ciągu dwudziestu lat z Kijowa od Olesia Terentijowycza. Wielką dumą jest pierwsze wydanie powieści „Sobór” (1968) oraz siedmiotomowe „Utwory” pisarza. Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”. „Tylko kiedy pracuję — żyję” — taką nazwę ma tematyczna wystawa archiwalna z okazji 100-lecia od dnia urodzin Olesia Honczara. Na ceremonię otwarcia przybyli aktywiści „Proświty”, naukowcy, krajoznawcy, studenci Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu. Ekspozycję można obejrzeć w ciągu kwietnia pod adresem: ul. Zygina, budynek 1A, w pomieszczeniu Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego. To właśnie ta instytucja zorganizowała wydarzenie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
